Adhyaya 336

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । यत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयासप्तगुणं फलम् । लभते नात्र संदेहो यदि श्रद्धा दृढा भवेत्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവീ! തുടർന്ന് ‘ഗോഷ്പദം’ എന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകണം. അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ഗയയിലെ ഫലത്തിന്റെ ഏഴിരട്ടി പുണ്യഫലം ലഭിക്കും; ശ്രദ്ധ ദൃഢമായാൽ സംശയമില്ല.

Verse 2

यत्र श्राद्धं पृथुः कृत्वा पितरं पापयोनितः उद्दधार महादेवि वेनंनाम महाप्रभुम्

ഹേ മഹാദേവീ! അവിടെയായിരുന്നു പൃഥു ശ്രാദ്ധം ചെയ്ത്, ‘വേന’ എന്ന മഹാപ്രഭുവായ തന്റെ പിതാവിനെ പാപയോനി (പതിതാവസ്ഥ)യിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി രക്ഷിച്ചത്.

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थितं तीर्थमुत्पत्तिस्तस्य कीदृशी । कथं स वेनराजो वा उद्धृतः पापयोनितः

ദേവി ചോദിച്ചു—ആ തീർത്ഥം ഏത് സ്ഥലത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്, അതിന്റെ ഉത്ഭവം എങ്ങനെയാണ്? പിന്നെ ആ വേനരാജൻ പാപയോനി മുതൽ എങ്ങനെ ഉദ್ಧരിക്കപ്പെട്ടു?

Verse 4

गयासप्तगुणं पुण्यं कथं तत्र प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः । एतन्मे कौतुकं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

ഗയയുടെ ഏഴിരട്ടി പുണ്യം അവിടെ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു? ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വിധി എന്ത്, അവിടെ ഏത് മന്ത്രങ്ങളാണ് പ്രയോഗിക്കുന്നത്, ഏത് യോഗ്യ ദ്വിജന്മാരെ (ബ്രാഹ്മണരെ) നിയോഗിക്കണം? ഹേ ദേവാ, ഇതാണ് എന്റെ കൗതുകം—യഥാവിധി പറഞ്ഞുതരണമേ.

Verse 5

ईश्वर उवाच । इदं रहस्यं देवेशि यत्त्वया परिपृच्छितम् । अप्रकाश्यमिदं तीर्थमस्मिन्पापयुगे प्रिये

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവേശി, നീ ചോദിച്ച ആ രഹസ്യം; ഹേ പ്രിയേ, ഈ പാപയുഗത്തിൽ ഈ തീർത്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കരുത്.

Verse 6

तथापि संप्रवक्ष्यामि तव स्नेहात्सुरेश्वरि । न पापिन इदं ब्रूयान्नैव तर्करताय वै

എങ്കിലും, ഹേ സുരേശ്വരി, നിനക്കുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ ഇത് വിശദീകരിക്കും. പക്ഷേ പാപിയോട് ഇത് പറയരുത്; തർക്കത്തിൽ ആസക്തനായവനോടും അല്ല.

Verse 7

न नास्तिकाय देवेशि न सुवर्णेतराय च । अस्ति देवि महासिद्धा पुण्या न्यंकुमती नदी

ഹേ ദേവേശി, ഇത് നാസ്തികനുവേണ്ടിയല്ല; യഥാർത്ഥ മൂല്യമില്ലാത്തവനുവേണ്ടിയും അല്ല. ഹേ ദേവി, ന്യങ്കുമതി എന്ന മഹാസിദ്ധിദായിനിയായ പുണ്യനദി ഉണ്ട്.

Verse 8

मर्यादार्थं मयाऽनीता क्षेत्रस्यास्य महेश्वरि । संस्थिता पापशमनी पर्णादित्याच्च दक्षिणे

ഹേ മഹേശ്വരി, ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മർയ്യാദാ-പരിധി നിശ്ചയിക്കാനായി ഞാൻ അവളെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു. പാപശമിനിയായ ആ നദി പർണാദിത്യത്തിന്റെ തെക്കുവശത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 9

नारायणगृहात्सौम्ये नातिदूरे व्यवस्थिता । तस्या मध्ये महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

ഹേ സൗമ്യേ! അവൾ നാരായണഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് അതിദൂരമല്ലാതെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഹേ മഹാദേവി! അവളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ത്രിലോകവിഖ്യാതമായ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്.

Verse 10

गोष्पदं नाम विख्यातं कोटिपापहरं नृणाम् । गोष्पदस्य समीपे तु नातिदूरे व्यवस्थितः

അത് ‘ഗോഷ്പദം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം; മനുഷ്യരുടെ കോടി പാപങ്ങൾ ഹരിക്കുന്നതു. ഗോഷ്പദത്തിന്റെ സമീപത്തുതന്നെ, അതിദൂരമല്ലാതെ, (മറ്റൊരു സാന്നിധ്യം) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 11

अनन्तो नाम नागेन्द्रः स्वयंभूतो धरातले । तस्य तीर्थस्य रक्षार्थं विष्णुना सन्नियोजितः

ഭൂമിയിൽ ‘അനന്തൻ’ എന്ന നാഗേന്ദ്രൻ സ്വയംഭുവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി വിഷ്ണു അവനെ നിയോഗിച്ചു.

Verse 12

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकादतिभीरवः । गंता यो गोष्पदे पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । गोष्पदे च सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

നരകഭയത്തിൽ അത്യന്തം ഭീതരായ പിതൃകൾ പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഗോഷ്പദത്തിലേക്ക് പോകുന്ന പുത്രൻ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ. ഗോഷ്പദത്തിൽ പുത്രനെ കണ്ടാൽ പിതൃകൾക്ക് ഉത്സവം ഉണ്ടാകും.

Verse 13

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किं न दास्यति । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलांजलिम् । प्रभासक्षेत्रमासाद्य गोष्पदे तीर्थ उत्तमे

പാദങ്ങളാൽ പോലും ജലം സ്പർശിച്ചാൽ അവൻ ഞങ്ങൾക്ക് എന്താണ് നൽകാതിരിക്കുക? ഞങ്ങളുടെ കുലത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ജലാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്ന ഒരാൾ ഉണ്ടാകട്ടെ—പ്രഭാസക്ഷേത്രം പ്രാപിച്ച്, ഉത്തമമായ ഗോഷ്പദ തീർത്ഥത്തിൽ.

Verse 14

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं खड्गमांसेन यः सकृत् । श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नेन कालशाकेन वा पुनः

ഞങ്ങളുടെ കുലത്തിൽ അത്തരമൊരു വ്യക്തി ഉണ്ടാകട്ടെ; അവൻ ഒരിക്കൽപോലും പരിശ്രമത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തട്ടെ—ഖഡ്ഗമാംസത്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും കാലശാക ഇലയാലോ।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोष्पदे दत्तदीपकः । आकल्पकालिका दीप्तिस्तेनाऽस्माकं भविष्यति

ഞങ്ങളുടെ കുലത്തിൽ ഗോഷ്പദത്തിൽ ഒരു ദീപം പോലും അർപ്പിക്കുന്നവൻ ഉണ്ടാകട്ടെ; ആ പുണ്യത്താൽ ഞങ്ങൾക്ക് യുഗാന്തം വരെ നിലനിൽക്കുന്ന ദീപ്തി ലഭിക്കും।

Verse 16

गोष्पदे चान्नशता यः पितरस्तेन पुत्रिणः । दिनमेकमपि स्थित्वा पुनात्यासप्तमं कुलम्

ഗോഷ്പദത്തിൽ നൂറ് അന്നാർപ്പണങ്ങളാൽ തൃപ്തരായ പിതൃകൾ അവന് സന്താനഭാഗ്യം നൽകുന്നു; അവിടെ ഒരു ദിവസം പോലും താമസിച്ചാൽ ഏഴാം തലമുറ വരെ കുലം ശുദ്ധമാകും।

Verse 17

पिण्डं दद्याच्च पित्रादेरात्मनोऽपि स्वयं नरः । पिण्याकेंगुदकेनापि तेन मुच्येद्वरानने

മനുഷ്യൻ പിതൃകൾക്കായി സ്വയം പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം, തനിക്കായും അർപ്പിക്കണം; പിണ്യാകം (എണ്ണക്കട്ടി)യും ജലവും മാത്രം കൊണ്ടായാലും അതിനാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും, ഹേ സുന്ദരമുഖീ।

Verse 18

ब्रह्मज्ञानेन किं योगैर्गोग्रहे मरणेन किम् । किं कुरुक्षेत्रवासेन गोष्पदे यदि गच्छति

ബ്രഹ്മജ്ഞാനം എന്തിന്, യോഗസാധനകൾ എന്തിന്, ഗോഗ്രഹത്തിൽ മരണം എന്തിന്, കുരുക്ഷേത്രവാസം എന്തിന്—ഗോഷ്പദത്തിലേക്ക് പോകുന്നുവെങ്കിൽ മതി।

Verse 19

सकृत्तीर्थाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रपातनम् । दुर्ल्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितम्

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ഒരിക്കൽ ദർശനം ചെയ്ത് ഒരിക്കൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താലും—ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യമായി വസിക്കുന്നവന് പിന്നെ ഏതു ഫലമാണ് ദുർലഭമാകുക?

Verse 20

अर्द्धकोशं तु तत्तीर्थं तदर्द्धार्द्धं तु दुर्ल्लभम् । तन्मध्ये श्राद्धकृत्पुण्यं गयासप्तगुणं लभेत्

ആ തീർത്ഥം അർദ്ധ ക്രോശം വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ അന്തർഭാഗത്തിലെ ചതുർത്ഥാംശം എത്തുക ദുർലഭം. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ഗയയിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യത്തിന്റെ ഏഴുമടങ്ങ് പുണ്യം ലഭിക്കും.

Verse 21

श्राद्धकृद्गोष्पदे यस्तु पितॄणामनृणो हि सः । पदमध्ये विशेषेण कुलानां शतमुद्धरेत्

ഗോഷ്പദത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് സത്യമായി വിമുക്തനാകുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ആ പുണ്യ ‘പദ’ത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ചെയ്താൽ നൂറു കുലങ്ങളെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 22

गृहाच्चलितमात्रस्य गोष्पदे गमनं प्रति । स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട് ഗോഷ്പദത്തിലേക്ക് പോകാൻ തുടങ്ങുന്നവന്—ഓരോ പാദചുവടും പിതൃകളുടെ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിനുള്ള സോപാനമാകുന്നു.

