Adhyaya 8: Dialogue on the Ethical Limits of Subsistence and the Five Great Sacrifices (Dharmavyādha, Mātaṅga, and Prasanna)

Verse 1

श्रीवराह उवाच । योऽसौ वसोः शरीरे तुव्याधो भूत्वा नृपस्य ह । स स्ववृत्त्यां स्थितः कालं चतुर्वर्षसहस्रिकम् ॥ ८.१ ॥

શ્રીવરાહે કહ્યું—જે વસુ નામના રાજાના શરીરમાં વ્યાધ (શિકારી) બની ગયો હતો, તે પોતાની ઉપજીવિકામાં સ્થિર રહી ચાર હજાર વર્ષનો કાળ વિતાવ્યો।

Verse 2

एकैकं स्वकुटुम्बार्थे हत्वा वनचरं मृगम् । भृत्यातिथिहुताशानां प्रीणनं कुरुते सदा ॥ ८.२ ॥

પોતાના કુટુંબ માટે એક-એક વનચર મૃગનો વધ કરીને તે સદા ભૃત્યો, અતિથિઓ અને હુતાશન (યજ્ઞાગ્નિ)ને પ્રસન્ન/તૃપ્ત કરે છે।

Verse 3

मिथिलायां वरारोहे सदा पर्वणि पर्वणि । पितॄणां कुरुते श्राद्धं स्वाचारेण विचक्षणः ॥ ८.३ ॥

હે વરારોહે, મિથિલામાં તે વિવેકી પુરુષ દરેક પર્વદિને પોતાના સદાચાર મુજબ પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ નિયમિત કરે છે।

Verse 4

अग्निं परिचरन् नित्यं वदन् सत्यं सुभाषितम् । प्राणयात्रानुसक्तस्तु योऽसौ जीवं न पातयेत् ॥ ८.४ ॥

જે નિત્ય અગ્નિની પરિચર્યા કરે, સત્ય અને સુભાષિત બોલે, તથા પ્રાણયાત્રા (જીવનનિર્વાહ)માં લાગેલો હોય—તે કોઈ જીવને પાત ન પાડે, અર્થાત્ હત્યા ન કરે।

Verse 5

एवं तु वसतस्तस्य धर्मबुद्धिर्महातपाः । पुत्रस्त्वर्जुनको नाम बभूव मुनिवद्वशी ॥ ८.५ ॥

આ રીતે ત્યાં વસતા તે મહાતપસ્વીની બુદ્ધિ ધર્મમાં સ્થિર હતી; તેને અર્જુનક નામનો પુત્ર થયો, જે મુનિ સમાન સંયમી હતો।

Verse 6

तस्य कालेन महता चारित्रेण च धीमतः । बभूवार्ज्जुनकी नाम कन्या च वरवर्णिनी ॥ ८.६ ॥

ઘણો સમય વીત્યા પછી તે ધીમાનના ઉત્તમ આચરણથી ‘આર્જુનકી’ નામની શ્રેષ્ઠ વર્ણવાળી કન્યા ઉત્પન્ન થઈ।

Verse 7

तस्याः यौवनकाले तु चिन्तयामास धर्मवित् । कस्येयं दीयते कन्या को वा योग्यश्च वै पुमान् ॥ ८.७ ॥

તેણી યુવનકાળે ધર્મવિદે વિચાર્યું—“આ કન્યા કોને આપવી? અને ખરેખર યોગ્ય પુરુષ કોણ છે?”

Verse 8

इति चिन्तयतस्तस्य मतङ्गस्य सुतं प्रति । धर्मव्याधस्य सुव्यक्तं प्रसन्नाख्यं प्रति ब्रुवन् ॥ ८.८ ॥

આ રીતે વિચારતાં તેણે મતંગના પુત્ર, ધર્મનિષ્ઠ વ્યાધ ‘પ્રસન્ન’ને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું।

Verse 9

एवं सञ्चिन्त्य मातङ्गः प्रसन्नं प्रति सोद्यतः । उवाच तस्य पितरं प्रसन्नायार्ज्जुनीं भवान् । गृहाण तपतां श्रेष्ठ स्वयं दत्तां महात्मने ॥ ८.९ ॥

