Adhyaya 8

Verse 1

सूत उवाच । नित्यानंदमयं शांतं निर्विकल्पं निरामयम् । शिवतत्त्वमनाद्यंतं ये विदुस्ते परं गताः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശിവതത്ത്വത്തെ നിത്യാനന്ദമയം, ശാന്തം, നിർവികൽപം, നിരാമയം, അനാദി-അന്തരഹിതം എന്നു യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 2

विरक्ताः कामभोगेभ्यो ये प्रकुर्वंत्यहैतुकीम् । भक्तिं परां शिवे धीरास्तेषां मुक्तिर्न संसृतिः

കാമഭോഗങ്ങളിൽ നിന്നു വിരക്തരായി, ധീരചിത്തത്തോടെ ശിവനിൽ അഹേതുകമായ പരമഭക്തി ആചരിക്കുന്നവർക്ക് മുക്തിയേ ഉള്ളു; സംസാരചക്രം അല്ല।

Verse 3

विषयानभिसंधाय ये कुर्वंति शिवे रतिम् । विषयैर्नाभिभूयंते भुंजानास्तत्फलान्यपि

വിഷയങ്ങളെ ലക്ഷ്യമാക്കാതെ ശിവനിൽ രതി വളർത്തുന്നവർ, ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാലും വിഷയങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല।

Verse 4

येन केनापि भावेन शिवभक्तियुतो नरः । न विनश्यति कालेन स याति परमां गतिम्

ഏതു ഭാവത്താലായാലും ശിവഭക്തിയോടെ ഉള്ള മനുഷ്യൻ കാലത്തിന്റെ അധീനതയിൽ നശിക്കുകയില്ല; അവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും।

Verse 5

आरुरुक्षुः परं स्थानं विषयासक्तमानसः । पूजयेत्कर्मणा शंभुं भोगांते शिवमाप्नुयात्

പരമസ്ഥാനത്തിലേക്ക് ഉയരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിലും മനസ്സ് വിഷയാസക്തമായവൻ, വിധിപൂർവം കർമങ്ങളാൽ ശംഭുവിനെ പൂജിക്കട്ടെ; ഭോഗാന്തത്തിൽ ശിവനെ പ്രാപിക്കാം।

Verse 6

अशक्तः कश्चिदुत्स्रष्टुं प्रायो विषयवासनाम् । अतः कर्ममयी पूजा कामधेनुः शरीरिणाम्

മിക്കവരും വിഷയവാസനകൾ ഉപേക്ഷിക്കാൻ പ്രായം അശക്തരാണ്; അതിനാൽ കർമമയമായ പൂജ ദേഹധാരികൾക്കു കാമധേനുവുപോലെ ഫലപ്രദമാണ്.

Verse 7

मायामयेपि संसारे ये विहृत्य चिरं सुखम् । मुक्तिमिच्छन्ति देहांते तेषां धर्मोयमीरितः

മായാമയമായ ഈ ലോകത്തിൽ ദീർഘകാലം സുഖം അനുഭവിച്ചിട്ടും ദേഹാന്തത്തിൽ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കായി ഈ ധർമ്മം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 8

शिवपूजा सदा लोके हेतुः स्वर्गापवर्गयोः । सोमवारे विशेषेण प्रदोषादिगुणान्विते

ലോകത്തിൽ ശിവപൂജ എപ്പോഴും സ്വർഗ്ഗവും അപവർഗ്ഗവും (മോക്ഷവും) ലഭിക്കാനുള്ള കാരണമാകുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് തിങ്കളാഴ്ച, പ്രദോഷാദി പുണ്യഗുണങ്ങളോടെ ചെയ്താൽ.

Verse 9

केवलेनापि ये कुर्युः सोमवारे शिवार्चनम् । न तेषां विद्यते किंचिदिहामुत्र च दुर्लभम्

തിങ്കളാഴ്ച മാത്രം ശിവാർച്ചന ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ദുർലഭമെന്നൊന്നുമില്ല.

Verse 10

उपोषितः शुचिर्भूत्वा सोमवारे जितेंद्रियः । वैदिकैर्लौकिकैर्वापि विधिवत्पूजयेच्छिवम्

തിങ്കളാഴ്ച ഉപവസിച്ച്, ശുചിയായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച്, വൈദികമോ ലൗകികമോ ആയ വിധിപ്രകാരം ശിവനെ പൂജിക്കണം.

Verse 11

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा कन्या वापि सभर्त्तृका । विभर्तृका वा संपूज्य लभते वरमीप्सितम्

ബ്രഹ്മചാരിയായാലും ഗൃഹസ്ഥനായാലും, കന്യയായാലും ഭർത്താവുള്ള സ്ത്രീയായാലും, വിധവയായാലും—വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ ഇഷ്ടവരം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 12

अत्राहं कथयिष्यामि कथां श्रोतृमनोहराम् । श्रुत्वा मुक्तिं प्रयांत्येव भर्तिर्भवति शांभवी

ഇവിടെ ഞാൻ ശ്രോതാക്കളുടെ ഹൃദയം ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കഥ പറയാം; അത് കേട്ടാൽ അവർ നിശ്ചയമായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കും, ശംഭു (ശിവൻ) ഭക്തിയും ഉദിക്കും.

Verse 13

आर्यावर्ते नृपः कश्चिदासीद्धर्मभृतां वरः । चित्रवर्मेति विख्यातो धर्मराजो दुरात्मनाम्

ആര്യാവർത്തത്തിൽ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു, ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ‘ചിത്രവർമ്മ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, ദുഷ്ടർക്കു ധർമ്മരാജനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 14

स गोप्ता धर्मसेतूनां शास्ता दुष्पथगामिनाम् । यष्टा समस्तयज्ञानां त्राता शरणमिच्छताम्

അവൻ ധർമ്മസേതുക്കളുടെ രക്ഷകൻ, ദുഷ്പഥഗാമികളെ ശിക്ഷിക്കുന്ന ശാസ്താവ്, സമസ്ത യജ്ഞങ്ങളുടെ യജമാനൻ, ശരണം തേടുന്നവരുടെ ത്രാതാവായിരുന്നു.

Verse 15

कर्त्ता सकलपुण्यानां दाता सकलसंपदाम् । जेता सपत्नवृंदानां भक्तः शिवमुकुन्दयोः

അവൻ സകല പുണ്യങ്ങളുടെയും കർത്താവ്, സകല സമ്പത്തുകളുടെയും ദാതാവ്, ശത്രുസമൂഹങ്ങളുടെ ജേതാവ്, ശിവനും മുകുന്ദനും (വിഷ്ണു) ഇരുവരുടെയും ഭക്തൻ ആയിരുന്നു.

