Adhyaya 8: Dialogue on the Ethical Limits of Subsistence and the Five Great Sacrifices (Dharmavyādha, Mātaṅga, and Prasanna)
Dharmavyādha–Mātaṅga–Prasanna Saṃvādaḥ
Ethical-Discourse (Dharma, Non-violence, Household Economy, Ritual Ecology)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಗೆ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನ ಜೀವನವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬೇಟೆಗಾರ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬದುಕಿದರೂ ಕೇವಲ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಹಿಂಸೆಗೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿ, ಸತ್ಯ, ಅಗ್ನಿಸೇವೆ, ಅತಿಥಿ-ಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಗೃಹಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪುತ್ರಿ ಅರ್ಜುನಕೀಗೆ ಮಾತಂಗನ ಪುತ್ರ ಪ್ರಸನ್ನನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತದೆ; ಅತ್ತೆ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಸೆಗೆ ಬಂಧಿತಳಂತೆಂದು ಕಠಿಣವಾಗಿ ದೋಷಾರೋಪ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಮಾತಂಗನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಭೋಜನ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಧಾನ್ಯಾಹಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಲಚರ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಅದೇಶ್ಯ ಹತ್ಯೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು; ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಣಹಾನಿ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಪಭೋಗದ ನೈತಿಕ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಚಮಹಾಯಜ್ಞಗಳ ಯಥಾವಿಭಾಗವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪುತ್ರನನ್ನು ವಾರಸನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟು, ಭೂಮಿಯ ವಿಶ್ವರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟ ವಿಷ್ಣುಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 8
Verse 1
श्रीवराह उवाच । योऽसौ वसोः शरीरे तुव्याधो भूत्वा नृपस्य ह । स स्ववृत्त्यां स्थितः कालं चतुर्वर्षसहस्रिकम् ॥ ८.१ ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ವಸು ಎಂಬ ರಾಜನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಧ (ಬೇಟೆಗಾರ)ನಾಗಿ ಆದವನು, ತನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆದನು।
Verse 2
एकैकं स्वकुटुम्बार्थे हत्वा वनचरं मृगम् । भृत्यातिथिहुताशानां प्रीणनं कुरुते सदा ॥ ८.२ ॥
ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಾರ್ಥವಾಗಿ ಒಂದೊಂದೇ ಅರಣ್ಯಚರ ಮೃಗವನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ, ಅವನು ಸದಾ ಭೃತ್ಯರು, ಅತಿಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹುತಾಶನ (ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿ) ಇವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 3
मिथिलायां वरारोहे सदा पर्वणि पर्वणि । पितॄणां कुरुते श्राद्धं स्वाचारेण विचक्षणः ॥ ८.३ ॥
ಓ ವರಾರೋಹೆ, ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವಿವೇಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರ್ವದಿನದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಸದುಪಚಾರದಂತೆ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 4
अग्निं परिचरन् नित्यं वदन् सत्यं सुभाषितम् । प्राणयात्रानुसक्तस्तु योऽसौ जीवं न पातयेत् ॥ ८.४ ॥
ನಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪರಿಚರಿಸಿ, ಸತ್ಯವೂ ಸುವಚನವೂ ಮಾತನಾಡಿ, ಪ್ರಾಣಯಾತ್ರೆ (ಜೀವನನಿರ್ವಹಣೆ)ಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರುವವನು—ಯಾವ ಜೀವವನ್ನೂ ಪಾತಯಿಸಬಾರದು, ಅಂದರೆ ಕೊಲ್ಲಬಾರದು।
Verse 5
एवं तु वसतस्तस्य धर्मबुद्धिर्महातपाः । पुत्रस्त्वर्जुनको नाम बभूव मुनिवद्वशी ॥ ८.५ ॥
ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಗೆ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿತ್ತು; ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಜುನಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಮುನಿಯಂತೆ ವಶೀಭೂತ (ಸಂಯಮಿ)ನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 6
तस्य कालेन महता चारित्रेण च धीमतः । बभूवार्ज्जुनकी नाम कन्या च वरवर्णिनी ॥ ८.६ ॥
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆ ಧೀಮಂತನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ‘ಆರ್ಜ್ಜುನಕೀ’ ಎಂಬ ಉತ್ತಮ ವರ್ಣದ ಕನ್ಯೆ ಜನ್ಮವಾಯಿತು।
Verse 7
तस्याः यौवनकाले तु चिन्तयामास धर्मवित् । कस्येयं दीयते कन्या को वा योग्यश्च वै पुमान् ॥ ८.७ ॥
ಅವಳ ಯೌವನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವಿತನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಈ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು? ನಿಜವಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ ಪುರುಷನು ಯಾರು?”