આ રીતે વિચાર કરીને મતંગ પ્રસન્ન પાસે જઈ તેના પિતાને કહ્યું—“હે તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાત્મા પ્રસન્ન માટે મેં સ્વયં આપેલી અનુકૂળ અર્જુનીને સ્વીકારો।”

Verse 10

मतङ्ग उवाच । प्रसन्नोऽयं मम सुतः सर्वशास्त्रविशारदः । गृह्णाम्यर्जुनकीं कन्यां त्वत्सुतां व्याधसत्तम ॥ ८.१० ॥

મતંગે કહ્યું—“મારો આ પુત્ર પ્રસન્ન સર્વ શાસ્ત્રોમાં પારંગત છે. તેથી, હે વ્યાધશ્રેષ્ઠ, હું તારી પુત્રી આર્જુનકીને (તેની) વધૂ તરીકે સ્વીકારું છું।”

Verse 11

एवमुक्ते तदा कन्यां धर्मव्याधो महातपाः । मतङ्गपुत्राय ददौ प्रसन्नाय च धीमते ॥ ८.११ ॥

આ રીતે કહ્યા પછી મહાતપસ્વી ધર્મવ્યાધે પ્રસન્ન અને બુદ્ધિમાન મતંગપુત્રને કન્યા અર્પણ કરી।

Verse 12

धर्मव्याधस्तदा कन्यां दत्वा स्वगृहमीयिवान् । सा अपि श्वशुरयोर्भर्तुः शुश्रूषणपरा अभवत् ॥ ८.१२ ॥

ત્યારે ધર્મવ્યાધ કન્યાને આપી પોતાના ઘેર ગયો. તે પણ સાસુ-સસરા અને પતિની સેવા કરવામાં પરાયણ બની।

Verse 13

अथ कालेन महता सा कन्या अर्जुनकी शुभा । उक्ता श्वश्रुवा सुता पुत्रि जीवहन्तुस्त्वमीदृशी । न जानासि तपश्चर्तुं भर्त्तुराराधनं तथा ॥ ८.१३ ॥

ઘણો સમય ગયા પછી અર્જુનવંશની તે શુભ કન્યાને સાસુએ કહ્યું—“દીકરી, તું તો જીવહંતક જેવી છે; તને તપ કરવું પણ આવડતું નથી, પતિની આરાધના પણ નથી આવડતી।”

Verse 14

सा अपि स्वल्पापराधेन भर्त्सिता तनुमध्यमा । पितुर्वेश्मगता बाला रोदमानाऽ मुहुर्मुहुः ॥ ८.१४ ॥

તે પણ—પાતળી કમરવાળી—નાના અપરાધ માટે ઠપકો પામી પિતાના ઘેર ગઈ; તે બાલિકા વારંવાર રડતી રહી।

Verse 15

पित्रा पृष्टा किमेतत्ते पुत्रि रोदनकारणम् । एवमुक्ता तदा सा तु कथयामास भामिनी ॥ ८.१५ ॥

પિતાએ પૂછ્યું—“દીકરી, આ શું છે? તારા રડવાનું કારણ શું?” એમ કહ્યે પછી તે સ્ત્રીએ ત્યારે વાત કહેવા માંડી।

Verse 16

श्वश्र्वा अहम् उक्ता तीव्रेण कोपेन महता पितः । जीवहन्तुः सुतेत्युच्चैरसकृद् व्याधजेति च ॥ ८.१६ ॥

પિતા, મારી સાસુએ તીવ્ર અને મહાન ક્રોધથી મને ઊંચા સ્વરે વારંવાર કહ્યું— “જીવહંતાની દીકરી! જયશીલ! હે વ્યાધ (શિકારી)!”।

Verse 17

एतच्छ्रुत्वा स धर्मात्मा धर्मव्याधो रुषान्वितः । मतङ्गस्य गृहं सोऽथ गत्वा जनपदैर्वृतम् ॥ ८.१७ ॥

આ સાંભળીને ધર્માત્મા ધર્મવ્યાધ ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને પછી જનપદના લોકોથી ઘેરાયેલા મતંગના ઘરે ગયો.