Verse 23

पायसेनैव मधुना सक्तुना पिष्टकेन च । चरुणा तंदुलाद्यैर्वा पिंडदानं विधीयते

പായസം, തേൻ, സക്തു, പിഷ്ടകം, ചരു അല്ലെങ്കിൽ തണ്ടുലാദി ധാന്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് പിണ്ഡദാനം ചെയ്യണമെന്ന് വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 24

गोप्रचारे तु यः पिण्डा ञ्छमीपत्रप्रमाणतः । कन्दमूलफलाद्यैर्वा दत्त्वा स्वर्गं नयेत्पितॄन्

ഗോചരഭൂമിയിൽ ശമീപത്രപരിമാണമുള്ള പിണ്ഡങ്ങൾ കന്ദം, മൂലം, ഫലം മുതലായവകൊണ്ട് ഒരുക്കി അർപ്പിക്കുന്നവൻ പിതൃകളെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

Verse 25

गोष्पदे पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

ഗോഷ്പദത്തിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ലഭിക്കുന്ന ഫലം—അത് ഞാൻ കോടിക്കണക്കിന് കല്പങ്ങളിലുപോലും വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 26

अथातः संप्रवक्ष्यामि सम्यग्यात्राविधिं शुभम् । यात्राविधानं च तथा सम्यक्छ्रद्धान्विता शृणु

ഇപ്പോൾ ഞാൻ മംഗളകരമായ ശരിയായ യാത്രാവിധി വിശദീകരിക്കുന്നു; സ്ഥിരമായ ശ്രദ്ധയോടെ യാത്രയുടെ നിയമങ്ങളും ക്രമവും കൂടി കേൾക്കുക.

Verse 27

यदि तीर्थं नरो गच्छेद्गयाश्राद्धफलेप्सया । तथाविधविधानेन यात्रा कुर्याद्विचक्षणः

ഗയാശ്രാദ്ധഫലം ആഗ്രഹിച്ചു ഒരാൾ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുന്നുവെങ്കിൽ, വിവേകിയാകുന്നവൻ അതേ നിർദ്ദിഷ്ടമായ വിധിവിധാനപ്രകാരം യാത്ര നടത്തണം.

Verse 28

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा हस्तपादेषु संयतः । श्रद्धावानास्तिको भावी गच्छेत्तीर्थं ततः सुधीः

ബ്രഹ്മചാരിയായി, ശുചിയായി, കൈകാലുകളിൽ (ആചരണത്തിൽ) സംയമം പാലിച്ച്, ശ്രദ്ധാവാനായി, ആസ്തികനായി, ശുഭഭാവത്തോടെ—അപ്പോൾ ബുദ്ധിമാൻ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 29

न नास्तिकस्य संसर्गं तस्मिंस्तीर्थे नरश्चरेत् । सर्वोपस्करसंयुक्तः श्राद्धार्ह द्रव्यसंयुतः । गच्छेत्तीर्थं साधुसंगी गयां मनसि मानयन्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യൻ നാസ്തികനോടുള്ള സഹവാസം ഒഴിവാക്കണം. എല്ലാ ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളോടും ശ്രാദ്ധയോഗ്യ ദ്രവ്യങ്ങളോടും കൂടി, സാദുസംഗത്തോടെ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി, മനസ്സിൽ ഗയയെ ഭക്തിയോടെ മാനിക്കണം.

Verse 30

एवं यस्तु द्विजो गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्य संशयम्

ഇങ്ങനെ പ്രതിഗ്രഹം (ദാനം സ്വീകരിക്കൽ) ഒഴിവാക്കി തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കു പോകുന്ന ദ്വിജൻ, ഓരോ പടിയിലും അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 31

तत्र स्नात्वा न्यंकुमत्यां सिद्धये पितृमुक्तये । स्नात्वाथ तर्प्पणं कुर्याद्देवादीनां यथाविधि

അവിടെ ന്യങ്കുമതിയിൽ സിദ്ധിക്കും പിതൃമുക്തിക്കും വേണ്ടി സ്നാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം ദേവാദികൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യണം.

Verse 32

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंता देवर्षि मनुमानवाः । तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല്-സ്തംഭം വരെ; ദേവർ, ഋഷികൾ, മനുക്കൾ, മനുഷ്യർ—എല്ലാ പിതൃഗണങ്ങളും തൃപ്തരാകട്ടെ; മാതൃപക്ഷ പിതാക്കന്മാരും മാതാമഹാദികളും കൂടി.

Verse 33

एवं संतर्प्य विधिना कृत्वा होमादिकं नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कुर्यात्स्वतंत्रोक्तविधानतः

ഇങ്ങനെ വിധിപ്രകാരം സന്തർപ്പണം നടത്തി ഹോമാദി കർമങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ, പ്രാമാണിക പരമ്പരയിൽ ഉപദേശിച്ച വിധാനമനുസരിച്ച് സപിണ്ഡീകരണസഹിതം ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणांस्तत्र शास्त्रजान्दोषवर्जितान् । एवं कृतोपचारस्तु इमं मन्त्रमुदीरयेत्

അവിടെ ശാസ്ത്രജ്ഞരും ദോഷരഹിതരുമായ ബ്രാഹ്മണരെ ആദരത്തോടെ ക്ഷണിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം സത്കാരോപചാരങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 35

कव्यवाडनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा । अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः । आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षिता स्त्विह

കവ്യവാഡാനലൻ, സോമൻ, യമൻ, ആര്യമാ; കൂടാതെ അഗ്നിഷ്വാത്തർ, ബർഹിഷദർ, സോമപർ എന്ന പിതൃദേവതകൾ—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, ഇവിടെ വരിക. ഇവിടെ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ രക്ഷയിൽ ഇരിക്കട്ടെ।

Verse 36

मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः । तेषां पिण्डप्रदाताऽहमागतोऽस्मिन्पितामहाः

ഹേ പിതാമഹന്മാരേ, എന്റെ കുലത്തിൽ ജനിച്ച ഒരേ വംശബന്ധുക്കളായ പിതൃപുരുഷർക്കായി പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവനായി ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 37

एवमुक्त्वा महादेवि इमं मन्त्रमुदीरयेत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ഹേ മഹാദേവി, തുടർന്ന് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 38

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही

പിതാവ്, പിതാമഹൻ, പ്രപിതാമഹൻ; അതുപോലെ മാതാവ്, പിതാമഹി, പ്രപിതാമഹി।

Verse 39

मातामहः प्रमाता च तथा वृद्धप्रमातृकः । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

മാതാമഹൻ, പ്രമാതാമഹൻ, അതിലും വൃദ്ധനായ പൂർവ്വപിതാവ്—അവർക്കായി ഞാൻ അർപ്പിച്ച ഈ പിണ്ഡം അക്ഷയമായിരിക്കട്ടെ; നിത്യവും ആശ്രയമായി നിലകൊള്ളട്ടെ।

Verse 40

ॐ नमो भानवे भर्त्रेऽब्जभौमसोमरू पिणे । एवं नत्वाऽर्चयित्वा तु इमां स्तुतिमथो पठेत्

ഓം—ഭാനുവിന് നമസ്കാരം; അംബുജഭവൻ, ഭൗമൻ, സോമൻ എന്നീ രൂപങ്ങളായ പ്രഭു-ഭർത്താവിന് നമസ്കാരം. ഇങ്ങനെ നമസ്കരിച്ചു ആരാധിച്ച്, പിന്നെ ഈ സ്തുതി പാരായണം ചെയ്യുക।

Verse 41

तत्र गोष्पदसामीप्ये चरुणा सुशृतेन च । पितॄणामनाथानां च मंत्रैः पिंडांश्च निर्वपेत्

അവിടെ ഗോഷ്പദത്തിനടുത്ത്, നന്നായി വേവിച്ച ചരുവോടുകൂടെ, മന്ത്രങ്ങളാൽ ആശ്രയമില്ലാത്ത പിതൃകൾക്കുമായി കൂടി പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 42

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते । रौरवे चांधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

ഞങ്ങളുടെ കുലത്തിൽ മരിച്ചവരിൽ, പരഗതി അറിയപ്പെടാത്തവർ—രൗരവം, അന്ധതാമിസ്രം, കാലസൂത്രം എന്നിവയിൽ ചെന്നവർ—അവരുടെ ഉദ്ധാരണാർത്ഥം ഞാൻ ഈ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 43

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकेषु ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

പ്രേതലോകങ്ങളിൽ ചെന്നു പല യാതനകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരുടെ ഉദ്ധാരണാർത്ഥം ഞാൻ ഈ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 44

पशुयोनिगता ये च ये च कीटसरी सृपाः । अथवा वृक्षयोनिस्थास्तेभ्यः पिंडं ददाम्यहम्

പശുയോണിയിൽപ്പെട്ടവരും, കീടങ്ങളായും സരീസൃപങ്ങളായും ഇഴജന്തുക്കളായും ആയവരും, അല്ലെങ്കിൽ വൃക്ഷയോണിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും—അവർക്കെല്ലാം ഞാൻ ഈ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 45

असंख्या यातनासंस्था ये नीता यमशासकैः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

യമന്റെ ശാസകദൂതന്മാർ അനവധി യാതനാസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു കൊണ്ടുപോയവരുടെ ഉദ്ധാരണാർത്ഥം ഞാൻ ഈ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 46

येऽबांधवा बांधवा ये येऽन्यजन्मनि बांधवाः । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

എന്റെ ബന്ധുക്കളല്ലാത്തവരും, എന്റെ ബന്ധുക്കളും, മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ബന്ധുക്കളായിരുന്നവരും—അവർ എല്ലാവരും ഈ പിണ്ഡംകൊണ്ട് എപ്പോഴും തൃപ്തി പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 47

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तंते पितरो मम । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

എന്റെ പിതൃക്കളിൽ ആരെങ്കിലും ഏതുവിധേനയും പ്രേതരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ, അവർ എല്ലാവരും ഈ പിണ്ഡംകൊണ്ട് എപ്പോഴും തൃപ്തി പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 48

दिव्यांतरिक्षभूमिस्थपितरो बांधवादयः । मृताश्चासंस्कृता ये च तेषां पिंडोस्तु मुक्तये

ദിവ്യലോകങ്ങളിൽ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പിതൃക്കളും ബന്ധുക്കളും, കൂടാതെ യഥാവിധി സംസ്കാരമില്ലാതെ മരിച്ചവരും—അവരുടെ മോക്ഷത്തിനായി ഈ പിണ്ഡം ആകട്ടെ।

Verse 49

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुश्वशुरबंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

എന്റെ പിതൃവംശത്തിൽ മരിച്ചവരും അതുപോലെ മാതൃവംശത്തിൽ മരിച്ചവരും; എന്റെ ഗുരുക്കന്മാർ, ശ്വശുരബന്ധുക്കൾ, മറ്റ് ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരിൽ മരിച്ചവരും—

Verse 50

ये मे कुले लुप्तपिंडाः पुत्रदारविवर्जिताः । क्रियालोपगता ये च जात्यंधाः पंगवस्तथा

എന്റെ കുലത്തിൽ പിണ്ഡദാനം ലോപിച്ചവർ—പുത്രനും ഭാര്യയും ഇല്ലാത്തവർ; ക്രിയകൾ വിട്ടുപോയവർ; ജന്മാന്ധർ അല്ലെങ്കിൽ അതുപോലെ പംഗുക്കൾ—

Verse 51

विरूपा आमगर्भा येऽज्ञाता ज्ञाताः कुले मम । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

എന്റെ കുലത്തിൽ വിരൂപരായവരും ഗർഭത്തിലേ നശിച്ചവരും; അറിയപ്പെടാത്തവരായാലും അറിയപ്പെട്ടവരായാലും—അവർക്കെല്ലാം ഞാൻ ഈ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചു; ഇത് അക്ഷയ ആശ്രയമാകട്ടെ.

