Adhyaya 8: Dialogue on the Ethical Limits of Subsistence and the Five Great Sacrifices (Dharmavyādha, Mātaṅga, and Prasanna)

Verse 1

श्रीवराह उवाच । योऽसौ वसोः शरीरे तुव्याधो भूत्वा नृपस्य ह । स स्ववृत्त्यां स्थितः कालं चतुर्वर्षसहस्रिकम् ॥ ८.१ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଯେ ଜଣେ ବସୁ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବ୍ୟାଧ (ଶିକାରୀ) ହୋଇଥିଲେ, ସେ ନିଜ ଜୀବିକାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଚାରିହଜାର ବର୍ଷ କାଳ ଅତିବାହିତ କଲେ।

Verse 2

एकैकं स्वकुटुम्बार्थे हत्वा वनचरं मृगम् । भृत्यातिथिहुताशानां प्रीणनं कुरुते सदा ॥ ८.२ ॥

ନିଜ କୁଟୁମ୍ବର ନିମିତ୍ତେ ଏକେକ ଥରେ ଗୋଟିଏ ବନଚର ମୃଗକୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେ ସଦା ଭୃତ୍ୟ, ଅତିଥି ଓ ହୁତାଶନ (ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରାଏ।

Verse 3

मिथिलायां वरारोहे सदा पर्वणि पर्वणि । पितॄणां कुरुते श्राद्धं स्वाचारेण विचक्षणः ॥ ८.३ ॥

ହେ ବରାରୋହେ, ମିଥିଲାରେ ସେ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବଦିନରେ ନିଜ ସଦାଚାରାନୁସାରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିୟମିତ କରେ।

Verse 4

अग्निं परिचरन् नित्यं वदन् सत्यं सुभाषितम् । प्राणयात्रानुसक्तस्तु योऽसौ जीवं न पातयेत् ॥ ८.४ ॥

ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରି, ସତ୍ୟ ଓ ସୁଭାଷିତ କଥା କହି, ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା (ଜୀବନଧାରଣ)ରେ ଆସକ୍ତ ଥିବା ଲୋକ—କୌଣସି ଜୀବକୁ ପାତନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ହତ୍ୟା ନ କରୁ।

Verse 5

एवं तु वसतस्तस्य धर्मबुद्धिर्महातपाः । पुत्रस्त्वर्जुनको नाम बभूव मुनिवद्वशी ॥ ८.५ ॥

ଏଭଳି ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ସେ ମହାତପାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ‘ଅର୍ଜୁନକ’ ନାମରେ ଏକ ପୁତ୍ର ହେଲା, ଯେ ମୁନି ପରି ସଂଯମୀ ଥିଲା।

Verse 6

तस्य कालेन महता चारित्रेण च धीमतः । बभूवार्ज्जुनकी नाम कन्या च वरवर्णिनी ॥ ८.६ ॥

ବହୁ କାଳ ପରେ ସେହି ଧୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ‘ଆର୍ଜ୍ଜୁନକୀ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠବର୍ଣ୍ଣା କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା।

Verse 7

तस्याः यौवनकाले तु चिन्तयामास धर्मवित् । कस्येयं दीयते कन्या को वा योग्यश्च वै पुमान् ॥ ८.७ ॥

ତାହାର ଯୌବନକାଳେ ଧର୍ମବିଦ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି କନ୍ୟାକୁ କାହାକୁ ଦିଆଯିବ? ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷ କିଏ?”

Verse 8

इति चिन्तयतस्तस्य मतङ्गस्य सुतं प्रति । धर्मव्याधस्य सुव्यक्तं प्रसन्नाख्यं प्रति ब्रुवन् ॥ ८.८ ॥

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ମତଙ୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟାଧ ‘ପ୍ରସନ୍ନ’ଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଲେ।

Verse 9

एवं सञ्चिन्त्य मातङ्गः प्रसन्नं प्रति सोद्यतः । उवाच तस्य पितरं प्रसन्नायार्ज्जुनीं भवान् । गृहाण तपतां श्रेष्ठ स्वयं दत्तां महात्मने ॥ ८.९ ॥