Verse 8
इति चिन्तयतस्तस्य मतङ्गस्य सुतं प्रति । धर्मव्याधस्य सुव्यक्तं प्रसन्नाख्यं प्रति ब्रुवन् ॥ ८.८ ॥
ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು ಮತಂಗನ ಪುತ್ರನಾದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ವ್ಯಾಧ ‘ಪ್ರಸನ್ನ’ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 9
एवं सञ्चिन्त्य मातङ्गः प्रसन्नं प्रति सोद्यतः । उवाच तस्य पितरं प्रसन्नायार्ज्जुनीं भवान् । गृहाण तपतां श्रेष्ठ स्वयं दत्तां महात्मने ॥ ८.९ ॥
ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಮಾತಂಗನು ಪ್ರಸನ್ನನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನ ತಂದೆಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮಹಾತ್ಮ ಪ್ರಸನ್ನನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಸ್ವಯಂ ನೀಡಿದ ಅನುಕೂಲ ಅರ್ಜ್ಜುನಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ।”
Verse 10
मतङ्ग उवाच । प्रसन्नोऽयं मम सुतः सर्वशास्त्रविशारदः । गृह्णाम्यर्जुनकीं कन्यां त्वत्सुतां व्याधसत्तम ॥ ८.१० ॥
ಮತಂಗನು ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನ ಈ ಪುತ್ರ ಪ್ರಸನ್ನನು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ವ್ಯಾಧಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಆರ್ಜ್ಜುನಕಿಯನ್ನು (ಅವನ) ವಧುವಾಗಿ ನಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।”
Verse 11
एवमुक्ते तदा कन्यां धर्मव्याधो महातपाः । मतङ्गपुत्राय ददौ प्रसन्नाय च धीमते ॥ ८.११ ॥
ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಪ್ರಸನ್ನನೂ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಆದ ಮತಂಗಪುತ್ರನಿಗೆ ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು।
Verse 12
धर्मव्याधस्तदा कन्यां दत्वा स्वगृहमीयिवान् । सा अपि श्वशुरयोर्भर्तुः शुश्रूषणपरा अभवत् ॥ ८.१२ ॥
ಆಗ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಅವಳೂ ಶ್ವಶುರ-ಶ್ವಶ್ರೂ ಹಾಗೂ ಪತಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣಳಾದಳು.
Verse 13
अथ कालेन महता सा कन्या अर्जुनकी शुभा । उक्ता श्वश्रुवा सुता पुत्रि जीवहन्तुस्त्वमीदृशी । न जानासि तपश्चर्तुं भर्त्तुराराधनं तथा ॥ ८.१३ ॥
ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಅರ್ಜುನವಂಶದ ಆ ಶುಭ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಅತ್ತೆ ಹೀಗೆಂದಳು—“ಮಗಳೇ, ನೀನು ಜೀವಹಂತೆಯಂತಿದ್ದೀಯೆ; ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸುವುದನ್ನೂ, ಪತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದನ್ನೂ ನೀನು ತಿಳಿಯದು।”
Verse 14
सा अपि स्वल्पापराधेन भर्त्सिता तनुमध्यमा । पितुर्वेश्मगता बाला रोदमानाऽ मुहुर्मुहुः ॥ ८.१४ ॥
ಅವಳೂ—ಸಣ್ಣ ನಡುಮೆಯವಳು—ಸ್ವಲ್ಪ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಗದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದಳು; ಆ ಬಾಲಿಕೆ ಮರುಮರು ಅಳುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು.
Verse 15
पित्रा पृष्टा किमेतत्ते पुत्रि रोदनकारणम् । एवमुक्ता तदा सा तु कथयामास भामिनी ॥ ८.१५ ॥
ತಂದೆ ಕೇಳಿದನು—“ಮಗಳೇ, ಇದು ಏನು? ನಿನ್ನ ಅಳುವಿನ ಕಾರಣವೇನು?” ಎಂದು. ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ಸ್ತ್ರೀ ಆಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳತೊಡಗಿದಳು.
Verse 16
श्वश्र्वा अहम् उक्ता तीव्रेण कोपेन महता पितः । जीवहन्तुः सुतेत्युच्चैरसकृद् व्याधजेति च ॥ ८.१६ ॥
ತಂದೆ, ನನ್ನ ಅತ್ತೆ ತೀವ್ರವಾದ ಮಹಾಕೋಪದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಜೋರಾಗಿ ಮರುಮರು— “ಜೀವಹಂತಕನ ಮಗಳೇ! ಜಯಶೀಲೆಯೇ! ಹೇ ವ್ಯಾಧ (ಬೇಟೆಗಾರ)!” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 17
एतच्छ्रुत्वा स धर्मात्मा धर्मव्याधो रुषान्वितः । मतङ्गस्य गृहं सोऽथ गत्वा जनपदैर्वृतम् ॥ ८.१७ ॥
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಜನಪದದ ಜನರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತಂಗನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.
Verse 18
तस्यागतस्य संबन्धी मतङ्गो जयतां वरः । आसनाद्यार्ध्यपाद्येन पूजयित्वेदमब्रवीत् । किमागमनकृत्यं ते किं करोम्यागतक्रियाम् ॥ ८.१८ ॥
ಆಗ ಅವನ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ, ಜಯಶೀಲರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮತಂಗನು ಬಂದ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಆಸನ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಪಾದ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಸ್ವಾಗತೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು— “ನೀವು ಬಂದ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ಬಂದವರಿಗೆ ನಾನು ಯಾವ ಆತಿಥ್ಯಕರ್ಮ ಮಾಡಲಿ?”
Verse 19
व्याध उवाच । भोजनं किञ्चिदिच्छामि भोक्तुं चैतन्यवर्जितम् । कौतूहलेन येनाहमागतो भवतो गृहम् ॥ ८.१९ ॥
ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು— “ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಆಹಾರವನ್ನು ಭುಂಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಚೈತನ್ಯವಿಲ್ಲದ ಆಹಾರ. ಈ ಕುತೂಹಲದಿಂದಲೇ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.”
Verse 20
मतङ्ग उवाच । गोधूमा व्रीिमयश्चैव संस्कृता मम वेश्मनि । भुज्यतां धर्मविच्छ्रेष्ठ यथाकामं तपोधन ॥ ८.२० ॥
ಮತಂಗನು ಹೇಳಿದನು— “ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಧೂಮ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಹೇ ಧರ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಹೇ ತಪೋಧನನೇ, ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಭುಂಜಿಸು.”
Verse 21
व्याध उवाच । पश्यामि कीदृशास्ते हि गोधूमा व्रीहयो यवाः । स्वरूपेण च सन्त्येते येन वो वेद्मि सत्तम ॥ ८.२१ ॥
ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ಗೋಧಿ, ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಯವಗಳು ಎಂತಹವು ಎಂದು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇವು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ; ಓ ಸತ್ತಮನೇ, ಆ ರೂಪದಿಂದಲೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 22
श्रीवराह उवाच । एवमुक्ते मतङ्गेन शूर्पं गोधूमपूरितम् । अपरं तत्र व्रीहीणां धर्मव्याधाय दर्शितम् ॥ ८.२२ ॥
ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು: ಮತಂಗನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಗೋಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಮೊರ ಮತ್ತು ಭತ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಮೊರವನ್ನು ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನಿಗೆ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.
Verse 23
दृष्ट्वा व्रीहीन् सगोधूमान् धर्मव्याधो वरासनात् । उत्थाय गन्तुमारभे मतङ्गेन निवारितः ॥ ८.२३ ॥
ಗೋಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಭತ್ತವನ್ನು ನೋಡಿ, ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು ಹೋಗಲು ತೊಡಗಿದನು; ಆದರೆ ಮತಂಗನು ಅವನನ್ನು ತಡೆದನು.
Verse 24
किमर्थं गन्तुमारब्धं त्वया वद महामते । अभुक्तेनैव संसिद्धं मद्गृहे चान्नमुत्तमम् । पाचयित्वा स्वयं चैव कस्मात् त्वं नाद्य भुञ्जसे ॥ ८.२४ ॥
ಓ ಮಹಾಮತಿಯೇ! ನೀನು ಏಕೆ ಹೋಗಲು ತೊಡಗಿದ್ದೀಯೆ ಎಂದು ಹೇಳು. ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಅನ್ನವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನೀನೇ ಸ್ವತಃ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದರೂ ಇಂದು ಏಕೆ ಉಣ್ಣುತ್ತಿಲ್ಲ?