Verse 52

प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवंतु मम शाश्वतम् । यत्किंचिन्मधुसमिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम्

എന്റെ പിതൃകൾ പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ശാശ്വതമായി മോചിതരാകട്ടെ. തേൻ കലർന്ന ഏതു നിവേദ്യവും—ഗോക്ഷീരം, ഘൃതപായസം ഉൾപ്പെടെ—

Verse 53

अक्षय्यमुपतिष्ठेत्त्वत्त्वस्मिंस्तीर्थे तु गोष्पदे । स्वाध्यायं श्रावयेत्तत्र पुराणान्यखिलान्यपि

ഗോഷ്പദം എന്ന ഈ തീർത്ഥത്തിൽ നിങ്ങള്ക്കായി അക്ഷയഫലം നിലനില്ക്കട്ടെ. അവിടെ സ്വാധ്യായം ശ്രവിപ്പിക്കണം; എല്ലാ പുരാണങ്ങളുടെയും പാരായണവും നടത്തിക്കൊള്ളണം.

Verse 54

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । ऐंद्राणि सोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, അർക്കൻ (സൂര്യൻ), രുദ്രൻ എന്നിവരുടെ വിവിധ സ്തവങ്ങളും, ഇന്ദ്രസ്തുതികളും, സോമസൂക്തങ്ങളും, പാവമാനീ ശുദ്ധിമന്ത്രങ്ങളും—സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് ജപിക്കണം।

Verse 55

बृहद्रथंतरं तद्वज्ज्येष्ठसाम सरौरवम् । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

അതുപോലെ ബൃഹദ്രഥന്തരം, ജ്യേഷ്ഠസാമം, സരൗരവം; കൂടാതെ ശാന്തിക്കായുള്ള അധ്യായവും മധു-ബ്രാഹ്മണവും വിധിപൂർവ്വം പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 56

मंडलं ब्राह्मणं तत्र प्रीतकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चैव तत्सर्वं समुदीरयेत्

അവിടെ മണ്ഡലവും ബ്രാഹ്മണപാഠങ്ങളും, പിന്നെയും പ്രീതികരമായതെന്തെങ്കിലും—വിപ്രന്മാർക്കും തനിക്കും—അത് എല്ലാം യഥാവിധി ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 57

एवं न्यंकुमतीमध्ये गोष्पदे तीर्थ उत्तमे । दत्त्वा पिंडांश्च विधिवत्पुनर्मंत्रमिमं पठेत्

ഇങ്ങനെ ന്യങ്കുമതിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ, ഗോഷ്പദം എന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥത്തിൽ, വിധിപൂർവ്വം പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, വീണ്ടും ഈ മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 58

साक्षिणः संतु मे देवा ब्रह्माद्या ऋषिपुंगवाः । मयेदं तीर्थमासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

ദേവന്മാർ—ബ്രഹ്മാദികൾ—മറ്റും ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിമാർ എന്റെ സാക്ഷികളാകട്ടെ; ഈ തീർത്ഥം പ്രാപിച്ച് ഞാൻ പിതൃകളുടെ നിഷ്കൃതി (പ്രായശ്ചിത്ത-വിമോചനം) നിർവഹിച്ചു।

Verse 59

आगतोऽस्मि इदं तीर्थं पितृकार्ये सुरोत्तमाः । भवंतु साक्षिणः सर्वे मुक्तश्चाहमृणत्रयात्

ഹേ ദേവോത്തമന്മാരേ, പിതൃകാര്യത്തിനായി ഞാൻ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ വന്നിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളെല്ലാവരും സാക്ഷികളാകുവിൻ; ഞാൻ ത്രിവിധ ഋണത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകട്ടെ.

Verse 60

एवं प्रदक्षिणीकृत्य गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । विप्रेभ्यो दक्षिणां दत्त्वा नद्यां पिंडान्विसर्जयेत्

ഇങ്ങനെ ഉത്തമമായ ഗോഷ്പദ തീർത്ഥം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണർക്കു ദക്ഷിണ നൽകി, പിണ്ഡങ്ങളെ നദിയിൽ വിസർജ്ജിക്കണം.

Verse 61

गोदानं तत्र देयं तु तद्वत्कृष्णाजिनं प्रिये । अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

പ്രിയേ, അവിടെ നിർബന്ധമായി ഗോദാനം നൽകണം; അതുപോലെ കൃഷ്ണാജിനവും. അഷ്ടകാദിനങ്ങളിൽ, വൃദ്ധി-ശ്രാദ്ധത്തിൽ, ഗയയിൽ മരണവാർഷികദിനത്തിലും.

Verse 62

अत्र मातुः पृथक्छ्राद्धमन्यत्र पतिना सह । वृद्धिश्राद्धे तु मात्रादि गयायां पितृपूर्वकम्

ഇവിടെ മാതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധം വേർതിരിച്ച് ചെയ്യുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ചേർത്ത് ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ വൃദ്ധി-ശ്രാദ്ധത്തിൽ മാതാവാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭം യുക്തം; ഗയയിൽ പിതൃപരമ്പര ആദ്യം.

Verse 63

गयावदत्रैव पुनः श्राद्धं कार्यं नरोत्तमैः । तस्माद्गुप्तगया प्रोक्ता इयं सा विष्णुना स्वयम्

ഗയയിലെപ്പോലെ ഇവിടെയും നരോത്തമന്മാർ വീണ്ടും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ സ്ഥലം സ്വയം വിഷ്ണു ‘ഗുപ്തഗയാ’ എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 64

गंधदानेन गंधाप्तिः सौभाग्यं पुष्पदानतः । धूपदानेन राज्याप्तिर्दीप्तिर्दीपप्रदानतः

ഗന്ധം ദാനം ചെയ്താൽ സുഗന്ധി (സൗമ്യത) ലഭിക്കുന്നു; പുഷ്പദാനത്താൽ സൗഭാഗ്യം വർധിക്കുന്നു. ധൂപദാനത്താൽ രാജ്യമഹിമ ലഭിക്കുന്നു; ദീപദാനത്താൽ തേജസ്സും ദീപ്തിയും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 65

ध्वजदानात्पापहानिर्यात्राकृद्ब्रह्मलोकभाक् । श्राद्धपिंडप्रदो लोके विष्णुर्नेष्यति वै पितॄन्

ധ്വജദാനത്താൽ പാപക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു; തീർത്ഥയാത്രികൻ ബ്രഹ്മലോകഭാഗിയാകുന്നു. ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ പിതൃകളെ സ്വയം വിഷ്ണു തന്നെ ശുഭഗതിയിലേക്കു നയിക്കുന്നു.

Verse 66

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । गोप्रचारे महातीर्थे कोटिर्भवतिभोजिता

അവിടെ പ്രശംസിതവ്രതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഒരൊറ്റ ബ്രാഹ്മണനെയെങ്കിലും ഭോജനിപ്പിക്കുന്നവന്‍, ഗോപ്രചാര എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിൽ കോടി പേരെ ഭോജനിപ്പിച്ചതിന് തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 67

इति संक्षेपतः प्रोक्तस्तत्र श्राद्धविधिस्तव । अथ ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्

ഇങ്ങനെ അവിടെയുള്ള ശ്രാദ്ധവിധി നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. ഇനി ഞാൻ നിനക്കൊരു പുരാതന പവിത്ര ഇതിഹാസം വിവരിക്കാം.

Verse 68

वेनस्य राज्ञश्चरितं पृथोश्चैव महात्मनः । यथा तत्राभवन्मुक्तिस्तस्य चांडालयोनितः । तत्सर्वं शृणु देवेशि सम्यक्छ्रद्धासमान्विता

ഹേ ദേവേശി, സ്ഥിരമായ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക—രാജാവ് വേനന്റെ ചരിതവും മഹാത്മാവ് പൃഥുവിന്റെ കൃത്യങ്ങളും; കൂടാതെ ചാണ്ഡാലയോണിയിൽ ജനിച്ചിട്ടും അവിടെ അവന്‍ എങ്ങനെ മോക്ഷം ലഭിച്ചു എന്നതും എല്ലാം കേൾക്കുക.

Verse 69

पिशुनाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च । कथनीयमिदं पुण्यं नाव्रताय कथंचन

ഈ പുണ്യവും രഹസ്യവുമായ ഉപദേശം നിന്ദകനോടും പാപിയോടും ശിഷ്യനല്ലാത്ത ദുഷ്ടചിത്തനോടും പറയരുത്; വ്രതരഹിതനായ അസംയമിയോട് ഒരിക്കലും പറയരുത്।

Verse 70

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्योऽनसूयकः

ഈ ഉപദേശം സ്വർഗ്ഗപ്രദം, യശോദായകം, ആയുസ്സുവർദ്ധകം, മംഗളകരം—വേദസമ്മതമായ അളവിൽ നിശ്ചിതം. ഋഷികൾ പ്രസ്താവിച്ച ഈ രഹസ്യം അസൂയരഹിതൻ ശ്രവിക്കട്ടെ।

Verse 71

यश्चैनं श्रावयेन्मर्त्यः पृथो र्वैन्यस्य संभवम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताऽकृते

പൃഥു വൈന്യന്റെ ജന്മവൃത്താന്തം പാരായണം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ—ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നമസ്കരിച്ചു—ചെയ്തതോ ചെയ്യാതതോ എന്നതിൽ ദുഃഖിക്കുകയില്ല।

Verse 72

गोप्ता धर्मस्य राजाऽसौ बभौ चात्रिसमप्रभः । अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यंगो नाम प्रजापतिः

ആ രാജാവ് ധർമ്മത്തിന്റെ രക്ഷകനായി, അത്രിയെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനായി ഭവിച്ചു. അത്രിവംശത്തിൽ നിന്ന് ‘അംഗ’ എന്ന പ്രജാപതി ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 73

तस्य पुत्रोऽभवेद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा । जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

അവന്റെ പുത്രൻ വേനൻ ആയിരുന്നു; അവൻ അത്യന്തം ധാർമ്മികനല്ല. ആ പ്രജാപതി മൃത്യുവിന്റെ പുത്രിയായ സുനീതയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു।

Verse 74

समातामह दोषेण तेन कालात्मकाननः । स धर्मं पृष्ठतः कृत्वा पापबुद्धिरजायत

മാതാമഹനിൽ നിന്നുള്ള ദോഷം മൂലം അവന്റെ മുഖം തന്നെ കാലമൃത്യുസ്വരൂപമായി. ധർമ്മത്തെ പിന്നിലാക്കി അവൻ പാപബുദ്ധിയിലേക്കു വീണു.

Verse 75

स्थितिमुत्थापयामास धर्मोपेतां सनातनीम् । वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्म निरतोऽभवत्

ധർമ്മോപേതമായ സനാതന ക്രമത്തെ അവൻ തകർത്തു മറിച്ചു. വേദശാസ്ത്രങ്ങളെ ലംഘിച്ച് അധർമ്മത്തിൽ ആസക്തനായി.

Verse 76

निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रशासति । डिंडिमं घोषयामास स राजा विषये स्वके

അവൻ ഭരിക്കുമ്പോൾ പ്രജകൾ സ്വാധ്യായമില്ലാതെയും യാഗത്തിലെ ‘വഷട്’ഘോഷമില്ലാതെയും ആയി. ആ രാജാവ് തന്റെ രാജ്യത്ത് ഡിണ്ഡിമം മുഴക്കി പ്രഖ്യാപിപ്പിച്ചു.