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ମତଙ୍ଗ ପ୍ରସନ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ତପସ୍ବୀଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ନିଜ ହସ୍ତେ ଦତ୍ତ ଅନୁକୂଳା ଅର୍ଜ୍ଜୁନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 10

मतङ्ग उवाच । प्रसन्नोऽयं मम सुतः सर्वशास्त्रविशारदः । गृह्णाम्यर्जुनकीं कन्यां त्वत्सुतां व्याधसत्तम ॥ ८.१० ॥

ମତଙ୍ଗ କହିଲେ—“ମୋର ଏହି ପୁତ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତେଣୁ, ହେ ବ୍ୟାଧଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ କନ୍ୟା ଆର୍ଜ୍ଜୁନକୀକୁ (ତାହାର) ବଧୂ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।”

Verse 11

एवमुक्ते तदा कन्यां धर्मव्याधो महातपाः । मतङ्गपुत्राय ददौ प्रसन्नाय च धीमते ॥ ८.११ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେତେବେଳେ ମହାତପସ୍ବୀ ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଧୀମାନ୍ ମତଙ୍ଗପୁତ୍ରଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦାନ କଲେ।

Verse 12

धर्मव्याधस्तदा कन्यां दत्वा स्वगृहमीयिवान् । सा अपि श्वशुरयोर्भर्तुः शुश्रूषणपरा अभवत् ॥ ८.१२ ॥

ତେବେ ଧର୍ମବ୍ୟାଧ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରି ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱଶୁର-ଶ୍ୱଶ୍ରୂ ଓ ପତିଙ୍କ ସେବାରେ ପରାୟଣ ହେଲା।

Verse 13

अथ कालेन महता सा कन्या अर्जुनकी शुभा । उक्ता श्वश्रुवा सुता पुत्रि जीवहन्तुस्त्वमीदृशी । न जानासि तपश्चर्तुं भर्त्तुराराधनं तथा ॥ ८.१३ ॥

ବହୁ କାଳ ପରେ ଅର୍ଜୁନବଂଶୀ ସେଇ ଶୁଭ କନ୍ୟାକୁ ଶ୍ୱଶ୍ରୂ କହିଲେ—“ପୁତ୍ରୀ, ତୁମେ ଜୀବହନ୍ତା ପରି; ତୁମେ ତପ କରିବା ଓ ପତିଙ୍କ ଆରାଧନା ଜାଣ ନାହିଁ।”

Verse 14

सा अपि स्वल्पापराधेन भर्त्सिता तनुमध्यमा । पितुर्वेश्मगता बाला रोदमानाऽ मुहुर्मुहुः ॥ ८.१४ ॥

ସେ ମଧ୍ୟ—ସୁକୁମାର କଟିବାଳୀ—ସ୍ୱଳ୍ପ ଅପରାଧରେ ଭର୍ତ୍ସିତ ହୋଇ ପିତୃଗୃହକୁ ଗଲା; ସେଇ ବାଳିକା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ କାନ୍ଦୁଥିଲା।

Verse 15

पित्रा पृष्टा किमेतत्ते पुत्रि रोदनकारणम् । एवमुक्ता तदा सा तु कथयामास भामिनी ॥ ८.१५ ॥

ପିତା ପଚାରିଲେ—“ପୁତ୍ରୀ, ଏହା କ’ଣ? ତୁମ ରୋଦନର କାରଣ କ’ଣ?” ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେ ନାରୀ ସେତେବେଳେ ସବୁ କଥା କହିଲା।

Verse 16

श्वश्र्वा अहम् उक्ता तीव्रेण कोपेन महता पितः । जीवहन्तुः सुतेत्युच्चैरसकृद् व्याधजेति च ॥ ८.१६ ॥

ପିତା, ମୋ ଶ୍ୱଶୁରୀ ତୀବ୍ର ଓ ମହା କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ— “ଜୀବହନ୍ତାର କନ୍ୟା! ଜୟଶୀଳେ! ହେ ବ୍ୟାଧ (ଶିକାରୀ)!”।

Verse 17

एतच्छ्रुत्वा स धर्मात्मा धर्मव्याधो रुषान्वितः । मतङ्गस्य गृहं सोऽथ गत्वा जनपदैर्वृतम् ॥ ८.१७ ॥