Verse 16

सोनुकूलासु पत्नीषु लब्ध्वा पुत्रान्महौजसः । चिरेण प्रार्थितां लेभे कन्यामेकां वराननाम्

അനുകൂലസ്വഭാവമുള്ള ഭാര്യമാരിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം മഹാബലമുള്ള പുത്രന്മാരെ നേടിയിരുന്നുവെങ്കിലും, ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ഏറെ പ്രാർത്ഥിച്ച ഫലമായി ഒരു സുന്ദരമുഖിയായ ഏക കന്യയെ ലഭിച്ചു।

Verse 17

स लब्ध्वा तनयां दिष्ट्या हिमवानिव पार्वतीम् । आत्मानं देवसदृशं मेने पूर्णमनोरथम्

ഇങ്ങനെ ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ കന്യയെ ലഭിച്ചപ്പോൾ—ഹിമവാൻ പാർവതിയെ ലഭിച്ചതുപോലെ—അദ്ദേഹം തനിയെ ദേവസദൃശനായി, മനോരഥം പൂർണ്ണമായവനായി കരുതി।

Verse 18

स एकदा जातकलक्षणज्ञानाहूय साधून्द्विजमुख्यवृंदान् । कुतूहलेनाभिनिविष्टचेताः पप्रच्छ कन्याजनने फलानि

ഒരു ദിവസം ജാതകവും ശുഭലക്ഷണങ്ങളും അറിയുന്ന സദാചാരികളായ പ്രധാന ബ്രാഹ്മണരെ വിളിച്ചു വരുത്തി; കൗതുകത്തോടെ മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി കന്യാജനനത്തിന്റെ ഫലങ്ങളും പരിണാമങ്ങളും ചോദിച്ചു।

Verse 19

अथ तत्राब्रवीदेको बहुज्ञो द्विजसत्तमः । एषा सीमंतिनी नाम्ना कन्या तव महीपते

അപ്പോൾ അവിടെ ഒരുപാട് വിജ്ഞാനമുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹീപതേ, നിന്റെ ഈ കന്യയുടെ നാമം ‘സീമന്തിനി’ ആകുന്നു।”

Verse 20

उमेव मांगल्यवती दमयंतीव रूपिणी । भारतीव कलाभिज्ञा लक्ष्मीरिव महागुणा

അവൾ ഉമയെപ്പോലെ മംഗളവതി, ദമയന്തിയെപ്പോലെ രൂപിണി; ഭാരതി (സരസ്വതി)യെപ്പോലെ കലകളിൽ നിപുണ, ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ മഹാഗുണസമ്പന്ന.

Verse 21

सुप्रजा देवमातेव जानकीव धृतव्रता । रविप्रभेव सत्कांतिश्चंद्रिकेव मनोरमा

അവൾ ദേവമാതാവിനെപ്പോലെ സുസന്താനസമ്പന്നയാകും; ജാനകിയെപ്പോലെ (സീതയെപ്പോലെ) ധൃതവ്രതയായിരിക്കും. അവളുടെ ശുഭകാന്തി സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തവും, ചന്ദ്രികപോലെ മനോഹരവും ആയിരിക്കും.

Verse 22

दशवर्षसहस्राणि सह भर्त्रा प्रमोदते । प्रसूय तनयानष्टौ परं सुखमवाप्स्यति

അവൾ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം പത്തായിരം വർഷങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ വസിക്കും. എട്ട് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ച് അവൾ പരമസുഖം പ്രാപിക്കും.

Verse 23

इत्युक्तवंतं नृपतिर्धनैः संपूज्य तं द्विजम् । अवाप परमां प्रीतिं तद्वागमृतसेवया

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ആ ദ്വിജനെ രാജാവ് ധനദാനങ്ങളാൽ സമ്യകമായി പൂജിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്യാമൃതം സേവിച്ചതാൽ രാജാവ് പരമ പ്രീതിയെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 24

अथान्योऽपि द्विजः प्राह धैर्यवानमितद्युतिः । एषा चतुर्दशे वर्षे वैधव्यं प्रतिपत्स्यति

അപ്പോൾ മറ്റൊരു ദ്വിജൻ പറഞ്ഞു—ധൈര്യവാനും അമിതതേജസ്സുള്ളവനും: “ഇവൾ പതിനാലാം വയസ്സിൽ വൈധവ്യം പ്രാപിക്കും.”

Verse 25

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वज्रनिर्घातनिष्ठुरम् । मुहूर्तमभवद्राजा चिंताव्याकुलमानसः

അവന്റെ വാക്കുകൾ വജ്രാഘാതംപോലെ നിഷ്ഠുരമായി കേട്ട രാജാവ് ഒരു നിമിഷം ചിന്തയിൽ വ്യാകുലനായി; മനസ്സ് കലങ്ങിയുപോയി.

Verse 26

अथ सर्वान्समुत्सृज्य ब्राह्मणान्ब्रह्मवत्सलः । सर्वं दैवकृतं मत्त्वा निश्चिंतः पार्थिवोऽभवत्

അനന്തരം ബ്രഹ്മധർമ്മപ്രിയനായ രാജാവ് എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആദരത്തോടെ വിടവാങ്ങിച്ചു. എല്ലാം ദൈവനിർണ്ണയമെന്നു കരുതി അദ്ദേഹം നിശ്ചിന്തനായി.

Verse 27

सापि सीमंतिनी बाला क्रमेण गतशैशवा । वैधव्यमात्मनो भावि शुश्रावात्मसखीमुखात्

ആ സീമന്തിനി ബാലികയും ക്രമേണ ബാല്യം കടന്നു വളർന്നു. തന്റെ ആത്മസഖിയുടെ വായിൽ നിന്ന് തനിക്കു വൈധവ്യം വിധിയെന്നു കേട്ടു.

Verse 28

परं निर्वेदमापन्ना चिंतयामास बालिका । याज्ञवल्क्यमुनेः पत्नीं मैत्रेयीं पर्यपृच्छत

ഗാഢമായ നിർവേദത്തിൽ ആകുലയായി ബാലിക ചിന്തിച്ചു. പിന്നെ യാജ്ഞവൽക്ക്യ മുനിയുടെ ഭാര്യ മൈത്രേയിയെ സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു.

Verse 29

मातस्त्वच्चरणांभोजं प्रपन्नास्मि भयाकुला । सौभाग्यवर्धनं कर्म मम शंसितुमर्हसि

അമ്മേ, ഭയത്തോടെ വിറച്ച് ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ചരണകമലങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്റെ സൗഭാഗ്യം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കർമ്മം/വ്രതം ദയവായി ഉപദേശിക്കണം.

Verse 30

इति प्रपन्नां नृपतेः कन्यां प्राह मुनेः सती । शरणं व्रज तन्वंगि पार्वतीं शिवसंयुताम्

ഇങ്ങനെ ശരണം പ്രാപിച്ച രാജകുമാരിയോട് മുനിപത്നിയായ സതി പറഞ്ഞു—“ഹേ സുന്ദരാംഗീ, ശിവസഹിതയായ പാർവതീദേവിയുടെ ശരണം പ്രാപിക്ക.”

Verse 31

सोमवारे शिवं गौरीं पूजयस्व समाहिता । उपोषिता वा सुस्नाता विरजाम्बरधारिणी

തിങ്കളാഴ്ച ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശിവനെയും ഗൗരിയെയും പൂജിക്കണം—ഉപവസിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത് മാലിന്യമില്ലാത്ത ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ചോ.