Verse 77

न दातव्यं न यष्टव्यं मयि राज्यं प्रशासति । आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

‘ഞാൻ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ ദാനം നൽകരുത്, യാഗം നടത്തരുത്’—നാശം അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ എടുത്ത അവന്റെ ക്രൂര പ്രതിജ്ഞ ഇതായിരുന്നു.

Verse 78

अहमीड्यश्च पूज्यश्च सर्वयज्ञैर्द्विजोत्तमैः । मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

അവൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു—‘എല്ലാ യാഗങ്ങളിലും ദ്വിജോത്തമർ എന്നെയേ സ്തുതിക്കുകയും പൂജിക്കുകയും വേണം; എനിക്കായി യാഗങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം, എനിക്കേ ഹവിസ് അർപ്പിക്കണം.’

Verse 79

तमतिक्रांतमर्यादं प्रजापीडनतत्परम् । ऊचुर्महर्षयः क्रुद्धा मरीचिप्रमुखास्तदा

അപ്പോൾ മരീചി-പ്രമുഖ മഹർഷിമാർ ക്രോധത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു—‘നീ എല്ലാ മര്യാദകളും ലംഘിച്ച് പ്രജയെ പീഡിപ്പിക്കാൻ തത്പരനായിരിക്കുന്നു.’

Verse 80

माऽधर्मं वेन कार्षीस्त्वं नैष धर्मः सनातनः । अत्रेर्वंशे प्रसूतोऽसि प्रजापतिरसंशयम्

‘ഹേ വേന, അധർമ്മം ചെയ്യരുത്; ഇത് സനാതനധർമ്മമല്ല. നീ അത്രിയുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ; സംശയമില്ല, നീ പ്രജാപതിയാണ്.’

Verse 81

पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः । तांस्तथावादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा

‘പ്രജകളെ ഞാൻ പാലിക്കും’—ഇതാണ് നീ മുമ്പ് ചെയ്ത ഉടമ്പടി. അപ്പോൾ അവൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞ എല്ലാ ബ്രഹ്മർഷിമാരോടും സംസാരിച്ചു.

Verse 82

वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिदं वचनकोविदः । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया

വാക്കിൽ നിപുണനായെങ്കിലും ദുർബുദ്ധിയായ വേനൻ ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—‘ധർമ്മത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ് എന്നെക്കാൾ വേറെ ആരാണ്? ഞാൻ ആരുടെ വാക്ക് കേൾക്കണം?’

Verse 83

वीर्यश्रुततपःसत्यैर्मयान्यः कः समो भुवि । मदात्मानो न नूनं मां यूयं जानीथ तत्त्वतः

‘വീര്യം, വിദ്യ, തപസ്, സത്യം—ഇവയിൽ ഭൂമിയിൽ എനിക്കു തുല്യൻ മറ്റാരുണ്ട്? നിങ്ങൾ എന്നെ തത്ത്വമായി അറിയുന്നില്ല; നിങ്ങളുടെ മനസ്സുകൾ എന്റെ മനസ്സിനോട് ഏകമല്ല.’

Verse 84

प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः । इत्थं देहेन पृथिवीं भावेन यजनेन च

ഞാൻ സർവ്വലോകങ്ങളുടെയും, പ്രത്യേകിച്ച് ധർമ്മങ്ങളുടെയും ഉദ്ഭവകാരണമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ എന്റെ ദേഹത്താൽ, ഭാവത്താൽ, യജ്ഞാരാധനയാൽ ഞാൻ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നു.

Verse 85

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा । यदा न शक्यते स्तंभान्मत्तश्चैव विमोहितः

ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കാനും ഗ്രസിക്കാനും കഴിയും—ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട. എന്നെ ആരും തടയാനോ നിയന്ത്രിക്കാനോ കഴിയാത്തപ്പോൾ ഞാൻ മത്തനായി പൂർണ്ണമായി മോഹിതനാകുന്നു.

Verse 86

अनुनेतुं नृपो वेनस्तत्र क्रुद्धा महर्षयः । आथर्वणेन मंत्रेण हत्वा तं ते महाबलम्

അവിടെ മഹർഷിമാർ ക്രുദ്ധരായി രാജാവ് വേനനെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചു; ആഥർവണ മന്ത്രംകൊണ്ട് ആ മഹാബലവാനെ വധിച്ചു.

Verse 87

ततोऽस्य वामबाहुं ते ममंथुर्भृशकोपिताः । तस्माच्च मथ्यमानाद्वै जज्ञे पूर्वमिति श्रुतिः

പിന്നീട് അവർ അത്യന്തം കോപത്തോടെ അവന്റെ ഇടത് ഭുജം മഥിച്ചു; ആ മഥനത്തിൽ നിന്ന് ശ്രുതി പ്രകാരം ആദ്യം ഒരു സത്ത്വം ജനിച്ചു.

Verse 88

ह्रस्वोऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्चापि तदा प्रिये । स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवान्संमुखे प्रिये

അപ്പോൾ, പ്രിയേ, ഒരു പുരുഷൻ ഉദിച്ചു—അവൻ ചെറുനിലക്കാരൻ, അത്യന്തം വികൃതാകാരൻ, കൃഷ്ണവർണ്ണൻ. ഭീതനായി കൈകൂപ്പി അവരുടെ മുന്നിൽ നിന്നു, പ്രിയേ.

Verse 89

तमात्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल । निषादो वंशकर्ता वै तेनाभूत्पृथुविक्रमः

അവനെ ഭയത്തിൽ വിറച്ച് വ്യാകുലനായതായി കണ്ടു അവർ “ഇരിക്ക” എന്നു പറഞ്ഞു എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ അവൻ ‘നിഷാദൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി വംശപ്രവർത്തകനായി; ആ വംശത്തിൽ നിന്നു പരാക്രമിയായ പൃഥു ഉദിച്ചു.

Verse 90

धीवरानसृजच्चापि वेनपापसमुद्भवान् । ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तथा वै तुंबराः खसाः

വേനന്റെ പാപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ധീവരന്മാരെയും (മത്സ്യജീവികളെയും) അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു. അതുപോലെ മറ്റു ജനങ്ങളും—വിംധ്യനിവാസികൾ, തുംബരന്മാർ, ഖസന്മാർ—ഇവരും (ഉദിച്ചു).

Verse 91

अधर्मे रुचयश्चापि वर्द्धिता वेनपापजाः । पुनर्महर्षयस्तेथ पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

വേനന്റെ പാപത്തിൽ നിന്നു അധർമ്മത്തിലേക്കുള്ള പ്രവണതകളും വർധിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ മഹർഷിമാർ വീണ്ടും വേനന്റെ വലങ്കൈയിലേക്കു (തിരിഞ്ഞു).

Verse 92

अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः

ക്രോധം ഉണർന്നവർ അരണിപോലെ മഥനം ചെയ്തു. അപ്പോൾ ആ കൈയിൽ നിന്നു ജ്വാലാസദൃശനായ പൃഥു ഉദിച്ചു.

Verse 93

पृथोः करतलाच्चापि यस्माजातस्ततः पृथुः । दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्

കരതലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതിനാൽ അവൻ ‘പൃഥു’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു. ദീപ്തമായ ദേഹത്തോടെ അവൻ സ്വയം അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു.

Verse 94

धनुराजगवं गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । खङ्गं च रक्षन्रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्

അവൻ ആജഗവ ധനുസ്സു കൈക്കൊണ്ട്, വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകളും എടുത്തു. രക്ഷാർത്ഥം ഖഡ്ഗവും ധരിച്ചു, മഹാപ്രഭമായ ദീപ്തിമാൻ കവചവും അണിഞ്ഞു।

Verse 95

तस्मिञ्जातेऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः । संबभूवुर्महादेवि वेनश्च त्रिदिवं गतः

അവൻ ജനിച്ച ഉടനെ, ഹേ മഹാദേവീ, എല്ലായിടത്തുമുള്ള സകല ജീവികളും പരമഹർഷത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു. വേനനും ത്രിദിവമായ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു।

Verse 96

ततो नद्यः समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः । अभिषेकाय ते सर्वे राजानमुपतस्थिरे

അപ്പോൾ നദികളും സമുദ്രങ്ങളും എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന്, രാജാവിന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി എല്ലാവരും സമീപിച്ചു നിന്നു।

Verse 97

पितामहश्च भगवानृषिभिश्च सहामरैः । स्थावराणि च भूतानि जंगमानि च सर्वशः

ഭഗവാൻ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഋഷികളോടും ദേവന്മാരോടും കൂടി എത്തി; എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള സ്ഥാവരവും ജംഗമവും ആയ സകല ജീവികളും സമവേതമായി।

Verse 98

समागम्य तदा वैन्यमभ्यषिंचन्नराधि पम् । सोऽभिषिक्तो महातेजा देवैरंगिरसादिभिः

എല്ലാവരും സമാഗമിച്ചപ്പോൾ അവർ വൈന്യനെ നരാധിപനായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ മഹാതേജസ്സുള്ള അവൻ അങ്കിരസാദി ദേവന്മാർക്കാൽ അഭിഷിക്തനായി പ്രതിഷ്ഠിതനായി।

Verse 99

अधिराज्ये महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । पित्रा न रंजिताश्चास्य प्रजा वैन्येन रंजिताः

അധിരാജ്യത്തിൽ മഹാഭാഗനും പ്രതാപവാനുമായ പൃഥു വൈന്യൻ തന്റെ തേജസ്സാൽ ദീപ്തനായി. പിതാവാൽ സന്തോഷിപ്പിക്കപ്പെടാത്ത പ്രജകൾ വൈന്യന്റെ ഭരണത്തിൽ സത്യമായി തൃപ്തിയും ആനന്ദവും പ്രാപിച്ചു।

Verse 100

ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत । आपः स्तस्तंभिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः

അപ്പോൾ സ്നേഹാനുരാഗം കൊണ്ടു അവനു ‘രാജാ’ എന്ന നാമം ഉദിച്ചു. അവൻ സമുദ്രത്തേയ്ക്ക് മുന്നേറുമ്പോൾ ജലവും അവന്റെ മുമ്പിൽ സ്തംഭിച്ച് നിശ്ചലമായി നിന്നു।

Verse 101

पर्वताश्चापि शीर्यंते ध्वजसंगोऽपि नाऽभवत् । अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यंत्यन्नानि चिंतया । सर्वकामदुघा गावः पुटकेपुटके मधु

പർവതങ്ങളും ചിതറി തകർന്നു വഴിയൊരുക്കി; അവന്റെ ധ്വജത്തിനും തടസ്സമുണ്ടായില്ല. ഭൂമി ‘അകൃഷ്ടപച്യാ’ ആയി—ചിന്ത മാത്രം ചെയ്താൽ അന്നം സിദ്ധമായി. പശുക്കൾ സർവകാമദുഘകളായി, ഓരോ ചെറുപാത്രത്തിലും മധു ലഭിച്ചു।