ଏହା ଶୁଣି ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମବ୍ୟାଧ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଜନପଦର ଲୋକମାନେ ଘେରିଥିବା ମତଙ୍ଗଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲା।

Verse 18

तस्यागतस्य संबन्धी मतङ्गो जयतां वरः । आसनाद्यार्ध्यपाद्येन पूजयित्वेदमब्रवीत् । किमागमनकृत्यं ते किं करोम्यागतक्रियाम् ॥ ८.१८ ॥

ତାପରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମତଙ୍ଗ ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଆଦି ସ୍ୱାଗତ-ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରି କହିଲେ— “ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? ଆସିଥିବା ଅତିଥି ପାଇଁ ମୁଁ କେଉଁ ଆତିଥ୍ୟ-କ୍ରିୟା କରିବି?”

Verse 19

व्याध उवाच । भोजनं किञ्चिदिच्छामि भोक्तुं चैतन्यवर्जितम् । कौतूहलेन येनाहमागतो भवतो गृहम् ॥ ८.१९ ॥

ବ୍ୟାଧ କହିଲା— “ମୁଁ ଅଳ୍ପ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଚେତନା-ବିହୀନ ଆହାର। ଏହି କୌତୁହଳରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଛି।”

Verse 20

मतङ्ग उवाच । गोधूमा व्रीिमयश्चैव संस्कृता मम वेश्मनि । भुज्यतां धर्मविच्छ्रेष्ठ यथाकामं तपोधन ॥ ८.२० ॥

ମତଙ୍ଗ କହିଲେ— “ମୋ ଘରେ ଗୋଧୂମ (ଗହମ) ଓ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି। ହେ ଧର୍ମବିଦ୍‌ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ତପୋଧନ, ଯଥାଇଚ୍ଛା ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 21

व्याध उवाच । पश्यामि कीदृशास्ते हि गोधूमा व्रीहयो यवाः । स्वरूपेण च सन्त्येते येन वो वेद्मि सत्तम ॥ ८.२१ ॥

ବ୍ୟାଧ କହିଲେ: ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଏହି ଗହମ, ଧାନ ଏବଂ ଯବ କିପରି ଅଟନ୍ତି | ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିଜ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ହେ ସତ୍ତମ, ସେହି ରୂପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଛି |

Verse 22

श्रीवराह उवाच । एवमुक्ते मतङ्गेन शूर्पं गोधूमपूरितम् । अपरं तत्र व्रीहीणां धर्मव्याधाय दर्शितम् ॥ ८.२२ ॥

ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ: ମତଙ୍ଗ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଗହମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁଲା ଏବଂ ଧାନର ଅନ୍ୟ ଏକ କୁଲା ଧର୍ମବ୍ୟାଧଙ୍କୁ ଦେଖାଗଲା |

Verse 23

दृष्ट्वा व्रीहीन् सगोधूमान् धर्मव्याधो वरासनात् । उत्थाय गन्तुमारभे मतङ्गेन निवारितः ॥ ८.२३ ॥

ଗହମ ସହିତ ଧାନ ଦେଖି ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ନିଜର ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ମତଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ |

Verse 24

किमर्थं गन्तुमारब्धं त्वया वद महामते । अभुक्तेनैव संसिद्धं मद्गृहे चान्नमुत्तमम् । पाचयित्वा स्वयं चैव कस्मात् त्वं नाद्य भुञ्जसे ॥ ८.२४ ॥

ହେ ମହାମତେ! ତୁମେ କାହିଁକି ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲ କୁହ | ମୋ ଘରେ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି | ନିଜେ ରୋଷେଇ କରି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଆଜି କାହିଁକି ଭୋଜନ କରୁନାହଁ?

Verse 25

व्याध उवाच । सहस्रशः कोटिशश्च जीवान् हंसि दिने दिने । अथेदृशस्य पापस्य कोऽन्नं भुञ्जति सत्पुमान् ॥ ८.२५ ॥

ବ୍ୟାଧ କହିଲେ: ତୁମେ ଦିନକୁ ଦିନ ହଜାର ହଜାର ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଜୀବଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଛ | ତେବେ ଏପରି ପାପୀର ଅନ୍ନ କେଉଁ ସତ୍‌ପୁରୁଷ ଭୋଜନ କରିବେ?