Verse 32

यतवाङ्निश्चलमनाः पूजां कृत्वा यथोचिताम् । ब्राह्मणान्भोजयित्वाथ शिवं सम्यक्प्रसादयत्

വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച് മനസ്സ് സ്ഥിരമാക്കി യഥോചിതമായ പൂജ നിർവഹിക്കണം; തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിച്ച് ശിവനെ സമ്യകമായി പ്രസന്നനാക്കണം.

Verse 33

पापक्षयोऽभिषेकेण साम्राज्यं पीठपूजनात् । सौभाग्यमखिलं सौख्यं गंधमाल्याक्षतार्पणात्

അഭിഷേകത്താൽ പാപക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു; പീഠപൂജയാൽ സാമ്രാജ്യാധികാരം ലഭിക്കുന്നു. ഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം അർപ്പിച്ചതാൽ സൗഭാഗ്യവും സർവ്വസുഖവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 34

धूपदानेन सौगंध्यं कांतिर्दीपप्रदानतः । नैवेद्यैश्च महाभोगो लक्ष्मीस्तांबूलदानतः

ധൂപദാനത്താൽ സുഗന്ധം ലഭിക്കുന്നു; ദീപദാനത്താൽ കാന്തി ലഭിക്കുന്നു. നൈവേദ്യത്താൽ മഹാഭോഗം, താംബൂലദാനത്താൽ ലക്ഷ്മി—സമ്പത്ത്—ലഭിക്കുന്നു.

Verse 35

धर्मार्थकाममोक्षाश्च नमस्कारप्रदानतः । अष्टैश्वर्यादिसिद्धीनां जप एव हि कारणम्

നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചതാൽ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു; അഷ്ടൈശ്വര്യാദി സിദ്ധികളുടെ കാരണം നിശ്ചയമായും ജപം തന്നെയാണ്.

Verse 36

होमेन सर्वकामानां समृद्धिरुपजायते । सर्वेषामेव देवानां तुष्टिर्ब्राह्मणभोजनात्

ഹോമംകൊണ്ട് സർവ്വകാമങ്ങളുടെയും സിദ്ധിയും സമൃദ്ധിയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണഭോജനത്താൽ സർവ്വദേവന്മാരുടെയും തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 37

इत्थमाराधय शिवं सोमवारे शिवामपि । अत्यापदमपि प्राप्ता निस्तीर्णाभिभवा भवेः

ഇങ്ങനെ ശിവനെ ആരാധിക്കൂ; തിങ്കളാഴ്ച ശിവാ ദേവിയെയും കൂടി പൂജിക്കൂ. അത്യന്തം മഹാവിപത്ത് വന്നാലും നീ അതിനെ കടന്ന്, പരാജിതനാകാതെ ഇരിക്കും.

Verse 38

घोराद्घोरं प्रपन्नापि महाक्लेशं भयानकम् । शिवपूजाप्रभावेण तरिष्यसि महद्भयम्

നീ അത്യന്തം ഘോരാവസ്ഥയിൽ പതിച്ച് മഹാഭയങ്കരമായ ക്ലേശത്തിൽ അകപ്പെട്ടാലും—ശിവപൂജയുടെ പ്രഭാവത്താൽ ആ മഹാഭയം നീ കടന്നുപോകും.

Verse 39

इत्थं सीमंतिनीं सम्यगनुशास्य पुनः सती । ययौ सापि वरारोहा राजपुत्री तथाऽकरोत्

ഇങ്ങനെ വിവാഹിതയായ സ്ത്രീയെ ശരിയായി ഉപദേശിച്ച് സതി വീണ്ടും പുറപ്പെട്ടു. ആ സുന്ദരരൂപിണിയായ രാജകുമാരിയും അതുപോലെ തന്നെയാക്കി.

Verse 40

दमयंत्यां नलस्यासीदिंद्रसेनाभिधः सुतः । तस्य चंद्रांगदो नाम पुत्रोभू च्चंद्रसन्निभः

ദമയന്തിയിൽ നിന്ന് നലന് ഇന്ദ്രസേനൻ എന്നൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവന് ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തനായ ചന്ദ്രാംഗദൻ എന്നൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 41

चित्रवर्मा नृपश्रेष्ठस्तमाहूय नृपात्मजम् । कन्यां सीमंतिनीं तस्मै प्रायच्छद्गुर्वनुज्ञया

നൃപശ്രേഷ്ഠനായ ചിത്രവർമ്മ രാജാവ് ആ രാജകുമാരനെ വിളിപ്പിച്ച്, ഗുരുവിന്റെ അനുവാദത്തോടെ തന്റെ പുത്രി സീമന്തിനിയെ അവനു വിവാഹമായി നൽകി।

Verse 42

सोऽभून्महोत्सवस्तत्र तस्या उद्वाहकर्मणि । यत्र सर्वमहीपानां समवायो महानभूत्

അവളുടെ ഉദ്വാഹകർമ്മത്തിൽ അവിടെ മഹോത്സവം ഉണ്ടായി; ഭൂമിയാകമാനമുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ മഹാസമാഗമം അവിടെ കൂടിച്ചേർന്നു।

Verse 43

तस्याः पाणिग्रहं काले कृत्वा चंद्रांगदः कृती । उवास कतिचिन्मासांस्तत्रैव श्वशुरालये

യോഗ്യസമയത്ത് കഴിവുള്ള ചന്ദ്രാംഗദൻ അവളുടെ പാണിഗ്രഹണസംസ്കാരം നടത്തി; തുടർന്ന് ചില മാസങ്ങൾ അവിടെ തന്നേ ശ്വശുരഗൃഹത്തിൽ താമസിച്ചു।

Verse 44

एकदा यमुनां तर्तुं स राजतनयो बली । आरुरोह तरीं कैश्चिद्वयस्यैः सह लीलया

ഒരിക്കൽ ആ ബലവാനായ രാജകുമാരൻ യമുന കടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, തന്റെ സമപ്രായക്കാരായ ചില കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം ലീലാഭാവത്തിൽ വള്ളത്തിൽ കയറി।

Verse 45

तस्मिंस्तरति कालिंदीं राजपुत्रे विधेर्वशात् । ममज्ज सह कैवतैरावर्त्ताभिहता तरी

രാജകുമാരൻ കാലിന്ദി (യമുന) കടക്കുമ്പോൾ, വിധിവശാൽ ചുഴലിക്കാറ്റുപോലുള്ള ആവർത്തത്തിന്റെ അടിയേറ്റ് വള്ളം വള്ളക്കാരോടുകൂടി മുങ്ങിപ്പോയി।

Verse 46

हा हेति शब्दः सुमहानासीत्तस्यास्तटद्वये । पश्यतां सर्वसैन्यानां प्रलापो दिवम स्पृशत्

അവളുടെ ഇരുകരകളിലും “ഹാ! ഹാ!” എന്ന മഹാനാദം ഉയർന്നു. സർവ്വസൈന്യങ്ങളും നോക്കിനിൽക്കേ വിലാപം ആകാശം സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ ഉയർന്നു.