Verse 18

तस्यागतस्य संबन्धी मतङ्गो जयतां वरः । आसनाद्यार्ध्यपाद्येन पूजयित्वेदमब्रवीत् । किमागमनकृत्यं ते किं करोम्यागतक्रियाम् ॥ ८.१८ ॥

ત્યારે તેના સંબંધીએ, વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ મતંગે આવેલા અતિથિને આસન તથા અર્ઘ્ય-પાદ્ય વગેરે સ્વાગત-અર્પણોથી પૂજીને કહ્યું— “તમારા આવવાનો હેતુ શું છે? આવેલા અતિથિ માટે હું કઈ આતિથ્ય-ક્રિયા કરું?”

Verse 19

व्याध उवाच । भोजनं किञ्चिदिच्छामि भोक्तुं चैतन्यवर्जितम् । कौतूहलेन येनाहमागतो भवतो गृहम् ॥ ८.१९ ॥

વ્યાધ બોલ્યો— “હું થોડું ભોજન કરવા ઇચ્છું છું—ચેતના રહિત ભોજન. આ કૌતૂહલથી જ હું તમારા ઘરે આવ્યો છું.”

Verse 20

मतङ्ग उवाच । गोधूमा व्रीिमयश्चैव संस्कृता मम वेश्मनि । भुज्यतां धर्मविच्छ्रेष्ठ यथाकामं तपोधन ॥ ८.२० ॥

મતંગે કહ્યું— “મારા ઘરમાં ગોધૂમ (ઘઉં) અને ધાન્ય તૈયાર છે. હે ધર્મવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, હે તપોધન, તમારી ઇચ્છા મુજબ ભોજન કરો.”

Verse 21

व्याध उवाच । पश्यामि कीदृशास्ते हि गोधूमा व्रीहयो यवाः । स्वरूपेण च सन्त्येते येन वो वेद्मि सत्तम ॥ ८.२१ ॥

વ્યાધે કહ્યું: હું જોઉં છું કે આ ઘઉં, ડાંગર અને જવ કેવા પ્રકારના છે. તેઓ તેમના પોતાના સ્વરૂપમાં છે; હે સત્તમ, તે સ્વરૂપ દ્વારા હું તમને ઓળખું છું.

Verse 22

श्रीवराह उवाच । एवमुक्ते मतङ्गेन शूर्पं गोधूमपूरितम् । अपरं तत्र व्रीहीणां धर्मव्याधाय दर्शितम् ॥ ८.२२ ॥

શ્રી વરાહે કહ્યું: મતંગે આમ કહ્યું ત્યારે, ઘઉંથી ભરેલું એક સૂપડું અને ડાંગરનું બીજું સૂપડું ધર્મવ્યાધને બતાવવામાં આવ્યું.

Verse 23

दृष्ट्वा व्रीहीन् सगोधूमान् धर्मव्याधो वरासनात् । उत्थाय गन्तुमारभे मतङ्गेन निवारितः ॥ ८.२३ ॥

ઘઉંની સાથે ડાંગર જોઈને, ધર્મવ્યાધ પોતાના ઉત્તમ આસન પરથી ઉઠીને જવા લાગ્યો; પરંતુ મતંગે તેને રોક્યો.

Verse 24

किमर्थं गन्तुमारब्धं त्वया वद महामते । अभुक्तेनैव संसिद्धं मद्गृहे चान्नमुत्तमम् । पाचयित्वा स्वयं चैव कस्मात् त्वं नाद्य भुञ्जसे ॥ ८.२४ ॥

હે મહામતે! તમે શા માટે જવા લાગ્યા છો તે કહો. મારા ઘરમાં ઉત્તમ અન્ન જમ્યા વગર જ તૈયાર છે. પોતે રાંધ્યા પછી પણ તમે આજે કેમ જમતા નથી?

Verse 25

व्याध उवाच । सहस्रशः कोटिशश्च जीवान् हंसि दिने दिने । अथेदृशस्य पापस्य कोऽन्नं भुञ्जति सत्पुमान् ॥ ८.२५ ॥

વ્યાધે કહ્યું: તમે દિવસેને દિવસે હજારો અને કરોડો જીવોની હત્યા કરો છો. તો આવા પાપીનું અન્ન કયો સત્પુરુષ જમશે?