Verse 26

अचैतन्यं यदि गृहे विद्यते । अन्नं सुसंस्कृतम् । इदानीमत्र संदृष्टा एते तु जलजन्तवः ॥ ८.२६ ॥

ଯଦି ଗୃହରେ କିଛି ଅଚେତନ ବସ୍ତୁ ଥାଏ ଏବଂ ଅନ୍ନ ସୁସଂସ୍କୃତ (ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ) ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ଏବେ ଏଠାରେ ଏହି ଜଳଜନ୍ତୁମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 27

अहमेकं कुटुम्बार्थे हन्म्यरण्ये पशुं दिने । तं चेत्पितॄभ्यः संस्कृत्य दत्त्वा भुञ्जामि सानुगः ॥ ८.२७ ॥

ମୁଁ କୁଟୁମ୍ବାର୍ଥେ ଦିନକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ପଶୁକୁ ବଧ କରେ। ତାହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍କୃତ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଅନୁଗମାନଙ୍କ ସହ ଭୁଞ୍ଜିଲେ—

Verse 28

त्वं तु जीवान् बहून् हत्वा स्वकुटुम्बेन सानुगः । भुञ्जन्नेतेन सततमभो्ज्यं तन्मतं मम ॥ ८.२८ ॥

କିନ୍ତୁ ତୁମେ—ବହୁ ଜୀବକୁ ବଧ କରି—ନିଜ କୁଟୁମ୍ବ ଓ ଅନୁଗମାନଙ୍କ ସହ, ସେହି ଉପାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଅନ୍ନକୁ ସଦା ଭୁଞ୍ଜୁଛ; ତାହା ମୋ ମତରେ ଅଭୋଜ୍ୟ।

Verse 29

ब्रह्मणा तु पुरा सृष्टा ओषध्यः सर्ववीरुधः । यज्ञार्थं तत्तु भूतानां भक्ष्यमित्येव वै श्रुतिः ॥ ८.२९ ॥

ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା ଔଷଧି ଓ ସମସ୍ତ ବନସ୍ପତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଶ୍ରୁତି କହେ—ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଏହିମାନେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଭକ୍ଷ୍ୟ।

Verse 30

दिव्यो भौटस्तथा पैत्रो मानुषो ब्राह्म एव च । एते पञ्च महायज्ञा ब्रह्मणा निर्मिताः पुरा ॥ ८.३० ॥

ଦୈବ, ଭୌତ (ଭୂତ), ପୈତ୍ର, ମାନୁଷ ଓ ବ୍ରାହ୍ମ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ ପୁରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

Verse 31

ब्राह्मणानां हितार्थाय इतरेषां च तन्मुखम् । इतरेषां तु वर्णानां ब्राह्मणैः कारिताः शुभाः ॥ ८.३१ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ—ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଉନ୍ମୁଖ କରି—ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ/ଆଚାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 32

एवं यदि विभागः स्याद् वरान्नं तद् विशुध्यति । अन्यथा व्रीहयोऽप्येते एकैकॆ मृगपक्षिणः । मन्तव्या दातृभोक्तॄणां महामांसं तु तत् स्मृतम् ॥ ८.३२ ॥

ଏଭଳି ଯଦି ଯଥାଯଥ ବିଭାଗ (ଭାଗବଣ୍ଟନ) ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ନହେଲେ ଏହି ଚାଉଳ ଦାଣାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ମୃଗ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ସମାନ ବୋଲି ମନେ କରିବାକୁ ହେବ; ଦାତା ଓ ଭୋକ୍ତା ପାଇଁ ତାହା ‘ମହାମାଂସ’ (ମାଂସତୁଲ୍ୟ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 33

मया ते दुहिता दत्ता पुत्रार्थे देवरूपिणी । सा च त्वद्भार्यया प्रोक्ता दुहिता जन्तुघातिनः ॥ ८.३३ ॥