Verse 25
व्याध उवाच । सहस्रशः कोटिशश्च जीवान् हंसि दिने दिने । अथेदृशस्य पापस्य कोऽन्नं भुञ्जति सत्पुमान् ॥ ८.२५ ॥
ವ್ಯಾಧನು ಹೇಳಿದನು: ನೀನು ದಿನದಿನವೂ ಸಾವಿರಾರು ಮತ್ತು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೀಯೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಇಂತಹ ಪಾಪಿಯ ಅನ್ನವನ್ನು ಯಾವ ಸತ್ಪುರುಷನು ಉಣ್ಣುವನು?
Verse 26
अचैतन्यं यदि गृहे विद्यते । अन्नं सुसंस्कृतम् । इदानीमत्र संदृष्टा एते तु जलजन्तवः ॥ ८.२६ ॥
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಅಚೇತನ ವಸ್ತು ಇದ್ದು, ಅನ್ನವು ಸುಸಂಸ್ಕೃತವಾಗಿ (ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ಧ) ಇದ್ದರೆ, ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಜಂತುಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ।
Verse 27
अहमेकं कुटुम्बार्थे हन्म्यरण्ये पशुं दिने । तं चेत्पितॄभ्यः संस्कृत्य दत्त्वा भुञ्जामि सानुगः ॥ ८.२७ ॥
ನಾನು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬಾರ್ಥವಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ವಧಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಅನುಗರೊಂದಿಗೆ ಭುಂಜಿಸಿದರೆ—
Verse 28
त्वं तु जीवान् बहून् हत्वा स्वकुटुम्बेन सानुगः । भुञ्जन्नेतेन सततमभो्ज्यं तन्मतं मम ॥ ८.२८ ॥
ಆದರೆ ನೀನು—ಬಹು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದು—ನಿನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಅನುಗರೊಂದಿಗೆ, ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸದಾ ಭುಂಜಿಸಿದರೆ; ಅದು ನನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ ಅಭೋಜ್ಯ.
Verse 29
ब्रह्मणा तु पुरा सृष्टा ओषध्यः सर्ववीरुधः । यज्ञार्थं तत्तु भूतानां भक्ष्यमित्येव वै श्रुतिः ॥ ८.२९ ॥
ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಾರ ಯಜ್ಞಾರ್ಥವಾಗಿ ಇವೇ ಭೂತಗಳಿಗೆ ಭಕ್ಷ್ಯ.
Verse 30
दिव्यो भौटस्तथा पैत्रो मानुषो ब्राह्म एव च । एते पञ्च महायज्ञा ब्रह्मणा निर्मिताः पुरा ॥ ८.३० ॥
ದೈವ, ಭೌತ (ಭೂತ), ಪೈತ್ರ, ಮಾನುಷ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮ—ಇವು ಐದು ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳು; ಇವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Verse 31
ब्राह्मणानां हितार्थाय इतरेषां च तन्मुखम् । इतरेषां तु वर्णानां ब्राह्मणैः कारिताः शुभाः ॥ ८.३१ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ—ಇತರರನ್ನೂ ಅದೇ ಗುರಿಯತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿಸಿ—ಉಳಿದ ವರ್ಣಗಳಿಗಾಗಿ ಶುಭ ಕರ್ಮಗಳು/ಆಚಾರಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ।
Verse 32
एवं यदि विभागः स्याद् वरान्नं तद् विशुध्यति । अन्यथा व्रीहयोऽप्येते एकैकॆ मृगपक्षिणः । मन्तव्या दातृभोक्तॄणां महामांसं तु तत् स्मृतम् ॥ ८.३२ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ ವಿಭಾಗ (ಭಾಗವಿತರಣೆ) ಇದ್ದರೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನ್ನ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಅಕ್ಕಿದಾಣಗಳೂ—ಪ್ರತಿಯೊಂದು—ಜಿಂಕೆ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಎಣಿಸಬೇಕು; ದಾತ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತರಿಗೆ ಅದು ‘ಮಹಾಮಾಂಸ’ (ಮಾಂಸಸಮಾನ) ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 33
मया ते दुहिता दत्ता पुत्रार्थे देवरूपिणी । सा च त्वद्भार्यया प्रोक्ता दुहिता जन्तुघातिनः ॥ ८.३३ ॥
ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪಿಣಿ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ನೀಡಿದೆನು; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿ ಅವಳನ್ನು ‘ಜಂತುಹಂತಕನ ಮಗಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು।
Verse 34
अतोऽर्थमागतॊऽहं ते गृहं प्रति समीक्षितुम् । आचारं देवपूजां च अतिथीनां च तर्पणम् ॥ ८.३४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ—ನಿನ್ನ ಆಚಾರ, ದೇವಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾಡುವ ತರ್ಪಣ (ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ಆತಿಥ್ಯ)ವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು।