Verse 102

तस्मिन्नेव तदा काले पुन र्जज्ञेऽथ मागधः । सामगेषु च गायत्सु स्रुग्भांडाद्वैश्वदेविकात्

അന്നേ സമയത്ത് മാഗധൻ വീണ്ടും ജനിച്ചു—സാമഗായകർ പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ—വൈശ്വദേവ ഹോമത്തിലെ സ്രുക്ക്-പാത്രത്തിൽ നിന്നു അവൻ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 103

सामगेषु समुत्पन्नस्तस्मान्मगध उच्यते । ऐंद्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतिः

സാമഗായകരുടെ ഇടയിൽ ഉദ്ഭവിച്ചതിനാൽ അവൻ ‘മഗധൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു. കൂടാതെ ബൃഹസ്പതി ഇന്ദ്രനുള്ള ഹവിസിനോടൊപ്പം ആ ഹവിയും കലർത്തി വിധിപൂർവം സംയോജിപ്പിച്ചു।

Verse 104

यदा जुहाव चेंद्राय ततस्ततो व्यजायत । प्रमादस्तत्र संजज्ञे प्रायश्चित्तं च कर्मसु

അവൻ ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി അഗ്നിയിൽ ഹവിസ് ഹോമിച്ചപ്പോൾ, ആ കർമത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു പ്രമാദം ജനിച്ചു; അതിനാൽ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ പ്രായശ്ചിത്തവിധി ഉദിച്ചു।

Verse 105

शेषहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः । अधरोत्तरस्वारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम्

ശേഷഹവ്യവുമായി കലർന്നപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ ഹവിസ് അമർന്നു പോയി; അപ്പോൾ അധര-ഉത്തര സ്വരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ധ്വനിവികൃതിയാൽ വർണവൈകൃതം ഉണ്ടായി।

Verse 106

यज्ञस्तस्यां समभवद्ब्राह्मण्यां क्षत्रयोनितः । ततः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्माः प्रकीर्त्तिताः

ആ ബ്രാഹ്മണ പരമ്പരയിൽ ക്ഷത്രിയയോനിയിൽ നിന്ന് ‘യജ്ഞ’ ഉദിച്ചു; മുൻകാലത്തിലെ സാധർമ്മ്യവും സമസ്വഭാവവും കൊണ്ടു അവർ തുല്യധർമ്മികളെന്ന് പ്രസിദ്ധപ്പെട്ടു।

Verse 107

मध्यमो ह्येष तत्त्वस्य धर्मः क्षत्रोपजीवनम् । रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम्

തത്ത്വപരമായി ഇത് മധ്യമധർമ്മം—ക്ഷത്രിയരീതിയിൽ ഉപജീവനം, അതായത് രഥ-നാഗ-അശ്വ പ്രവർത്തനം; ഏറ്റവും താഴ്ന്ന തൊഴിൽ ചികിത്സാകർമ്മമെന്നു കണക്കാക്കി।

Verse 108

पृथोः कथार्थं तौ तत्र समा हूतौ महर्षिभिः । तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामिति पार्थिवः

പൃഥുവിന്റെ ചരിതം പറയുന്നതിനായി മഹർഷിമാർ ആ രണ്ടുപേരെയും അവിടെ ഒരുമിച്ച് വിളിച്ചു; അപ്പോൾ എല്ലാ മുനികളും പറഞ്ഞു—“രാജാവിനെ സ്തുതിക്കട്ടെ।”

Verse 109

कर्मभिश्चानुरूपो हि यतोयं पृथिवीपतिः । तानूचतुस्तदा सर्वानृषींश्च सूतमागधौ

ഈ ഭൂമിപതി സത്യമായും തന്റെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ചവനാണ്. അന്ന് ആ സമയത്ത് സൂതനും മാഗധനും എല്ലാ ഋഷിമാരോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 110

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयाव स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यश

ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ സ്വകര്‍മ്മങ്ങളാൽ ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും അവന്റെ കര്‍മ്മങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല; അതുപോലെ അവന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും യശസ്സും അത്രത്തോളം അറിയപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 111

स्तोत्रं येनास्य संकुर्वो राज्ञस्तेजस्विनो द्विजाः । ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति

“ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഈ തേജസ്സുള്ള രാജാവിനെ ഏതു സ്തോത്രംകൊണ്ട് നാം സ്തുതിക്കാം?” എന്ന്. അപ്പോൾ ഋഷിമാർ ആ ഇരുവരെയും നിയോഗിച്ചു: “ഭാവിയുഗങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം സ്തുതിക്കപ്പെടട്ടെ” എന്നു.

Verse 112

यानि कर्माणि कृतवान्पृथुः पश्चान्महाबलः । तानि गीतानि बद्धानि स्तुवद्भिः सूतमागधैः

പിന്നീട് മഹാബലനായ പൃഥു ചെയ്ത എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും സ്തുതിക്കുന്ന സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും പാടി, പദ്യമായി ബന്ധിച്ചു.

Verse 113

ततः श्रुतार्थः सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः । अनूपदेशं सूताय मागधान्मागधाय च

അപ്പോൾ അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അത്യന്തം പ്രസന്നനായ പ്രജേശ്വരൻ പൃഥു, സൂതനു യോജിച്ച ഒരു പ്രദേശം ദാനമായി നൽകി; മാഗധനു മാഗധദേശവും കൂടി അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 114

तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः । आशीर्वादैः प्रशंस्यंते सूतमागधबंदिभिः

അന്നുമുതൽ ഭൂമിപാലകരായ രാജാക്കന്മാർ സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും സ്തുതിക്കുന്നു; സൂത‑മാഗധരും ബന്ദിജനങ്ങളും ആശീർവാദവചനങ്ങളാൽ അവരെ പ്രശംസിക്കുന്നു।

Verse 115

तं दृष्ट्वा परमं प्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः । एष वो वृत्तिदो वैन्यो विहितोऽथ नराधिपः

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ പരമാനന്ദം നിറഞ്ഞ പ്രജകൾ മഹർഷിമാരോട് പറഞ്ഞു—“ഇവൻ വൈന്യൻ (വേനന്റെ വംശജൻ); നിങ്ങള്ക്ക് ഉപജീവനം നൽകുവാൻ നിയുക്തനായ നരാധിപൻ ഇദ്ദേഹമാണ്।”

Verse 116

ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः । त्वं नो वृत्तिविधातेति महर्षिवचनात्तथा

അതിനുശേഷം പ്രജകൾ മഹാഭാഗനായ വൈന്യന്റെ അടുക്കൽ ഓടിച്ചെന്ന്, മഹർഷിമാരുടെ വചനപ്രകാരം അപേക്ഷിച്ചു—“ഞങ്ങളുടെ ഉപജീവനവും ക്ഷേമവും നിങ്ങൾ തന്നെ ക്രമീകരിക്കണം।”

Verse 117

सोऽभीहितः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया । धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामार्दयद्बली

പ്രജകൾ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവരുടെ ഹിതം സാധിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ആ ബലവാൻ ധനുസ്സും ബാണങ്ങളും എടുത്ത് വസുധയെ (ഭൂമിയെ) അമർത്തി വശപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി।

Verse 118

ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही । तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत

അപ്പോൾ വൈന്യന്റെ ഭയത്തിൽ വിറച്ച ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപം ധരിച്ചു ഓടി; ആ ധേനുവിനെ പിടിച്ച് പൃഥു ഓടുന്ന അവളെ പിന്തുടർന്നു।

Verse 119

सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा । ददर्श चाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिनम्

വൈന്യഭയത്താൽ അവൾ ബ്രഹ്മലോകാദി ലോകങ്ങളിലേക്കു പോയെങ്കിലും, മുന്നിൽ തന്നെ കൈയിൽ വില്ലുയർത്തി അമ്പെയ്യാൻ സന്നദ്ധനായ വൈന്യനെ കണ്ടു।

Verse 120

ज्वलद्भिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर्दीप्ततेजःसमन्वितैः । महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि

അവന്റെ മൂർച്ചയുള്ള ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പുകൾ അഗ്നിതേജസ്സാൽ ദീപ്തമായിരുന്നു; അവൻ മഹായോഗി മഹാത്മാവ്, ദേവന്മാർക്കും ദുർദ്ധർഷൻ।

Verse 121

अलभंती तु सा त्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत । कृतांजलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिस्सदा

രക്ഷ ലഭിക്കാതെ അവൾ വൈന്യനെയേ ശരണം പ്രാപിച്ചു; കരംകൂപ്പി നിൽക്കുന്ന ആ ദേവി (ഭൂമി) ത്രിലോകവും നിത്യപൂജ്യയാണ്।

Verse 122

उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं परिपश्यसि । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

അവൾ അവനോട് പറഞ്ഞു—“സ്ത്രീവധം അധർമ്മമാണെന്ന് നീ കാണുന്നില്ലേ? രാജാവേ, എന്നെ കൂടാതെ നീ പ്രജകളെ എങ്ങനെ ധരിച്ചു പോഷിക്കും?”

Verse 123

मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्

“രാജാവേ, ലോകങ്ങൾ എന്നിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്; എന്നാൽ തന്നെയാണ് ഈ ജഗത്ത് ധരിക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നെ കൂടാതെ, പാർത്ഥിവാ, പ്രജകൾ നശിക്കും—ഇത് സത്യമെന്ന് അറിയുക।”

Verse 124

स मां नार्हसि हंतुं वै श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणुष्वेदं वचो मम

അതുകൊണ്ട് നീ സത്യമായി ശ്രേയസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ എന്നെ കൊല്ലുന്നത് നിനക്കുചിതമല്ല. ഹേ ഭൂമിപാലാ, പ്രജാരക്ഷകാ, എന്റെ ഈ വാക്ക് കേൾക്കുക.

Verse 125

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यंत्युपक्रमाः । हत्वा मां त्वं न शक्तो वै प्रजाः पालयितुं नृप

യുക്തമായ ഉപായത്തോടെ ആരംഭിച്ച എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും സഫലമാകും. എന്നാൽ ഹേ നൃപ, നീ എന്നെ വധിച്ചാൽ പ്രജകളെ യഥാർത്ഥമായി പാലിക്കുവാൻ നിനക്ക് കഴിവുണ്ടാകില്ല.

Verse 126

अनुकूला भविष्यामि त्यज कोपं महाद्युते । अवध्याश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगता अपि

ഹേ മഹാദ്യുതേ, കോപം ഉപേക്ഷിക്കൂ; ഞാൻ നിനക്കനുകൂലമാകും. കാരണം സ്ത്രീകൾ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവരല്ലെന്ന് പറയുന്നു, അവർ തിര്യക്-യോണിയിൽ ജനിച്ചാലും പോലും.