Verse 47

मज्जंतो मम्रिरे केचित्केचिद्ग्राहोदरं गताः । राजपुत्रादयः केचिन्नादृश्यंत महाजले

ചിലർ മുങ്ങിമരിച്ചു; ചിലർ ഗ്രാഹങ്ങളുടെ ഉദരത്തിലേക്ക് പോയി. മറ്റുചിലർ—രാജകുമാരൻ മുതലായവർ—ആ മഹാജലത്തിൽ പിന്നെ കാണപ്പെടാതായി.

Verse 48

तदुपश्रुत्य राजापि चित्रवर्मातिवि ह्वलः । यमुनायास्तटं प्राप्य विचेष्टः समजायत

ആ വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ രാജാവ് ചിത്രവർമ്മനും അത്യന്തം വിഹ്വലനായി. യമുനയുടെ തീരത്തെത്തി അവൻ അസഹായനായി വിറച്ചുലഞ്ഞു.

Verse 49

श्रुत्वाथ राजपत्न्यश्च वभूबुर्गतचेतनाः । सा च सीमंतिनी श्रुत्वा पपाप डूवि मूर्च्छिता

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ രാജപത്നിമാർ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു. സീമന്തിനിയും കേട്ടയുടൻ മൂർഛിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 50

तथान्ये मंत्रिमुख्याश्च नायकाः सपुरोहिताः । विह्वलाः शोकसंतप्ता विलेपुर्मुक्तमूर्धजाः

അതുപോലെ പ്രധാന മന്ത്രിമാരും നായകരും പുരോഹിതന്മാരും ശോകത്തിൽ ദഹിച്ച് വിഹ്വലരായി; മുടി അഴിച്ചിട്ട് അവർ കരഞ്ഞുവിലപിച്ചു.

Verse 51

इंद्रसेनोपि राजेद्रः पुत्रवार्त्तां सुदुःखितः । आकर्ण्य सह पत्नीभिर्नष्टसंज्ञः पपात ह

രാജേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രസേനനും പുത്രവാർത്ത കേട്ട് അത്യന്തം ദുഃഖാകുലനായി. രാജ്ഞിമാരോടുകൂടെ അവൻ ഉടൻ തന്നെ മൂർച്ചിച്ച് നിലത്തുവീണു.

Verse 52

तन्मंत्रिणश्च तत्पौरास्तथा तद्देशवासिनः । आबालवृद्धवनिताश्चुक्रुशुः शोकविह्वलाः

അപ്പോൾ അവന്റെ മന്ത്രിമാരും നഗരവാസികളും ആ ദേശനിവാസികളും—ചെറിയ പെൺകുട്ടികളിൽ നിന്ന് വൃദ്ധസ്ത്രീകളോളം—ശോകത്തിൽ വിഹ്വലരായി കരഞ്ഞു വിലപിച്ചു.

Verse 53

शोकात्केचिदुरो जघ्नुः शिरो जघ्नुश्च केचन । हा राजपुत्र हा तात क्वासि क्वासीति बभ्रमुः

ശോകത്തിൽ ചിലർ നെഞ്ചടിച്ചു, ചിലർ തലകൊട്ടി. ‘ഹാ രാജകുമാരാ! ഹാ പ്രിയകുഞ്ഞേ! നീ എവിടെ—എവിടെ?’ എന്നു നിലവിളിച്ച് അവർ വ്യാകുലരായി അലഞ്ഞു.

Verse 54

एवं शोकाकुलं दीनमिंद्रसेनमहीपतेः । नगरं सहसा क्षुब्धं चित्रवर्मपुरं तथा

ഇങ്ങനെ ശോകാകുലനായി ദീനനായ മഹാരാജ ഇന്ദ്രസേനന്റെ അവസ്ഥകൊണ്ട് ചിത്രവർമപുരം നഗരവും പെട്ടെന്ന് കലങ്ങിപ്പൊങ്ങി അശാന്തമായി.

Verse 55

अथ वृद्धैः समाश्वस्तश्चित्रवर्मा महीपतिः । शनैर्नगरमागत्य सान्त्वयामास चात्मजाम्

അപ്പോൾ മൂപ്പന്മാരുടെ ആശ്വാസവചനങ്ങളാൽ ധൈര്യം ലഭിച്ച മഹാരാജ ചിത്രവർമൻ പതുക്കെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവന്ന് തന്റെ പുത്രിയെ സാന്ത്വനപ്പെടുത്തി.

Verse 56

स राजांभसिमग्नस्य जामातुस्तस्य बांधवैः । आगतैः कारयामास साकल्यादौर्ध्वदैहिकम्

ജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയ തന്റെ മരുമകനുവേണ്ടി എത്തിയ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ആ രാജാവ് വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂർണ്ണമായ ഔർധ്വദേഹിക (അന്ത്യേഷ്ടി) കർമ്മങ്ങൾ നടത്തിച്ചു।

Verse 57

सा च सीमंतिनी साध्वी भर्तृलोकमतिः सती । पित्रा निषिद्धा स्नेहेन वैधव्यं प्रत्यपद्यत

ആ സീമന്തിനി സാധ്വി സതി, മനസ്സോടെ ഭർത്തൃലോകത്തോടേ പരായണയായി; പിതാവ് സ്നേഹത്തോടെ വിലക്കിയിട്ടും അവൾ വൈധവ്യം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 58

मुनेः पत्न्योऽपदिष्टं यत्सोमवारव्रतं शुभम् । न तत्याज शुभाचारा वैधव्यं प्राप्तवत्यपि

മുനിയുടെ ഭാര്യമാർ ഉപദേശിച്ച ശുഭമായ തിങ്കളാഴ്ച വ്രതം അവൾ ശുഭാചാരിണിയായി, വൈധവ്യം വന്നിട്ടും, ഉപേക്ഷിച്ചില്ല।

Verse 59

एवं चतुर्दशे वर्षे दुःखं प्राप्य सुदारुणम् । ध्यायन्ती शिवपादाब्जं वत्सरत्रयमत्यगात्

ഇങ്ങനെ പതിനാലാം വയസ്സിൽ അത്യന്തം ദാരുണമായ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച്, ശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ മൂന്നു വർഷം കഴിച്ചു।

Verse 60

पुत्रशोकादिवोन्मत्तमिंद्रसेनं महीपतिम् । प्रसह्य तस्य दायादाः सप्तांगं जह्रुरोजसा

പുത്രശോകം മൂലം ഉന്മത്തനെന്നപോലെ ആയ രാജാവ് ഇന്ദ്രസേനനെ അവന്റെ ദായാദർ ബലമായി കീഴടക്കി, ശക്തിബലത്തോടെ സപ്താംഗരാജ്യം കൈപ്പറ്റി।

Verse 61

हृतसिंहासनः शूरैर्दायादैः सोऽप्रजो नृपः । निगृह्य काराभवने सपत्नीको निवेशितः

വംശാവകാശിയില്ലാത്ത ആ രാജാവിന്റെ സിംഹാസനം വീരരായ ദായാദന്മാർ കവർന്നു. കീഴടക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം രാജ്ഞിയോടുകൂടെ കാരാഗൃഹത്തിൽ അടയ്ക്കപ്പെട്ടു.