Verse 35
एतेषामेकमप्यत्र कुर्वन्नपि न दृश्यते । तद्गृहं गन्तुमिच्छामि पितॄणां श्राद्धकाम्यया ॥ ८.३५ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುವುದಾಗಿ (ಫಲಸಿದ್ಧಿ) ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನು ಆ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 36
स्वगृहे नैव भुञ्जामि पितॄणां कार्यमित्युत । अहं व्याधो जीवघाती न तु त्वं लोकहिंसकः ॥ ८.३६ ॥
‘ಪಿತೃಗಳ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಾನು ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ—‘ನಾನು ವ್ಯಾಧ, ಜೀವಘಾತಕ; ಆದರೆ ನೀನು ಲೋಕಹಿಂಸಕನಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Verse 37
मत्सुता जीवघातस्य यदोढा त्वत्सुतेन च । तन्महत्त्वं च संजातं प्रायश्चित्तं तपोधन ॥ ८.३७ ॥
ಹೇ ತಪೋಧನ! ಜೀವಘಾತವು ಮತ್ಸ್ಯಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ ಸೇರಿದಾಗ ಅದರ ಗಂಭೀರತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 38
एवमुक्त्वा स चोत्थाय शप्त्वा नारीं तदा धरे । मा स्नुषाभिः समं श्वश्र्वा विश्वासो भवतु क्वचित् ॥ ८.३८ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ಎದ್ದು, ಹೇ ಧರೇ! ಆಗ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಶಪಿಸಿ—‘ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೊಸೆಯರ ನಡುವೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರಬಾರದು’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.
Verse 39
मा च स्नुषा कदाचित् स्याद् या श्वश्रूं जीवतीमिषेत् । एवमुक्त्वा गतो व्याधः स्वगृहं प्रति भामिनि ॥ ८.३९ ॥
ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಅತ್ತೆ ಸಾಯಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುವ ಸೊಸೆ ಎಂದಿಗೂ ಇರಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಹೇ ಭಾಮಿನಿ, ಆ ವ್ಯಾಧನು ತನ್ನ ಮನೆ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 40
ततो देवान् पितॄन् भक्त्या पूजयित्वा विचक्षणः । पुत्रं चार्जुनकं स्थाप्य स्वसन्ताने महातपाः ॥ ८.४० ॥
ನಂತರ ಆ ವಿವೇಕಿಯಾದ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನಕನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ (ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು).
Verse 41
धर्मव्याधो जगामाशु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । पुरुषोत्तमाख्यं च परं तत्र गत्वा समाहितः । तपश्चचार नियतः पठन् स्तोत्रमिदं धरे ॥ ८.४१ ॥
ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಖ್ಯಾತವಾದ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ, ‘ಪುರುಷೋತ್ತಮ’ ಎಂಬ ಪರಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ, ನಿಯಮದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿ, ಓ ಧರೇ, ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಿದನು.
Verse 42
नमामि विष्णुं त्रिदशारिनाशनं विशालवक्षस्थलसंश्रितश्रियम् । सुषासनं नीतिमतां परां गतिं त्रिविक्रमं मन्दरधारिणं सदा ॥ ८.४२ ॥
ದೇವಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಶಾಸಕನಾದ, ನೀತಿವಂತರ ಪರಮ ಗತಿಯಾದ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ, ಮಂದರಧಾರಿ—ಅವನಿಗೆ ನಾನು ಸದಾ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 43
दामोदरं रञ्जितभूतलं धिया यशोऽंशुशुभ्रं भ्रमराङ्गसप्रभम् । धराधरं नरकरिपुं पुरुष्टुतं नमामि विष्णुं शरणं जनार्दनम् ॥ ८.४३ ॥
ಶರಣಸ್ವರೂಪ ಜನಾರ್ದನ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ದಾಮೋದರ, ತನ್ನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಭೂತಲವನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿದವನು; ಕೀರ್ತಿ ಕಿರಣದಂತೆ ಶುಭ್ರ; ದೇಹಪ್ರಭೆ ಭ್ರಮರದಂತೆ ಶ್ಯಾಮ; ಧರಾಧರ, ನರಕಶತ್ರು, ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು.