Verse 26

अचैतन्यं यदि गृहे विद्यते । अन्नं सुसंस्कृतम् । इदानीमत्र संदृष्टा एते तु जलजन्तवः ॥ ८.२६ ॥

જો ગૃહમાં કંઈક અચેતન વસ્તુ હોય અને અન્ન સુસંસ્કૃત (સારી રીતે તૈયાર) હોય, તો હવે અહીં આ જલજન્તુઓ નિશ્ચયે દેખાય છે।

Verse 27

अहमेकं कुटुम्बार्थे हन्म्यरण्ये पशुं दिने । तं चेत्पितॄभ्यः संस्कृत्य दत्त्वा भुञ्जामि सानुगः ॥ ८.२७ ॥

હું મારા કુટુંબ માટે દિવસે જંગલમાં એક જ પશુનો વધ કરું છું. તેને વિધિપૂર્વક સંસ્કૃત કરીને પિતૃઓને અર્પણ કરી, પછી અનુગો સહિત ભોજન કરું તો—

Verse 28

त्वं तु जीवान् बहून् हत्वा स्वकुटुम्बेन सानुगः । भुञ्जन्नेतेन सततमभो्ज्यं तन्मतं मम ॥ ८.२८ ॥

પરંતુ તું—ઘણા જીવોને મારીને—પોતાના કુટુંબ અને અનુગો સાથે, એ રીતે મેળવેલું અન્ન સતત ભોજન કરે છે; તે મારા મતમાં અભોજ્ય છે।

Verse 29

ब्रह्मणा तु पुरा सृष्टा ओषध्यः सर्ववीरुधः । यज्ञार्थं तत्तु भूतानां भक्ष्यमित्येव वै श्रुतिः ॥ ८.२९ ॥

પૂર્વકાળે બ્રહ્માએ ઔષધિઓ અને સર્વ વનસ્પતિઓ સર્જી; અને શ્રુતિ કહે છે કે યજ્ઞાર્થે એ જ ભૂતો (જીવો) માટે ભક્ષ્ય છે।

Verse 30

दिव्यो भौटस्तथा पैत्रो मानुषो ब्राह्म एव च । एते पञ्च महायज्ञा ब्रह्मणा निर्मिताः पुरा ॥ ८.३० ॥

દૈવ, ભૌત (ભૂત), પૈત્ર, માનુષ અને બ્રાહ્મ—આ પાંચ મહાયજ્ઞો પ્રાચીનકાળે બ્રહ્માએ સ્થાપ્યા।

Verse 31

ब्राह्मणानां हितार्थाय इतरेषां च तन्मुखम् । इतरेषां तु वर्णानां ब्राह्मणैः कारिताः शुभाः ॥ ८.३१ ॥

બ્રાહ્મણોના હિતાર્થે—અને અન્યને પણ તે જ હેતુ તરફ ઉન્મુખ કરીને—બાકી વર્ણો માટે શુભ કર્તવ્યો/આચાર બ્રાહ્મણોએ જ સ્થાપિત કર્યા છે।

Verse 32

एवं यदि विभागः स्याद् वरान्नं तद् विशुध्यति । अन्यथा व्रीहयोऽप्येते एकैकॆ मृगपक्षिणः । मन्तव्या दातृभोक्तॄणां महामांसं तु तत् स्मृतम् ॥ ८.३२ ॥

આ રીતે જો યોગ્ય વિભાગ (ભાગવાટો) થાય તો તે ઉત્તમ અન્ન શુદ્ધ થાય છે. નહિંતર આ ચોખાના દાણા પણ—એકેક—હરણ કે પક્ષી સમાન માનવા; અને દાતા તથા ભોક્તા માટે તે ‘મહામાંસ’ (માંસતુલ્ય) કહેવાયું છે।

Verse 33

मया ते दुहिता दत्ता पुत्रार्थे देवरूपिणी । सा च त्वद्भार्यया प्रोक्ता दुहिता जन्तुघातिनः ॥ ८.३३ ॥

સંતાનપ્રાપ્તિ માટે મેં મારી દિવ્યરૂપિણી પુત્રી તને આપી હતી; પરંતુ તારી પત્નીએ તેને ‘જીવહંતકની પુત્રી’ કહીને ઉલ્લેખ કર્યો।

Verse 34

अतोऽर्थमागतॊऽहं ते गृहं प्रति समीक्षितुम् । आचारं देवपूजां च अतिथीनां च तर्पणम् ॥ ८.३४ ॥

અતએવ હું તારા ઘરે આવ્યો છું—તારો આચાર, દેવપૂજા અને અતિથિઓનું તર્પણ (આદરપૂર્વક સત્કાર) નિરીક્ષવા માટે।

