Adhyaya 5

Verse 1

लोमश उवाच । विष्णौ गते तदा सर्वे देवाश्च ऋषिभिः सह । विनिर्जिता गणैः सर्वे ये च यज्ञोपजीविनः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—വിഷ്ണു അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഋഷികളോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും ഗണങ്ങളാൽ പൂർണ്ണമായി പരാജിതരായി; യജ്ഞത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിച്ചവരും എല്ലാം തോറ്റുപോയി.

Verse 2

भृगुं च पातयामास स्मश्रूणां लुंचनं कृतम् । द्विजांश्चोत्पाटयामास पूष्णो विकृतविक्रियान्

അവൻ ഭൃഗുവിനെ നിലത്തടിച്ചു വീഴ്ത്തി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ താടി പിഴുതെടുത്തു. ദ്വിജന്മാരെയും വലിച്ചിഴച്ച് പുറത്താക്കി; പൂഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വികൃതമായി മാറി.

Verse 3

विडंबिता स्वधा तत्र ऋषयश्च विडंबिताः । ववृषुस्ते पुरीषेण वितानाग्नौ रुपान्विताः

അവിടെ സ്വധയെ പരിഹസിച്ചു; ഋഷിമാരെയും അപമാനിച്ചു. ആ ഗണങ്ങൾ പല രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, യജ്ഞവിതാനത്തിനടിയിലെ വേദ്യഗ്നിയിലേക്കു മലവർഷം ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 4

अनिर्वाच्यं तदा चक्रुर्गणाः क्रोधसमन्विताः । अंतर्वेद्यंतरगतो दक्षो वै महतो भयात्

അപ്പോൾ ക്രോധം നിറഞ്ഞ ഗണങ്ങൾ വിവരണാതീതമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തു. മഹാഭയത്താൽ ദക്ഷൻ യജ്ഞവേദിയുടെ അകത്തെ പ്രാകാരത്തിലേക്ക് നീങ്ങി ഒളിച്ചു.

Verse 5

तं निलीनं समाज्ञाय आनिनायरुषान्वितः । कपोलेषु गृहीत्वा तं खड्गेनोपहतं शिरः

അവൻ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന് അറിഞ്ഞ്, (വീരഭദ്രൻ) ക്രോധത്തോടെ അവനെ വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു. അവന്റെ കവിളുകൾ പിടിച്ച് ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് തലയിൽ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 6

अभेद्यं तच्छिरो मत्वा वीरभद्रः प्रतापवान् । स्कंधं पद्भ्यां समाक्रम्य कधरेऽपीडयत्तदा

ആ ശിരസ് അഭേദ്യമെന്നു കരുതി പ്രതാപവാനായ വീരഭദ്രൻ ഭുജങ്ങളിൽ പാദം വെച്ച് അപ്പോൾ കഴുത്ത് ഞെരിച്ചമർത്തി।

Verse 7

गंधरात्पाट्यमानाच्च शिरश्छिन्नं दुरात्मनः । दक्षस्य च तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । तच्छिरः सुहुतं कुंडे ज्वलि

കഴുത്തിൽ നിന്ന് വലിച്ചെടുക്കപ്പെടുമ്പോഴേ ദുഷ്ടബുദ്ധിയായ ദക്ഷന്റെ ശിരസ് അപ്പോൾ ധീമാനായ വീരഭദ്രൻ ഛേദിച്ചു; ആ ശിരസ് ജ്വലിക്കുന്ന കുണ്ഡത്തിൽ ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ചു।

Verse 8

ये चान्य ऋषयो देवाः पितरो यक्षराक्षसाः । गणैरुपद्रुताः सर्वे पलायनपरा ययुः

മറ്റു ഋഷിമാർ, ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, യക്ഷ-രാക്ഷസർ—ഗണങ്ങളുടെ ഉപദ്രവത്തിൽ—എല്ലാവരും ഓടിപ്പോകുവാൻ തുനിഞ്ഞ് പലയിടത്തേക്കും പാഞ്ഞു।

Verse 9

चंद्रादित्यगणाः सर्वे ग्रहनक्षत्रतारकाः । सर्वे विचलिता ह्यासन्गणैस्तेपि ह्युपद्रुताः

ചന്ദ്ര-സൂര്യഗണങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, താരകൾ—ഗണങ്ങളുടെ ഉപദ്രവം മൂലം—എല്ലാം തന്നെ കലങ്ങിപ്പോയി।

Verse 10

सत्यलोकं गतो ब्रह्मा पुत्रशोकेन पीडितः । चिंतयामास चाव्यग्रः किं कार्यं कार्यमद्य वै

പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതനായ ബ്രഹ്മാവ് സത്യലോകത്തിലേക്ക് പോയി; അവ്യഗ്രചിത്തനായി ചിന്തിച്ചു—ഇന്ന് എന്ത് ചെയ്യണം, ഇനി ഏത് കർത്തവ്യം ശേഷിക്കുന്നു?

Verse 11

मनसा दूयमानेन शंन लेभे पितामहः । ज्ञात्वा सर्वं प्रयत्नेन दुष्कृतं तस्य पापिनः

മനസ്സു ദുഃഖാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചപ്പോൾ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന് ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല; കാരണം ആ പാപിയായ ദക്ഷന്റെ എല്ലാ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളും അദ്ദേഹം പരിശ്രമത്തോടെ നിശ്ചയമായി അറിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 12

गमनाय मतिं चक्रे कैलासं पर्वतं प्रति । हंसारूढो महातेजाः सर्वदेवैः समन्वितः

അദ്ദേഹം കൈലാസപർവതത്തേക്കു പോകാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു; ഹംസാരൂഢനായ മഹാതേജസ്വി ബ്രഹ്മാവ് സർവ്വദേവന്മാരോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 13

प्रविष्टः पर्वतश्रेष्ठं स ददर्श सदाशिवम् । एकांतवासिनं रुद्रं शैलादेन समन्वितम्

ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അദ്ദേഹം സദാശിവനെ ദർശിച്ചു—ഏകാന്തവാസിയായ രുദ്രനെ, ശൈലാദ (നന്ദി) സഹിതനായി।

Verse 14

कपर्द्दिनं श्रिया युक्तं वेदांगानां च दुर्गमम् । तथाविधं समालोक्य ब्रह्म क्षोभपरोऽभवत्

ജടാധാരിയായ പ്രഭുവിനെ—ദിവ്യശ്രീയാൽ യുക്തനും വേദാംഗങ്ങൾക്കും അഗമ്യനുമായ—അങ്ങനെ കണ്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അന്തർഹൃദയം വിറച്ചു।

Verse 15

दंडवत्पतितो भूमौक्षमापयितुमुद्यतः । संस्पृशं स्तत्पदाब्जं च चतुर्मुकुटकोटिभिः । स्तुतिं कर्तुं समारेभे शिवस्य परमात्मनः

അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് വീണു ക്ഷമ തേടാൻ ഉത്സുകനായി; തന്റെ നാലുമുഖങ്ങളുടെ അസംഖ്യ മകുടങ്ങളാൽ ശിവന്റെ പാദപദ്മം സ്പർശിച്ച് പരമാത്മാവായ ശിവനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 16

ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय शांताय ब्रह्मणे परमात्मने । त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा धाता त्वं प्रपितामहः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ശാന്തസ്വരൂപനായ രുദ്രനേയും ബ്രഹ്മനേയും പരമാത്മാവിനേയും നമസ്കാരം. വിശ്വസൃഷ്ടാക്കളിൽ പോലും നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് സ്രഷ്ടാവ്; നിങ്ങൾ ധാതാവും, എല്ലാവരുടെയും പ്രപിതാമഹനും ആകുന്നു.

Verse 17

नमो रुद्राय महते नीलकंठाय वेधसे । विश्वाय विश्वबीजाय जगदानंदहेतवे

മഹാരുദ്രനേയും നീലകണ്ഠനേയും വിധാതാവിനേയും നമസ്കാരം; വിശ്വസ്വരൂപനേയും വിശ്വബീജത്തേയും ജഗദാനന്ദഹേതുവിനേയും നമസ്കാരം.

Verse 18

ओंकारस्त्वं वषट्कारः सर्वारंभप्रवर्तकः । यज्ञोसि यज्ञकर्मासि यज्ञानां च प्रवर्तकः

നിങ്ങൾ ഓംകാരമാണ്, നിങ്ങൾ വഷട്കാരമാണ്; എല്ലാ ആരംഭങ്ങളെയും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവൻ നിങ്ങൾ. നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് യജ്ഞം, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് യജ്ഞകർമ്മം; യജ്ഞങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവനും നിങ്ങൾ തന്നെ.

Verse 19

सर्वेषां यज्ञकर्तॄणां त्वमेव प्रतिपालकः । शरण्योसि महादेव सर्वेषां प्राणिनां प्रभो । रक्ष रक्ष महादेव पुत्रशोकेन पीडितम्

യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന എല്ലാവരെയും കാത്തുപാലിക്കുന്നവൻ നിങ്ങൾ മാത്രമാണ്. മഹാദേവാ, നിങ്ങൾ ശരണദാതാവ്; പ്രഭോ, നിങ്ങൾ എല്ലാ പ്രാണികളുടെയും അധിപൻ. രക്ഷിക്കേണമേ, രക്ഷിക്കേണമേ, മഹാദേവാ—പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതനായ എന്നെ കാത്തരുളേണമേ.

Verse 20

महादेव उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा मम वाक्यं पितामह । दक्षस्य यज्ञभंगोयं न कृतश्च मया क्वचित्

മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—പിതാമഹാ, ശ്രദ്ധയോടെ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. ദക്ഷന്റെ യജ്ഞഭംഗം ഇതു ഞാൻ ഒരിക്കലും ചെയ്തിട്ടില്ല.

Verse 21

स्वीयेन कर्मणा दक्षो हतो ब्रह्मन्न संशयः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! സ്വന്തം കർമ്മം കൊണ്ടുതന്നെ ദക്ഷൻ നശിച്ചു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 22

परेषां क्लेशदं कर्म न कार्यं तत्कदाचन । परमेष्ठिन्परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

മറ്റുള്ളവർക്ക് ക്ലേശം വരുത്തുന്ന കർമ്മം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്. ഹേ പരമേഷ്ഠിൻ! മറ്റുള്ളവരോടു ചെയ്തതുതന്നെ സ്വയം ഫലമായി വരും.

Verse 23

एवमुक्त्वा तदा रुद्रो ब्रह्मणा सहितः सुरैः । ययौ कनखलं तीर्थं यज्ञवाटं प्रजापतेः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, അപ്പോൾ രുദ്രൻ ബ്രഹ്മാവിനോടും ദേവന്മാരോടും കൂടി കനഖല തീർത്ഥത്തിലേക്കും പ്രജാപതിയുടെ യജ്ഞവാടത്തിലേക്കും പോയി.