Verse 44
त्रिधा स्थितं तिग्मरथाङ्गपाणिनं नयस्थितं तृप्तमनुत्तमैर्गुणैः । निःश्रेयसाख्यं क्षपितेतरं गुरुं नमामि विष्णुं पुरुषोत्तमं त्वहम् ॥ ८.४४ ॥
ನಾನು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ನಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಅನುತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದವನು; ‘ನಿಃಶ್ರೇಯಸ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಗುರು ಹಾಗೂ ಪೂಜ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ.
Verse 45
महावराहो हविषाम्बुभोजनो जनार्दनो मे हितकृच्छितीमुखः । क्षितीधरो मामुदधिक्शयो महान् स पातु विष्णुः शरणार्थिनं तु माम् ॥ ८.४५ ॥
ವಿಷ್ಣು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ—ಅವನೇ ಮಹಾವರಾಹ, ಹವಿಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜಲವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುವವನು; ಜನಾರ್ದನ, ನನ್ನ ಹಿತಕರ್ತ, ಭೂಮಿಯೇ ಮುಖವಾಗಿರುವವನು; ಕ್ಷಿತೀಧರ, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಆಶ್ರಯ—ಶರಣಾರ್ಥಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಕಾಪಾಡಲಿ.
Verse 46
मायाततं येन जगत्त्रयं कृतं यथाग्निनैकेन ततं चराचरम् । चराचरस्य स्वयमेव सर्वतः स मेऽस्तु विष्णुः शरणं जगत्पतिः ॥ ८.४६ ॥
ಯಾರ ಮಾಯೆಯಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕ ಜಗತ್ತು ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತೋ, ಒಂದೇ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಚರಾಚರವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವದೋ; ಸ್ವಯಂ ಚರಾಚರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಿತನಾದ ಆ ಜಗತ್ಪತಿ ವಿಷ್ಣು ನನಗೆ ಶರಣವಾಗಲಿ।
Verse 47
भवे भवे यश्च ससर्ज कं ततो जगत् प्रसूतं सचराचरं त्विदम् । ततश्च रुद्रात्मवति प्रलीयतेऽन्वतो हरिर्विष्णुहरस्तथोच्यते ॥ ८.४७ ॥
ಪ್ರತಿ ಭವಚಕ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಅದು ರುದ್ರಾತ್ಮಕ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹರಿ—ವಿಷ್ಣು—ಹರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 48
खात्मेन्दुपृथ्वीपवनाग्निभास्कराः जलं च यस्य प्रभवन्ति मूर्त्तयः । स सर्वदा मे भगवान् सनातनो ददातु शं विष्णुरचिन्त्यरूपधृक् ॥ ८.४८ ॥
ಯಾರ ಪ್ರಕಟ ರೂಪಗಳಿಂದ ಆಕಾಶ, ಆತ್ಮ, ಚಂದ್ರ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಜಲವು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೋ—ಆ ಅಚಿಂತ್ಯರೂಪಧಾರಿ ಸನಾತನ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಸದಾ ನನಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ।
Frequently Asked Questions
The text develops a comparative ethics of harm: it argues that moral evaluation should consider both visible and invisible forms of violence involved in sustaining a household. Through the dharmavyādha’s refusal to eat at Mātaṅga’s home, the chapter instructs that consumption and ritual practice require scrutiny of unintended killing (e.g., small creatures in water and grain processing) and emphasizes regulated conduct—truthfulness, hospitality, śrāddha, and the pañca-mahāyajñas—as a framework for minimizing harm while fulfilling social obligations.
The chapter specifies recurring ritual timing rather than a named season: śrāddha is performed “sadā parvaṇi parvaṇi” (on parvan days, i.e., festival/observance junctions in the lunar calendar). It also notes a long duration marker for the hunter’s life (“caturvarṣasahasrikam,” four thousand years) as narrative chronology, not a ritual schedule.
Environmental stewardship appears indirectly through the ethics of food and livelihood: the narrative foregrounds ‘hidden’ ecological harm (jalajantu and other small life forms affected by grain and water use) and frames ethical living as minimizing total injury across ecosystems. The concluding movement to Puruṣottama and the Viṣṇu-stotra further place Earth (kṣmā/kṣiti) under cosmic protection, aligning devotion with the safeguarding of terrestrial stability.
The narrative references the dharmavyādha and his son Arjunaka, his daughter Arjunakī, Mātaṅga and Mātaṅga’s son Prasanna, and invokes Brahmā as the originator of the pañca-mahāyajñas and the creation of plants for sacrificial and sustenance purposes. No explicit royal genealogy is developed here beyond the general mention of a “nṛpa” in the hunter’s earlier context.