Verse 127

एकस्मिन्निधनं प्राप्ते पापिष्ठे क्रूरकर्मणि । बहूनां भवति क्षेमस्तत्र पुण्यप्रदो वधः । सत्येवं पृथिवीपाल धर्म्मं मा त्यक्तुमर्हसि

ക്രൂരകർമ്മിയായ അതിപാപിയായ ഒരുവനു മരണം സംഭവിക്കുമ്പോൾ അനേകർക്ക് ക്ഷേമവും സുരക്ഷയും ലഭിക്കുന്നു; അത്തരം വധം പുണ്യപ്രദമാകുന്നു. അതിനാൽ ഹേ ഭൂമിപാലാ, ഇത് സത്യമെന്നറിഞ്ഞ് ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

Verse 128

एवंविधं तु तद्वाक्यं श्रुत्वा राजा महाबलः । क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

അങ്ങനെ ഉള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാബലനായ രാജാവ്, ധർമ്മാത്മാവായി, ക്രോധം നിയന്ത്രിച്ച് വസുധയോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 129

एकस्यार्थे च यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा । एकं वापि बहून्वापि कामतश्चास्ति पातकम्

കാമവശത്താൽ ഒരാളുടെ കാര്യം നിമിത്തം—സ്വന്തത്തിനായോ മറ്റൊരാളിനായോ—ഒരാളെയോ പലരെയോ കൊല്ലുന്നവൻ പാപത്തിന് അർഹനാകുന്നു।

Verse 130

यस्मिंस्तु निधनं प्राप्ता एधन्ते बहवः सुखम् । तस्मिन्हते च भूयो हि पातकं नास्ति तस्य वै

എന്നാൽ ഒരാൾ മരിച്ചാൽ അനേകർ സുഖത്തോടെ വളരുന്നുവെങ്കിൽ, ആ ഒരാളെ വധിച്ചതിൽ അവനു പിന്നെയും പാപമില്ല।

Verse 131

सोऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे । यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ വസുന്ധരേ! പ്രജകളുടെ നിമിത്തം ഞാൻ നിന്നെ വധിക്കും; നീ ഇന്ന് ലോകഹിതമായ എന്റെ വചനം നടപ്പാക്കാതിരുന്നാൽ।

Verse 132

त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजा धारयितास्म्यहम्

എന്റെ ശാസനത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖയായ നിന്നെ ഇന്ന് അമ്പുകൊണ്ട് വധിച്ച്, ഇവിടെ ഞാൻ എന്നെ വിപുലപ്പെടുത്തി പ്രജകളെ ധരിച്ചു പോഷിപ്പിക്കും।

Verse 133

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतांवरे । सञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ധർമ്മഭൃതാം വരാ! എന്റെ വചനം സ്വീകരിച്ച് പ്രജകളെ നിത്യവും സഞ്ജീവിപ്പിച്ച് ധരിച്ചു പോഷിക്ക; നീ ശക്തനാണ്—സംശയമില്ല।

Verse 134

दुहितृत्वं हि मे गच्छ एवमेतन्महच्छरम् । नियच्छे त्वद्वधार्थं च प्रयुक्तं घोरदर्शनम् । प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता महासती

“നീ എനിക്ക് പുത്രിയായി വരിക—അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ. അപ്പോൾ നിന്റെ വധാർത്ഥം പ്രയോഗിച്ച ഭയങ്കരദർശനമുള്ള മഹാശരം ഞാൻ തടഞ്ഞുനിർത്തും.” ഇങ്ങനെ കേട്ട മഹാസതി വൈന്യനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 135

सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः । वत्सं तु मम संयुक्ष्व क्षरेयं येन वत्सला

“ഹേ രാജാവേ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നടത്തും. എന്നാൽ ആദ്യം എനിക്ക് ഒരു കിടാവിനെ ചേർത്ത് കെട്ടുക; പിന്നെ കിടാവിനോടു വാത്സല്യമുള്ള പശുവുപോലെ ഞാൻ പാലധാര ഒഴുക്കും.”

Verse 136

समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं सर्वभृतां वर । यथा विस्यन्दमानाहं क्षीरं सर्वत्र भावये

“ഹേ സർവ്വഭൃതാംവരാ, എന്നെ എല്ലായിടത്തും സമമാക്കുക; അങ്ങനെ ഞാൻ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ എന്റെ പാലിനെ സർവ്വത്ര പ്രസരിപ്പിക്കാം.”

Verse 137

ईश्वर उवाच । तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः । धनुष्कोट्या ततो वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അപ്പോൾ വൈന്യൻ എല്ലാടവും പാറക്കൂട്ടങ്ങളെ നീക്കിക്കളഞ്ഞു; പിന്നെ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ട് അവയെ രൂപപ്പെടുത്തി പർവ്വതങ്ങളെ ഉയർത്തി വളർത്തി.

Verse 138

मन्वतरेष्वतीतेषु चैवमासीद्वसुन्धरा । स्वभावेनाभवत्तस्याः समानि विषमाणि च

“കഴിഞ്ഞുപോയ മന്വന്തരങ്ങളിൽ ഭൂമി ഇങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു; അവളുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ എവിടെയോ സമഭൂമി, എവിടെയോ വിഷമപ്രദേശങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.”

Verse 139

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमं पृथिवीतलम् । प्रविभागः पुराणां च ग्रामाणां चाथ विद्यते

ആദിസൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം അസമമായിരുന്നില്ല; അപ്പോൾ നഗരങ്ങളുടെയും ഗ്രാമങ്ങളുടെയും വേർതിരിവോ അതിരുകളോ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു।

Verse 140

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः

അപ്പോൾ വിളകളില്ല, ഗോസംരക്ഷണമില്ല, കൃഷിയില്ല, വ്യാപാരപാതകളും ഇല്ലായിരുന്നു।

Verse 141

चाक्षुषस्यांतरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल । वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः । समत्वं यत्रयत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിന്റെ മുൻകാലത്ത്, പുരാതനസ്മൃതിപ്രകാരം, ഇങ്ങനെയായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ ഇവയൊക്കെയും സംവിധാനങ്ങളായി ഉദിച്ചു. ഭൂമി എവിടെയെവിടെ സമമായിരുന്നുവോ, അവിടെയായിരുന്നു ജനവാസം ഉണ്ടായത്।

Verse 142

तत्रतत्र प्रजास्ता वै निवसन्ति स्म सर्वदा । आहारः फलमूलं तु प्रजानामभवत्किल

അത്തരം സ്ഥലങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും വസിച്ചു; അവരുടെ ആഹാരം, എന്നു പറയപ്പെടുന്നു, ഫലങ്ങളും മൂലങ്ങളും ആയിരുന്നു।

Verse 143

कृच्छ्रेणैव तदा तासामित्येवमनुशुश्रुम । वैन्यात्प्रभृतिलोकेऽस्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः

ഇങ്ങനെ തന്നെയെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്—അപ്പോൾ പോലും അവരുടെ ജീവിതോപാധി കഷ്ടത്തോടെയായിരുന്നു. ഈ ലോകത്തിൽ വൈന്യനിൽ നിന്ന് തുടർന്നാണ് ഇവയൊക്കെയും (ക്രമബദ്ധ ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ) ഉദിച്ചത്।

Verse 144

संकल्पयित्वा वत्सं तु चाक्षुषं मनुमीश्वरम् । पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वहस्ते पृथिवीं ततः

ചാക്ഷുഷ മനുവിനെ വത്സമായി നിശ്ചയിച്ച്, മഹാരാജാവ് പൃഥു തന്റെ കൈയെ തന്നെ പാത്രമാക്കി ഭൂമിയെ ദോഹിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് ധാന്യശസ്യങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 145

सस्यानि तेन दुग्धा वै वेन्येनेयं वसुन्धरा । मनुं वै चाक्षुषं कृत्वा वत्सं पात्रे च भूमये

വൈൻയൻ (പൃഥു) ഈ വസുന്ധരയെ സത്യമായും ശസ്യങ്ങളാൽ ദോഹിച്ചു. ചാക്ഷുഷ മനുവിനെ വത്സമാക്കി, ഭൂമിയെ തന്നെ പാത്രമാക്കി, ലോകധാരണാർത്ഥം ധാന്യം പുറത്തെടുത്തു।

Verse 146

तेनान्नेन तदा ता वै वर्त्तयन्ते सदा प्रजाः । ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ആ അന്നം കൊണ്ടു അന്ന് പ്രജകളും പിന്നെയും എപ്പോഴും പോഷിക്കപ്പെട്ടു. ഋഷിമാരിൽ നിന്നുമും കേൾക്കപ്പെടുന്നു—വിവിധ ജീവവർഗങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി വസുന്ധരയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദോഹിച്ചതായി।

Verse 147

वत्सः सोमस्ततस्तेषां दोग्धा चापि बृहस्पतिः । पात्रमासन्हि च्छन्दांसि गायत्र्यादीनि सर्वशः

അപ്പോൾ അവരുടെ വേണ്ടി സോമൻ വത്സമായി, ബൃഹസ്പതി ദോഹകനായി. ഗായത്രി മുതലായ എല്ലാ വൈദിക ഛന്ദസ്സുകളും പാത്രങ്ങളായി, അവയിലൂടെ സാരരസം ആഹരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 148

क्षीरमासीत्तदा तेषां तपो ब्रह्म च शाश्वतम् । पुनस्ततो देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः

അവർക്ക് അന്ന് ക്ഷീരഫലമായി ശാശ്വത തപസ്സും ബ്രഹ്മതേജസ്സും (ആദ്ധ്യാത്മിക ശക്തിയും ജ്ഞാനവും) ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുൻപന്തിയിലുള്ള ദേവഗണങ്ങൾ വീണ്ടും ദോഹനത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചു।

Verse 149

सौवर्णं पात्रमादाय दुग्धेयं श्रूयते मही । वत्सस्तु मघवा चासीद्दोग्धा च सविताऽभवत्

സ്വർണ്ണപാത്രം എടുത്തുകൊണ്ട് ഭൂമിയെ വീണ്ടും ദോഹനം ചെയ്തുവെന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു. മഘവാൻ (ഇന്ദ്രൻ) വത്സമായി, സവിതാ (സൂര്യൻ) ദോഹകനായി.

Verse 150

क्षीरमूर्जामधु प्रोक्तं वर्तंते तेन देवताः । पितृभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ആ ക്ഷീരത്തെ ‘ഊർജാ’ ‘മധു’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദേവതകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. പിതൃകളിൽ നിന്നുമും കേൾക്കുന്നു—വസുന്ധര വീണ്ടും ദോഹിക്കപ്പെട്ടു എന്ന്.

Verse 151

राजतं पात्रमादाय स्वधा त्वक्षय्यतृप्तये । वैवस्वतो यमस्त्वासीत्तेषां वत्सः प्रतापवान्

വെള്ളി പാത്രം എടുത്തുകൊണ്ട് സ്വധയാൽ അക്ഷയ തൃപ്തിക്കായി—വൈവസ്വത യമൻ അവരുടെ പ്രതാപവാൻ വത്സമായി.

Verse 152

अंतकश्चाभवद्दोग्धा पितृणां भगवा न्प्रभुः । असुरैः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

പിതൃകൾക്കായി ഭഗവാൻ പ്രഭു അന്തകൻ ദോഹകനായി. അസുരന്മാരിലും കേൾക്കുന്നു—വസുന്ധര വീണ്ടും ദോഹിക്കപ്പെട്ടു എന്ന്.

Verse 153

आयसं पात्रमादाय बलमाधाय सर्वशः । विरोचनस्तु प्राह्लादिस्तेषां वत्सः प्रतापवान्

ഇരുമ്പുപാത്രം എടുത്തുകൊണ്ട്, എല്ലാതരത്തിലും ബലം ആഹരിച്ച്—പ്രഹ്ലാദപുത്രൻ വിരോചനൻ അവരുടെ പ്രതാപവാൻ വത്സമായി.

Verse 154

ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां दोग्धा तु दितिनन्दनः । मायाक्षीरं दुदोहासौ दैत्यानां तृप्तिकारकम्

ദൈത്യർക്കു ഋത്വിക് ദ്വിമൂർദ്ധനായിരുന്നു; ദോഹകൻ ദിതിയുടെ പുത്രൻ. അവൻ ‘മായാ-ക്ഷീരം’ ദോഹിച്ച് ദൈത്യർക്കു തൃപ്തി വരുത്തി.

Verse 155

तेनैते माययाऽद्यापि सर्वे मायाविदोऽसुराः । वर्त्तयंति महावीर्यास्तदेतेषां परं बलम्

ആ മായാശക്തിയാൽ തന്നെയാണ് ഇന്നും മായാവിദ്യയിൽ നിപുണരായ എല്ലാ അസുരരും ജീവനം തുടരുന്നത്. മഹാവീര്യരായി അതിനെയേ ആശ്രയിക്കുന്നു—അതുതന്നെ അവരുടെ പരമബലം.

Verse 156

नागैश्च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् । अलाबुपात्रमादाय विषं क्षीरं तदा महत्

നാഗന്മാരും ഭൂമിയെ ദോഹിച്ചതായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു—തക്ഷകനെ വത്സനാക്കി. അലാബു (ചുരക്ക) പാത്രം എടുത്ത് അവർ അന്ന് വിഷരൂപമായ മഹത്തായ ‘ക്ഷീരം’ ദോഹിച്ചു.

Verse 157

तेषां वै वासुकिर्दोग्धा काद्रवेयो महायशाः । नागानां वै महादेवि सर्पाणां चैव सर्वशः

അവർക്കായി കദ്രുവിന്റെ പുത്രനായ മഹായശസ്സുള്ള വാസുകി ദോഹകനായിരുന്നു, മഹാദേവീ—നാഗങ്ങൾക്കും സർപ്പങ്ങൾക്കുമെല്ലാം.

Verse 158

तेन वै वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तदपाश्रयाः

അതിനെ ആശ്രയിച്ചുതന്നെ അവർ ഉഗ്രരും മഹാകായരും വിഷഭാരിതരുമായ ജീവികൾ ജീവിക്കുന്നു—അതുതന്നെ അവരുടെ ആഹാരം, അതുതന്നെ അവരുടെ ആചാരം, അതുതന്നെ അവരുടെ വീര്യം, അതുതന്നെ അവരുടെ ആശ്രയം.

Verse 159

आमपात्रे पुनर्दुग्धा त्वंतर्द्धानमियं मही । वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षपुण्यजनैस्तथा

വീണ്ടും ഈ ഭൂമിയെ വേവിക്കാത്ത മൺപാത്രത്തിൽ ‘അന്തർധാന’രസത്തിനായി ദോഹിച്ചു. വത്സമായി വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ)നെ നിർത്തി യക്ഷരും പുണ്യജനങ്ങളും ചേർന്ന് ദോഹനം ചെയ്തു.

Verse 160

दोग्धा रजतनागस्तु चिन्तामणिचरस्तु यः । यक्षाधिपो महातेजा वशी ज्ञानी महातपाः

ദോഹകൻ രജതനാഗൻ—ചിന്താമണികളിടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ. അവൻ യക്ഷാധിപൻ, മഹാതേജസ്വി, വശീഭൂതൻ, ജ്ഞാനി, മഹാതപസ്വി.

Verse 161

तेन ते वर्त्तयं तीति यक्षा वसुभिरूर्जितैः । राक्षसैश्च पिशाचैश्च पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

ആ ‘ക്ഷീര’ത്താൽ ധനസമ്പത്തിയാൽ ബലപ്പെട്ട യക്ഷർ ജീവനം നിലനിർത്തുന്നു. പിന്നെയും രാക്ഷസരും പിശാചുകളും വസുന്ധരയെ ദോഹിച്ചു.

Verse 162

ब्रह्मोपेन्द्रस्तु दोग्धा वै तेषामासीत्कुबेरतः । वत्सः सुमाली बलवान्क्षीरं रुधिरमेव च

അവർക്കായി—കുബേരനിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച ക്രമത്തിൽ—ബ്രഹ്മാവും ഉപേന്ദ്രൻ (വിഷ്ണു)യും ദോഹകരായി. വത്സം ബലവാനായ സുമാലി; ‘ക്ഷീരം’ എന്നാൽ രക്തം തന്നേ.

Verse 163

कपालपात्रे निर्दुग्धा त्वंतर्द्धानं तु राक्षसैः । तेन क्षीरेण रक्षांसि वर्त्तयन्तीह सर्वशः

കപാലപാത്രത്തിൽ രാക്ഷസർ ‘അന്തർധാന’ത്തെ ദോഹിച്ചു. ആ ‘ക്ഷീര’ത്താൽ തന്നെയാണ് രാക്ഷസർ ഇവിടെ സർവ്വവിധം ജീവനം നിലനിർത്തുന്നത്.

Verse 164

पद्मपत्रेषु वै दुग्धा गंधर्वाप्सरसां गणैः । वत्सं चैत्ररथं कृत्वा शुचिगन्धान्मही तदा

അപ്പോൾ ഗന്ധർവ-അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങൾ പദ്മപത്രങ്ങളിൽ ഭൂമിയെ ദോഹിച്ചു; ചൈത്രരഥനെ കിടാവാക്കി അവൾ ശുദ്ധ സുഗന്ധങ്ങളെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 165

तेषां वत्सो रुचिस्त्वासीद्दोग्धा पुत्रो मुनेः शुभः । शैलैस्तु श्रूयते देवि पुनर्दुग्धा वसुंधरा

അവർക്കു ‘രുചി’ കിടാവായിരുന്നു; മുനിയുടെ ശുഭപുത്രൻ ദോഹകനായി. ദേവീ, പർവതങ്ങളുടെ നിമിത്തം വസുന്ധരയെ വീണ്ടും ദോഹിച്ചതായി ശ്രുതിയുണ്ട്.

Verse 166

तदौषधीर्मूर्तिमती रत्नानि विविधानि च । वत्सस्तु हिमवांस्तेषां दोग्धा मेरुर्महागिरिः

അപ്പോൾ ഔഷധികൾ മূർത്തിമതികളായി; വിവിധവിധ രത്നങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു. അവർക്കു ഹിമവാൻ കിടാവും, മഹാഗിരിയായ മേരു ദോഹകനുമായിരുന്നു.

Verse 167

पात्रं शिलामयं ह्यासीत्तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः । श्रूयते वृक्षवीरुद्भिः पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

പാത്രം ശിലാമയമായിരുന്നു; അതിനാൽ പർവതങ്ങൾ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായി. വൃക്ഷങ്ങളും വള്ളികളും മുഖേന വസുന്ധരയെ വീണ്ടും ദോഹിച്ചതായി ശ്രുതിയുണ്ട്.

Verse 168

पालाशं पात्रमादाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् । दोग्धा तु पुष्पितः शालः प्लक्षो वत्सो यशस्विनि । सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी

മുറിച്ചാലും കത്തിച്ചാലും വീണ്ടും മുളയ്ക്കുന്ന പാലാശമരപ്പാത്രം എടുത്ത്, പുഷ്പിതമായ ശാലവൃക്ഷം ദോഹകനായി; പ്ലക്ഷവൃക്ഷം കിടാവായി, ഹേ യശസ്വിനീ. ഇങ്ങനെ ഭൂതഭാവിനിയായ പൃഥിവി സർവകാമദുഘയായി ദോഹിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 169

सैषा धात्री विधात्री च धरणी च वसुन्धरा । दुग्धा हितार्थं लोकानां पृथुना इति नः श्रुतम्

അവളേ ധാത്രിയും വിധാത്രിയും, ധരണിയും വസുന്ധരയും. ലോകഹിതാർത്ഥം പൃഥു അവളെ ദോഹനം ചെയ്തുവെന്ന് ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 170

चराचरस्य लोकस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च । आसीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता

ഇവൾ ചരാചര ലോകത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയും അതിന്റെ യോനിയും തന്നെയാണ്. സമുദ്രപരിധിയുള്ള ഈ ഭൂമി പരമ്പരയിൽ ‘മേദിനി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 171

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदोमांसपरिप्लुता । वसुन्धारयते यस्माद्वसुधा तेन कीर्तिता

മധു–കൈടഭരുടെ (വധത്തിന്) മുമ്പ് അവൾ മേദസ്സും മാംസവും നിറഞ്ഞു മുങ്ങിയിരുന്നു. ‘വസു’—സമ്പത്തും ജീവജാലങ്ങളും—ധരിക്കുന്നതിനാൽ അവൾ ‘വസുധാ’ എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 172

ततोऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः । दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवीत्युच्यते ततः

പിന്നീട് ധീമാനായ രാജാവ് പൃഥു വൈന്യന്റെ അംഗീകാരവും സംരക്ഷണവും മൂലം അവൾ പുത്രീവസ്ഥ കൈവരിച്ചു; അതിനാൽ അവൾ ‘പൃഥിവി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 173

प्रथिता प्रविभक्ता च शोभिता च वसुन्धरा । दुग्धा हि यत्नतो राज्ञा पत्तनाकरमालिनी

ഇങ്ങനെ വസുന്ധര പ്രസിദ്ധയും സുവിഭക്തയും ശോഭിതയും ആയി. പട്ടണങ്ങളും ഖനികളും എന്ന മാലയാൽ അലങ്കൃതയായ അവളെ രാജാവ് പരിശ്രമപൂർവ്വം ദോഹനം ചെയ്തു.

Verse 174

एवं प्रभावो राजासीद्वैन्यः स नृपसत्तमः । ततः स रंजयामास धर्मेण पृथिवीं तदा

ഇങ്ങനെ നൃപശ്രേഷ്ഠനായ വൈന്യരാജാവിന് മഹത്തായ പ്രഭാവവും മഹിമയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ ധർമ്മത്തിലൂടെ ഭൂമിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ഭരിച്ചു പരിപാലിച്ചു.

Verse 175

ततो राजेति शब्दोऽथ पृथिव्यां रंजनादभूत् । स राज्यं प्राप्य वैन्यस्तु चिंतयामास पार्थिवः

അതിനുശേഷം ഭൂമിയിൽ പ്രജയെ രഞ്ജിപ്പിച്ചതിനാലാണ് ‘രാജാ’ എന്ന പദം പ്രചാരത്തിലായത്. വൈന്യൻ രാജ്യം ലഭിച്ച ശേഷം, ഒരു ഭൂപതിയായി ഗൗരവമായി ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 176

पिता मम ह्यधर्मिष्ठो यज्ञाद्युच्छित्तिकारकः । कस्मिन्स्थाने गतश्चासौ ज्ञेयं स्थानं कथं मया

‘എന്റെ പിതാവ് അത്യന്തം അധാർമ്മികനായിരുന്നു; യജ്ഞാദി ധർമ്മകർമ്മങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചവൻ. അവൻ ഏത് ലോകത്തിലേക്കു പോയി? അവന്റെ സ്ഥാനം ഞാൻ എങ്ങനെ അറിയും?’

Verse 177

कथं तस्य क्रिया कार्या हतस्य ब्राह्मणैः किल । कथं गतिर्भवेत्तस्य यज्ञदानक्रियाबलात्

‘ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവനെ വധിച്ചതായി കേൾക്കുന്നു; അപ്പോൾ അവനുവേണ്ടി ശ്രാദ്ധാദി ക്രിയകൾ എങ്ങനെ ചെയ്യണം? യജ്ഞം, ദാനം, വിധികർമ്മങ്ങളുടെ ബലത്താൽ അവന്റെ ഗതി എങ്ങനെ മെച്ചപ്പെടും?’

Verse 178

इत्येव चिंतया तस्य नारदोभ्याजगाम ह । तस्यैवमासनं दत्त्वा प्रणिपत्य च पृष्टवान्

ഇങ്ങനെ ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ നാരദമുനി എത്തി. രാജാവ് അദ്ദേഹത്തിന് ആസനം നൽകി, നമസ്കരിച്ചു, പിന്നെ ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 179

भगवन्सर्वलोकस्य जानासि त्वं शुभाशुभम् । पिता मम दुराचारो देवब्राह्मणनिंदकः

ഹേ ഭഗവൻ! സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ശുഭാശുഭ ഗതികൾ നിങ്ങൾ അറിയുന്നു. എന്റെ പിതാവ് ദുരാചാരിയായിരുന്നു; ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും നിന്ദിക്കുന്നവനായിരുന്നു.

Verse 180

स्वकर्मणा हतो विप्रैः परलोकमवाप्तवान् । कस्मिंस्थाने गतस्तातः श्वभ्रं वा स्वर्गमेव च

സ്വകർമത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ വിപ്രന്മാർകൊണ്ട് ഹതനായ അവൻ പരലോകം പ്രാപിച്ചു. എന്റെ പിതാവ് ഏത് നിലയിലേക്കാണ് പോയത്—ഭയങ്കര കുഴിയിലോ (നരകത്തിലോ), അല്ലെങ്കിൽ സ്വർഗത്തിലോ?

Verse 181

ततोऽब्रवीन्नारदस्तु ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । शृणु राजन्महाबाहो यत्र तिष्ठति ते पिता

അപ്പോൾ നാരദൻ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അറിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹു രാജാവേ! കേൾക്കുക; നിങ്ങളുടെ പിതാവ് ഇപ്പോൾ എവിടെയാണു വസിക്കുന്നത്.

Verse 182

अत्र देशो मरुर्नाम जलवृक्षविवर्जितः । तत्र देशे महारौद्रे जनकस्ते नरोत्तम

ഇവിടെ ‘മരു’ എന്നൊരു ദേശമുണ്ട്; അത് ജലവും വൃക്ഷങ്ങളും ഇല്ലാത്തത്. ഹേ നരോത്തമാ! ആ അത്യന്തം ഭയാനക ദേശത്തിൽ നിങ്ങളുടെ പിതാവ് വസിക്കുന്നു.

Verse 183

म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नो यक्ष्मी कुष्ठसमन्वितः । उच्छिष्टभोजी म्लेच्छानां कृमिभिः संयुतो व्रणैः

അവൻ മ്ലേച്ഛരുടെ ഇടയിൽ ജനിച്ചു—ക്ഷയവും കുഷ്ഠവും ബാധിച്ചവൻ. മ്ലേച്ഛരുടെ ഉച്ഛിഷ്ടം ഭക്ഷിക്കുകയും, കൃമികളാൽ നിറഞ്ഞ വ്രണങ്ങളോടെയും ഇരിക്കുന്നു.

Verse 184

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः । हाहाकारं ततः कृत्वा मूर्छितो निपपात ह

മഹാത്മാവായ നാരദന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ അവൻ ‘ഹാ ഹാ’ എന്നു വിലപിച്ചു; പിന്നെ മൂർച്ചിതനായി നിലത്തു വീണു।

Verse 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

ദുഃഖാർത്തനായി അവൻ ചിന്തിച്ചു—“ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?” ഇങ്ങനെ ആലോചിക്കുമ്പോൾ ആ മഹാത്മാവിൽ മഹത്തായ നിശ്ചയം ഉദിച്ചു—പിതാവിനെ രക്ഷിക്കുന്നവനെയാണ് ലോകം ‘പുത്രൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്।

Verse 186

स कथं तु मया तातः पापान्मुक्तो भविष्यति । एवं संचिंत्य स ततो नारदं पर्यपृच्छत

“എന്നാൽ എന്റെ വഴി എന്റെ പിതാവ് പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ മോചിതനാകും?” എന്നു ചിന്തിച്ച് അവൻ നാരദനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 188

नारद उवाच । गच्छ राजन्प्रधानानि तीर्थानि मनुजेश्वर । पितरं तेषु चानीय तस्माद्राजन्मरुस्थलात्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജാവേ, ഹേ മനുജേശ്വരാ! പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു പോകുക; ഹേ രാജാവേ, ആ മരുഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിതാവിനെ കൊണ്ടുവന്ന് അവിടത്തെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ എത്തിക്കുക।”

Verse 189

यत्र देवाः सप्रभावास्तीर्थानि विमलानि च । तत्र गच्छ महाराज तीर्थयात्रां कुरु प्रभो

“ഹേ മഹാരാജാവേ, ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ പ്രഭാവത്തോടെ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നിടത്തും തീർത്ഥങ്ങൾ നിർമ്മലമായിടത്തും പോകുക; ഹേ പ്രഭോ, തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യുക।”

Verse 190

एवं ह्यवितथं विद्धि मोक्षस्ते भविता पितुः । तच्छ्रुत्वा वचनं राजा नारदस्य महात्मनः । सचिवे भारमाधाय स्वराजस्य जगाम ह

ഇതു നിശ്ചയമായി അറിക—നിന്റെ പിതാവിന് തീർച്ചയായും മോക്ഷം ലഭിക്കും. മഹാത്മാവായ നാരദന്റെ വചനം കേട്ട രാജാവ് രാജ്യഭാരം മന്ത്രിക്കു ഏല്പിച്ച് സ്വയം പുറപ്പെട്ടു.

Verse 191

स गत्वा मरुभूमिं तु म्लेच्छमध्ये ददर्श ह । कुष्ठरोगेण महता क्षयेण च समावृतम्

അവൻ മരുഭൂമിയിലേക്കു ചെന്നു മ്ലേച്ഛരുടെ മദ്ധ്യേ അവനെ കണ്ടു. അവൻ ഭയങ്കര കുഷ്ഠരോഗത്താലും ക്ഷയരോഗത്താലും മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 192

गव्यूतिमात्रं तत्रैव शून्यं मानुषवर्जितम् । एवं दृष्ट्वा स राजा तु संतप्तो वाक्यमब्रवीत्

അവിടെയേ ഗവ്യൂതി മാത്രം വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സ്ഥലം മനുഷ്യരില്ലാതെ ശൂന്യമായിരുന്നു. അത് കണ്ട രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 193

हे म्लेच्छ रोगिपुरुषं स्वगृहं च नयाम्यहम् । तत्राहमेनं निरुजं करोमि यदि मन्यथ

ഹേ മ്ലേച്ഛരേ, ഈ രോഗിയായ പുരുഷനെ ഞാൻ എന്റെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നു. അവിടെ ഞാൻ അവനെ നിരോഗനാക്കും—നിങ്ങൾ സമ്മതിച്ചാൽ.

Verse 194

ज्ञात्वेति सर्वे ते म्लेच्छाः पुरुषं तं दयापरम् । ऊचुः प्रणतसर्वांगाः शीघ्र नय जगत्पते । अस्मद्भाग्यवशान्नाथ त्वमेवात्र समागतः

അവനെ കരുണാപരനായ പുരുഷനെന്ന് അറിഞ്ഞ് ആ മ്ലേച്ഛർ എല്ലാവരും സർവ്വാംഗത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“വേഗം കൊണ്ടുപോകുക, ഹേ ജഗത്പതേ. ഹേ നാഥാ, ഞങ്ങളുടെ ഭാഗ്യവശാൽ നീ തന്നെയാണ് ഇവിടെ വന്നത്.”

Verse 195

दुर्गंधोपहता लोकास्त्वया नाथ सुखीकृताः । तत आनाय्य पुरुषाञ्छिबिकावाहनोचितान्

ദുർഗന്ധം മൂലം പീഡിതരായ ജനങ്ങളെ നീ, ഹേ നാഥാ, സുഖപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് പല്ലക്കി വഹിക്കാൻ യോഗ്യരായ പുരുഷന്മാരെ വിളിച്ചു വരുത്തി (അവനെ) കൊണ്ടുപോകാൻ ഒരുക്കം ചെയ്തു.

Verse 196

ततः श्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो दयावहम् । प्रापुस्तीर्थान्यनेकानि केदारादीनि कोटिशः

അപ്പോൾ ആ രാജാവിന്റെ കരുണ ഉണർത്തുന്ന വാക്കുകൾ കേട്ട്, കേദാരാദി അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ—കോടികളായി—അവിടെ കൂട്ടമായി എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 197

यत्रयत्र स गच्छेत वैन्यो वेनेन संयुतः । तत्र तत्रैव तीर्थानामाक्रंदः श्रूयते महान्

വൈന്യൻ വില്ലോടുകൂടി എവിടെയെവിടെയായി പോയാലും, അവിടവിടെയായി തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹാ വിലാപം കേൾക്കപ്പെട്ടു.

Verse 198

हा दैव रिपुरायाति अस्माकं नाशहेतवे । अधुना क्व गमिष्याम इति चिंता पुनःपुनः

‘ഹാ! ദൈവവശാൽ ശത്രു നമ്മുടെ നാശഹേതുവായി വരുന്നു. ഇനി നാം എവിടേക്ക് പോകും?’—എന്ന ആശങ്ക വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്നു.

Verse 199

दर्शनेनापि तस्यैव हाहाकारं विधाय वै । पलायंते च तीर्थानि देवा नश्यंति तत्क्षणात्

അവനെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ ‘ഹാ ഹാ’ എന്നു നിലവിളിച്ച് തീർത്ഥങ്ങൾ ഓടിപ്പോയി; ദേവന്മാർ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 200

एवं वर्षत्रयं राजा तीर्थयात्रां चकार वै । न तस्य मुक्तिर्ददृशे ततः शोकमगात्परम्

ഇങ്ങനെ രാജാവ് മൂന്നു വർഷം തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി; എങ്കിലും തന്റെ മോക്ഷത്തിന്റെ അടയാളം കണ്ടില്ല; അതിനാൽ അവൻ അതിഗാഢമായ ദുഃഖത്തിൽ വീണു।

Verse 201

ततस्तु प्रेरिता भृत्याः कुरुक्षेत्रे महाप्रभे । यदि वापि पुनस्तत्र पापमुक्तिर्भवेत्ततः

പിന്നീട് ഭൃത്യർ, ഹേ മഹാപ്രഭോ, അവനെ പ്രേരിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു—‘കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാൽ പാപമുക്തി ലഭിക്കാമല്ലോ.’