Verse 24

रुद्रस्तदा ददर्शाय वीरभद्रेण यत्कृतम् । स्वाहा स्वधा तथा पूषा भृगुर्मतिमतां वरः

അപ്പോൾ രുദ്രൻ വീരഭദ്രൻ ചെയ്തതെന്തെന്നു കണ്ടു—സ്വാഹാ, സ്വധാ, പൂഷൻ, കൂടാതെ ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭൃഗുവിന് സംഭവിച്ചതും.

Verse 25

तदान्य ऋषयः सर्वे पितरश्च तथाविधाः । येऽन्ये च बहवस्तत्र यक्षगंधर्वकिन्नराः

അപ്പോൾ മറ്റു എല്ലാ ഋഷിമാരും, അതേ സഭയിലെ പിതൃഗണങ്ങളും, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന അനേകർ—യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, കിന്നരർ—എല്ലാവരും (ആ ദുരന്തത്തിൽ) കുടുങ്ങി.

Verse 26

त्रोटिता लुंचिताश्चैव मृताः केचिद्रणाजिरे

ആ യുദ്ധഭൂമിപോലെയുള്ള സ്ഥലത്ത് ചിലർ തകർന്നു, ചിലർ കീറിപ്പറിക്കപ്പെട്ടു, ചിലർ അവിടെയേ മരണമടഞ്ഞു।

Verse 27

शंभुं समागतं दृष्ट्वा वीरभद्रो गणैः सह । दंडप्रणामसंयुक्तस्तस्थावग्रे सदाशिवम्

ശംഭു വന്നെത്തുന്നതു കണ്ടു, വീരഭദ്രൻ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് സദാശിവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു।

Verse 28

दृष्ट्वा पुरः स्थितं रुद्रो वीरभद्रं महाबलम् । उपाच प्रहसन्वाक्यं किं कृतं वीर नन्विदम्

മുമ്പിൽ നില്ക്കുന്ന മഹാബലനായ വീരഭദ്രനെ കണ്ടു രുദ്രൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ വീരാ, ഇതെന്താണ് ചെയ്തതു?”

Verse 29

दक्षमानय शीघ्रं भो येनेदं कृतमीदृशम् । यज्ञे विलक्षणं तात यस्येदं फलमीदृशम्

“ദക്ഷനെ വേഗം കൊണ്ടുവരിക, ഹേ! ഇതെല്ലാം ഇങ്ങനെ സംഭവിപ്പിച്ചതവൻ തന്നേ. താതാ, ഈ യജ്ഞം അതിവിചിത്രം; ഇതിന്റെ ഫലം ഇങ്ങനെ ആയിരിക്കുന്നു.”

Verse 30

एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रस्त्वरान्वितः । कबंधमानयित्वाथ शंभोरग्रे तदाक्षिपत्

ശങ്കരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വീരഭദ്രൻ അതിവേഗം കബന്ധം (തലയില്ലാത്ത ശരീരം) കൊണ്ടുവന്ന് ശംഭുവിന്റെ മുമ്പിൽ ഇട്ടെറിഞ്ഞു।

Verse 31

तदोक्तः शंकरेणैव वीरभद्रो महामनाः । शिरः केना पनीतं च दक्षस्यास्य दुरात्मनः

അപ്പോൾ ശങ്കരൻ മഹാമനസ്സുള്ള വീരഭദ്രനോടു ചോദിച്ചു—“ഈ ദുരാത്മാവായ ദക്ഷന്റെ ശിരസ് ആരാണ് നീക്കിയത്?”

Verse 32

दास्यामि जीवनं वीर कुटिलस्यापि चाधुना । एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रोऽब्रवीत्पुनः

ശിവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വീരാ, ഇപ്പോൾ ഈ കപടനെയും ഞാൻ ജീവിപ്പിക്കും।” ശങ്കരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വീരഭദ്രൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 33

मया शिरो हुतं चाग्नौ तदानीमेव शंकर । अवशिष्टं शिरःशंभो पशोश्च विकृताननम्

വീരഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ശങ്കരാ, അന്നേ ഞാൻ ആ ശിരസ് അഗ്നിയിൽ ഹോമമായി അർപ്പിച്ചു. ഹേ ശംഭോ, ശേഷിക്കുന്നത് യജ്ഞപശുവിന്റെ വികൃതമുഖമുള്ള ശിരസ്സാണ്.”

Verse 34

इति ज्ञात्वा ततो रुद्रः कबंधोपरि चाक्षिपत् । शिरः पशोश्च विकृतं कूर्चयुक्तं भयावहम्

ഇതു അറിഞ്ഞ റുദ്രൻ ആ ശിരസ്സില്ലാത്ത ദേഹത്തിന്മേൽ കൂർച്ചയോടുകൂടിയ ഭയാനകവും വികൃതവുമായ യജ്ഞപശുവിന്റെ ശിരസ് സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 35

स दक्षो जीवितं लेभे प्रसादाच्छंकरस्य च । स दृष्ट्वाग्रे तदा रुद्रं दक्षो लज्जासमन्वितः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ ദക്ഷൻ ജീവൻ പ്രാപിച്ചു. മുന്നിൽ റുദ്രനെ കണ്ടപ്പോൾ ലജ്ജയോടെ അവൻ നമസ്കരിച്ചു, ലോകശങ്കരനായ ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 36

दक्ष उवाच । नमामि देवं वरदं वरेण्यं नमामि देवेश्वरं सनातनम् । नमामि देवाधिपमीश्वरं हरं नमामि शंभुं जगदेकबंधुम्

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു— വരദായകനായ, അത്യന്തം വന്ദ്യനായ ദേവനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ദേവേശ്വരനായ സനാതന പ്രഭുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ദേവാധിപതി, ഈശ്വരനായ ഹരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ലോകത്തിന്റെ ഏകബന്ധുവായ ശംഭുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 37

नमामि विश्वेश्वरविश्वरूपं सनातनं ब्रह्म निजात्मरूपम् । नमामि सर्वं निजभावभावं वरं वरेण्यं नतोऽस्मि

വിശ്വത്തിന്റെ രൂപമായ വിശ്വേശ്വരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു— അവൻ സനാതന ബ്രഹ്മം, അവന്റെ സ്വരൂപം ആത്മാവാണ്. അവൻ സർവ്വവും ആയി, എല്ലാ ഭാവാവസ്ഥകളുടെയും അന്തർസ്ഥ അടിസ്ഥാനമായിരിക്കുന്ന പരമ, വന്ദ്യനായ പ്രഭുവിന് ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.

Verse 38

लोमश उवाच । दक्षेण संस्तुतो रुद्रो बभाषे प्रहसन्रहः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു— ദക്ഷന്റെ സ്തുതിയാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട രുദ്രൻ ഏകാന്തത്തിൽ മൃദുഹാസവും സൗമ്യചിരിയും ചേർത്ത് സംസാരിച്ചു.

Verse 39

हर उवाच । चतुर्विधा भजंते मां जनाः सुकृतिनः सदा । आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च द्विजसत्तम

ഹരൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പുണ്യവാന്മാർ എപ്പോഴും നാലുവിധത്തിൽ എന്നെ ഭജിക്കുന്നു: ആർതൻ, ജിജ്ഞാസു, അർത്ഥാർത്ഥി, ജ്ഞാനി.

Verse 40

तस्मान्मे ज्ञानिनः सर्वे प्रियाः स्युर्नात्र संशयः । विना ज्ञानेन मां प्राप्तुं यतंते ते हि बालिशः

അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനികൾ എല്ലാവരും എനിക്ക് പ്രിയരാണ്— ഇതിൽ സംശയമില്ല. ജ്ഞാനം കൂടാതെ എന്നെ പ്രാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ സത്യത്തിൽ ബാലിശരാണ്.

Verse 41

केवलं कर्मणा त्वं हि संसारात्तर्तुमिच्छसि

നീ സത്യമായും കർമ്മം മാത്രം ആശ്രയിച്ച് സംസാരസാഗരം കടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 42

न वेदैश्च न दानैश्च न यज्ञैस्तपसा क्वचित् । न शक्नुवंति मां प्राप्तुं मूढाः कर्म्मवशानराः

വേദങ്ങളാലും അല്ല, ദാനങ്ങളാലും അല്ല, യജ്ഞങ്ങളാലും അല്ല, തപസ്സാലും അല്ല—ഒരിക്കലും—കർമ്മവശരായ മോഹിതർ എന്നെ പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 43

तस्माज्ज्ञानपरो भूत्वा कुरु कर्म्म समाहितः । सुखदुःखसमो भूत्वा सुखी भव निरंतरम्

അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനപരനായിട്ട്, മനസ്സിനെ സമാഹിതമാക്കി കർമ്മം ചെയ്യുക. സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമനായി, നിരന്തരം അന്തഃസുഖത്തിൽ നിലകൊള്ളുക.

Verse 44

लोमश उवाच । उपदिष्टस्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । दक्षं तत्रैव संस्थापाय ययो रुद्रः स्वपर्वतम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ പരമേഷ്ഠിയായ ശംഭുവിന്റെ ഉപദേശം ലഭിച്ച റുദ്രൻ അവിടെയേ ദക്ഷനെ സ്ഥാപിച്ച് തന്റെ പർവ്വതധാമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 45

ब्रह्मणापि तथा सर्वे भृग्वाद्याश्च महर्षयः । आश्वासिता बोधिताश्च ज्ञानिनश्चाभवन्क्षणात्

അതുപോലെ ബ്രഹ്മാവും ഭൃഗു മുതലായ എല്ലാ മഹർഷിമാരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഉപദേശിച്ചു; അവർ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ജ്ഞാനികളായി.

Verse 46

गतः पितामहो ब्रह्मा ततश्च सदनं स्वकम्

അപ്പോൾ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു।

Verse 47

दक्षोपि च स्वयं वाक्यात्परं बोधमुपागतः । शिवध्यानपरो भूत्वा तपस्तेपे महामनाः

ദക്ഷനും ആ വചനങ്ങളാൽ പരമബോധം പ്രാപിച്ചു. ശിവധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി ആ മഹാമനസ് തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 48

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संक्षेव्यो भगवाञ्छिवः

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി ഭഗവാൻ ശിവനെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു ആരാധിക്കണം।

Verse 49

संमार्जनं च कुर्वंति नरा ये च शिवांगणे । ते वै शिवपुरं प्राप्य जगद्वंद्या भग्सि च

ശിവന്റെ അങ്കണത്തിൽ തൂത്തുവാരി ശുചീകരിക്കുന്നവർ ശിവപുരം പ്രാപിച്ച് ലോകത്തിൽ വന്ദ്യരാവുന്നു।

Verse 50

ये शिवस्य प्रयच्छति दर्प्पणं सुमहाप्रभम् । भविष्यंति शिवस्याग्रे पार्षदत्वेन ते नराः

ശിവനു അത്യന്തം ദീപ്തിയുള്ള ദർപ്പണം അർപ്പിക്കുന്നവർ ശിവസന്നിധിയിൽ പാർഷദരായി ഭവിക്കും।

Verse 51

चामराणि प्रयच्छंति देवदेवस्य शूलिनः । चामरैर्वीज्यपानास्ते भविष्यंति जगत्त्रय

ദേവദേവനായ ത്രിശൂലധാരി ശിവനു ചാമരങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നവർ, ത്രിലോകത്തിലും ചാമരങ്ങളാൽ വീശപ്പെടുന്ന രാജസേവാസമാനമായ ബഹുമാനം പ്രാപിക്കും।

Verse 52

दीपदानं प्रयच्छंति महादेवालये नराः । तेजस्विनो भविष्यंति ते त्रैलोक्यप्रदीपका

മഹാദേവാലയത്തിൽ ദീപദാനം ചെയ്യുന്നവർ തേജസ്വികളാകും; ത്രിലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ദീപംപോലെ അവർ ഭവിക്കും।

Verse 53

धूपं ये वै प्रयच्छन्ति शिवाय परमात्मने । यशस्विनो भविष्यंति उद्धरन्ति कुलद्वयम्

പരമാത്മാവായ ശിവനു ധൂപം അർപ്പിക്കുന്നവർ യശസ്സുള്ളവരാകും; അവർ ഇരുകുലങ്ങളെയും ഉദ്ധരിക്കും।

Verse 54

नैवेद्यं ये प्रयच्छंति भकया हरिहराग्रतः । सिक्थेसिक्थे क्रतुफलं प्राप्नुवंति हि ते नराः

ഭക്തിയോടെ ഹരി-ഹരന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ നൈവേദ്യം അർപ്പിക്കുന്നവർ, ഓരോ പടിയിലും ചെറുതിലും ചെറുതായ അളവിലും യജ്ഞഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 55

भग्नं शिवालयं ये च प्रकुर्वंति नरोत्तमाः । प्राप्नुवति फल ते वै द्विगुणं नात्र संशयः

ഭഗ്നമായ ശിവാലയം പുനർനിർമ്മിച്ച് ജീർണോദ്ധാരം ചെയ്യുന്ന നരോത്തമർ നിശ്ചയമായി ഇരട്ട ഫലം പ്രാപിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 56

नूतनं ये प्रकृर्वंति इष्टकैरश्मनापि वा । स्वर्गे हि ते प्रमोदंते यावत्तिष्ठति निर्मलम् । यशो भूमौ द्विजश्रेष्ठा कार्या विचारणा

ഇഷ്ടികകളാലോ കല്ലാലോ പുതുതായി (ശിവാലയം) പണിയിക്കുന്നവർ, ആ നിർമല ധാമം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം സ്വർഗത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു. ഭൂമിയിൽ അവരുടെ യശസ് നിലനിൽക്കും; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ കർത്തവ്യം വിചാരിക്കണം।

Verse 57

कारयंति च ये विप्राः प्रासादं बहुभूमिकम् । शिवस्याथ महाप्राज्ञाः प्राप्नुवंति परां गतिम्

ശിവനുവേണ്ടി ബഹുനില പ്രാസാദസദൃശമായ ആലയം പണിയിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ, ആ മഹാപ്രാജ്ഞർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 58

शुद्धं धवलितं ये च कुर्वन्ति हरमंदिरम् । स्वीयं परकृतं चापि तेऽपि यांति परां गतिम्

ഹരമന്ദിരം (ശിവാലയം) ശുദ്ധമാക്കി വെളുപ്പിക്കുന്നവർ—സ്വന്തമായാലും മറ്റൊരാൾ പണിതതായാലും—അവരും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 59

वितानं ये प्रयच्छति नराः सुकृतिनोपि हि । तारयति कुलं कृत्स्नं शिवलोकं गताः पुनः

പുണ്യവാന്മാർ വിതാനം (ഛത്രം/മണ്ഡപാവരണം) ദാനം ചെയ്താൽ അവർ സമസ്ത കുലത്തെയും തരിക്കുന്നു; ശിവലോകം പ്രാപിച്ച് അവർ വീണ്ടും സ്വന്തം കുലത്തിന്റെ രക്ഷകരാകുന്നു।

Verse 60

ये च नादमयीं घंटां निबध्नंति शिवालये । तेजस्विनः कीर्तिमंतो भविष्यंति जगत्त्रये

ശിവാലയത്തിൽ നാദമയമായ (ധ്വനിക്കുന്ന) ഘണ്ട സ്ഥാപിക്കുന്നവർ, ത്രിലോകത്തിലും തേജസ്വികളും കീർത്തിമാന്മാരുമായിരിക്കും।

Verse 61

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं चानुपश्यति । आढ्यो वापि दरिद्रो वा सुखं दुःखात्प्रचुच्यते

ഒരിക്കൽ, രണ്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നിക്കൽ ശിവദർശനം ചെയ്യുന്നവൻ—ധനവാനായാലും ദരിദ്രനായാലും—ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി സുഖക്ഷേമം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 62

श्रद्धावान्भजते यो वा शिवाय परमात्मने । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते

ശ്രദ്ധയോടെ പരമാത്മാവായ ശിവനെ ഭജിക്കുന്നവൻ തന്റെ കുലത്തിലെ കോടി പേരെ ഉയർത്തി ശിവനോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 63

अत्रैवोदाहरंतीम मितिहासं पुरातनम् । ऐंद्रद्युम्नेश्च संवादं यमस्य च महात्मनः

ഇവിടെയുതന്നെ ഞങ്ങൾ ഒരു പുരാതന പുണ്യചരിതം ഉദാഹരിക്കുന്നു—ഐന്ദ്രദ്യുമ്നനും മഹാത്മാവായ യമനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം।

Verse 64

पुरा कृतयुगे ह्यसीदिन्द्रसेनो नराधिपः । प्रतिष्ठानाधिपो वीरो मृगयारसिकः सदा

പുരാതന കൃതയുഗത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിന്റെ അധിപതിയായി ഇന്ദ്രസേനൻ എന്നൊരു നരാധിപൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ വീരനായിരുന്നിട്ടും എപ്പോഴും വേട്ടയുടെ രസത്തിൽ ആസക്തനായിരുന്നു।

Verse 65

अब्रह्मण्यः सदा क्रूरः केवलासुतृपः सदा । परप्राणौर्निजप्राणान्पुष्णाति स खलः सदा

അവൻ ബ്രാഹ്മണവിരോധി, എപ്പോഴും ക്രൂരൻ, ഒരിക്കലും തൃപ്തനാകാത്തവൻ; മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രാണങ്ങളാൽ തന്റെ പ്രാണവും ഭോഗവും പോഷിപ്പിച്ച് അവൻ സദാ ദുഷ്ടനായി ജീവിച്ചു।

Verse 66

परस्त्रीलं पटोऽत्यंतं परद्रव्येषु लोलुपः । ब्राह्मणा घातितास्तेन सुरापश्च निरंतरम्

അവൻ പരസ്ത്രീവിഷയത്തിൽ അത്യന്തം കപടനും പരധനത്തിൽ ലോഭിയും ആയിരുന്നു. അവനാൽ ബ്രാഹ്മണർ വധിക്കപ്പെട്ടു; അവൻ നിരന്തരം സുരാപാനം ചെയ്തു.

Verse 67

गुरुलत्पगतोत्यर्थं सदा सौवर्णतस्करः । तथाभूतानुगाः सर्वे राज्ञस्तस्य दुरात्मनः

അവൻ ഗുരുക്കന്മാരോടും മുതിർന്നവരോടും ഉള്ള ആദരത്തിൽ നിന്ന് വളരെ അകലെ പതിച്ചവനായി, എപ്പോഴും സ്വർണ്ണത്തിന്റെ കള്ളനായിരുന്നു. ആ ദുഷ്ടരാജാവിന്റെ അനുചരന്മാരെല്ലാം അതേ സ്വഭാവക്കാരായി മാറി.

Verse 68

एवं बहुविधं राज्यं चकार स दुरात्मवान् । ततः कालेन महता पंचत्वं प्राप दुर्मतिः

ഇങ്ങനെ ആ ദുരാത്മാവ് പലവിധ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളാൽ രാജ്യം നടത്തി. പിന്നെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ ദുര്ബുദ്ധി പഞ്ചത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 69

तदा याम्यैश्च नीतोऽसाविंद्रसेनो दुरात्मवान् । यमान्तिकमनुप्राप्तस्तदा राजा सकल्मषः

അപ്പോൾ ദുഷ്ടനായ ഇന്ദ്രസേനനെ യമദൂതന്മാർ കൊണ്ടുപോയി. പാപകലുഷിതനായ ആ രാജാവിനെ യമന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിച്ചു.

Verse 70

यमेन दृष्टस्तत्रासाविंद्रसेनोग्रतः स्थितः । अभ्युत्थानपरो भूत्वा ननाम शिरसा शिवम्

അവിടെ യമൻ അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രസേന അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു. ആദരത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് ശിരസ്സു നമിച്ച് ശിവനെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 71

दूतान्संभर्त्सयामास यमो धर्मभृतां वरः । पाशैर्बद्धं चंद्रसेनं मुक्त्वा प्रोवाच धर्मराट्

ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ യമൻ തന്റെ ദൂതന്മാരെ ശാസിച്ചു. പാശബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ചന്ദ്രസേനനെ മോചിപ്പിച്ച് ധർമ്മരാജൻ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 72

गच्छ पुण्यतमांल्लोकान्भुंक्ष्व राजन्यसत्तम । यावदिंद्रश्च नाकेऽस्ति यावत्सूर्यो नभस्तले

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! അത്യന്തം പുണ്യലോകങ്ങളിലേക്കു പോയി അവിടെയുള്ള ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ—ഇന്ദ്രൻ സ്വർഗത്തിൽ ഉള്ളതുവരെയും സൂര്യൻ ആകാശത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുവരെയും.

Verse 73

पंचभूतानि यावच्च तावत्त्वं च सुखी भव । सुकृती त्वं महाराज शिवभक्तोऽसि नित्यदा

പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നീ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കട്ടെ. ഹേ മഹാരാജാ! നീ സുകൃതിവാൻ; കാരണം നീ നിത്യവും ശിവഭക്തനാണ്.

Verse 74

यमस्य वचनं श्रुत्वा इंद्रसेनोभ्यभाषत । अहं शिवं न जानामि मृगयारसिको ह्यहम्

യമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഇന്ദ്രസേനൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ശിവനെ അറിയുന്നില്ല; ഞാൻ സത്യത്തിൽ വേട്ടയിൽ രസിക്കുന്നവനാണ്.”

Verse 75

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यमो भाष्यमभाषत । आहर प्रहरस्वेति उक्तं चेदं सदा त्वया

അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട് യമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“എന്നാൽ നീ എപ്പോഴും ഇതേ വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചിരുന്നല്ലോ—‘കൊണ്ടുവരൂ, പ്രഹരിക്കൂ!’”

Verse 76

तेन कर्मविपाकेन सदा पूतोसि मानद । तस्मात्त्वं गच्छ कैलासं पर्वतं शंकरं प्रति

ആ കര്‍മവിപാകത്താല്‍, ഹേ മാനദ, നീ സദാ ശുദ്ധനായിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ശങ്കരന്റെ സന്നിധിയായ കൈലാസപര്‍വ്വതത്തിലേക്ക് പോകുക।

Verse 77

एवं संभाषमाणस्य यमस्य च महात्मनः । आगताः शिवद्वतास्ते वृषारूढा महाप्रभाः

ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ യമന്‍ സംഭാഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, വൃഷഭാരൂഢരായ മഹാപ്രഭാവമുള്ള ശിവദൂതന്മാര്‍ അവിടെ എത്തി।

Verse 78

नीलकंठा दशभुजाः पंचवक्त्रास्त्रिलोचनाः । कपर्द्दिनः कुंडलिनः शशंकांकितमौलयः

അവര്‍ നീലകണ്ഠര്‍, ദശഭുജര്‍, പഞ്ചവക്ത്രര്‍, ത്രിലോചനര്‍; ജടാധാരികള്‍, കുണ്ഡലധാരികള്‍, മൗലിയില്‍ ചന്ദ്രചിഹ്നമുദ്രിതര്‍।

Verse 79

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय यमो धर्मभृतां वरः । पूजयामास तान्सर्वान्महेंद्रप्रतिमांस्तदा

അവരെ കണ്ട ഉടന്‍ ധര്‍മ്മഭൃതന്മാരില്‍ ശ്രേഷ്ഠനായ യമന്‍ സഹസാ എഴുന്നേറ്റ്, മഹേന്ദ്രസദൃശപ്രഭയുള്ള അവരെയെല്ലാം അന്ന് പൂജിച്ചു।

Verse 80

त्वरीरेनैव ते सर्वे ऊचुर्वैवस्वतं यमम् । अत्रागतो महाभाग इंद्रसेनोऽमितद्युतिः । नाम्नाः प्रवर्त्तको नित्यं रुद्रस्य च महात्मनः

അപ്പോള്‍ അവർ എല്ലാവരും വേഗത്തില്‍ വൈവസ്വത യമനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാഭാഗ, അമിതദീപ്തിയുള്ള ഇന്ദ്രസേന ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; അവന്‍ നിത്യവും മഹാത്മാവായ രുദ്രന്റെ നാമം ജപിച്ചു പ്രചരിപ്പിക്കുന്നവനാണ്।”

Verse 81

श्रुत्वा च वचनं तेषां यमेन च पुरस्कृतः । इंद्रसेनो विमानस्थः प्रेषितो हि शिवालयम्

അവരുടെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച് യമനാൽ വിധിപൂർവ്വം ആദരിക്കപ്പെട്ട്, വിമാനസ്ഥനായ ഇന്ദ്രസേനൻ നിശ്ചയമായും ശിവാലയത്തിലേക്ക് പ്രേഷിതനായി।

Verse 82

आनीतोयं तदा तैश्च पार्षदप्रवरोत्तमैः । शंभुना हि तदा दृष्ट इंद्रसेनोऽमितद्युतिः

അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠോത്തമ പാർഷദന്മാർ അവനെ കൊണ്ടുവന്നു; അതേ സമയത്ത് അമിതതേജസ്സുള്ള ഇന്ദ്രസേനനെ ശംഭു (ശിവൻ) ദർശിച്ചു।

Verse 83

अभ्युत्थायागतो रुद्रः परिष्वज्य तदा नृपम् । अर्द्धासनगतं कृत्वा इंद्रसेनं ततोऽब्रवीत्

രുദ്രൻ എഴുന്നേറ്റ് മുന്നോട്ട് വന്നു; അപ്പോൾ രാജാവിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ഇന്ദ്രസേനനെ തന്റെ അർദ്ധാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, പിന്നെ അവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 84

किं दातव्यं नृपश्रेष्ठ प्रयच्छामि तवेप्सितम् । इति श्रुत्वा वचस्तस्य महेशस्य तदा नृपः । आनंदाश्रुकणान्मुंचन्प्रेम्णा नोवाच किंचन

“ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! എന്ത് നൽകണം? നിനക്കഭീഷ്ടമായതു ഞാൻ പ്രസാദിക്കും।” മഹേശന്റെ ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട് രാജാവ് ആനന്ദാശ്രുക്കൾ ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട്, പ്രേമാവേശത്തിൽ ഒന്നും പറയാനായില്ല।

Verse 85

तदा कृतो महेशेन पार्षदो हि महात्मना । चंडो नाम्नाच विख्यातोमुण्डस्य च सखा प्रियः

അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ മഹേശൻ അവനെ പാർഷദ-ഗണമായി നിയമിച്ചു. അവൻ ‘ചണ്ഡ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി, മുണ്ഡന്റെ പ്രിയസഖാവും ആയി।

Verse 86

नामोच्चारणमात्रेण रुद्रस्य परमात्मनः । सिद्धिं प्राप्तो हि पापिष्ठ इद्रसेनो नराधिपः

പരമാത്മാവായ രുദ്രന്റെ നാമം വെറും ഉച്ചരണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ, അതിപാപിയായ രാജാവ് ഇദ്രസേനനും സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 87

रहेहरेति वै नाम्ना शंभोश्चक्रधरस्य च । रक्षिता बहवो मर्त्याः शिवेन परमात्मना

ശംഭുവിനെയും ചക്രധരനെയും സംബന്ധിക്കുന്ന ‘രഹേ ഹരേ’ എന്ന നാമോച്ചാരണത്താൽ, പരമാത്മാവായ ശിവൻ അനേകം മർത്ത്യരെ സംരക്ഷിച്ചു.

Verse 88

महेशान्नापरो देवो दृश्यतेभुवनत्रये । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयः सदाशिवः

ത്രിലോകങ്ങളിലും മഹേശനേക്കാൾ പരനായ ദേവൻ കാണപ്പെടുന്നില്ല; അതിനാൽ സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി സദാശിവനെ പൂജിക്കണം.

Verse 89

पत्रैःपुष्पैः फलैर्वापि जलैर्वा विमलैः सदा । करवीरैः पूज्यमानः शंकरो वरदो भवेत्

ഇലകൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ എപ്പോഴും നിർമലജലം കൊണ്ടോ—പ്രത്യേകിച്ച് കരവീരപുഷ്പങ്ങളാൽ—പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ശങ്കരൻ വരദാതാവാകുന്നു.

Verse 90

करवीराद्दशगुणमर्कपुष्पं विशिष्यते । विभूत्यादिकृतं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

കരവീരപുഷ്പത്തേക്കാൾ പത്തുമടങ്ങ് വിശിഷ്ടമെന്ന് അർക്കപുഷ്പം പറയപ്പെടുന്നു; ഈ ചരാചര ലോകമൊക്കെയും അവന്റെ വിഭൂതി മുതലായ മഹിമയാൽ നിർമ്മിതമാണ്.

Verse 91

शिवस्यांगणलग्ना या तस्मात्तां धारयेत्सदा । ततस्त्रिपुंड्रे यत्पुम्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः

അതുകൊണ്ട് ശിവദേഹത്തോട് സംലഗ്നമായ പവിത്ര വിഭൂതി നിത്യവും ധരിക്കണം. ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ത്രിപുണ്ഡ്രത്തിലെ പുണ്യം കേൾക്കുവിൻ.

Verse 92

सर्वपापहरं पुण्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । स्तेनः कोऽपि महापापो घातितो राजदूतकैः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, സർവ്വപാപഹരമായ ആ പുണ്യം കേൾക്കുവിൻ. ഒരു മഹാപാപിയായ കള്ളൻ രാജദൂതന്മാർകൊണ്ട് വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 93

तं खादितुं समायातः श्वाशिरस्युपरिस्थितः । नखांतरालसंलग्ना रक्षा तस्यैव पापिनः

അവനെ തിന്നാൻ ഒരു നായ വന്ന് അവന്റെ തലക്കുമീതെ നിന്നു. അപ്പോൾ അവന്റെ നഖങ്ങൾക്കിടയിൽ കുടുങ്ങിയിരുന്ന രക്ഷാകവചം തന്നെയാണ് ആ പാപിയുടെ രക്ഷയായത്.

Verse 94

ललाटे पतिता तस्य त्रिपुंड्रांकिंतमुद्रया । चैतन्येन विना तस्य देहमात्रैकलग्नया

ത്രിപുണ്ഡ്രമുദ്രയാൽ അങ്കിതമായത് അവന്റെ ലലാട്ടിൽ വീണു; എന്നാൽ ചൈതന്യഭക്തിയില്ലാതെ, അത് വെറും ദേഹചിഹ്നമായി മാത്രമേ അവനോട് ചേർന്നുനിന്നുള്ളൂ.

Verse 95

कैलासं तस्करो नीतो रुद्रदूतैस्ततस्तदा । विभूतेर्महिमानं तु को विशेषितुर्महति

അന്നേ സമയം രുദ്രദൂതന്മാർ ആ കള്ളനെ കൈലാസത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. സത്യമായി, വിഭൂതിയുടെ മഹത്തായ മഹിമയെ പൂർണ്ണമായി ആര് വിവരിക്കുമെന്നു?

Verse 96

विभूत्वा मंडितांगानां नराणां पुण्यकर्मणाम् । मुखे पंचाक्षरो येषां रुद्रास्ते नात्र शंशयः

വിഭൂതിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവയവങ്ങളുള്ള പുണ്യകർമ്മികളായ മനുഷ്യരിൽ, ആരുടെ വായിൽ പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രം വസിക്കുന്നുവോ, അവർ മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള രുദ്രന്മാർ തന്നെ; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 97

जटाकलापिनो ये च ये रुद्राक्षविभूषणाः । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा नास्त्यत्र संशयः

ജടാജൂടം ധരിക്കുന്നവരും രുദ്രാക്ഷമാലയാൽ ഭൂഷിതരുമായവർ—അവർ സത്യമായും മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള രുദ്രന്മാർ; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 98

तस्मात्सदाशिवः पुंभिः पूजनीयो हि नित्यशः । प्रातर्मध्याह्नकाले च सायं संध्या विशिष्यते

അതുകൊണ്ട് സദാശിവനെ മനുഷ്യർ നിത്യവും പൂജിക്കണം—പ്രത്യേകിച്ച് പ്രഭാതത്തിൽ, മധ്യാഹ്നത്തിൽ, സായംസന്ധ്യാകാലത്ത്।

Verse 99

प्रातस्तु दर्शनाच्छंभोर्नैशमेनो व्यपोहति । मध्याह्ने दर्शनाच्छंभोः सप्तजन्मार्जितं नृणाम् । पापं प्रणाशमायाति निशायां नैव गण्यते

പ്രഭാതത്തിൽ ശംഭുവിനെ ദർശിച്ചാൽ രാത്രിയിലെ പാപം അകന്നുപോകുന്നു. മധ്യാഹ്നത്തിൽ ശംഭുദർശനത്തോടെ മനുഷ്യരുടെ ഏഴ് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം നശിക്കുന്നു. രാത്രികാല ഫലം അളക്കാനാവാത്തതാണ്।

Verse 100

शिवेति द्व्यक्षरं नाम महा पापप्रणाशनम् । येषां मुखोद्गतं नॄणां तैरिदं धार्यते जगत्

‘ശിവ’ എന്ന ദ്വ്യക്ഷരനാമം മഹാപാപനാശിനിയാണ്. ആരുടെ വായിൽ നിന്ന് അത് ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവരാൽ തന്നെയാണ് ഈ ജഗത്ത് ധരിക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 101

शिवांगणे तु या भेरी स्थापिता पुण्यकर्मभिः । तस्या नादेन पूता वै ये च पापरता जनाः । पाषंडिनोऽप्यसद्वादास्तेऽपि यांति परां गतिम्

ശിവന്റെ അങ്കണത്തിൽ പുണ്യകർമ്മികൾ സ്ഥാപിച്ച ഭേരി; അതിന്റെ നാദംകൊണ്ട് പാപാസക്തരായ ജനങ്ങളും ശുദ്ധരാകുന്നു; പാഷണ്ഡികളും അസദ്വാദികളും പോലും പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 102

पशोर्यस्य च संबद्धा चर्मणा च शिवालये । नृभिर्या स्थापिता भेरी मृदंगमुरजादि च । स पशुः शिवसान्निध्यमाप्नोत्यत्र न संशयः

ശിവാലയത്തിൽ മനുഷ്യർ സ്ഥാപിച്ച ഭേരി, മൃദംഗം, മുരജം മുതലായ വാദ്യങ്ങളിൽ ഏത് മൃഗത്തിന്റെ ചർമ്മം ബന്ധപ്പെടുന്നുവോ, ആ മൃഗവും ശിവസാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 103

तस्मात्ततं च विततं घनं सुषिरमेव च । चामराणि महार्हाणि मंचकाः शयनानि च

അതുകൊണ്ട് തതം, വിതതം, ഘനം, സുഷിരം എന്നിങ്ങനെ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള വാദ്യങ്ങളും; കൂടാതെ മഹാർഹമായ ചാമരങ്ങൾ, മഞ്ചകങ്ങൾ, ശയനങ്ങളും (ശിവസേവയ്ക്കായി) അർപ്പിച്ച് ഒരുക്കണം।

Verse 104

गाथाश्च इतिहासाश्च गायनं च यथाविधि । बहुरूपादिकं शंभोः प्रियान्येतानि कल्पयेत्

ഗാഥകളും ഇതിഹാസങ്ങളും, കൂടാതെ വിധിപ്രകാരം ഗാനം; നാനാവിധ സ്തോത്ര-ഉത്സവങ്ങൾ—ഇവ ശംഭുവിന് പ്രിയമായതിനാൽ ഇവയെ യഥാവിധി ഒരുക്കണം।

Verse 105

कल्पयित्वा च गच्छंति शिवलोकं हि पापिनः । सुधर्माणो महात्मानः शिवपूजाविशारदाः

ഇങ്ങനെ ഈ ആചാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ പാപികളും ശിവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; അവർ സുദർമികൾ, മഹാത്മാക്കൾ, ശിവപൂജയിൽ വിശാരദർ ആകുന്നു।

Verse 106

गुरोर्मुखाच्च संप्राप्तशिवपूजारताश्च ये । शिवरूपेण ये विश्वं पश्यंति कृतनिश्चयाः

ഗുരുമുഖത്തിൽ നിന്നു ഉപദേശം ലഭിച്ച് ശിവപൂജയിൽ രമിക്കുന്നവർ, ദൃഢനിശ്ചയികൾ; അവർ സർവ്വവിശ്വവും ശിവസ്വരൂപമായിട്ടേ കാണുന്നു।

Verse 107

सम्यग्बुद्ध्या समाचारा वर्णाश्रमयुता नराः । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्वयाः शूद्राश्चान्ये तथा नराः

സമ്യക്ബുദ്ധിയിലും സദാചാരത്തിലും നിലകൊണ്ട് വർണാശ്രമധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവർ—ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിവരും മറ്റു ജനങ്ങളും—ഈ പഥത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു।

Verse 108

श्वपचोऽपि वरिष्ठः स शंभोः प्रियतरो भवेत् । शंभुनाधिष्ठितं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

ഭക്തനാകുന്നുവെങ്കിൽ ശ്വപചനും ശ്രേഷ്ഠനായി ശംഭുവിന് അത്യന്തം പ്രിയനാകും; കാരണം ഈ ചരാചര ലോകമൊക്കെയും ശംഭുവാൽ അധിഷ്ഠിതവും വ്യാപ്തവുമാണ്।

Verse 109

तस्मात्सर्वं शिवमयं ज्ञातव्यं सुविशेषतः । वेदैः पुराणैः शास्त्रैश्च तथौपनिपदैरपि

അതുകൊണ്ട് പ്രത്യേകമായി അറിയേണ്ടത്—സകലവും ശിവമയമാണ്; വേദങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ, ശാസ്ത്രങ്ങൾ, ഉപനിഷത്തുകൾ എന്നിവയും ഇതേ ഉപദേശിക്കുന്നു।

Verse 110

आगमैर्विविधैः शंभुर्ज्ञातव्यो नात्र संशयः । निष्कामैश्च सकामैश्च पूजनीयः सदा शिवः

വിവിധ ആഗമങ്ങളാൽ ശംഭുവിനെ അറിയണം—ഇതിൽ സംശയമില്ല. നിഷ്കാമരായാലും സകാമരായാലും ശിവനെ സദാ പൂജിക്കണം।

Verse 111

लोमश उवाच । कथयामि पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् । नंदी नाम पुरा वैश्यो ह्यवंतीपुरमावसत्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ പുരാതനകാലത്തെ ഒരു പഴയ ഇതിഹാസം പറയുന്നു. മുമ്പ് അവന്തി (ഉജ്ജയിനി) നഗരത്തിൽ നന്ദി എന്ന വൈശ്യൻ പാർത്തിരുന്നു.

Verse 112

शिवध्यानपरो भूत्वा शिवपूजां चकार सः । नित्यं तपोवनस्थं हि लिंगमेकं समर्चयत्

ശിവധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി അവൻ ശിവപൂജ ചെയ്തു. പ്രതിദിനം തപോവനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരേയൊരു ലിംഗത്തെ ഭക്തിയോടെ അർച്ചിച്ചു.

Verse 113

उषस्युषसि चोत्थाय प्रत्यहं शिववल्लभः । नंदीलिंगार्च्चनरतो बभूवातिशयेन हि

ശിവനു പ്രിയനായ ആ ഭക്തൻ പ്രതിദിനം പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റ് നന്ദീ-ലിംഗാർചനയിൽ അത്യന്തം ലീനനായി.

Verse 114

लिंगं पंचामृतेनैव यथोक्तेनाभ्यषेचयत् । विप्रैः समावृतो नित्यं वेदवेदांगपारगैः

ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം പഞ്ചാമൃതംകൊണ്ട് അവൻ ലിംഗത്തിന് അഭിഷേകം ചെയ്തു. പ്രതിദിനം പൂജയിൽ വേദവും വേദാംഗവും പാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണർ അവനെ ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 115

यथाशास्त्रेण विधिना लिंगार्चनपरोऽभवत् । स्नापयित्वा ततः पुष्पैर्नानश्चर्यसमन्वितैः

ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ലിംഗാർചനയിൽ അവൻ പൂർണ്ണമായി തത്പരനായി. അഭിഷേകം കഴിച്ച ശേഷം പല അത്ഭുതവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ കൂടി അർച്ചിച്ചു.

Verse 116

मुक्ताफलैरिंद्रनीलैर्गोमेदैश्च निरंतरम् । वैडूर्यैश्चैव नीलैश्च माणिक्यैश्च तथार्चयत्

അവൻ നിരന്തരം മുത്തുകൾ, ഇന്ദ്രനീലം, ഗോമേദകം, വൈഡൂര്യം (ലഹസുനിയ), നീലരത്നങ്ങൾ, മാണിക്യം എന്നിവ അർപ്പിച്ച് ലിംഗത്തെ സമർച്ചിച്ചു; അമൂല്യോപഹാരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചു।

Verse 117

एवं नंदी महाभागो बहून्यब्दानि चार्च्चयत् । विजनस्थं तदा लिंगं नानाभोगसमन्वितम्

ഇങ്ങനെ മഹാഭാഗനായ നന്ദി അനേകം വർഷങ്ങൾ ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ചു। അപ്പോൾ ആ നിർജനസ്ഥാനത്ത് ആ ലിംഗം നാനാവിധ ഉപഹാരങ്ങൾ, ഭോഗങ്ങൾ, സേവകൾ എന്നിവയാൽ സമന്വിതമായി വിരാജിച്ചു।

Verse 118

एकदा मृगयासक्तः किरातो भूतहिंसकः । अविवेकपरो भूत्वा मृगयारसिकः सदा

ഒരിക്കൽ വേട്ടയിൽ ആസക്തനായ, ജീവഹിംസകനായ ആ കിരാതൻ അവിവേകപരനായി, എപ്പോഴും മൃഗയാരസത്തിൽ മഗ്നനായി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു।

Verse 119

पापी पापसमाचारो विचरन्गिरिकंदरे । अनेकश्वापदाकीर्णे हन्यमान इतस्ततः

അവൻ പാപി, പാപാചാരത്തിൽ ലീനനായി, പർവ്വതഗുഹകളിൽ സഞ്ചരിച്ചു. അനേകം ക്രൂരമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിൽ അവൻ ഇങ്ങും അങ്ങും അടിയേറ്റ്, ഓടിക്കളയപ്പെട്ട് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു।

Verse 120

एवं विचरमाणोऽसौ किरातो भूतहिंसकः । यदृच्छयागतस्तत्र यत्र लिंगं सुपूजितम्

ഇങ്ങനെ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ ആ ജീവഹിംസകനായ കിരാതൻ യാദൃച്ഛികമായി അവിടെ എത്തി—അവിടെ ശിവലിംഗം അത്യന്തം ശ്രേഷ്ഠമായി പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 121

उदकं वीक्ष्माणोऽसौ तृषया पीडितो भृशम् । ततो वने सरः शीघ्रं दृष्ट्वा तोये समाविशत्

അവൻ കടുത്ത ദാഹത്താൽ അത്യന്തം പീഡിതനായി ജലം തേടി നോക്കി. പിന്നെ വനത്തിൽ ഒരു സരോവർ വേഗം കണ്ടു അതിലെ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 122

तीरे संस्थाप्य दुष्टात्मा तत्सर्वं मृगयादिकम् । गंडूषोत्सर्जनं कृत्वा पीत्वा तोयं च निर्गतः

ആ ദുഷ്ടമനസ്സുകാരൻ തീരത്ത് തന്റെ വേട്ടസാമഗ്രികളും ലഭിച്ചതെല്ലാം വെച്ചു. ഗണ്ഡൂഷം ചെയ്ത് ജലം തുപ്പി, പിന്നെ ജലം കുടിച്ച് പുറത്തുവന്നു.

Verse 123

शिवालयं ददर्शाग्रे अनेकाश्चर्यमंडितम् । दृष्टं सुपूजितं लिंगं नानारत्नैः पृथक्पृथक्

അവൻ മുന്നിൽ അനേകം അത്ഭുതങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശിവാലയം കണ്ടു. അവിടെ നാനാരത്നങ്ങളാൽ വേർവേറായി ശോഭിപ്പിച്ച, സുന്ദരമായി പൂജിക്കപ്പെട്ട ലിംഗം ദർശിച്ചു.

Verse 124

तथा लिंगं समालक्ष्य यदा पूजां समाहरत् । रत्नानि सर्वभूतानि विधूतानि इतस्ततः

പിന്നീട് ലിംഗത്തെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ച് അവൻ പൂജ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, ഇവിടെ അവിടെ ചിതറിക്കിടന്ന രത്നങ്ങളും വിവിധ അർപ്പണങ്ങളും എല്ലായിടത്തുനിന്നും ശേഖരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 125

स्नपनं तस्य लिंगस्य कृतं गंडूषवारीणा । करेणैकेन पूजार्थं बिल्वपत्राणि सोऽर्पयत्

അവൻ വായിൽ എടുത്ത ജലത്തോടെ ആ ലിംഗത്തിന് സ്നപനം (അഭിഷേകം) നടത്തി. പിന്നെ ഒരു കൈകൊണ്ട് പൂജാർത്ഥം ബിൽവപത്രങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു.

Verse 126

द्वितीयेन करेंणैव मृगमांसं समर्पयत् । दण्डप्रणामसंयुक्तः संकल्पं मनसाऽकरोत्

അവൻ രണ്ടാമത്തെ കൈകൊണ്ട് മൃഗമാംസം സമർപ്പിച്ചു. ദണ്ഡവത് പ്രണാമത്തോടെ മനസ്സിൽ സംकल्पം ചെയ്തു.

Verse 127

अद्यप्रभृति पूजां वै करिष्यामि प्रयत्नतः । त्वं मे स्वामी च भक्तोहमद्यप्रभृति शंकर

ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ പരിശ്രമത്തോടെ തീർച്ചയായും പൂജ ചെയ്യും. ഹേ ശങ്കരാ, നീ എന്റെ സ്വാമി; ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തൻ—ഇന്നുമുതൽ.

Verse 128

एवं नैयमिको भूत्वा किरातो गृहमागतः । नन्दी ददर्श तत्सर्वं किरातेन इतस्ततः

ഇങ്ങനെ നിയമനിഷ്ഠനായി ആ കിരാതൻ (വേട്ടക്കാരൻ) വീട്ടിലെത്തി. കിരാതൻ ഇങ്ങും അങ്ങും ചെയ്തതെല്ലാം നന്ദി കണ്ടു.

Verse 129

चिंतायुक्तोऽभवन्नंदी जातं किं छिद्रमद्य मे । कथितानि च विघ्नानि शिवपूजारतस्य च । उपस्थितानि तान्येव मम भाग्यविपर्ययात्

നന്ദി ആശങ്കയിൽ മുങ്ങി—‘ഇന്ന് എനിക്കെന്ത് പിഴവ് സംഭവിച്ചു? ശിവപൂജയിൽ രതനായവന് പറയപ്പെട്ട വിഘ്നങ്ങൾ, എന്റെ ദുർഭാഗ്യത്താൽ അവ തന്നെയാണു വന്നത്.’

Verse 130

एवं विमृश्य सुचिरं प्रक्षाल्य शिवमंदिरम् । यथागतेन मार्गेण नंदी स्वगृहमागतः

ഇങ്ങനെ ദീർഘനേരം ആലോചിച്ച് ശിവമന്ദിരം പ്രക്ഷാളനം ചെയ്ത്, നന്ദി വന്ന അതേ വഴിയിലൂടെ തന്നെ തന്റെ വസതിയിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 131

ततो नंदिनमागत्य पुरोधा गतमानसम् । अब्रवोद्वचनं तं तु कस्मात्त्वं गतमानसः

അപ്പോൾ പുരോഹിതൻ നന്ദിയുടെ അടുക്കൽ വന്ന്, അവൻ വിഷണ്ണചിത്തനായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു പറഞ്ഞു— “നിന്റെ മനസ്സ് എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു?”

Verse 132

पुरोहितं प्रति तदा नन्दी वचनमब्रवीत्

അപ്പോൾ നന്ദി പുരോഹിതനോടു വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 133

अद्य दृष्टं मया विप्र अमेध्यं शिवसंनिधौ । केनेदं कारितं तत्र न जानामि कथंचन

നന്ദി പറഞ്ഞു— “ഇന്ന്, ഹേ വിപ്രാ, ശിവസന്നിധിയിൽ തന്നെ ഞാൻ ഒരു അശുദ്ധമായ കാര്യം കണ്ടു. അവിടെ ഇത് ആരാണ് ചെയ്തതെന്ന് എനിക്ക് ഒരിക്കലും അറിയില്ല.”

Verse 134

ततः पुरोधा वचनं नन्दिनं चाब्रवीत्तदा । येन विस्खलितं तत्र रत्नादीनां प्रपूजनम् । सोऽपि मूढो न संदेहः कार्याकार्येषु मंदधीः

അപ്പോൾ പുരോഹിതൻ നന്ദിയോട് പറഞ്ഞു— “അവിടെ രത്നാദി അർപ്പണങ്ങളോടുകൂടിയ പൂജയെ ആരാണ് തടസ്സപ്പെടുത്തിയതോ, അവൻ സംശയമില്ലാതെ മൂഢൻ; ചെയ്യേണ്ടത്–ചെയ്യരുതാത്തത് തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ മന്ദബുദ്ധി.”

Verse 135

तस्माच्चिंता न कर्तव्या त्वया अमुरपि प्रभो । प्रभाते च मया सार्द्धं गम्यतां तच्छिवालयम्

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ പ്രഭോ, അവനെക്കുറിച്ച് നീ ചിന്തിക്കേണ്ട. പ്രഭാതത്തിൽ എന്റെ കൂടെ ആ ശിവാലയത്തിലേക്ക് വരിക.”

Verse 136

निरीक्षणार्थं दुष्टस्य तत्कार्यं विदधाम्यहम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नन्दी तस्य पुरोधसः

ആ ദുഷ്ടനെ നിരീക്ഷിച്ച് പരീക്ഷിക്കാനായി ഞാൻ തന്നേ ആ കാര്യം നടത്താം. തന്റെ പുരോഹിതന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് നന്ദി…

Verse 137

आस्थितः स्वगृहे नक्तं दूयमानेन चेतसा । तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामाहूय च पुरोधसम्

അവൻ രാത്രി മുഴുവൻ സ്വന്തം വീട്ടിൽ തന്നെയിരുന്നു; ദുഃഖംകൊണ്ട് മനസ്സ് കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പുരോഹിതനെ വിളിപ്പിച്ചു.

Verse 138

गतः शिवालयं नन्दी समं तेन महात्मना । ततो दृष्टं पूर्वदिने कृतंतेन दुरात्मना

നന്ദി ആ മഹാത്മാവായ പുരോഹിതനോടൊപ്പം ശിവാലയത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് മുൻദിവസം ചെയ്ത പ്രവൃത്തി കണ്ടു.

Verse 139

सम्यक्प्रपूजनं कृत्वा नानारत्नपरिच्छदम् । पञ्चोपचारसंयुक्तं चैकादस्यन्वितं तथा

നാനാ രത്നങ്ങളും പൂജാസാമഗ്രികളും സഹിതം വിധിപൂർവ്വം സമ്യകായി പൂജ നടത്തി, പഞ്ചോപചാരങ്ങളാൽ സമന്വിതനായി, ഏകാദശീ വ്രതവും അനുഷ്ഠിച്ച്.

Verse 140

अनेकस्तुतिभिः स्तुत्वा गिरीशं ब्राह्मणैः सह । तदा यामद्वयं जातं स्तूयमानस्य नंदिनः

ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം അനേകം സ്തുതികളാൽ ഗിരീശനെ (ശിവനെ) സ്തവിച്ച്, നന്ദി സ്തുതി തുടരുമ്പോൾ അപ്പോൾ രണ്ട് യാമങ്ങൾ (പ്രഹരങ്ങൾ) കഴിഞ്ഞു.

Verse 141

आयातो हि महाकालस्थारूपो महाबलः । कालरूपो महारौद्रो धनुष्पाणिः प्रतापवान्

അപ്പോൾ മഹാകാലസ്ഥ രൂപധാരിയായ മഹാബലൻ, കാലസ്വരൂപൻ, അത്യന്തം രൗദ്രൻ, ധനുസ്സധാരി പ്രതാപവാൻ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 142

तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तो नन्दी स विललाप ह । पुरोधाश्चैव सहसा भयभीतस्तदाभवत्

അവനെ കണ്ട നന്ദി ഭയവിഹ്വലനായി വിങ്ങിക്കരഞ്ഞു; പുരോഹിതനും പെട്ടെന്ന് ഭയഭീതനായി.

Verse 143

किरातेन कृतं तत्र यथापूर्वमविस्खलम् । तां पूजां प्रपदाहत्य बिल्वपत्रं समर्पयत्

അവിടെ കിരാതൻ മുൻപുപോലെ തന്നെ യാതൊരു തടസ്സവുമില്ലാതെ ചെയ്തു. ആ പൂജയിലേക്കു സമീപിച്ച് ബിൽവപത്രം സമർപ്പിച്ചു।

Verse 144

स्नपनं तस्य कृत्वा च ततो गंडूषवारिणा । नैवेद्यं तत्पलं चैव किरातः शिवमर्पयत्

അതിനു സ്നപനം നടത്തി, പിന്നെ ഗണ്ഡൂഷജലത്തോടെ, കിരാതൻ ശിവനു നൈവേദ്യവും ആ ഫലവും സമർപ്പിച്ചു।

Verse 145

दण्डवत्पतितो भूमावुत्थाय स्वगृहं गतः । तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं चिंतयामास वै चिरम्

അവൻ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് വീണു; പിന്നെ എഴുന്നേറ്റ് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോയി. ആ മഹാദ്ഭുതം കണ്ടിട്ട് ദീർഘകാലം ചിന്തിച്ചു।

Verse 146

पुरोधसा सह तदा नंदीव्याकुलचेतसा । तेन चाकारिता विप्रा बहवो वेदवादिनः

അപ്പോൾ വ്യാകുലചിത്തനായ നന്ദി തന്റെ പുരോഹിതനോടുകൂടെ വേദവ്യാഖ്യാതാക്കളായ അനേകം ബ്രാഹ്മണരെ വിളിപ്പിച്ചു।

Verse 147

निवेद्य तेषु तत्सर्वं किरातेन च यत्कृतम् । किं कार्यमथ भो विप्राः कथ्यतां च यथातथम्

കിരാതൻ ചെയ്തതെല്ലാം അവരോട് നിവേദിച്ച് അവൻ ചോദിച്ചു—“ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? യഥാർത്ഥമായി പറയുക।”

Verse 148

संप्रधार्य ततः सर्वे मिलित्वा धर्मशास्त्रतः । ऊचुः सर्वे तदा विप्रा नंदिनं चातिशंकिनम्

പിന്നീട് എല്ലാവരും ധർമ്മശാസ്ത്രപ്രകാരം ഒന്നിച്ചു ആലോചിച്ച്, അത്യന്തം ആശങ്കിതനായ നന്ദിയോട് ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു।

Verse 149

इदं विघ्नं समुत्पन्नं दुर्निवार्यं सुरैरपि । तस्मादानय लिंगं त्वं स्वगृहं वैश्यसत्त्

“ഈ വിഘ്നം ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; ദേവന്മാർക്കും അതിനെ നീക്കുക ദുഷ്കരം. അതിനാൽ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠ വൈശ്യാ, ലിംഗം നിന്റെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുവരിക।”

Verse 150

तथेति मत्वासौ नंदी शिवस्योत्पाटनं तदा । कृत्वा स्वगृह मानीय प्रतिष्ठाप्य यताविधि

“തഥാസ്തു” എന്നു കരുതി നന്ദി അപ്പോൾ ശിവലിംഗം അവിടെ നിന്ന് നീക്കി, തന്റെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുവന്ന് വിധിപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 151

सुवर्णपीठिकां कृत्वा नवरत्नसुशोभिताम् । उपचारैरनेकैश्च पूजयामास वै तदा

നവരത്നങ്ങളാൽ സുസജ്ജിതമായ സ്വർണ്ണപീഠിക നിർമ്മിച്ച്, അപ്പോൾ അനേകം ഉപചാരങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും കൊണ്ട് ലിംഗത്തെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു।

Verse 152

अथापरे द्युरायातः कितरातः शिवमंदिरम् । यावद्विलोक्यामास लिंगमैशं न दृष्टवान्

പിന്നെ മറ്റൊരു ദിവസം കിരാതൻ ശിവമന്ദിരത്തിലെത്തി; ചുറ്റും നോക്കിയിട്ടും ഈശ്വരന്റെ ലിംഗം അവന് കാണാനായില്ല।

Verse 153

मौनं विहाय सहसा ह्याक्रोशन्निदमब्रवीत् । हे शंभो क्व गतोसि त्वं दर्शयात्मानमद्य वै

മൗനം വിട്ട് അവൻ പെട്ടെന്ന് നിലവിളിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ ശംഭോ! നീ എവിടെ പോയി? ഇന്നുതന്നെ എനിക്ക് ദർശനം തരേണമേ।”

Verse 154

न दृष्टोसि मया त्वं हि त्यजाम्यद्य कलेवरम् । हे शंभो हे जगन्नाथ त्रिपुरांतकर प्रभो

“ഞാൻ നിന്നെ ദർശിച്ചില്ല; അതുകൊണ്ട് ഇന്ന് ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കും. ഹേ ശംഭോ, ഹേ ജഗന്നാഥാ, ഹേ ത്രിപുരാന്തക പ്രഭോ!”

Verse 155

हे रुद्र हे महादेवदर्शयात्मानमात्मना

“ഹേ രുദ്രാ, ഹേ മഹാദേവാ—നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ നിന്റെ സ്വരൂപം എനിക്ക് വെളിപ്പെടുത്തണമേ।”

Verse 156

एवं साक्षेपमधुरैर्वाक्यैः क्षिप्तः सदाशिवः । किरातेन ततो रंगैर्वीरोसौ जठरं स्वकम्

ഇങ്ങനെ കിരാതന്റെ മധുരമെങ്കിലും പരിഹാസമിശ്രമായ വാക്കുകളാൽ ചൊടിപ്പിക്കപ്പെട്ട സദാശിവൻ; പിന്നെ കളിയെന്നപോലെ ആ വീര കിരാതൻ തന്റെ തന്നെ ഉദരത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 157

विभेदाशु ततो बाहूनास्फोट्यैव रुषाब्रवीत् । हे शंभो दर्शयात्मानं कुतो मां त्यज्य यास्यसि

അപ്പോൾ അവൻ ഉടൻ ഭുജങ്ങൾ അടിച്ചുലക്കി കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു— “ഹേ ശംഭോ, നിന്റെ സ്വരൂപം കാണിക്കൂ; എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എവിടേക്ക് പോകും?”

Verse 158

इति क्षित्वा ततोंत्राणि मांसमुकृत्त्य सर्वतः । तस्मिन्गर्ते करेणैव किरातः सहसाक्षिपत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ തന്റെ ആന്ത്രങ്ങൾ പുറത്തെടുത്തു, എല്ലാടവും മാംസം മുറിച്ചുകളഞ്ഞു; പിന്നെ കിരാതൻ തന്റെ കൈകൊണ്ടുതന്നെ അതിനെ പെട്ടെന്ന് ആ കുഴിയിലേയ്ക്ക് എറിഞ്ഞു।

Verse 159

स्वस्थं च हृदयं कृत्वा सस्नौ तत्सरसि ध्रुवम् । तथैव जलमानीय बिल्वपत्त्रं त्वरान्वितः

പിന്നീട് ഹൃദയം സ്ഥിരമാക്കി അവൻ ഉറപ്പോടെ ആ സരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; അതുപോലെ തന്നെ വേഗത്തിൽ ജലവും ബിൽവപത്രങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 160

पूजयित्वा यथान्यायं दंडवत्पतितो भुवि

വിധിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്ത് അവൻ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമമായി വീണു।

Verse 161

ध्यानस्थितस्ततस्तत्र किरातः शिवसंनिधौ । प्रादुर्भूतस्तदा रुद्रः प्रमथैः परिवारितः

അപ്പോൾ ശിവസന്നിധിയിൽ ധ്യാനനിഷ്ഠനായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ കിരാതന്റെ മുമ്പിൽ, പ്രമഥഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന റുദ്രൻ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 162

कर्पूरगौरोद्युतिमान्कपर्दी चंद्रशेखरः । तं गृहीत्वा करे रुद्र उवाच परिसांत्वयन्

കർപ്പൂരഗൗര ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന, ജടാധാരിയായ ചന്ദ്രശേഖരൻ റുദ്രൻ അവന്റെ കൈ പിടിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു।

Verse 163

भोभो वीर महाप्राज्ञ मद्भक्तोसि महामते । वरं वृणीष्वात्महितं यत्तेऽभिलषितं महत्

“ഹേ വീരാ, മഹാപ്രാജ്ഞാ, മഹാമതേ! നീ എന്റെ ഭക്തനാണ്. നിന്റെ പരമഹിതത്തിനായി നിനക്കുള്ള മഹത്തായ അഭിലാഷം വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക।”

Verse 164

एवमुक्तः स रुद्रेण महाकालो मुदान्वितः । पपात दंडवद्भूमौ भक्त्या परमया युतः

റുദ്രൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ, ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മഹാകാലൻ പരമഭക്തിയോടെ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത്തായി വീണു നമസ്കരിച്ചു।

Verse 165

ततो रुद्रं बभापे स वरं सम्प्रार्थयाम्यहम् । अहं दासोस्मि ते रुद्र त्वं मे स्वामी न संशयः

പിന്നീട് അവൻ റുദ്രനോട് പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ഒരു വരം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഹേ റുദ്രാ, ഞാൻ നിന്റെ ദാസൻ; നീയാണ് എന്റെ സ്വാമി, സംശയമില്ല।”

Verse 166

एतद्बुद्धात्मनो भक्तिं देहि जन्मनिजन्मनि । त्वं माता च पिता त्वं च त्वं बंधुश्च सखा हि मे

ഹേ പ്രഭോ! ഈ ഭാവത്തിൽ സ്ഥിരമായ എന്റെ ഹൃദയത്തിന് ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ഭക്തി ദാനമരുളേണമേ. നീയേ എന്റെ മാതാവ്, നീയേ പിതാവ്; നീയേ ബന്ധുവും സത്യസഖാവും.

Verse 167

त्वं गुहुस्त्वं महामंत्रो मंत्रवेद्योऽसि सर्वदा । तस्मात्त्वदपरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु किंचन

നീയേ ഗുഹ്യരഹസ്യം, നീയേ മഹാമന്ത്രം; നീ സദാ മന്ത്രത്തിലൂടെ ജ്ഞേയൻ. അതിനാൽ ത്രിലോകങ്ങളിൽ നിന്നെക്കാൾ അപ്പുറം ഒന്നുമില്ല.

Verse 168

निष्कामं वाक्यमाकर्ण्य किरातस्य तदा भवः । ददौ पार्षदमुख्यत्वं द्वारपालत्वमेव च

കിരാതന്റെ നിഷ്കാമ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭവൻ (ശിവൻ) അവന് തന്റെ പാർഷദങ്ങളിൽ മുഖ്യസ്ഥാനവും ദ്വാരപാല പദവിയും നൽകി.

Verse 169

तदा डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

അപ്പോൾ ഡമരുനാദത്താൽ, ഭേരികളുടെ ഭാംകാരശബ്ദത്താൽ, ശംഖങ്ങളുടെ നിനാദത്താൽ ത്രിഭുവനവും മുഴങ്ങി.

Verse 170

तदा दुंदुबयो नेदुः पटहाश्चसहस्रशः । नंदी तं नादमाकर्ण्य विस्मयात्तवरीतो ययौ

അപ്പോൾ ദുന്ദുഭികൾ ഗർജിച്ചു, ആയിരക്കണക്കിന് പടഹങ്ങൾ മുഴങ്ങി. ആ കോലാഹലം കേട്ട് നന്ദി വിസ്മയത്തോടെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 171

तपोवनं यत्र शिवः स्थितः प्रमथसंवृतः । किरातो हि तथा दृष्टो नंदिना च तदा भृशम्

പ്രമഥഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ശിവൻ തപോവനത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് നന്ദി എത്തി; അവിടെ കിരാതനെ അത്യന്തം വ്യക്തമായി ദർശിച്ചു.

Verse 172

उवाच प्रश्रितो वाक्यं स नंदी विस्मयान्वितः । किरातं स्तोतुकामऽसौ परमेण समाधिना

വിസ്മയത്തോടെ നന്ദി വിനയപൂർവ്വം വചനം പറഞ്ഞു; കിരാതനെ സ്തുതിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവന്റെ മനസ് പരമസമാധിയിൽ സ്ഥിരമായി.

Verse 173

इहानीतस्त्वया शंभुस्त्वं भक्तोसि परंतप । त्वं भक्तोऽहमिह प्राप्तो मां निवेदय शंकरे

“നിന്റെ വഴിയാൽ ശംഭു ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ പരന്തപ, നീ ഭക്തനാണ്. ഞാനും ഭക്തനായി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു—എന്നെ ശങ്കരനോട് അറിയിക്കൂ.”

Verse 174

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किरातस्त्वरयान्वितः । नंदिनं च करे गृह्य शंकरं समुपागतः

അവന്റെ വചനം കേട്ട കിരാതൻ അതിവേഗം നീങ്ങി; നന്ദിയുടെ കൈ പിടിച്ച് ശങ്കരന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.

Verse 175

प्रहस्य भगवान्रुद्रः किरातं वाक्यमब्रवीत् । कोऽयं त्वया समानीतो गणानामिह सन्निधौ

ഭഗവാൻ രുദ്രൻ പുഞ്ചിരിച്ച് കിരാതനോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ ഗണങ്ങളുടെ ഈ സന്നിധിയിൽ നീ ആരെയാണ് ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നത്?”

Verse 176

किरात उवाच । विज्ञप्तोऽसौ किरातेन शंकरो लोकशंकरः । तव भक्तः सदा देव तव पूजारतो ह्यसौ

കിരാതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശങ്കരാ, ലോകശങ്കരാ! ഒരു കിരാതൻ മുഖേന ഈ മനുഷ്യനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് അറിയിപ്പുണ്ടായി. ഹേ ദേവാ, ഇദ്ദേഹം സദാ നിന്റെ ഭക്തൻ; നിത്യവും നിന്റെ പൂജയിൽ രതൻ.

Verse 177

प्रत्यहं रत्नमाणिक्यैः पुष्पैश्चोच्चावचैरपि । जीवितेन धनेनापि पूजितोऽसि न संशयः

പ്രതിദിനം രത്ന-മാണിക്യങ്ങളാലും, നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങളാലും, തന്റെ ജീവനും ധനവും കൊണ്ടും—സംശയമില്ലാതെ അവൻ നിന്നെ പൂജിച്ചു.

Verse 178

तस्माज्जानीहि मन्मित्रं नंदिनं भक्तवत्सल

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഭക്തവത്സലാ, എന്റെ സുഹൃത്ത് നന്ദിനിനെ തിരിച്ചറിയണമേ.

Verse 179

महादेव उवाच । न जानामि महाभाग नंदिनं वैश्यचर्चितम् । त्वं मे भक्तः सखा चेति महाकाल महामते

മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗാ, വൈശ്യരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഈ നന്ദിനിനെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. എന്നാൽ ഹേ മഹാകാലാ, ഹേ മഹാമതേ, നീ എന്റെ ഭക്തനും സുഹൃത്തും ആകുന്നു.

Verse 180

उपाधिरहिता च येऽपि चैव मनस्विनः । तेऽतीव मे प्रिया भक्तास्ते विशिष्टा नरोत्तमाः

ഉപാധികളും ഭേദചിഹ്നങ്ങളും ഇല്ലാതെ, മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ—അത്തരം ഭക്തർ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയർ; അവർ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠരും വിശിഷ്ടരുമായ നരോത്തമർ.

Verse 181

तव भक्तो ह्यहं तात स च मे प्रियकृत्तरः । तावुभौ स्वीकृतौ तेन पार्षदत्वेन शंभुना

പിതാവേ, ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തനാണ്; അവൻ എന്നെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നതിൽ കൂടുതൽ പ്രിയസേവകൻ. അതുകൊണ്ട് ആ ശംഭു ഞങ്ങളിരുവരെയും പാർഷദസ്ഥാനത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 182

ततो विमानानि बहूनि तत्र समागतान्येव महाप्रभाणि । किरातवर्येण स वैश्यवर्य उद्धारितस्तेन महाप्रभेण

അപ്പോൾ അവിടെ അനേകം ദീപ്തിമാനമായ വിമാനങ്ങൾ എത്തിച്ചേർന്നു. ആ മഹാപ്രഭുവായ കിരാതശ്രേഷ്ഠൻ വൈശ്യശ്രേഷ്ഠനെ ഉയർത്തി ഉദ್ಧരിച്ചു.

Verse 183

कैलासं पर्वतं प्राप्तौ विमानैर्वेगवत्तरैः । सारूप्यमेव संप्राप्तावीश्वरेण महात्मना

വേഗമേറിയ വിമാനങ്ങളിൽ അവർ കൈലാസപർവതത്തിലെത്തി. മഹാത്മാവായ ഈശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ അവർ സാരൂപ്യം—ദിവ്യരൂപസാമ്യം—ലഭിച്ചു.

Verse 184

नीराजितौ गिरिजया शिवेन सहितौ तदा । उवाचेदं ततो देवी प्रहस्य गजगामिनी

അപ്പോൾ ശിവനോടുകൂടിയ ഗിരിജ അവർ ഇരുവരെയും നീരാജനം ചെയ്ത് ആരാധിച്ചു. തുടർന്ന് ഗജഗാമിനിയായ ദേവി പുഞ്ചിരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 185

यथा त्वं हि महादेव तथा चैतौ न संशयः । स्वरूपेण च गत्या च हास्यभावैः सुपूजितौ

ഓ മഹാദേവാ, നിന്നെ എങ്ങനെ പൂജിച്ചുവോ അതുപോലെ—സംശയമില്ലാതെ—ഇരുവരും സൂപൂജിതരായി; അവരുടെ സ്വരൂപത്താൽ, ഗമനത്താൽ, ഹാസ്യഭാവത്താൽ.

Verse 186

मया त्वमेक एवासीः सेवितो वै न संशयः । देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा किरातो वैश्य एव च

“എന്നാൽ സേവിക്കപ്പെട്ടത് നീ ഒരുത്തനേ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.” ദേവിയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവിടെ നിന്നിരുന്ന കിരാതനും വൈശ്യനും (തത്സമയം) പ്രതികരിച്ചു।

Verse 187

सद्यः पराङ्मुखौ भूत्वा शंकरस्य च पश्यतः । भवावस्त्वनुकंप्यौ च भवता हि त्रिलोचन

തത്സമയം അവർ ഇരുവരും മുഖം തിരിച്ച് പരാങ്മുഖരായി; ശങ്കരൻ അതു നോക്കി നിന്നു. (ദേവി പറഞ്ഞു) “ഹേ ത്രിലോചനാ! ഇവർ ഇരുവരും നിന്റെ കരുണയ്ക്ക് അർഹർ.”

Verse 188

तव द्वारि स्थितौ नित्यं भाववस्ते नमोनमः

“അവർ നിത്യം നിന്റെ ദ്വാരത്തിൽ നിലകൊള്ളും—ഇതാണ് അവരുടെ ഭാവം. ഹേ ഭവാ! നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം।”

Verse 189

तयोर्भावं स भगवान्विदित्वा प्रहसन्भवः । उवाच परया भक्त्या भवतोरस्तु वांछितम्

അവരിരുവരുടെയും അന്തർഭാവം അറിഞ്ഞ ഭഗവാൻ ഭവൻ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളുടെ പരമഭക്തിയാൽ നിങ്ങളുടെ വാഞ്ഛിതം സഫലമാകട്ടെ.”

Verse 190

तदा प्रभृति तावेतौ द्वारपालौ बभूवतुः । शिवद्वारि स्थितौ विप्रा मध्याह्ने शिवदर्शिनौ

അന്നുമുതൽ അവർ ഇരുവരും ദ്വാരപാലകരായി. ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ശിവദ്വാരത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അവർ മധ്യാഹ്നത്തിൽ ശിവദർശനം പ്രാപിച്ചു।

Verse 191

एको नंदी महाकालो द्वावेतौ शिववल्लभौ । ऊचतुस्तौ मुदायुक्तावेक एव सदाशिवः

ഒരാൾ നന്ദിയും മറ്റേയാൾ മഹാകാലനുമായി, ഇവർ ഇരുവരും ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്. സന്തോഷത്തോടെ അവർ പറഞ്ഞു, "സദാശിവൻ ഏകനാണ്."

Verse 192

एकांगुलिं समुद्धृत्य महादेवोभ्यभाषत । तथा नंदी उवाचेदमुद्धृत्य स्वांगुलिद्वयम्

മഹാദേവൻ ഒരു വിരൽ ഉയർത്തി സംസാരിച്ചു. അപ്പോൾ നന്ദിയും തൻ്റെ രണ്ട് വിരലുകൾ ഉയർത്തി അതുപോലെ പറഞ്ഞു.

Verse 193

एवं संज्ञान्वितौ द्वारि तिष्ठतस्तौ महात्मनः । शंकरस्य महाभागाः श्रृण्वंतु ऋषयो ह्यमी

ഇപ്രകാരം ആംഗ്യങ്ങളാൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട ആ രണ്ട് മഹാത്മാക്കൾ കവാടത്തിൽ നിന്നു. അല്ലയോ പുണ്യാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരേ, ശങ്കരനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുവിൻ.

Verse 194

शैलादेन पुरा प्रोक्तं शिवधर्ममनंतकम् । प्राणिनां कृपया विप्राः सर्वेषां दुष्कृतात्मनाम्

അല്ലയോ ബ്രാഹ്മണരേ, പണ്ട് ശൈലാദൻ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളോടും, ദുഷ്ടരോട് പോലും കരുണയോടെ അനന്തമായ ശിവധർമ്മം ഉപദേശിച്ചു.

Verse 195

ये पापिनोऽप्यधर्मिष्ठा अंधा मूकाश्च पंगवः । कुलहीना दुरात्मानः श्वपचा अपि मानवाः

പാപികളും അധർമ്മികളും അന്ധരും ഊമകളും മുടന്തരും കുലഹീനരും ദുരാത്മാക്കളും ചണ്ഡാലന്മാരുമായ മനുഷ്യർ പോലും.

Verse 196

यादृशास्तादृशाश्चान्ये शिवभक्तिपुरस्कृताः । तेऽपि गच्छंति सांनिध्यं देवदेवस्य शूलिनः

മനുഷ്യർ എങ്ങനെയായാലും, മറ്റേതുവിധക്കാരായാലും—ശിവഭക്തിയെ മുൻനിർത്തുന്നവർ അവരും ദേവദേവനായ ശൂലധാരി മഹാദേവന്റെ സാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 197

लिंगं सिकतामयं ये पूजयंति विपश्चितः । ते रुद्रलोकं गच्छंति नात्र कार्या विचारणा

വിവേകമുള്ള ഭക്തർ മണലാൽ നിർമ്മിച്ച ലിംഗത്തെയും പൂജിച്ചാൽ, അവർ രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും; ഇതിൽ സംശയമോ വിചാരണമോ വേണ്ട.