Verse 35

एतेषामेकमप्यत्र कुर्वन्नपि न दृश्यते । तद्गृहं गन्तुमिच्छामि पितॄणां श्राद्धकाम्यया ॥ ८.३५ ॥

અહીં આમાંથી એક પણ કર્તવ્ય કરતા (ફળસિદ્ધિ) દેખાતું નથી. તેથી પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરવાની ઇચ્છાથી હું તે ગૃહે જવા ઇચ્છું છું।

Verse 36

स्वगृहे नैव भुञ्जामि पितॄणां कार्यमित्युत । अहं व्याधो जीवघाती न तु त्वं लोकहिंसकः ॥ ८.३६ ॥

‘પિતૃઓનું કાર્ય કરવાનું છે’ એમ કહીને હું મારા ઘરમાં ભોજન કરતો નથી. અને વધુમાં—‘હું વ્યાધ છું, જીવઘાતક; પરંતુ તું લોકહિંસક નથી’ એમ કહ્યું.

Verse 37

मत्सुता जीवघातस्य यदोढा त्वत्सुतेन च । तन्महत्त्वं च संजातं प्रायश्चित्तं तपोधन ॥ ८.३७ ॥

હે તપોધન! જ્યારે જીવઘાત મત્સ્યના સંબંધથી અને તારા પુત્રના સંબંધથી પણ જોડાય છે, ત્યારે તેનું ગુરુત્વ પ્રગટ થાય છે; તેથી પ્રાયશ્ચિત્ત સૂચિત થાય છે.

Verse 38

एवमुक्त्वा स चोत्थाय शप्त्वा नारीं तदा धरे । मा स्नुषाभिः समं श्वश्र्वा विश्वासो भवतु क्वचित् ॥ ८.३८ ॥

આમ કહી તે ઊભો થયો અને, હે ધરા! ત્યારે તે સ્ત્રીને શાપ આપી બોલ્યો—‘સાસુ અને વહુઓ વચ્ચે ક્યારેય વિશ્વાસ ન રહે.’

Verse 39

मा च स्नुषा कदाचित् स्याद् या श्वश्रूं जीवतीमिषेत् । एवमुक्त्वा गतो व्याधः स्वगृहं प्रति भामिनि ॥ ८.३९ ॥

અને જીવતી સાસુ મરી જાય એવી ઇચ્છા રાખે એવી વહુ ક્યારેય ન થાય. આમ કહી, હે ભામિની, તે વ્યાધ પોતાના ઘરની તરફ ગયો.

Verse 40

ततो देवान् पितॄन् भक्त्या पूजयित्वा विचक्षणः । पुत्रं चार्जुनकं स्थाप्य स्वसन्ताने महातपाः ॥ ८.४० ॥

ત્યારબાદ તે વિવેકી મહાતપસ્વીએ ભક્તિપૂર્વક દેવો અને પિતૃઓની પૂજા કરી; અને પોતાના વંશમાં પુત્ર અર્જુનકને સ્થાપિત કરીને (ઉત્તરાધિકારી બનાવ્યો).

Verse 41

धर्मव्याधो जगामाशु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । पुरुषोत्तमाख्यं च परं तत्र गत्वा समाहितः । तपश्चचार नियतः पठन् स्तोत्रमिदं धरे ॥ ८.४१ ॥

ધર્મવ્યાધ ઝડપથી ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા તીર્થ, પુરુષોત્તમ નામના પરમ સ્થાન પર ગયો. ત્યાં પહોંચી મનને એકાગ્ર કરીને, નિયમપૂર્વક તપ આચર્યો અને હે ધરા, આ સ્તોત્રનું પાઠ કરતો રહ્યો.

Verse 42

नमामि विष्णुं त्रिदशारिनाशनं विशालवक्षस्थलसंश्रितश्रियम् । सुषासनं नीतिमतां परां गतिं त्रिविक्रमं मन्दरधारिणं सदा ॥ ८.४२ ॥

હું વિષ્ણુને નમસ્કાર કરું છું—જે દેવોના શત્રુઓનો નાશ કરે છે, જેમના વિશાળ વક્ષસ્થળમાં શ્રી વસે છે. જે સુશાસક છે, નીતિમાનોની પરમ ગતિ છે; ત્રિવિક્રમ, મંદરધારી—તેમને હું સદા વંદન કરું છું.