Verse 62

चंद्रागदोऽपि तत्पुत्रो निमग्नो यमुनाजले । अधोधोमज्जमानोऽसौ ददर्शोरगकामिनीः

അവന്റെ പുത്രൻ ചന്ദ്രാഗദനും യമുനാജലത്തിൽ മുങ്ങി. താഴേക്കു താഴേക്കു ഇറങ്ങുമ്പോൾ അവൻ നാഗകന്യകളെ കണ്ടു.

Verse 63

जलक्रीडासु सक्तास्ता दृष्ट्वा राजकुमार कम् । विस्मितास्तमथो निन्युः पातालं पन्नगालयम्

ജലക്രീഡയിൽ ലീനമായിരുന്ന ആ നാഗകന്യകൾ രാജകുമാരനെ കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു. പിന്നെ അവർ അവനെ പാതാളം—പന്നഗാലയം—എന്ന സർപ്പവാസത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 64

स नीयमानस्तरसा पन्नगीभिर्नृपात्मजः । तक्षकस्य पुरं रम्यं विवेश परमाद्भुतम्

നാഗകന്യകൾ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ ആ രാജപുത്രൻ തക്ഷകന്റെ പരമാദ്ഭുതവും രമണീയവുമായ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 65

सोऽपश्यद्राजतनयो महेंद्रभवनोपमम् । महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्

അവിടെ രാജപുത്രൻ മഹേന്ദ്രഭവനത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്ന ഒരു പ്രാസാദം കണ്ടു; മഹാരത്നങ്ങളുടെ ദീപ്തകിരണങ്ങൾ അതിനെ ചുറ്റും പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 66

वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम् । माणिक्य गोपुरद्वारं मुक्तादामभिरुज्ज्वलम्

അത് വജ്രം, വൈഡൂര്യം, സ്ഫടികം മുതലായ രത്നനിർമ്മിതമായ നൂറുകണക്കിന് പ്രാസാദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; മാണിക്യഖചിത ഗോപുരദ്വാരം മുത്തുമാലകളാൽ ദീപ്തമായിരുന്നു।

Verse 67

चंद्रकांतस्थलं रम्यं हेमद्वारकपाटकम् । अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्

അവിടത്തെ മനോഹരമായ പ്രാകാരം ചന്ദ്രകാന്തമണിയാൽ നിർമ്മിതമായിരുന്നു; വാതിൽക്കപാടുകൾ സ്വർണ്ണമയമായിരുന്നു; നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും മാണിദീപങ്ങൾ കൊണ്ട് അത് വിരാജിച്ചു।

Verse 68

तत्रापश्यत्सभा मध्ये निषण्णं रत्नविष्टरे । तक्षकं पन्नगाधीशं फणानेकशतोज्ज्वलम्

അവിടെ സഭാമദ്ധ്യേ രത്നവിഷ്ടരത്തിൽ ആസീനനായ നാഗാധിപൻ തക്ഷകനെ അവൻ കണ്ടു; നൂറുകണക്കിന് ഫണങ്ങളുടെ ദീപ്തിയിൽ അവൻ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 69

दिव्यांबरधरं दीप्तं रत्नकुण्डलराजितम् । नानारत्नपरिक्षिप्तमुकुट द्युतिरंजितम्

അവൻ ദിവ്യാംബരം ധരിച്ചു ദീപ്തനായിരുന്നു, രത്നകുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിരുന്നു; നാനാരത്നങ്ങൾ ചുറ്റും പതിച്ച മുകുടത്തിന്റെ കാന്തി അവനെ മൂടിനിറച്ചു।

Verse 70

फणामणिमयूखाढ्यैरसंख्यैः पन्नगोत्तमैः । उपासितं प्रांजलिभिश्चित्ररत्नविभूषितैः

ഫണങ്ങളിലെ മണിക്കിരണസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധമായ അസംഖ്യ പന്നഗോത്തമർ അവനെ ഉപാസിച്ചു; അവർ കൈകൂപ്പി നിന്നു, വിചിത്ര രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായിരുന്നു।

Verse 71

रूपयौवनमाधुर्यविलासगति शोभिना । नागकन्यासहस्रेण समंतात्परिवारितम्

അവൻ രൂപം, യൗവനം, മാധുര്യം, വിലാസം, മനോഹരഗതി എന്നിവയുടെ ശോഭയിൽ ദീപ്തനായിരുന്നു; ആയിരം നാഗകന്യകൾ അവനെ ചുറ്റുമെല്ലാം പരിവേഷ്ടിച്ചു.

Verse 72

दिव्याभरणदीप्तांगं दिव्यचंदनचर्चितम् । कालाग्निमिव दुर्धर्षं तेजसादित्यसन्निभम्

അവന്റെ അവയവങ്ങൾ ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ ജ്വലിച്ചു; ദിവ്യചന്ദനലേപം ധരിച്ചിരുന്നു; പ്രളയാഗ്നിപോലെ അജയ്യൻ, തേജസ്സിൽ സൂര്യസന്നിഭൻ.

Verse 73

दृष्ट्वा राजसुतो धीरः प्रणिपत्य सभास्थले । उत्थितः प्रांजलिस्तस्य तेजसाक्षिप्तलोचनः

അവനെ കണ്ട ധീരനായ രാജപുത്രൻ സഭാമണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം ചെയ്തു; പിന്നെ കരംകൂപ്പി എഴുന്നേറ്റു, അവന്റെ കണ്ണുകൾ ആ തേജസ്സാൽ ആകർഷിതമായി വിസ്മയിച്ചു.

Verse 74

नागराजोपि तं दृष्ट्वा राजपुत्रं मनोरमम् । कोऽयं कस्मादिहायात इति पप्रच्छ पन्नगीः

നാഗരാജനും ആ മനോഹര രാജപുത്രനെ കണ്ടിട്ട് നാഗകന്യകളോട് ചോദിച്ചു—“ഇവൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്?”

Verse 75

ता ऊचुर्यमुनातोये दृष्टोऽस्माभिर्यदृच्छया । अज्ञातकुलनामायमानीतस्तव सन्निधिम्

അവർ പറഞ്ഞു—“യമുനാജലത്തിൽ യാദൃച്ഛികമായി ഞങ്ങൾ അവനെ കണ്ടു. അവന്റെ കുലവും നാമവും അജ്ഞാതമായതിനാൽ, നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു.”

Verse 76

अथ पृष्टो राजपुत्रस्तक्षकेण महात्मना । कस्यासि तनयः कस्त्वं को देशः कथमागतः

അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ തക്ഷകൻ രാജകുമാരനോടു ചോദിച്ചു— “നീ ആരുടെ പുത്രൻ? നീ ആരാണ്? നിന്റെ ദേശം ഏത്? ഇവിടെ എങ്ങനെ വന്നു?”

Verse 77

राजपुत्रो वचः श्रुत्वा तक्षकं वाक्यमब्रवीत्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജകുമാരൻ തക്ഷകനോട് മറുപടിയായി പറഞ്ഞു.

Verse 78

राजपुत्र उवाच । अस्ति भूमंडले कश्चिद्देशो निषधसंज्ञकः । तस्याधिपोऽभवद्राजा नलो नाम महा यशाः । स पुण्यकीर्तिः क्षितिपो दमयन्तीपतिः शुभः

രാജകുമാരൻ പറഞ്ഞു— “ഈ ഭൂമണ്ഡലത്തിൽ ‘നിഷധ’ എന്നൊരു ദേശമുണ്ട്. അതിന്റെ അധിപൻ നളൻ എന്ന മഹായശസ്സുള്ള രാജാവ്—പുണ്യകീർത്തിയുള്ള ധർമനിഷ്ഠ ഭൂപതി, ശുഭയായ ദമയന്തിയുടെ പതി।”

Verse 79

तस्मादपींद्रसेनाख्यस्तस्य पुत्रो महाबलः । चंद्रांगदोस्मि नाम्नाहं नवोढः श्वशुरालये । विहरन्यमुनातोये निमग्नो देवचोदितः

“അവനിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രസേനൻ എന്ന മഹാബലവാനായ പുത്രൻ ജനിച്ചു. ഞാൻ അവന്റെ പുത്രൻ—എന്റെ പേര് ചന്ദ്രാംഗദൻ. പുതുവിവാഹിതനായി ശ്വശുരാലയത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ, യമുനാജലത്തിൽ വിഹരിക്കവെ ദൈവചോദനയാൽ ഞാൻ മുങ്ങിപ്പോയി।”

Verse 80

एताभिः पन्नगस्त्रीभिरानीतोस्मि तवांतिकम् । दृष्ट्वाहं तव पादाब्जं पुण्यैर्जन्मांतरार्जितैः

“ഈ പന്നഗസ്ത്രീകൾ എന്നെ നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു. മുൻജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലത്താൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മം ദർശിക്കുന്നു।”

Verse 81

अद्य धन्योऽस्मि धन्योऽस्मि कृतार्थो पितरौ मम । यत्प्रेक्षितोऽहं कारुण्यात्त्वया संभाषितोपि च

ഇന്ന് ഞാൻ ധന്യൻ—അത്യന്തം ധന്യൻ! കരുണയാൽ നിങ്ങൾ എന്നെ ദർശിക്കുകയും എന്നോടു സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തതിനാൽ എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ കൃതാർത്ഥരായി।

Verse 82

सूत उवाच । इत्युदारमसंभ्रांतं वचः श्रुत्वातिपेशलम् । तक्षकः पुनरौत्सुक्याद्बभाषे राजनंदनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആ ഉദാരവും ആശയക്കുഴപ്പമില്ലാത്തതുമായ അതിമധുര വചനങ്ങൾ കേട്ട തക്ഷകൻ വീണ്ടും ആകാംക്ഷയോടെ രാജകുമാരനോടു സംസാരിച്ചു।

Verse 83

तक्षक उवाच । भोभो नरेंद्रदायाद मा भैषीर्धीरतां व्रज । सर्वदेवेषु को देवो युष्माभिः पूज्यते सदा

തക്ഷകൻ പറഞ്ഞു: ഹേ രാജാവിന്റെ അവകാശിയേ, ഭയപ്പെടരുത്; ധൈര്യം കൈക്കൊൾക. സർവ്വദേവന്മാരിൽ നിങ്ങൾ എപ്പോഴും ഏത് ദേവനെയാണ് പൂജിക്കുന്നത്?

Verse 84

राजपुत्र उवाच । यो देवः सर्वेदेवेषु महादेवं इति स्मृतः । पूज्यते स हि विश्वात्मा शिवोऽस्माभिरुमापतिः

രാജകുമാരൻ പറഞ്ഞു: സർവ്വദേവന്മാരിൽ ‘മഹാദേവൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ദേവൻ—ആ വിശ്വാത്മാവ്, ഉമാപതി ശിവനെയാണ് ഞങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നത്।

Verse 85

यस्य तेजोंशलेशेन रजसा च प्रजापतिः । कृतरूपोऽसृजद्विश्वं स नः पूज्यो महेश्वरः

ആരുടെയോ തേജസ്സിന്റെ അംശലേശം കൊണ്ടും രജോഗുണത്തിന്റെ വഴിയാലും പ്രജാപതി രൂപം ധരിച്ചു വിശ്വം സൃഷ്ടിച്ചുവോ—ആ മഹേശ്വരനാണ് ഞങ്ങളുടെ പൂജ്യൻ।

Verse 86

यस्यांशात्सात्त्विकं दिव्यं बिभ्रद्विष्णुः सनातनः । विश्वं बिभर्त्ति भूतात्मा शिवोऽस्माभिः स पूज्यते

ആരുടെയോ അംശത്തിൽ നിന്നു സനാതന വിഷ്ണു ദിവ്യ സാത്ത്വിക ശക്തി ധരിച്ചു, ഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവായി വിശ്വം ധരിക്കുന്നുവോ—ആ ശിവനെയാണ് ഞങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നത്.

Verse 87

यस्यांशात्तामसाज्जातो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । विश्वमेतद्धरत्यंते स पूज्योऽस्माभिरीश्वरः

ആരുടെയോ അംശത്തിൽ നിന്നു തമോഗുണത്താൽ കാലാഗ്നിസദൃശനായ രുദ്രൻ ജനിച്ച്, അവസാനം ഈ വിശ്വത്തെ സംഹരിക്കുന്നുവോ—ആ ഈശ്വരനെയാണ് ഞങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നത്.

Verse 88

यो विधाता विधातुश्च कारणस्यापि कारणम् । तेजसां परमं तेजः स शिवो नः परा गतिः

അവൻ വിധാതാവും, വിധാതാവിന്റെ വിധാതാവും; കാരണത്തിന്റെയും കാരണം; എല്ലാ തേജസ്സുകളിലും പരമ തേജസ്—ആ ശിവൻ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ പരമഗതി.

Verse 89

योंतिकस्थोऽपि दूरस्थः पापोपहृतचेतसाम् । अपरिच्छेद्य धामासौ शिवो नः परमा गतिः

അടുത്തിരിക്കുമ്പോഴും പാപം കൊണ്ടു അപഹരിക്കപ്പെട്ട മനസ്സുള്ളവർക്ക് ദൂരസ്ഥനായി തോന്നുന്നവൻ; അളവറ്റ ധാമമുള്ളവൻ—ആ ശിവൻ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ പരമാശ്രയം.

Verse 90

योऽग्नौ तिष्ठति यो भूमौ यो वायौ सलिले च यः । य आकाशे च विश्वात्मा स पूज्यो नः सदाशिवः

അഗ്നിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ഭൂമിയിൽ ഉള്ളവൻ, വായുവിലും ജലത്തിലും ഉള്ളവൻ; ആകാശത്തിൽ വിശ്വാത്മാവായി വിരാജിക്കുന്നവൻ—ആ സദാശിവനെയാണ് ഞങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നത്.

Verse 91

यः साक्षी सर्वभूतानां य आत्मस्थो निरंजनः । यस्येच्छावशगो लोकः सोऽस्माभिः पूज्यते शिवः

സകലഭൂതങ്ങളുടെയും സാക്ഷി, ആത്മസ്ഥനും നിർമലനും ആയവൻ; അവന്റെ ഇച്ഛാവശം ലോകം നടക്കുന്നു—ആ ശിവനെയാണു ഞങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നത്.

Verse 92

यमेकमाद्यं पुरुषं पुराणं वदंति भिन्नं गुणवैकृतेन । क्षेत्रज्ञमेकेथ तुरीयमन्ये कूटस्थमन्ये स शिवो गतिर्नः

ആ ഏക ആദിപുരുഷനെ, പുരാതനനെ ഗുണവികാരങ്ങളാൽ വ്യത്യസ്തമായി പറയുന്നു; ചിലർ ‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’, ചിലർ ‘തുരീയം’, ചിലർ ‘കൂടസ്ഥൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു—ആ ശിവനാണ് ഞങ്ങളുടെ ഗതി.

Verse 93

यं नास्पृशंश्चैत्यमचिंत्यतत्त्वं दुरंतधामानमतत्स्वरूपम् । मनोवचोवृत्तय आत्मभाजां स एष पूज्यः परमः शिवो नः

മനസ്സിന് സ്പർശിക്കാനാകാത്തവൻ—അചിന്ത്യ തത്ത്വമുള്ളവൻ, ദുർലഭധാമമുള്ളവൻ, ‘ഇതാണ്’ എന്ന പരിധിക്ക് അതീതസ്വരൂപൻ; ആത്മഭാജികളുടെ മനോ-വാക്വൃത്തികൾ പോലും എത്താത്തവൻ—ആ പരമശിവനാണ് ഞങ്ങളുടെ പൂജ്യൻ.

Verse 94

यस्य प्रसादं प्रतिलभ्य संतो वांछंति नैंद्रं पदमुज्ज्वलं वा । निस्तीर्णकर्मार्गलकालचक्राश्चरंत्यभीताः स शिवो गतिर्नः

അവന്റെ പ്രസാദം ലഭിച്ച സന്മാർ ഇന്ദ്രന്റെ ദീപ്ത പദവും ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല; കർമബന്ധങ്ങളുടെ തടസ്സവും കാലചക്രവും കടന്ന് അവർ നിർഭയമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു—ആ ശിവനാണ് ഞങ്ങളുടെ ഗതി.

Verse 95

यस्य स्मृतिः सकलपापरुजां विघातं सद्यः करोत्यपि चु पुल्कसजन्मभाजाम् । यस्य स्वरूपमखिलं श्रुतिभिर्विमृग्यं तस्मै शिवाय सततं करवाम पूजाम्

അവന്റെ സ്മരണം സകല പാപജന്യ വേദനയും ക്ഷണത്തിൽ നശിപ്പിക്കുന്നു—പുല്കശജന്മധാരികൾക്കും പോലും; അവന്റെ സമഗ്രസ്വരൂപം ശ്രുതികൾ അന്വേഷിക്കുന്നു—ആ ശിവനു ഞങ്ങൾ സദാ പൂജ അർപ്പിക്കട്ടെ.

Verse 96

यन्मूर्ध्नि लब्धनिलया सुरलोकसिंधुर्यस्यांगगां भगवती जगदंबिका च । यत्कुंडले त्वहह तक्षकवासुकी द्वौ सोऽस्माकमेव गतिरर्धशशांकमौलिः

ആരുടെ ശിരസ്സിൽ ദേവലോകനദി സ്ഥിരവാസം നേടിയിട്ടുണ്ടോ, ആരുടെ ദേഹത്തിൽ ഭഗവതി ഗംഗയും ജഗദംബികയും വിരാജിക്കുന്നുവോ; ആരുടെ കുണ്ഡലങ്ങളിൽ—അഹോ!—തക്ഷകനും വാസുകിയും ഇരുവരും നിലകൊള്ളുന്നുവോ—ആ അർദ്ധചന്ദ്രമൗലി പ്രഭുവേ ഞങ്ങളുടെ പരമാശ്രയം।

Verse 97

जयति निगमचूडाग्रेषु यस्यांघ्रिपद्मं जयति च हृदि नित्यं योगिनां यस्य मूर्तिः । जयति सकलतत्त्वोद्भासनं यस्य मूर्तिः स विजितगुणसर्गः पूज्यतेऽस्माभिरीशः

വേദങ്ങളുടെ ശിഖരത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമായ അവന്റെ പദ്മപാദങ്ങൾക്ക് ജയം; യോഗികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിത്യവസിക്കുന്ന അവന്റെ മൂർത്തിക്ക് ജയം. സകല തത്ത്വങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന അവന്റെ സ്വരൂപത്തിന് ജയം—ഗുണങ്ങളുടെ സകല കളിയെയും ജയിച്ച ആ ഈശ്വരനെയാണ് ഞങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നത്।

Verse 98

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षकः प्रीतमानसः । जातभक्तिर्महादेवे राजपुत्रमभाषत

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് തക്ഷകൻ സന്തോഷചിത്തനായി; മഹാദേവനോടുള്ള ഭക്തി ഉണർന്നു, അവൻ രാജപുത്രനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 99

तक्षक उवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं स्तात्तव राजेद्रनंदन । बालोपि यत्परं तत्त्वं वेत्सि शैवं परात्परम्

തക്ഷകൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ പൂർണ്ണമായി സന്തുഷ്ടനാണ്; നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ, രാജാധിരാജന്റെ പുത്രാ. നീ ബാലനായിട്ടും ശൈവമായ പരാത്പര പരമതത്ത്വം അറിയുന്നു।

Verse 100

एष रत्नमयो लोक एताश्चारुदृशोऽबलाः । एते कल्पद्रुमाः सर्वे वाप्योमृतरसांभसः

ഈ ലോകം രത്നമയമാണ്; ഈ സ്ത്രീകൾ മനോഹരദർശിനികൾ. ഇവയെല്ലാം കല്പവൃക്ഷങ്ങൾ, ഈ കുളങ്ങളിലെ ജലം അമൃതരസസമം ആണ്।

Verse 101

नात्र मृत्युभयं घोरं न जरारोगपीडनम् । यथेष्टं विहरात्रैव भुंक्ष्व भोगान्यथोचितान्

ഇവിടെ ഭയങ്കരമായ മരണഭയം ഇല്ല; ജരയും രോഗവും നൽകുന്ന പീഡയും ഇല്ല. ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ഇവിടെ വിഹരിച്ച് യഥോചിതമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കൂ।

Verse 110

तत्सहायार्थमेकं च पन्नगेंद्रकुमारकम् । नियुज्य तक्षकः प्रीत्या गच्छेति विससर्ज तम्

അവന്റെ സഹായത്തിനായി തക്ഷകൻ സന്തോഷത്തോടെ പന്നഗേന്ദ്രന്റെ ഒരു കുമാരനെ നിയോഗിച്ച് ‘പോകുക’ എന്നു പറഞ്ഞു അയച്ചു വിട്ടു।

Verse 120

का त्वं कस्य कलत्रं वा कस्यासि तनया सती । किमिदं तेंगने बाल्ये दुःसहं शोकलक्षणम्

നീ ആരാണ്? ആരുടെ ഭാര്യയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ആരുടെ സത്കന്യയാണ്? ഓ സുകുമാരാംഗീ, ബാല്യത്തിലേ തന്നെ നീ എന്തുകൊണ്ട് ഈ ദുസ്സഹമായ ശോകലക്ഷണങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു?

Verse 130

दृष्टपूर्व इवाभासि मया च स्वजनो यथा । सर्वं कथय तत्त्वेन सत्यसारा हि साधवः

നീ എനിക്ക് മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെ തോന്നുന്നു, എന്റെ സ്വന്തം സ്വജനത്തെപ്പോലെ. എല്ലാം തത്ത്വത്തോടെ സത്യമായി പറയുക; സാദുക്കൾ സത്യസാരന്മാരല്ലോ.

Verse 140

स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकांचितविग्रहम् । पूर्व दृष्टानि चांगेषु लक्षणानि स्वरादिषु । वयःप्रमाणं वर्णं च परीक्ष्यैनमतर्कयत्

തന്റെ കൈസ്പർശത്തിൽ അവന്റെ ശരീരത്തിൽ രോമാഞ്ചം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത് കണ്ടും, അവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ—സ്വരാദികളിൽ—മുമ്പ് കണ്ട ലക്ഷണങ്ങൾ തെളിഞ്ഞത് ശ്രദ്ധിച്ചും, അവന്റെ വയസ്സ്, ദേഹപ്രമാണം, വർണം എന്നിവ പരിശോധിച്ച് അവൾ പിന്നെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു।

Verse 141

एष एव पतिर्मे स्याद्ध्रुवं नान्यो भविष्यति । अस्मिन्नेव प्रसक्तं मे हृदयं प्रेमकातरम्

ഇവൻ തന്നെയാകും നിശ്ചയമായി എന്റെ ഭർത്താവ്; മറ്റാരുമല്ല. അവനിലേക്കാണ് എന്റെ ഹൃദയം ബന്ധിതം, പ്രണയത്തിൽ കാതരമായി.

Verse 142

परलोकादिहायातः कथमेवं स्वरूपधृक् । दुर्भाग्यायाः कथं मे स्याद्भर्तुर्नष्टस्य दर्शनम्

പരലോകത്തിൽ നിന്ന് അവൻ ഇതേ രൂപം ധരിച്ചു ഇവിടെ എങ്ങനെ വന്നു? ഞാൻ ദുര്ഭാഗ്യവതി; നഷ്ടപ്പെട്ട ഭർത്താവിന്റെ ദർശനം എനിക്ക് എങ്ങനെ ലഭിച്ചു?

Verse 143

स्वप्नोयं किमु न स्वप्नो भ्रमोऽयं किं तु न भ्रमः । एष धूर्तोऽथवा कश्चिद्यक्षो गंधर्व एव वा

ഇത് സ്വപ്നമാണോ, അല്ല സ്വപ്നമല്ലയോ? ഇത് ഭ്രമമാണോ, അല്ല ഭ്രമമല്ലയോ? അവൻ വഞ്ചകനോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും യക്ഷനോ, അതോ സത്യത്തിൽ ഗന്ധർവനോ?

Verse 150

स पुरोपवनाभ्याशे स्थित्वा तं फणि पुत्रकम् । विससर्जात्मदायादान्नृपासनगतान्प्रति

അവൻ രാജോദ്യാനത്തിനടുത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് ആ നാഗകുമാരനെ അയച്ചു; രാജാസനത്തിൽ ഇരുന്ന തന്റെ അവകാശികളിലേക്കാണ് അവനെ നിയോഗിച്ചത്.

Verse 151

स गत्वोवाच ताञ्छीघ्रमिंद्रसेनो विमुच्यताम् । चंद्रांगदस्तस्य सुतः प्राप्तोऽयं पन्नगाल यात्

അവൻ അവിടെ ചെന്നു പറഞ്ഞു—‘ഇന്ദ്രസേനനെ ഉടൻ മോചിപ്പിക്കൂ. ഇവൻ അവന്റെ പുത്രൻ ചന്ദ്രാംഗദൻ; നാഗലോകത്തിൽ നിന്ന് അയക്കപ്പെട്ട് എത്തിയതാണ്.’

Verse 152

नृपासनं विमुंचंतु भवंतो न विचार्यताम् । नो चेच्चंद्रागदस्याशु बाणाः प्राणान्हरंति वः

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഉടൻ രാജാസനം വിട്ടൊഴിയുക; ആലോചിച്ച് താമസിക്കരുത്. അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രാംഗദന്റെ വേഗമുള്ള അമ്പുകൾ പെട്ടെന്നു നിങ്ങളുടെ പ്രാണൻ ഹരിക്കും.

Verse 153

स मग्नो यमुनातोये गत्वा तक्षकमंदिरम् । लब्ध्वा च तस्य साहाय्यं पुनर्लोकादिहागतः

അവൻ യമുനാജലത്തിൽ മുങ്ങിയ നിലയിൽ തക്ഷകന്റെ മന്ദിര-പ്രാസാദത്തിലേക്ക് പോയി. അവന്റെ സഹായം ലഭിച്ച് ആ ലോകത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഈ ലോകത്തേക്ക് മടങ്ങിവന്നു.

Verse 160

तं पादमूले पतितं स्वपुत्रं विवेद नासौ पृथिवीपतिः क्षणम् । प्रबोधितोऽमात्यजनैः कथंचिदुत्थाय क्लिन्नेन हृदालिलिंग

തന്റെ പാദമൂലത്തിൽ വീണുകിടന്ന സ്വന്തം പുത്രനെ ആ ഭൂപതി ഒരു നിമിഷം തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. മന്ത്രിമാർ എങ്ങനെയോ ഉണർത്തിയപ്പോൾ, അവൻ എഴുന്നേറ്റ് ദുഃഖത്തിൽ നനഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ അവനെ आलിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 170

चन्द्रांगदोऽपि रत्नाद्यैरानीतैस्तक्षकालयात् । स्वां पत्नीं भूषयां चक्रे मर्त्यानामतिदुर्लभैः

ചന്ദ്രാംഗദനും തക്ഷകന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന രത്നാദികളാൽ, മർത്ത്യർക്കു അത്യന്തം ദുർലഭമായ ആഭരണങ്ങളാൽ തന്റെ ഭാര്യയെ അലങ്കരിച്ചു.

Verse 177

सूत उवाच । विचित्रमिदमाख्यानं मया समनुवर्णितम् । भूयोऽपि वक्ष्ये माहात्म्यं सोमवारव्रतोदितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഈ വിചിത്രമായ ആഖ്യാനം ഞാൻ സമഗ്രമായി വർണ്ണിച്ചു. ഇനി വീണ്ടും, സോമവാരവ്രതത്തിന് പ്രസിദ്ധമായ മഹാത്മ്യം ഞാൻ പറയും.