ସନ୍ତାନଲାଭ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ମୋର ଦିବ୍ୟରୂପିଣୀ କନ୍ୟାକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଥିଲି; କିନ୍ତୁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାକୁ ‘ଜୀବହନ୍ତାର କନ୍ୟା’ ବୋଲି କହିଲା।

Verse 34

अतोऽर्थमागतॊऽहं ते गृहं प्रति समीक्षितुम् । आचारं देवपूजां च अतिथीनां च तर्पणम् ॥ ८.३४ ॥

ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଛି—ତୁମ ଆଚାର, ଦେବପୂଜା, ଏବଂ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତର୍ପଣ (ଆଦରପୂର୍ବକ ସତ୍କାର) ଦେଖିବାକୁ।

Verse 35

एतेषामेकमप्यत्र कुर्वन्नपि न दृश्यते । तद्गृहं गन्तुमिच्छामि पितॄणां श्राद्धकाम्यया ॥ ८.३५ ॥

ଏଠାରେ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟ (ଫଳସିଦ୍ଧି) ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ସେହି ଗୃହକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

Verse 36

स्वगृहे नैव भुञ्जामि पितॄणां कार्यमित्युत । अहं व्याधो जीवघाती न तु त्वं लोकहिंसकः ॥ ८.३६ ॥

‘ପିତୃମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଅଛି’ ବୋଲି କହି ମୁଁ ନିଜ ଘରେ ଭୋଜନ କରେନି। ପୁଣି—‘ମୁଁ ବ୍ୟାଧ, ଜୀବଘାତୀ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଲୋକହିଂସକ ନୁହ’ ବୋଲି କହିଲି।

Verse 37

मत्सुता जीवघातस्य यदोढा त्वत्सुतेन च । तन्महत्त्वं च संजातं प्रायश्चित्तं तपोधन ॥ ८.३७ ॥

ହେ ତପୋଧନ! ଯେତେବେଳେ ଜୀବଘାତ ମତ୍ସ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏବଂ ତୁମ ପୁତ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ତେଣୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 38

एवमुक्त्वा स चोत्थाय शप्त्वा नारीं तदा धरे । मा स्नुषाभिः समं श्वश्र्वा विश्वासो भवतु क्वचित् ॥ ८.३८ ॥

ଏଭଳି କହି ସେ ଉଠିଲା ଏବଂ, ହେ ଧରା! ସେତେବେଳେ ସେ ନାରୀକୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଲା—‘ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ଓ ସ୍ନୁଷାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ ନ ହେଉ।’

Verse 39

मा च स्नुषा कदाचित् स्याद् या श्वश्रूं जीवतीमिषेत् । एवमुक्त्वा गतो व्याधः स्वगृहं प्रति भामिनि ॥ ८.३९ ॥

ଜୀବିତ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ମରୁନ୍ତୁ ବୋଲି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସ୍ନୁଷା କେବେ ନ ହେଉ। ଏଭଳି କହି, ହେ ଭାମିନି, ସେ ବ୍ୟାଧ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା।

Verse 40

ततो देवान् पितॄन् भक्त्या पूजयित्वा विचक्षणः । पुत्रं चार्जुनकं स्थाप्य स्वसन्ताने महातपाः ॥ ८.४० ॥

ତାପରେ ସେ ବିଚକ୍ଷଣ ମହାତପା ଭକ୍ତିସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ନିଜ ସନ୍ତାନ-ପରମ୍ପରାରେ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନକଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 41

धर्मव्याधो जगामाशु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । पुरुषोत्तमाख्यं च परं तत्र गत्वा समाहितः । तपश्चचार नियतः पठन् स्तोत्रमिदं धरे ॥ ८.४१ ॥

ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ଶୀଘ୍ରେ ତ୍ରିଲୋକବିଶ୍ରୁତ ତୀର୍ଥ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ମନକୁ ସମାହିତ କରି, ନିୟମରେ ତପ କଲା ଏବଂ ହେ ଧରା, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିଲା।

Verse 42

नमामि विष्णुं त्रिदशारिनाशनं विशालवक्षस्थलसंश्रितश्रियम् । सुषासनं नीतिमतां परां गतिं त्रिविक्रमं मन्दरधारिणं सदा ॥ ८.४२ ॥