Verse 43

दामोदरं रञ्जितभूतलं धिया यशोऽंशुशुभ्रं भ्रमराङ्गसप्रभम् । धराधरं नरकरिपुं पुरुष्टुतं नमामि विष्णुं शरणं जनार्दनम् ॥ ८.४३ ॥

હું શરણરૂપ જનાર્દન વિષ્ણુને નમસ્કાર કરું છું—દામોદર, જેમણે પોતાના સંકલ્પથી ભૂતલને આનંદિત કર્યું; જેમની કીર્તિ કિરણ જેવી ઉજ્જ્વળ; જેમની દેહકાંતિ ભમરા જેવી શ્યામ; જે ધરાધર, નરકનો શત્રુ અને મનુષ્યો દ્વારા સ્તુત છે.

Verse 44

त्रिधा स्थितं तिग्मरथाङ्गपाणिनं नयस्थितं तृप्तमनुत्तमैर्गुणैः । निःश्रेयसाख्यं क्षपितेतरं गुरुं नमामि विष्णुं पुरुषोत्तमं त्वहम् ॥ ८.४४ ॥

હું પુરુષોત્તમ વિષ્ણુને નમસ્કાર કરું છું—જે ત્રિવિધ રીતે સ્થિત છે, જેમના હાથમાં તીક્ષ્ણ ચક્ર છે; જે ન્યાય-ધર્મમાં સ્થિર છે, અનુત્તમ ગુણોથી તૃપ્ત છે; જે ‘નિઃશ્રેયસ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ, અવરોધક અન્યને ક્ષીણ કરનાર ગુરુ અને પૂજ્ય માર્ગદર્શક છે.

Verse 45

महावराहो हविषाम्बुभोजनो जनार्दनो मे हितकृच्छितीमुखः । क्षितीधरो मामुदधिक्शयो महान् स पातु विष्णुः शरणार्थिनं तु माम् ॥ ८.४५ ॥

વિષ્ણુ મારી રક્ષા કરે—જે મહાવરાહ છે, હવિ અને જળના ભોક્તા છે; જનાર્દન, મારા હિતકર્તા, જેમનું મુખ પૃથ્વીસમાન છે; જે ક્ષિતીધર, સમુદ્રમાં મહાન આશ્રય છે—શરણાર્થી મને તે વિષ્ણુ જ પાળે.

Verse 46

मायाततं येन जगत्त्रयं कृतं यथाग्निनैकेन ततं चराचरम् । चराचरस्य स्वयमेव सर्वतः स मेऽस्तु विष्णुः शरणं जगत्पतिः ॥ ८.४६ ॥

જેનાં માયાથી ત્રિલોક જગત રચાયું છે, જેમ એક જ અગ્નિથી ચરાચર સર્વ વ્યાપ્ત છે; જે સ્વયં ચરાચરમાં સર્વત્ર સ્થિત છે—તે જગત્પતિ વિષ્ણુ મને શરણ થાઓ।

Verse 47

भवे भवे यश्च ससर्ज कं ततो जगत् प्रसूतं सचराचरं त्विदम् । ततश्च रुद्रात्मवति प्रलीयतेऽन्वतो हरिर्विष्णुहरस्तथोच्यते ॥ ८.४७ ॥

પ્રત્યેક ભવચક્રમાં એ જ આ સમગ્ર ચરાચર જગતની સૃષ્ટિ કરે છે; અને પછી તે રુદ્રાત્મક તત્ત્વમાં લય પામે છે. તેથી તેને હરિ—વિષ્ણુ—હર પણ કહેવામાં આવે છે।

Verse 48

खात्मेन्दुपृथ्वीपवनाग्निभास्कराः जलं च यस्य प्रभवन्ति मूर्त्तयः । स सर्वदा मे भगवान् सनातनो ददातु शं विष्णुरचिन्त्यरूपधृक् ॥ ८.४८ ॥

જેનાં પ્રગટ સ્વરૂપોથી આકાશ, આત્મા, ચંદ્ર, પૃથ્વી, પવન, અગ્નિ, સૂર્ય અને જળ ઉત્પન્ન થાય છે—તે અચિંત્યરૂપધારી સનાતન ભગવાન વિષ્ણુ સદા મને કલ્યાણ આપે।