Adhyaya 11

Verse 1

अगस्तिरुवाच । शृणु सुश्रोणि सुभगे वैश्वानरसमुद्भवम् । पुण्यशीलसुशीलाभ्यां यथोक्तं शिवशर्मणे

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുഷ്രോണി, ഹേ സുഭഗേ! വൈശ്വാനരൻ (പവിത്ര അഗ്നി) മുതൽ ഉദ്ഭവിച്ച ഈ വൃത്താന്തം കേൾക്കുക. പുണ്യശീലയും സുശീലയും എന്ന സദ്ഗുണവതികൾ സംഭവിച്ചതുപോലെ ശിവശർമനോട് പറഞ്ഞതാകുന്നു.

Verse 2

अथ कालेन तद्योषिदंतर्वत्नी बभूव ह । विधिवद्विहिते तेन गर्भाधानाख्य कर्मणि

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ, അവൻ വിധിപൂർവ്വം ‘ഗർഭാധാനം’ എന്ന സംസ്കാരം നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ സ്ത്രീ ഗർഭിണിയായി.

Verse 3

ततः पुंसवनं तेन स्पंदनात्प्राग्विपश्चिता । गृह्योक्तविधिना सम्यक्कृतं पुंस्त्वविवृद्धये

അതിനുശേഷം ഗർഭത്തിലെ ആദ്യ സ്പന്ദനത്തിന് മുമ്പേ, ആ വിജ്ഞാനി ഗൃഹ്യസൂത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ‘പുംസവനം’ സംസ്കാരം ശരിയായി നടത്തി, പുത്രത്വവർദ്ധനയ്ക്കായി.

Verse 4

सीमन्तोथाष्टमे मासि गर्भरूपसमृद्धिकृत् । सुखप्रसव सिद्ध्यै च तेनाकारि क्रियाविदा

പിന്നീട് എട്ടാം മാസത്തിൽ ഗർഭരൂപസമൃദ്ധിക്കും സുഖപ്രസവസിദ്ധിക്കും വേണ്ടി, ക്രിയാവിദർ വിധിപൂർവ്വം ‘സീമന്ത’ സംസ്കാരം നിർവഹിച്ചു।

Verse 5

अथातः सत्सुतारासु ताराधिप वराननः । केंद्रे गुरौ शुभे लग्ने सुग्रहेष्वयुगेषु च

അനന്തരം ശുഭ നക്ഷത്രങ്ങൾ നിലനിന്നപ്പോൾ, താരാധിപനായ ചന്ദ്രൻ—ശുഭാനനൻ—ഗുരുവിനോടൊപ്പം ശുഭ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; ശുഭ ലഗ്നവും, വിഷമ വിഭാഗങ്ങളിൽ ശുഭഗ്രഹങ്ങളും ഉണ്ടായതിനാൽ കാലം പരമ മംഗളമയമായി।

Verse 6

अरिष्टं दीपयन्दीप्त्या सर्वारिष्टविनाशकृत् । तनयो नाम तस्यां तु शुचिष्मत्यां बभूव ह

സ്വദീപ്തിയാൽ സർവ്വ അരിഷ്ടങ്ങളും അകറ്റുന്ന, സർവ്വ അരിഷ്ടവിനാശകനായ പുത്രൻ ആ ശുചിഷ്മതിക്കു സത്യമായും ജനിച്ചു।

Verse 7

सद्यः समस्तसुखदो भूर्भुवःस्वर्निवासिनाम् । गंधवाहागन्धवाहादिग्वधूमुखवासनाः

ഉടൻ തന്നെ അത് ഭൂഃ-ഭുവഃ-സ്വഃ ലോകനിവാസികൾക്കു സമസ്തസുഖദായകമായി; ദിഗ്വധൂകളുടെ മുഖസൗരഭംപോലെ സുഗന്ധം വഹിക്കുന്ന ഗന്ധവാഹക കാറ്റുകൾ എല്ലാദിക്കിലും വീശി।

Verse 8

इष्टगन्धप्रसूनौघैर्ववर्षुस्ते घनाघनाः । देवदुन्दुभयो नेदुः प्रसेदुः सर्वतोदिशः

ആ ഘനമേഘങ്ങൾ ഇഷ്ടസൗരഭമുള്ള പുഷ്പസമൂഹങ്ങളെ ധാരയായി വർഷിച്ചു; ദേവദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി, സർവ്വദിക്കുകളും പ്രസന്നമായി ശാന്തമായി।

Verse 9

परितः सरितः स्वच्छा भूतानां मानसैः सह

ചുറ്റുമെങ്ങും നദികൾ നിർമ്മലമായി; അവയോടൊപ്പം ജീവികളുടെ മനസ്സുകളും ശുദ്ധമായി ശാന്തപ്രസന്നമായി।

Verse 10

सत्त्वाः सत्त्वसमायुक्ता वसुधासीच्छुभा तदा । कल्याणी सर्वतो वाणी प्राणिनः प्रीणयंत्यभूत्

ജീവികൾ സത്ത്വഗുണത്തോടെ നിറഞ്ഞു; അപ്പോൾ ഭൂമിയും ശുഭമായി; എല്ലാദിക്കിലും നിന്നു കല്യാണകരമായ മധുരവാണി ഉയർന്ന് സർവ്വപ്രാണികളെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു।

Verse 11

तिलोत्तमोर्वशीरंभा प्रभा विद्युत्प्रभा शुभा । सुमंगला शुभालापा सुशीलाड्या वरांगनाः

തിലോത്തമാ, ഊർവശീ, രംഭാ, പ്രഭാ, വിദ്യുത്പ്രഭാ, ശുഭാ, സുമംഗലാ, ശുഭാലാപാ, സുശീലാ—ഇവരെന്നിവ ഗുണസമ്പന്ന ദിവ്യ അപ്സരസ്സുകൾ ഉത്സവത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 12

क्वणत्कंकण पात्राणि कृत्वा करतलं मुदा । मुक्तमुक्ताफलाढ्यानि यक्षकर्दमवंति च

ആനന്ദത്തോടെ അവർ കരതാളം ചെയ്തു; കങ്കണങ്ങളും പാത്രങ്ങളും മുഴങ്ങി; മുത്തുകളും മുത്തുകുലകളും നിറഞ്ഞ അർഘ്യവും, കൂടെ യക്ഷകർദമം (യക്ഷനിധി)യും അവർ കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 13

वज्रवैदूर्य दीपानि हरिद्रा लेपनानि च । गारुत्मतैकरूपाणि शंखशुक्तिदधीनि च

വജ്രവും വൈദൂര്യമണിയും കൊണ്ടുള്ള ദീപങ്ങൾ, ഹരിദ്രാലേപനങ്ങൾ, ഗരുഡസമ കാന്തിയുള്ള ഏകസ്വരൂപ ശുഭദ്രവ്യങ്ങൾ, കൂടാതെ ശംഖം, ശുക്തി, ദധി—ഇവയെല്ലാം മംഗളവസ്തുക്കളായി ഒരുക്കപ്പെട്ടു।

Verse 14

पद्मरागप्रवालाख्यरत्नकुंकुमवंति च । गोमेदपुष्परागेंद्र नीलसन्माल्यभांजि च

അവർ പദ്മരാഗം, പ്രവാളം മുതലായ രത്നചൂർണ്ണത്തിൽ നിന്നുള്ള ശുഭ കുങ്കുമം ധരിച്ചു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരായി; ഗോമേദകം, പുഷ്പരാഗം, നീലമണി എന്നിവയും ഉത്തമ മാല്യങ്ങളും ധരിച്ചു ശോഭിച്ച് എത്തി।

Verse 15

विद्याधर्यश्च किन्नर्यस्तथाऽमर्यः सहस्रशः । चामर व्यग्रहस्ताग्र मंगलद्रव्यपाणयः

ആയിരങ്ങളായി വിദ്യാധരിമാരും കിന്നരിമാരും ദിവ്യകന്യകളും എത്തി; ചിലർ ചാമരം കൈയിൽ പിടിച്ച് സേവയിൽ തിരക്കിലായിരുന്നു, ചിലർ കൈകളിൽ മംഗളദ്രവ്യങ്ങൾ വഹിച്ചു।

Verse 16

गंधर्वोरगयक्षाणां सुवासिन्यः शुभस्वराः । गायंत्यो ललितं गीतं तत्राजग्मुरनेकशः

ഗന്ധർവ, ഉരഗ (നാഗ), യക്ഷരുടേയും സുവാസിനികൾ—ശുഭവും മധുരവുമായ സ്വരത്തോടെ—ലളിതഗീതങ്ങൾ പാടി അനേകർ അവിടെ എത്തി।

Verse 17

मरीचिरत्रि पुलहः पुलस्त्यः क्रतुरंगिराः । वसिष्ठः कश्यपश्चाहं विभांडो मांडवीसुतः

മരീചി, അത്രി, പുലഹ, പുലസ്ത്യ, ക്രതു, അങ്ഗിരസ്; വസിഷ്ഠൻ, കശ്യപൻ, ഞാനും—മാണ്ടവീസുതൻ വിഭാണ്ഡനോടുകൂടെ—എല്ലാവരും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 18

लोमशो लोमचरणो भरद्वाजोथ गौतमः । भृगुस्तु गालवो गर्गो जातूकर्ण्यः पराशरः

ലോമശൻ, ലോമചരണൻ, ഭരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ; കൂടാതെ ഭൃഗു, ഗാലവൻ, ഗർഗൻ, ജാതൂകർണ്യൻ, പരാശരൻ—ഈ മുനിമാരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു।

Verse 19

तत्र स्नात्वा विधानेन दृष्ट्वा विश्वेश्वरं विभुम् । त्रैलोक्यप्राणिसंत्राणकारिणं प्रणनाम ह

അവിടെ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത്, സർവ്വവ്യാപിയായ വിശ്വേശ്വര വിഭുവിനെ ദർശിച്ച്—ത്രിലോകത്തിലെ ജീവികളുടെ രക്ഷകനായ അവനോട്—ഭക്തിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 20

जमदग्निश्च संवर्तो मतंगो भरतोंशुमान् । व्यासः कात्यायनः कुत्सः शौनकः सुश्रुतः शुकः

ജമദഗ്നിയും സംവർത്തനും, മതംഗനും അംശുമാൻ ഭരതനും; വ്യാസൻ, കാത്യായനൻ, കുത്സൻ, ശൗനകൻ, സുശ്രുതൻ, ശുകൻ—ഈ മുനിമാരും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 21

ऋष्यशृंगोथ दुर्वासा रुचिर्नारदतुंबुरू । उत्तंको वामदेवश्च च्यवनोसितदेवलौ

ഋഷ്യശൃംഗൻ, തുടർന്ന് ദുര്വാസാവ്, രുചി, നാരദൻ, തുംബുരു; ഉത്തങ്കൻ, വാമദേവൻ, കൂടാതെ ച്യവനൻ, അസിതൻ, ദേവലൻ—ഇവരും അവിടെ എത്തി।

Verse 22

शालंकायनहारी तौ विश्वामित्रोथभार्गवः । मृकंडः सह पुत्रेण दाल्भ्य उद्दालकस्तथा

ശാലങ്കായനനും ഹാരിയും, വിശ്വാമിത്രനും ഭാർഗവനും; മൃകണ്ഡൻ പുത്രനോടുകൂടെ, ദാൽഭ്യനും ഉദ്ദാലകനും കൂടി—എല്ലാവരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു।

Verse 23

धौम्योपमन्युवत्साद्या मुनयो मुनिकन्यकाः । तच्छांत्यर्थं समाजग्मुर्धन्यं विश्वानराश्रमम्

ധൗമ്യൻ, ഉപമന്യു, വത്സൻ മുതലായ മുനിമാരും മുനികന്യകളും കൂടി—ആ ശാന്തികാര്യത്തിനായി—ധന്യമായ വിശ്വാനരാശ്രമത്തിലേക്ക് ഒന്നിച്ചു എത്തി।

Verse 24

ब्रह्मा बृहस्पतियुतो देवो गरुडवाहनः । नंदि भृंगि समायुक्तो गौर्या सह वृषध्वजः

ബൃഹസ്പതിയോടുകൂടി ബ്രഹ്മാവ് വന്നു; ഗരുഡവാഹനനായ ഭഗവാനും എത്തി. ഗൗരിയോടുകൂടെ വൃഷധ്വജ മഹാദേവൻ നന്ദി-ഭൃംഗികളോടൊപ്പം ആ മഹാപുണ്യാവസരത്തിൽ സന്നിഹിതനായി.

Verse 25

महेंद्रमुख्या गीर्वाणा नागाः पातालवासिनः । रत्नान्यादाय बहुशः ससरित्का महाब्धयः

മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നേതൃത്വം നൽകിയ ദേവഗണം വന്നു; പാതാളവാസികളായ നാഗന്മാരും എത്തി. മഹാസമുദ്രങ്ങളും തങ്ങളുടെ നദികളോടുകൂടെ, വീണ്ടും വീണ്ടും പലവിധ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് അർപ്പണത്തിനായി സന്നിഹിതരായി.

Verse 26

स्थावरा जंगमं रूपं धृत्वा याताः सहस्रशः । महामहोत्सवे तस्मिन्बभूवाकालकौमुदी

സ്ഥാവരങ്ങളായിരുന്നവരും ജംഗമരൂപം ധരിച്ചു ആയിരങ്ങളായി അവിടെ എത്തി. ആ മഹാമഹോത്സവത്തിൽ കാലാതീതമായ ജ്യോത്സ്നപോലൊരു പ്രകാശം ഉദിച്ചുവെന്നപോലെ തോന്നി.

Verse 27

जातकर्म स्वयं चक्रे तस्य देवः पितामहः । श्रुतिं विचार्य तद्रूपां नाम्ना गृहपतिस्त्वयम्

അവനുവേണ്ടി ദേവപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം ജാതകർമ്മം നടത്തി. ആ രൂപത്തിന് യോജിച്ച ശ്രുതിയെ പരിഗണിച്ച്, “നിന്റെ നാമം ‘ഗൃഹപതി’” എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 28

इति नाम ददौ तस्मै देयमेकादशेहनि । नामकर्मविधानेन तदर्थं श्रुतिमुच्चरन्

ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം അവനു നാമം നൽകി—അത് ഏകാദശദിനത്തിൽ നൽകേണ്ടതെന്ന്. നാമകർമ്മവിധിപ്രകാരം, അതിന്റെ അർത്ഥം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ശ്രുതിയെ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 29

अयमग्निर्गृहपतिर्गार्हपत्यः प्रजाया वसुवित्तमः । अग्ने गृहपतेभिद्युम्नमभि सह आयच्छस्व

ഈ അഗ്നിയാണ് ഗൃഹപതി—ഗാർഹപത്യാഗ്നി—വംശത്തിനായി ധനവും സമൃദ്ധിയും നൽകുന്ന ശ്രേഷ്ഠദാതാവ്. ഹേ അഗ്നേ, ഹേ ഗൃഹപതേ, ഞങ്ങൾക്ക് ഒരുമിച്ച് ദ്യുമ്നമയമായ തേജസ്സു പ്രദാനം ചെയ്യണമേ.

Verse 30

अग्ने गृहपते स्थित्या परामपि निदर्शयन् । चतुर्निगममंत्रोक्तैराशीर्भिरभिनंद्य च

ഹേ അഗ്നേ ഗൃഹപതേ, നിന്റെ സ്ഥിരമായ ക്രമസ്ഥിതിയാൽ നീ പരമാവസ്ഥയെയും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. പിന്നെ നാലു വേദമന്ത്രങ്ങളിൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ട ആശീർവാദങ്ങളാൽ അവൻ അദ്ദേഹത്തെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.

Verse 31

कृत्वा बालोचितां रक्षां हरेण हरिणा सह । निर्ययौ हंसमारुह्य सर्वेषां प्रपितामहः

ശിശുവിനുചിതമായ രക്ഷാവിധി നിർവഹിച്ചു, ഹരി (വിഷ്ണു)യും ഹര (ശിവ)യും കൂടെ, സർവ്വരുടെയും പ്രപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ഹംസത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 32

अहोरूपमहो तेजस्त्वहो सर्वांगलक्षणम् । अहो शुचिष्मतीभाग्यमाविरासीत्स्वयं हरः

അഹോ, എത്ര മനോഹരമായ രൂപം! അഹോ, എത്ര തേജസ്! അഹോ, സർവ്വാംഗങ്ങളിലും പൂർണ്ണ മംഗളലക്ഷണങ്ങൾ! അഹോ, ഈ ശുദ്ധ ദീപ്തിമയ ഭാഗ്യം—സ്വയം ഹരൻ (ശിവൻ) പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു!

Verse 33

अथवा किमिदं चित्रं शर्वभक्तजनेष्वहो । आविर्भवेत्स्वयं रुद्रो यतोरुद्रास्तदर्चकाः

അല്ലെങ്കിൽ ഇതിൽ അത്ഭുതമെന്ത്—ശർവഭക്തജനങ്ങളിൽ? കാരണം രുദ്രൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; അവനെ ആരാധിക്കുന്നവരും ഭക്തിബലാൽ രുദ്രസ്വരൂപരായി തീരുന്നു.

Verse 34

इति स्तुवंतस्त्वन्योन्यं जग्मुः सर्वे यथागतम् । विश्वानरं समापृच्छ्य संप्रहृष्टतनूरुहाः

ഇങ്ങനെ പരസ്പരം സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് അവർ എല്ലാവരും വന്നതുപോലെ തന്നെ പുറപ്പെട്ടു. വിശ്വാനരനോട് വിടപറഞ്ഞപ്പോൾ അവരുടെ ശരീരം ആനന്ദപുളകിതമായി.

Verse 35

अतः पुत्रं समीहंते गृहस्थाश्रमवासिनः । पुत्रेण लोकाञ्जयति श्रुतिरेषा सनातनी

അതുകൊണ്ട് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ പുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; പുത്രനാൽ ലോകങ്ങളെ ജയിക്കാം—ഇത് ശ്രുതിയുടെ സനാതന ഉപദേശം.

Verse 36

अपुत्रस्य गृहं शून्यमपुत्रस्यार्जनं वृथा । अपुत्रस्यान्वयश्छिन्नो नापवित्रं ह्यपुत्रतः

പുത്രനില്ലാത്തവന്റെ ഗൃഹം ശൂന്യമെന്നു പറയുന്നു; പുത്രനില്ലാത്തവന്റെ സമ്പാദ്യം വ്യർഥം. പുത്രനില്ലാത്തവന്റെ വംശപരമ്പര മുറിയുന്നു—സത്യത്തിൽ പുത്രനെപ്പോലെ പവിത്രീകരിക്കുന്നവൻ ഇല്ല.

Verse 37

न पुत्रात्परमो लाभो न पुत्रात्परमं सुखम् । न पुत्रात्परमं मित्रं परत्रेह च कुत्रचित्

പുത്രനെക്കാൾ വലിയ ലാഭമില്ല, പുത്രനെക്കാൾ വലിയ സുഖമില്ല. പുത്രനെക്കാൾ വലിയ മിത്രനില്ല—ഇഹലോകത്തോ പരലോകത്തോ എവിടെയും ഇല്ല.

Verse 38

औरसः क्षेत्रजः क्रीतो दत्तः प्राप्तः सुतासुतः । आपत्सुरक्षितश्चान्यः पुत्राः सप्तात्र कीर्तिताः

ഇവിടെ പുത്രന്മാർ ഏഴുവിധമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഔരസൻ (സ്വപത്നിയിൽ ജനിച്ചവൻ), ക്ഷേത്രജൻ, ക്രീതൻ (വാങ്ങിയവൻ), ദത്തൻ (ദത്തെടുത്തവൻ), പ്രാപ്തൻ, സുതാസുതൻ (മകളുടെ മകൻ), കൂടാതെ മറ്റൊന്ന്—ആപത്തിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടവൻ.

Verse 39

एषामन्यतमः कार्यो गृहस्थेन विपश्चिता । पूर्वपूर्वः सुतः श्रेयान्हीनःस्यादुत्तरोत्तरः

ഈ പുത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ജ്ഞാനിയായ ഗൃഹസ്ഥൻ ഏതെങ്കിലും ഒരാളെ പുത്രനായി സ്ഥാപിക്കണം. മുൻപ് പറഞ്ഞ പുത്രൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; പിന്നീടുള്ളവർ ക്രമക്രമമായി ഹീനരാകുന്നു.

Verse 40

गणावूचतुः । निष्क्रमोथ चतुर्थेऽस्य मासि पित्राकृतो गृहात् । अन्नप्राशनमब्दार्धे चूडाब्दे चार्थवत्कृता

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—അവന്റെ നാലാം മാസത്തിൽ പിതാവ് ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് നിഷ്ക്രമണസംസ്കാരം നടത്തി. അർദ്ധവർഷത്തിൽ അന്നപ്രാശനം നടത്തി; ചൂഡാവർഷത്തിൽ യഥാവിധി ദാനങ്ങളോടുകൂടി ചൂഡാകർമ്മം ശരിയായി നിർവഹിച്ചു.

Verse 41

कर्णवेधं ततः कृत्वा श्रवणर्क्षे सकर्मवित् । ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं पंचमेऽब्दे व्रतं ददौ

അതിനുശേഷം കർമവിദ്യയിൽ നിപുണനായവൻ ശ്രവണ നക്ഷത്രത്തിൽ കർണവേധസംസ്കാരം നടത്തി; ബ്രഹ്മതേജസ് (ആത്മീയ ദീപ്തി) വർദ്ധിക്കാനായി അഞ്ചാം വർഷത്തിൽ വ്രതം നൽകി.

Verse 42

उपाकर्म ततः कृत्वा वेदानध्यापयत्सुधीः । त्र्यब्दं वेदान्सविधिनाऽध्यैष्ट सांगपदक्रमान्

അതിനുശേഷം ഉപാകർമ്മം ചെയ്ത് ആ സുദീ വേദാധ്യയനം ആരംഭിച്ചു. മൂന്നു വർഷം അദ്ദേഹം വിധിപൂർവ്വം വേദങ്ങൾ പഠിച്ചു—വേദാംഗങ്ങളോടുകൂടി, പദപാഠവും ക്രമപാഠവും സഹിതം.

Verse 43

विद्याजातं समस्तं च साक्षिमात्राद्गुरोर्मुखात् । विनयादिगुणानाविष्कुर्वञ्जग्राह शक्तिमान्

ഗുരുവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന്, സാക്ഷിമാത്രമായി എന്നപോലെ, അവൻ സമസ്ത വിദ്യാജ്ഞാനം സ്വീകരിച്ചു. ശേഷിയുള്ളവനായി വിനയം മുതലായ ഗുണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് എല്ലാം ആത്മസാത് ചെയ്തു.

Verse 44

ततोथ नवमे वर्षे पित्रोः शुश्रूषणे रतम् । वैश्वानरं गृहपतिं दृष्ट्वा कामचरो मुनिः

അപ്പോൾ ഒൻപതാം വർഷത്തിൽ, മാതാപിതാക്കളുടെ ശുശ്രൂഷയിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായ ബാലൻ ഗൃഹപതി വൈശ്വാനരനെ കണ്ടു, ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിക്കുന്ന മുനി അവനെ സമീപിച്ചു।

Verse 45

विश्वानरोटजं प्राप्य देवर्षिर्नारदः सुधीः । पप्रच्छ कुशलं तत्र गृहीतार्घासनः क्रमात्

വൈശ്വാനരന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തി, പ്രാജ്ഞനായ ദേവർഷി നാരദൻ—അർഘ്യവും ആസനവും യഥാവിധി സ്വീകരിച്ച് ആദരിക്കപ്പെട്ട ശേഷം—അവിടെ കുശലക്ഷേമം ക്രമമായി ചോദിച്ചു।

Verse 46

नारद उवाच । विश्वानर महाभाग शुचिष्मति शुभव्रते । कुरुते युवयोर्वाक्यमयं गृहपतिः शिशुः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യനായ വൈശ്വാനരാ, ഹേ ശുചിമനസ്സുള്ള ശുഭവ്രതാ! ഈ ബാലൻ ഗൃഹപതി തീർച്ചയായും നിങ്ങളുടെ ഇരുവരുടെയും വാക്ക് അനുസരിക്കുന്നു।

Verse 47

नान्यत्तीर्थं न वा देवो न गुरुर्न च सत्किया । विहाय पित्रोर्वचनं नान्यो धर्मः सुतस्य हि

മാതാപിതാക്കളുടെ വാക്ക് വിട്ടാൽ പുത്രന് മറ്റൊരു തീർത്ഥമില്ല, മറ്റൊരു ദേവനില്ല, ഗുരുവില്ല, പുണ്യാചാരവും ഇല്ല; അവനു ഇതിലധികം ധർമ്മമില്ല।

Verse 48

न पित्रोरधिकं किंचित्त्रिलोक्यां तनयस्य हि । गर्भधारणपोषाभ्यां पितुर्माता गरीयसी

പുത്രന് ത്രിലോകങ്ങളിലും മാതാപിതാക്കളേക്കാൾ മഹത്തായത് ഒന്നുമില്ല; ഗർഭധാരണവും പോഷണവും കൊണ്ടു മാതാവ് പിതാവിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ഗൗരവമുള്ളവളാണ്।

Verse 49

अंभोभिरभिषिच्यस्वं जननीचरणच्युतैः । प्राप्नुयात्स्वर्धुनीशुद्ध कबंधाधिकशुद्धताम्

മാതാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നൊഴുകിയ ജലത്തോടെ സ്വയം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നവൻ, ഹേ ഗംഗാസമ ശുദ്ധേ, പ്രസിദ്ധമായ പുണ്യശുദ്ധിയെയും അതിക്രമിക്കുന്ന പരമശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 50

संन्यस्ताखिलकर्मापि पितुर्वंद्यो हिमस्करी । सर्ववंद्येन यतिना प्रसूर्वंद्या प्रयत्नतः

മാതാവ് സർവകർമ്മങ്ങളും സംന്യാസിച്ചാലും അവൾ പിതാവിന് വന്ദനീയയാണ്; എല്ലാവരും വന്ദിക്കുന്ന യതിയും പ്രത്യേക പരിശ്രമത്തോടെ ആ പ്രസൂ—ജന്മദാത്രിയായ മാതാവിനെ വന്ദിക്കണം।

Verse 51

इदमेव तपोत्युग्रमिदमेवपरं व्रतम् । अयमेव परो धर्मो यत्पित्रोः परितोषणम्

ഇതുതന്നെയാണ് ഏകമായ ഉഗ്രതപസ്, ഇതുതന്നെയാണ് പരമവ്രതം; ഇതുതന്നെയാണ് പരമധർമ്മം—മാതാപിതാക്കളെ പൂർണ്ണമായി സന്തോഷിപ്പിക്കൽ।

Verse 52

मन्येमान्यो नाधमस्य तथान्यस्य यथा युवाम् । सुखाकारैर्विनीतस्य शिशोर्गृहपतेरहम्

നിങ്ങളിരുവരുപോലെ ഞാൻ മറ്റാരെയും ഇത്ര മാന്യരായി കരുതുന്നില്ല, മറ്റാരെയും അത്ര അധമരായും അല്ല; കാരണം നിങ്ങൾ ഈ ശിശു ഗൃഹപതിയെ സ്നേഹപൂർവ്വവും സൗമ്യവുമായ മാർഗങ്ങളാൽ വിനീതനാക്കി വളർത്തി।

Verse 53

वैश्वानरसमभ्येहि ममोत्संगे निषीद भो । लक्षणानि परीक्षेहं पाणिं दर्शय दक्षिणम्

ഹേ വൈശ്വാനരാ, അടുത്തേക്ക് വാ; എന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കൂ. നിന്റെ ശുഭലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പരിശോധിക്കും—നിന്റെ വലങ്കൈ കാണിക്കൂ।

Verse 54

इत्युक्तो मुनिना बालः पित्रोराज्ञामवाप्य सः । प्रणम्य नारदं श्रीमान्भक्त्याप्रह्व उपाविशत्

മുനി ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതോടെ ആ ബാലൻ മാതാപിതാക്കളുടെ അനുമതി നേടി. തുടർന്ന് ഭക്തിയും വിനയവും കൊണ്ട് നാരദമുനിയെ നമസ്കരിച്ചു ഇരുന്നു.

Verse 55

ततो दृष्ट्वास्य सर्वांगं तालुजिह्वाद्विजानपि । आनीय कुंकुमारक्तं सूत्रं च त्रिगुणीकृतम्

അപ്പോൾ മুনি അവന്റെ സർവ്വാംഗവും—താലു, നാവ്, പല്ലുകൾ വരെ—പരിശോധിച്ച് കുങ്കുമവർണ്ണത്തിൽ ചായം ചെയ്ത നൂൽ കൊണ്ടുവന്ന് അത് മൂന്നിരട്ടിയായി മടക്കി.

Verse 56

स्मृत्वा शिवौ गणाध्यक्षमूर्ध्वीभूतमुदङ्मुखम् । मुनिः परिममौ बालमापादतलमस्तकम्

ഗണാധ്യക്ഷനായ ശിവനെ സ്മരിച്ച്, ബാലനെ ഉത്തരമുഖമായി നേരെ നിർത്തി, മুনি പാദതലത്തിൽ നിന്ന് ശിരോമുടിവരെ അളന്നു.

Verse 57

तिर्यगूर्ध्वं समो माने योष्टोत्तरशतांगुलः । स भवेत्पृथिवीपालो बालोऽयं ते यथा द्विज

അളവിൽ അവൻ വീതിയിലും ഉയരത്തിലും സമപ്രമാണനായും, നൂറ് അങ്കുലത്തിന് ഒരു വിതസ്തി അധികമായും ഇരുന്നാൽ, ഹേ ദ്വിജാ, നിന്റെ ഈ ബാലൻ ഭൂമിപാലൻ—രാജാവ്—ആകും.

Verse 58

पंचसूक्ष्मः पंचदीर्घः सप्तरक्तः षडुन्नतः । त्रिपृथुर्लघुगंभीरो द्वात्रिंशल्लक्षणस्त्विति

‘ഇവനിൽ അഞ്ചു സൂക്ഷ്മലക്ഷണങ്ങൾ, അഞ്ചു ദീർഘലക്ഷണങ്ങൾ, ഏഴ് രക്തവർണ്ണലക്ഷണങ്ങൾ, ആറു ഉന്നതലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്; മൂന്നു വിശാലലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്; കൂടാതെ അവൻ അല്പ-ഗംഭീരൻ—ഇങ്ങനെ അവൻ ദ്വാത്രിംശത് ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ യുക്തൻ.’

Verse 59

पंचदीर्घाणि शस्यानि यथादीर्घायुषोस्य वै । भुजौ नेत्रे हनुर्जानु नासाऽस्य तनयस्य ते

ദീർഘായുസ്സിനായി അവനിൽ അഞ്ചു ദീർഘലക്ഷണങ്ങൾ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു—ഭുജങ്ങൾ, നേത്രങ്ങൾ, ഹനു, മുട്ടുകൾ, നാസിക; ഇതാ നിന്റെ പുത്രൻ.

Verse 60

ग्रीवाजंघा मेहनैश्च त्रिभिर्ह्रस्वोयमीडितः । स्वरेण सत्त्वनाभिभ्यां त्रिगंभीरः शिशुः शुभः

ഗ്രീവ, ജംഘ, മേഹൻ—ഈ മൂന്നിൽ അവൻ ‘ഹ്രസ്വൻ’ എന്നു പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു; സ്വരം, സത്ത്വം, നാഭി—ഇവ മൂലം ഈ ശുഭ ശിശു ‘ത്രിഗംഭീരൻ’ ആകുന്നു.

Verse 61

त्वक्केशांगुलिदशनाः पर्वाण्यंगुलिजान्यपि । तथास्य पंचसूक्ष्माणि दिक्पालपदभाग्यथा

ത്വക്ക്, കേശം, വിരലുകൾ, പല്ലുകൾ, വിരലുകളുടെ സന്ധികളും സൂക്ഷ്മവും സുകുമാരവും; അതിനാൽ അവനിൽ അഞ്ചു ‘സൂക്ഷ്മ’ ലക്ഷണങ്ങൾ ദിക്പാലപദഭാഗ്യത്തിന് യോജ്യം.

Verse 62

वक्षः कुक्ष्यलकं स्कंध करं वक्त्रं षडुन्नतम् । तथाऽत्र दृश्यते बाले महदैश्वर्यभाग्यथा

വക്ഷസ്, കുക്ഷി, അലകങ്ങൾ (ചുരുള്മുടി), സ്കന്ധങ്ങൾ, കരങ്ങൾ, വക്ത്രം—ഇവ ആറു ഉന്നത ലക്ഷണങ്ങൾ; ഈ ബാലനിൽ മഹത്തായ ഐശ്വര്യ-സമൃദ്ധിഭാഗ്യചിഹ്നങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 63

पाण्योस्तले च नेत्रांते तालुजिह्वाधरौष्ठकम् । सप्तारुणं च सनखमस्मिन्राज्यसुखप्रदम्

കൈകളുടെ തളങ്ങളിൽ, കണ്ണിന്റെ കോണുകളിൽ, താലു-ജിഹ്വയിൽ, കൂടാതെ അധരോഷ്ഠത്തിൽ (നഖങ്ങളോടുകൂടി) ഏഴ് അരുണവർണ്ണചായകൾ കാണുന്നു; ഇവ അവനിൽ രാജസുഖം നൽകുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 64

ललाटकटिवक्षोभिस्त्रिविस्तीर्णो यथाह्यसौ । सर्वतेजोतिरैश्वर्यं तथा प्राप्स्यति नान्यथा

ലലാടം, കടി, വക്ഷസ്ഥലം—ഈ മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങളിലും വിശാലതയും സുസംഘടനയും ഉള്ളവൻ നിശ്ചയമായി സർവ്വതേജോമയമായ ഐശ്വര്യവും രാജസമൃദ്ധിയും പ്രാപിക്കുന്നു; മറ്റഥാ അല്ല।

Verse 65

कमठीपृष्ठकठिनावकर्मकरणौ करौ । राज्यहेतू शिशोरस्य पादौ चाध्वनि कोमलौ

ശിശുവിന്റെ കൈകൾ ആമയുടെ പുറംപോലെ കഠിനവും പ്രവർത്തനയോഗ്യവും ആണെങ്കിൽ, അവ രാജപ്രാപ്തിക്ക് കാരണമാകും; വഴിയാത്രയ്ക്ക് কোমലമായ പാദങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ മഹാപഥങ്ങളിൽ മുന്നേറും।

Verse 66

अच्छिन्ना तर्जनीं व्याप्य तथा रेखास्य दृश्यते । कनिष्ठा पृष्ठनिर्याता दीर्घायुष्यं यथार्पयेत्

തർജനി മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച് മുറിയാത്ത രേഖ കാണുകയും, കനിഷ്ഠികയിലെ രേഖ പുറകോട്ടു നീളുകയും ചെയ്താൽ, അത് അവനു ദീർഘായുസ്സ് അർപ്പിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।

Verse 67

पादौ सुमांसलौ रक्तौ समौ सूक्ष्मौ सुशौभनौ । समगुल्फौ स्वेदहीनौ स्निग्धावैश्वर्यसूचकौ

മാംസലവും രക്തവർണ്ണവും സമവുമായ സൂക്ഷ്മസ്പർശമുള്ള മനോഹര പാദങ്ങൾ; സമമായ കണങ്കാൽ, അധിക വിയർപ്പില്ലായ്മ, സ്വാഭാവിക സ്നിഗ്ധത—ഇവ ഐശ്വര്യവും പ്രഭുത്വവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 68

स्वल्पाभिः कररेखाभिरारक्ताभिः सदासुखी । लिंगेन कृशह्रस्वेन राजराजो भविष्यति

കൈകളിൽ കുറച്ച്, അല്പം രക്തവർണ്ണമുള്ള രേഖകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അവൻ സദാ സുഖിയായി ഇരിക്കും; കൃശവും ഹ്രസ്വവുമായ ലിംഗം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവൻ രാജാധിരാജനാകും।

Verse 69

उत्कंटासनगुल्फास्फिग्नाभिरस्यापि वर्तुला । दक्षिणावर्तमरुणं महदैश्वर्यसूचिका

അവന്റെ നിതംബങ്ങളും തുടകളും കണങ്കാലുകളും നാഭിയും വൃത്താകാരമാണ്. വലത്തോട്ടു തിരിയുന്ന അരുണവർണ്ണ ശുഭചിഹ്നം മഹത്തായ ഐശ്വര്യസമൃദ്ധിയുടെ സൂചനയാണ്.

Verse 70

धारैका मूत्रयत्यस्मिन्दक्षिणावर्तिनी यदि । गंधश्च मीनमधुनोर्यदि वीर्ये तदा नृपः

അവന്റെ മൂത്രം ഒരേയൊരു സ്ഥിരധാരയായി പുറപ്പെടുകയും വലത്തോട്ടു തിരിയുകയും ചെയ്‌താൽ, കൂടാതെ വീര്യത്തിൽ മീനും തേനും പോലെയുള്ള സുഗന്ധം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ രാജാവാകുന്നു.

Verse 71

विस्तीर्णौ मांसलौ स्निग्धौ स्फिचावस्य सुखोचितौ । वामावर्तौ सुप्रलंबौ दोषौ दिग्रक्षणोचितौ

അവന്റെ നിതംബങ്ങൾ വിശാലവും മാംസലവും മൃദുവും സുഖയോഗ്യവുമാകുകയും, വൃഷണങ്ങൾ ഇടത്തോട്ടു തിരിഞ്ഞ് നന്നായി തൂങ്ങുകയും ചെയ്‌താൽ, അവൻ ദിക്കുകളുടെ രക്ഷയ്ക്ക്, അഥവാ രാജരക്ഷണാധികാരത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.

Verse 72

श्रीवत्सवज्रचक्राब्ज मत्स्यकोदंडदंडभृत् । तथास्य करगा रेखा यथा स्यात्त्रिदिवस्पतिः

അവന്റെ കൈരേഖകളിൽ ശ്രീവത്സം, വജ്രം, ചക്രം, പദ്മം, മത്സ്യം, കോദണ്ഡം (വില്ല്), ദണ്ഡം എന്നിവ പോലെയുള്ള ചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ത്രിലോകപതിയെപ്പോലെ ആകുന്നു.

Verse 73

द्वात्रिंशद्दशनश्चायं करकंबु शिरोधरः । कौंचदुंदुभिहंसाभ्र स्वरः सर्वेश्वराधिकः

അവന് മുപ്പത്തിരണ്ട് പല്ലുകളുണ്ട്; കൈകൾ ശംഖസദൃശം; തലയും കഴുത്തും സുസംഘടിതം; അവന്റെ സ്വരം—കൊക്ക്, ദുന്ദുഭി, ഹംസം, മേഘം എന്നിവപോലെ—അത്യുത്തമം, സർവാധിപത്യത്തിന് യോഗ്യം.

Verse 74

मधुपिंगलनेत्रोऽसौ नैनं श्रीस्त्यजति क्वचित् । पंचरेखललाटस्तु तथा सिंहोदरः शुभः

അവന്റെ കണ്ണുകൾ തേൻ-സ്വർണ്ണവർണ്ണം; ശ്രീ (സമൃദ്ധി) അവനെ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല. ലലാട്ടത്തിൽ അഞ്ചു രേഖകൾ; ഉദരം സിംഹസമം—സകലത്തിലും ശുഭം.

Verse 75

ऊर्ध्वरेखांकितपदो निःश्वसन्पद्मगंधवान् । अच्छिद्रपाणिः सुनखो महालक्षणवानयम्

അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ഉയർന്നു പോകുന്ന രേഖകൾ അങ്കിതമാണ്; അവന്റെ നിശ്വാസത്തിലും പദ്മസൗരഭ്യം. കൈകൾ ദോഷരഹിതം, നഖങ്ങൾ സുന്ദരം; മഹാലക്ഷണസമ്പന്നൻ അവൻ.

Verse 76

किंतु सर्वगुणोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम् । संपूर्णनिर्मलकलं पातयेद्विधुवद्विधिः

എങ്കിലും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനും സർവ്വശുഭലക്ഷണചിഹ്നിതനും, സർവ്വാംഗസമ്പൂർണ്ണനും നിർമലനും ആയവനെയും പ്രതികൂലവിധി വീഴ്ത്താം; വിധിനിയമപ്രകാരം ചന്ദ്രൻ ക്ഷയിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 77

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षणीयस्त्वसौ शिशुः । गुणोपि दोषतां याति वक्रीभूते विधातरि

അതുകൊണ്ട് ആ ശിശുവിനെ സർവ്വപ്രയത്നത്താൽ സംരക്ഷിക്കണം. വിധാതാവ് (ഭാഗ്യം) പ്രതികൂലമായാൽ ഗുണവും ദോഷമായി മാറും.

Verse 78

शंकेऽस्य द्वादशेवर्षे प्रत्यूहो विद्युदग्नितः । इत्युक्त्वा नारदो धीमान्स जगाम यथागतम्

“ഇവന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ മിന്നലും അഗ്നിയും മൂലമുള്ള ഒരു പ്രത്യൂഹം ഉണ്ടാകുമെന്നു ഞാൻ ശങ്കിക്കുന്നു.” എന്നു പറഞ്ഞ് ധീമാൻ നാരദൻ വന്നപോലെ തന്നെ പുറപ്പെട്ടു പോയി.

Verse 79

विश्वानरः सपत्नीकस्तच्छ्रुत्वा नारदेरितम् । तदैव मन्यमानोभूद्वज्रपातं सुदारुणम्

നാരദൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഭാര്യയോടുകൂടിയ വിശ്വാനരൻ ഉടൻതന്നെ അതിനെ അതിഭീകരമായ വജ്രപാതംപോലെ മനസ്സിൽ കരുതി।

Verse 80

हाहतोस्मीति वचसा हृदयं समताडयत् । मूर्च्छामवाप महतीं पुत्रशोकसमाकुलः

“ഹാ, ഞാൻ നശിച്ചു!” എന്നു വിളിച്ചുപറഞ്ഞ്, വാക്കുകളാൽ തന്നെ ഹൃദയം അടിച്ചതുപോലെ ചെയ്തു; പുത്രശോകത്തിൽ ആകുലനായി മഹാമൂർഛയിൽ വീണു।

Verse 81

शुचिष्मत्यपि दुःखार्ता रुरोदातीव दुःसहम् । आर्तस्वरेण हारावैरत्यंत व्याकुलेद्रिया

ശുചിഷ്മതിയും ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയായി സഹിക്കാനാവാതെ കരഞ്ഞു; ആർ‍ത്തസ്വരത്തിൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അത്യന്തം വിറച്ചുകൊണ്ട്, അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ചു।

Verse 82

हाशिशो हागुणनिधे हा पितुर्वाक्यकारक । हा कुतो मंदभाग्याया जठरे मे समागतः

“ഹാ എന്റെ ശിശുവേ! ഹാ ഗുണനിധേ! ഹാ പിതാവിന്റെ വാക്ക് നിറവേറ്റിയവനേ! ഹാ, ഞാൻ മന്ദഭാഗ്യവതി—നീ എങ്ങനെ എന്റെ ഗർഭത്തിൽ എത്തി?” എന്നു അവൾ വിലപിച്ചു।

Verse 83

त्वदेकपुत्रां हापुत्रकोऽत्र मां त्रायते पुरा । त्वदृते त्वद्गुणोर्म्याढ्ये पतितां शोकसागरे

“ഹാ പുത്രാ! നീയേ എന്റെ ഏകപുത്രൻ; നിന്നില്ലാതെ ഇവിടെ എന്നെ ആരാണ് രക്ഷിക്കുക? ഗുണതരംഗങ്ങളാൽ സമൃദ്ധനേ! ഞാൻ ശോകസാഗരത്തിൽ വീണിരിക്കുന്നു।”

Verse 84

हा बाल हा विमल हा कमलायताक्ष हा लोकलोचनचकोर कुरंगलक्ष्मन् । हा तात तात नयनाब्ज मयूखमालिन्हा मातुरुत्सवसहस्रसुखैकहेतो

അയ്യോ ബാലാ! അയ്യോ വിമലാ! അയ്യോ കമലനയനാ! ലോകദൃഷ്ടിയുടെ ആനന്ദമേ! മാൻപോലുള്ള ലാവണ്യമേ! അയ്യോ മകനേ, അയ്യോ മകനേ! കിരണമാലകളാൽ ശോഭിത പദ്മനയനാ! മാതാവിന് സഹസ്രോത്സവസുഖത്തിന്റെ ഏക കാരണം!

Verse 85

हा पूर्णचंद्रमुख हा सुनखांगुलीक हा चाटुकारवचनामृतवीचिपूर । दुःखैः कियद्भिरहहां गमयात्वमाप्तः किं किं कृतं गृहपते न मया त्वदाप्त्यै

അയ്യോ പൂർണ്ണചന്ദ്രമുഖാ! അയ്യോ സുന്ദര നഖ-അംഗുലികളുള്ളവനേ! അയ്യോ, സ്നേഹമധുരവചനങ്ങൾ അമൃതതരംഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവനേ! എത്ര ദുഃഖങ്ങളാൽ—അയ്യോ!—നീ ദൂരേ കൊണ്ടുപോയി? ഹേ ഗൃഹപതേ! നിന്നെ നേടാൻ (അടുത്തു നിലനിർത്താൻ) ഞാൻ എന്തെല്ലാം ചെയ്തില്ല?

Verse 86

नोप्तो बलिर्न बत कासु च देवता सुतीर्थानि कानि न मयाध्युषितानि वत्स । के के मया न नियमौषधमंत्रयंत्राः संसाधितास्तव कृते सुकृतैकलभ्य

ഒരു ബലിയർപ്പണവും വിട്ടുകളഞ്ഞില്ല; ഏത് ഏത് ദേവതകളെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചില്ല? ഏത് തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഞാൻ വസിച്ചില്ല, വത്സാ? നിനക്കായി—ഹേ സുകൃതം കൊണ്ടുമാത്രം ലഭ്യനായവനേ—ഏത് ഏത് നിയമം, ഔഷധം, മന്ത്രം, യന്ത്രം ഞാൻ സാധിച്ചില്ല?

Verse 87

संसारसागरतरे हर दुःखभारं सारं मुखेंदुमभिदर्शय सौख्यसिंधो । पुन्नामतीव्रनरकार्णव वाडवाग्नेस्संजीवयस्व पितरं निजवाक्सुधोक्षैः

ഹേ സംസാരസാഗരം കടത്തുന്നവനേ! ദുഃഖഭാരം നീക്കുക. ഹേ സൗഖ്യസിന്ധുവേ! നിന്റെ മുഖചന്ദ്രസാരം വീണ്ടും കാണിക്കൂ. ഹേ ‘പുന്നാമ’ എന്ന ഭീകര നരകസമുദ്രത്തിലെ വാഡവാഗ്നിയേ! നിന്റെ വാക്സുധാവർഷങ്ങളാൽ പിതാവിനെ സംജീവിപ്പിക്കൂ.

Verse 88

किंदेवता अहह जन्ममहोत्सवेऽस्य ज्ञात्वेति भाविमिलिता युगपत्समस्ताः । एकस्थ सर्वगुण शील कलाकलाप सौंदर्यलक्षणपरीक्षणपूर्णहर्षाः

“ഇത് ഏത് ദേവത?” എന്ന് വിചാരിച്ച്, അവന്റെ മഹാജന്മോത്സവത്തിൽ എല്ലാവരും ഒരേസമയം കൂടി വന്നു; ഈ ഒരേ ശിശുവിൽ സകല ഗുണം, ശീലം, കലാസമൂഹം, സൗന്ദര്യം, ശുഭലക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവ പരിശോധിച്ച് പരിപൂർണ്ണ ഹർഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 89

शंभो महेश करुणाकर शूलपाणे मृत्युंजयस्त्वमिति वेदविदो वदंति । त्वद्दत्त बालतनये यदि कालकालः स्यादेवमत्र वद कस्य भवेन्न पातः

ഹേ ശംഭോ, മഹേശാ, കരുണാസാഗരാ, ശൂലപാണേ! വേദവിദർ പറയുന്നു നീ മരണജയൻ ആണെന്ന്. നിനക്കാൽ ദത്തമായ ബാലപുത്രനു കാലരൂപമായ മരണം തന്നെ മരണമായാൽ, പറയുക—ഈ ലോകത്ത് ആരാണ് പതിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 90

हा हंतहंतभवता भव तापहारी कस्माद्विधेऽत्र विदधे बहुभिः प्रयत्नैः । बालो विशालगुणसिंधुमगाधमध्यं सद्रत्नसारमखिलं सविधं विधाय

അയ്യോ! അയ്യോ! ഹേ വിധാതാവേ, ഭവതാപഹാരീ! ഇത്രയും പരിശ്രമത്തോടെ നീ എന്തിന് ഇവിടെ അവനെ സൃഷ്ടിച്ചു—ഗുണങ്ങളുടെ വിശാലസമുദ്രമായ, ആഴം അളക്കാനാകാത്ത, സകല സദ്രത്നങ്ങളുടെ സാരമായ, സർവ്വവിധം സമ്പൂർണ്ണനായ ആ ബാലനെ?

Verse 91

हा कालबालकवती किमुतेन राज्ञी त्वत्कालतां न हृतवान्नसुताननेंदुः । बालेति कोमलमृणाल लतांगलीलं दंभोलिनिष्ठुरकठोरकुठारदंष्ट्रः

അയ്യോ—കാലം അവളെ സന്താനഹീനയാക്കി! എന്നാൽ ഈ രാജ്ഞിയുടെ അവസ്ഥ എന്ത്—പുത്രമുഖചന്ദ്രൻ അവളുടെ പ്രാണശക്തി കവർന്നില്ലേ? ‘കുഞ്ഞ്!’—എന്നാലും താമരനാരും വള്ളിയുംപോലെ কোমലമായ ദേഹലീലയിൽ കാലം പ്രഹരിച്ചു; അതിന്റെ ദന്തങ്ങൾ വജ്രംപോലെ കഠിനം, കോടാലിപോലെ നിർദയം, ഖഡ്ഗംപോലെ നിഷ്ഠുരം.

Verse 92

इत्थं विलप्य बहुशो नयनांबुधारासंपातजात तटिनी शतमुत्तरंगम् । सा तोकशोकजनितानल तापतप्ता प्रोच्छ्वस्यदीर्घविपुलोष्णमहो शुशोष

ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ച് അവളുടെ കണ്ണീർധാരകൾ ഒഴുകി; പൊങ്ങുന്ന തരംഗങ്ങളോടെ നൂറുകണക്കിന് നദികളുപോലെ ആയി. കുഞ്ഞുശോകജന്യ അഗ്നിതാപത്തിൽ ദഗ്ധയായി അവൾ ദീർഘവും ഭാരവുമായ കത്തുന്ന നിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു—അയ്യോ, ഒടുവിൽ വാടിയും ഉണങ്ങിയും പോയി.

Verse 93

आकर्ण्य तत्करुणवत्परिदेवितानि तानि द्रुमा व्रततयः कुसुमाश्रुपातैः । प्रायो रुदंति पततां विरुतार्तरावैरालोल्यमौलिमसकृत्पवनच्छलेन

ആ കരുണാഭരിതമായ വിലാപങ്ങൾ കേട്ട് ആ വൃക്ഷങ്ങൾ വ്രതധാരികളായ തപസ്വികളുപോലെ തോന്നി—പുഷ്പങ്ങളെ കണ്ണീരാക്കി ചൊരിഞ്ഞ് അവർ കരയുന്നതുപോലെ. വീഴുന്ന പക്ഷികളുടെ വ്യാകുല ആർ‍ത്തനാദങ്ങളാൽ അവർ മിക്കവാറും കരഞ്ഞു; കാറ്റിന്റെ നിമിത്തം അവരുടെ ശിഖരങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ആടിക്കുലുങ്ങി.

Verse 94

रुण्णं तया किल तथा बहुमुक्तकंठमार्तस्वरैः प्रतिरवच्छलतो यथोच्चैः । तद्दुःखतोनुरुरुदुर्गिरिकंदरास्याः सर्वा दिशः स्थगितपत्रिमृगागमा हि

അവൾ അങ്ങനെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു; കണ്ഠം വീണ്ടും വീണ്ടും മുട്ടിപ്പിടിച്ചു; ആർത്തസ്വരങ്ങൾ അത്ര ഉയർന്നതായിരുന്നു, പ്രതിധ്വനി പുനഃപുനഃ മടങ്ങിവന്നു. ആ ദുഃഖവേഗത്തിൽ പർവ്വതഗുഹകളുടെ വായുകളും വിലപിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി; പക്ഷികളും മൃഗങ്ങളും നിശ്ശബ്ദമായി, എല്ലാ ദിക്കുകളും നിറഞ്ഞ് മൂടപ്പെട്ടു।

Verse 95

श्रुत्वार्तनादमिति विश्वनरोपि मोहं हित्वोत्थितः किमिति किंत्विति किंकिमेतत् । उच्चैर्वदन्गृहपतिः क्व समे बहिस्थः प्राणोंतरात्मनिलयः सकलेंद्रियेशः

ആ ആർ‍ത്തനാദം കേട്ട് വിശ്വനരനും മോഹം വിട്ട് പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റ്—“ഇത് എന്ത്? എന്തുകൊണ്ട്? എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?” എന്നു വിളിച്ചു. ഗൃഹപതി ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു—“അവൻ എവിടെ—പുറത്ത് സമതലത്തിലോ? പ്രാണസ്വരൂപൻ, അന്തരാത്മയിൽ നിവസിക്കുന്നവൻ, സകലേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധീശ്വരൻ.”

Verse 96

अगस्त्य उवाच । ततो दृष्ट्वा स पितरौ बहुशोकसमावृतौ । स्मित्वोवाच ततो मातस्त्रासस्त्वीदृक्कुतो हि वाम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് അദ്ദേഹം മാതാപിതാക്കളെ മഹാശോകത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടവരായി കണ്ടു പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—“അമ്മേ, നിങ്ങളിരുവര്ക്കും ഇങ്ങനെ ഭയം എന്തുകൊണ്ട്?”

Verse 97

न मांकृत वपुस्त्राणं भवच्चरणरेणुभिः । कालः कलयितुं शक्तो वराकी चंचलाल्पिका

നിങ്ങളുടെ പാദരേണുവാൽ എന്റെ ദേഹത്തെ ‘സംരക്ഷിത വസ്തു’ ആക്കരുത്. ദീനവും ചഞ്ചലവും അല്പശക്തിയുമായ കാലം എന്നെ അളക്കുകയോ ബന്ധിക്കുകയോ കഴിയില്ല।

Verse 98

प्रतिज्ञां शृणुतं तातौ यदि वां तनयो ह्यहम् । करिष्येहं तथा तेन विद्युन्मत्तस्त्रसिष्यति

പ്രിയ മാതാപിതാക്കളേ, എന്റെ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കൂ. ഞാൻ സത്യമായും നിങ്ങളുടെ പുത്രനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യും—മിന്നലുപോലെ ഉന്മത്തനായവനും വിറയ്ക്കും.

Verse 99

मृत्युंजयं समाराध्य सर्वज्ञं सर्वदं सताम् । कालकालं महाकालं कालकूटविषादिनम्

സജ്ജനർക്കു സർവ്വവരദനായ സർവ്വജ്ഞൻ മൃത്യുഞ്ജയനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, കാലത്തിനും കാലനായ മഹാകാലനെ, കാലകൂടവിഷഭക്ഷകനെയുമഭജിക്ക।

Verse 100

इति श्रुत्वा वचस्तस्य जरितौ द्विजदंपती । अकालामृतवर्षौघ शांततापौ तदोचतुः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികൾ—അകാല അമൃതവർഷപ്രവാഹം പോലെ അവരുടെ താപം ശമിച്ചവർ—അപ്പോൾ പറഞ്ഞു।

Verse 110

अंधकं यस्त्रिशूलाग्रप्रोतं वर्षायुतं पुरा । त्रैलोक्यैश्वर्यसंमूढं शोषयामास भानुना

പൂർവ്വകാലത്ത് ത്രിശൂലാഗ്രത്തിൽ അന്ധകനെ പത്തായിരം വർഷം കുത്തി നിർത്തി, ത്രിലോകൈശ്വര്യത്തിൽ മോഹിതനായ അവനെ തന്റെ തേജോതാപത്തിൽ ഉണക്കിയവൻ—അവൻ തന്നേ।

Verse 120

आलोक्यालोक्य तल्लिंगं तुतोष हृदये बहु । परमानंदकंदाख्यं स्फुटमेतन्न संशयः

ആ ലിംഗത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദർശിച്ച് അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മഹാനന്ദം നിറഞ്ഞു. സംശയമില്ലാതെ ഇതുതന്നെ ‘പരമാനന്ദ-കന്ദം’—പരമാനന്ദത്തിന്റെ മൂലകന്ദം।

Verse 130

विश्वेषां विश्वबीजानां कर्माख्यानां लयो यतः । अस्मिन्निर्वाणदे लिंगे विश्वलिंगमिदं ततः

ഈ നിർവാണദായക ലിംഗത്തിൽ സർവ്വ വിശ്വബീജങ്ങളും കർമ്മാഖ്യാനങ്ങളും ലയിക്കുന്നതിനാൽ, ഇതിനെ ‘വിശ്വലിംഗം’—ജഗത്തിന്റെ ലിംഗം—എന്ന് വിളിക്കുന്നു।

Verse 140

उवाच मधुरं धीरः कीरवन्मधुराक्षरम् । मघवन्वृत्रशत्रो त्वां जाने कुलिशपाणिनम्

ധീരൻ തത്തപക്ഷിയുടെ മധുരസ്വരമെന്നപോലെ മധുരാക്ഷരങ്ങളാൽ സ്നിഗ്ധമായി പറഞ്ഞു— “ഹേ മഘവൻ, വൃത്രഹന്താ! നിന്നെ വജ്രധാരി ഇന്ദ്രനെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു।”

Verse 150

परिज्ञाय महादेवं गुरुवाक्यत आगमात् । हर्ष बाष्पाकुलः सन्न कठो रोमांचकंचुकः

ഗുരുവചനവും ആഗമപ്രമാണവും വഴി മഹാദേവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ഹർഷാശ്രുക്കളാൽ വിങ്ങി; രോമാഞ്ചം കൊണ്ട് ദേഹം കഠിനമായി, രോമാഞ്ചം തന്നെയൊരു കഞ്ചുകമായതുപോലെ തോന്നി।

Verse 160

ततः काशीं पुनः प्राप्य कल्पांते मोक्षमाप्नुयात् । वीरेश्वरस्य पूर्वेण गंगायाः पश्चिमे तटे

അതിനുശേഷം വീണ്ടും കാശിയെ പ്രാപിച്ച് കല്പാന്തത്തിൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും— വീരേശ്വരന്റെ കിഴക്കുവശത്ത്, ഗംഗയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത്।

Verse 163

गणावूचतुः । इत्थमग्निस्वरूपं ते शिवशर्मन्प्रवर्णितम् । किमन्यच्छ्रोतुकामोसि कथयावस्तदीरय

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു— “ഹേ ശിവശർമൻ, ഇങ്ങനെ നിന്റെ അഗ്നിസ്വരൂപം വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടു. ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം? പറയുക—വ്യക്തമായി ഉച്ചരിക്കുക।”