ଦେବଶତ୍ରୁନାଶକ, ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀଙ୍କ ନିବାସ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସୁଶାସକ, ନୀତିମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି; ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ମନ୍ଦରଧାରୀ—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 43

दामोदरं रञ्जितभूतलं धिया यशोऽंशुशुभ्रं भ्रमराङ्गसप्रभम् । धराधरं नरकरिपुं पुरुष्टुतं नमामि विष्णुं शरणं जनार्दनम् ॥ ८.४३ ॥

ଶରଣସ୍ୱରୂପ ଜନାର୍ଦନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ—ଦାମୋଦର, ଯିଏ ନିଜ ଭାବନାରେ ଭୂତଳକୁ ରଞ୍ଜିତ କରିଛନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଯଶ କିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଦେହକାନ୍ତି ଭ୍ରମର ପରି ଶ୍ୟାମ; ଧରାଧର, ନରକଶତ୍ରୁ ଏବଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ।

Verse 44

त्रिधा स्थितं तिग्मरथाङ्गपाणिनं नयस्थितं तृप्तमनुत्तमैर्गुणैः । निःश्रेयसाख्यं क्षपितेतरं गुरुं नमामि विष्णुं पुरुषोत्तमं त्वहम् ॥ ८.४४ ॥

ମୁଁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ଯିଏ ତ୍ରିଧା ଭାବେ ସ୍ଥିତ, ହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ନୟ-ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର, ଅନୁତ୍ତମ ଗୁଣରେ ତୃପ୍ତ; ‘ନିଃଶ୍ରେୟସ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ବାଧକ ଅନ୍ୟକୁ କ୍ଷୟ କରୁଥିବା ଗୁରୁ ଓ ପୂଜ୍ୟ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ।

Verse 45

महावराहो हविषाम्बुभोजनो जनार्दनो मे हितकृच्छितीमुखः । क्षितीधरो मामुदधिक्शयो महान् स पातु विष्णुः शरणार्थिनं तु माम् ॥ ८.४५ ॥

ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ଯିଏ ମହାବରାହ, ହବି ଓ ଜଳର ଭୋକ୍ତା; ଜନାର୍ଦନ, ମୋର ହିତକର୍ତ୍ତା, ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ ପୃଥିବୀସଦୃଶ; ଯିଏ କ୍ଷିତୀଧର, ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ମହାନ ଆଶ୍ରୟ—ଶରଣାଗତ ମୋତେ ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 46

मायाततं येन जगत्त्रयं कृतं यथाग्निनैकेन ततं चराचरम् । चराचरस्य स्वयमेव सर्वतः स मेऽस्तु विष्णुः शरणं जगत्पतिः ॥ ८.४६ ॥

ଯାହାଙ୍କ ମାୟାରେ ତ୍ରିଲୋକ ଜଗତ ନିର୍ମିତ, ଯେପରି ଏକ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ସବୁ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଚରାଚରରେ ସର୍ବତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ—ସେ ଜଗତ୍ପତି ବିଷ୍ଣୁ ମୋର ଶରଣ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 47

भवे भवे यश्च ससर्ज कं ततो जगत् प्रसूतं सचराचरं त्विदम् । ततश्च रुद्रात्मवति प्रलीयतेऽन्वतो हरिर्विष्णुहरस्तथोच्यते ॥ ८.४७ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭବଚକ୍ରରେ ସେଇ ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ପରେ ଏହା ରୁଦ୍ରାତ୍ମକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୀନ ହୁଏ। ତେଣୁ ସେ ହରି—ବିଷ୍ଣୁ—ହର ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

Verse 48

खात्मेन्दुपृथ्वीपवनाग्निभास्कराः जलं च यस्य प्रभवन्ति मूर्त्तयः । स सर्वदा मे भगवान् सनातनो ददातु शं विष्णुरचिन्त्यरूपधृक् ॥ ८.४८ ॥

ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରକଟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆକାଶ, ଆତ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଜଳ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟରୂପଧାରୀ ସନାତନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ମୋତେ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ।