
Sukta 7.2
Vasiṣṭha
Triṣṭubh (probable)
വസിഷ്ഠന്റെ ഈ സ്തോത്രം യജ്ഞത്തിന്റെ ദീപ്തമായ പുരോഹിതനായി അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു; ഇന്ധനം സ്വീകരിച്ച് മേലോട്ടു ജ്വലിക്കുകയും സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളോടൊത്ത് ഐക്യത്തിൽ വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇതിൽ സമ്പൂർണ്ണ യജ്ഞസന്നിവേശം നെയ്തിരിക്കുന്നു—പിന്തുണശക്തികളായി ഉഷസ്സും രാത്രിയും, പവിത്രാസനമായ ബർഹിസ്, അദിതിയുടെ സംരക്ഷണം, ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും എത്തിവരുന്നത്—അങ്ങനെ ഹവിർഅർപ്പണം സുവിതാ (ശുഭഗതി), സമൃദ്ധി, ദൈവിക ആനന്ദോത്സവം എന്നിവ കൊണ്ടുവരാൻ.
Mantra 1
जुषस्व नः समिधमग्ने अद्य शोचा बृहद्यजतं धूममृण्वन् । उप स्पृश दिव्यं सानु स्तूपैः सं रश्मिभिस्ततनः सूर्यस्य ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഇന്ന് ഞങ്ങളുടെ സമിധയെ സ്വീകരിക്കണമേ; നീ മഹത്തായി, യജ്ഞാർഹമായിത്തന്നെ ജ്വലിക്ക, പുക ഉയർത്തിക്കൊണ്ട്. നിന്റെ ജ്വാലാജിഹ്വകളാൽ ദിവ്യശിഖരം സ്പർശിക്ക; സൂര്യന്റെ രശ്മികളോടൊത്ത് നീ സ്വയം എല്ലാടവും വ്യാപിപ്പിക്ക.
Mantra 2
नराशंसस्य महिमानमेषामुप स्तोषाम यजतस्य यज्ञैः । ये सुक्रतवः शुचयो धियंधाः स्वदन्ति देवा उभयानि हव्या ॥
നരാശംസന്റെ—യജ്ഞാർഹനായവന്റെ—ഈ മഹിമയെ ഞങ്ങൾ യജ്ഞങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കും. സുകൃതവന്മാരായ, ശുചികളായ, ധിയം ധാരിക്കുന്ന ദേവന്മാർ ഉഭയവിധ ഹവ്യങ്ങളെ (ബാഹ്യവും ആന്തരികവും) ആസ്വദിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നു.
Mantra 3
ईळेन्यं वो असुरं सुदक्षमन्तर्दूतं रोदसी सत्यवाचम् । मनुष्वदग्निं मनुना समिद्धं समध्वराय सदमिन्महेम ॥
നിങ്ങൾക്കായി ഞങ്ങൾ മഹിമപ്പെടുത്തുന്നു—ഈളേന്യൻ (ആരാധ്യൻ) അഗ്നിയെ, അസുര (സർവാധിപത്യശക്തി) സ്വരൂപനായ, സുദക്ഷ (പരിപൂർണകൗശലമുള്ള)വനെ; ദ്യാവാ-പൃഥിവി തമ്മിലുള്ള അന്തർദൂതൻ, സത്യവാചി. മനുഷ്യവത്, മനു (മനം) കൊണ്ടു സമിദ്ധനായ അഗ്നിയെ യജ്ഞത്തിനായി നിത്യം സമാധാനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കട്ടെ; അധ്വരത്തിനായി സദാ മഹിമപ്പെടുത്തട്ടെ.
Mantra 4
सपर्यवो भरमाणा अभिज्ञु प्र वृञ्जते नमसा बर्हिरग्नौ । आजुह्वाना घृतपृष्ठं पृषद्वदध्वर्यवो हविषा मर्जयध्वम् ॥
ഹേ അധ്വര്യവോ, അർപ്പണസേവകരേ! ബോധത്തോടെ ഹവിഷ് കൊണ്ടുവരുന്ന നിങ്ങൾ നമസ്കാരത്തോടെ അഗ്നിക്കായി ബർഹി (പവിത്രാസനം) വിരിയിക്കുക. ഘൃതപൃഷ്ഠം (നെയ്യിന്റെ ദീപ്തി വഹിക്കുന്ന), കിരണവർണ്ണിതമായ വേദിയെ ഹവിഷാൽ പ്രകാശിപ്പിക്കുക; അർപ്പണത്തോടെ യജ്ഞത്തെ മർജ്ജിച്ച് പരിപൂർണമാക്കുക.
Mantra 5
स्वाध्यो वि दुरो देवयन्तोऽशिश्रयू रथयुर्देवताता । पूर्वी शिशुं न मातरा रिहाणे समग्रुवो न समनेष्वञ्जन् ॥
സ്വാധ്യ (ആത്മസംയമി) ദേവയന്തർ വാതിലുകൾ വിശാലമായി തുറക്കുന്നു; ദേവതാതാ (ദേവാഗമനം)ക്കായി രഥയു (ഉത്സുകൻ) ആയി അവർ നിലകൊള്ളുന്നു. രണ്ടു മാതാക്കൾ നവജാത ശിശുവിനെ നക്കുന്നതുപോലെ, അങ്ങനെ പുരാതന ശക്തികൾ അവനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു; സഭകളിലെ ഗായകർപോലെ അവർ അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത് സമാധാനത്തിൽ ചേർക്കുന്നു.
Mantra 6
उत योषणे दिव्ये मही न उषासानक्ता सुदुघेव धेनुः । बर्हिषदा पुरुहूते मघोनी आ यज्ञिये सुविताय श्रयेताम् ॥
അതു പോലെ ആ രണ്ടു ദിവ്യ യുവതികൾ—ഉഷസ്സും നക്തയും (രാത്രി)—ഞങ്ങൾക്കായി മഹത്തായി, നന്നായി പാലുതരുന്ന ധേനുവിനെപ്പോലെ, ബർഹിഷിൽ ഇരിക്കട്ടെ; പുരുഹൂത (അനേകർ വിളിക്കുന്ന) മഘോനീ (സമൃദ്ധിദായിനി)യായി യജ്ഞീയ കർമ്മത്തിലേക്ക്, സുവിതായ—ശുഭഗതിക്കും വിശാല സൗഭാഗ്യത്തിനുമായി—ചായട്ടെ.
Mantra 7
विप्रा यज्ञेषु मानुषेषु कारू मन्ये वां जातवेदसा यजध्यै । ऊर्ध्वं नो अध्वरं कृतं हवेषु ता देवेषु वनथो वार्याणि ॥
മാനുഷ യജ്ഞങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ വിപ്രർ (ഋഷികൾ) ആകുന്നു; കാവ്യഗായകനായി, ഹേ ജാതവേദസ്, നിന്നെ യജ്യനായി ഞാൻ മന്യിക്കുന്നു. ഹവേഷു (ആഹ്വാനങ്ങളിൽ) ഞങ്ങളുടെ അധ്വര (യജ്ഞപ്രവാഹം) ഊർധ്വം—ഉന്നതം—ആക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ നീ ദേവന്മാരിൽ വര്യ (ഇഷ്ട) ധനങ്ങൾ—ശക്തിയും സമൃദ്ധിയും—ഞങ്ങൾക്കായി നേടുന്നു.
Mantra 8
आ भारती भारतीभिः सजोषा इळा देवैर्मनुष्येभिरग्निः । सरस्वती सारस्वतेभिरर्वाक्तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं सदन्तु ॥
ഭാരതി, ഭാരതീഭിഃ സജോഷാ—ഏകമനസ്സോടെ—വരിക; ഇളാ ദേവന്മാരോടും മനുഷ്യരോടും കൂടി വരിക, അഗ്നിയും അവരോടൊപ്പം വരട്ടെ. സരസ്വതി സാരസ്വതേഭിഃ അർവാക്—ഇവിടേക്ക് തിരിഞ്ഞ്—വരിക; ഈ മൂന്ന് ദേവിമാർ ഈ ബർഹിഷിൽ ഇരിക്കട്ടെ.
Mantra 9
तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु देव त्वष्टर्वि रराणः स्यस्व । यतो वीरः कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः ॥
പോഷകനായ ദേവ ത്വഷ്ടൃ, ആ വേഗത്തിൽ മുന്നേറുന്ന വർദ്ധനയെ ഞങ്ങൾക്കായി പോഷിപ്പിക്കണമേ; ആനന്ദഭരിതമായ ദാനത്തിൽ നീ പ്രകാശിക്ക. നിന്നിൽ നിന്നാണ് കർമ്മയോഗ്യനും സുദക്ഷനുമായ വീരൻ ജനിക്കുന്നത്—യുക്തഗ്രാവാ (സോമപീഡനക്കല്ലുകൾ ബന്ധിച്ചവൻ), ദേവകാമൻ (ദേവന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ).
Mantra 10
वनस्पतेऽव सृजोप देवानग्निर्हविः शमिता सूदयाति । सेदु होता सत्यतरो यजाति यथा देवानां जनिमानि वेद ॥
ഹേ വനസ്പതി (മരത്തിന്റെ അധിപതി), ദേവന്മാർ സമീപിക്കുവാൻ വഴിയൊരുക്കി വിടുക. അഗ്നി—ഹവിഷിന്റെ ശമിതാ (ക്രമീകരകൻ)—ആഹുതിയെ യഥോചിതമായ പാതയിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഹോതൃ, സത്യത്തിൽ കൂടുതൽ സത്യവാനായി, യജിക്കുന്നു—കാരണം ദേവന്മാരുടെ ജന്മങ്ങളും പ്രാകട്യങ്ങളും അവൻ അറിയുന്നു.
Mantra 11
आ याह्यग्ने समिधानो अर्वाङिन्द्रेण देवैः सरथं तुरेभिः । बर्हिर्न आस्तामदितिः सुपुत्रा स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, സമിധയാൽ പൂർണ്ണമായി ജ്വലിച്ച് ഇവിടെ വരിക; ഇന്ദ്രനോടും ദേവന്മാരോടും കൂടി ഒരേ രഥത്തിൽ, തുരേഭിഃ (വേഗശക്തികളോടെ) തിരിഞ്ഞ് വരിക. ഞങ്ങൾക്കായി ബർഹിസ് (യജ്ഞാസനം) സ്ഥാപിതമാകട്ടെ; സൂപുത്രയായ അദിതി ഇവിടെ ഇരിക്കട്ടെ. സ്വാഹാ—അമൃത ദേവന്മാർ ഈ ആഹുതിയിൽ ആനന്ദിച്ചു പ്രസന്നരാകട്ടെ.
Agni is asked to accept the kindling and blaze, lifting smoke and reaching the luminous heights in solar accord.
The hymn broadens from Agni’s ignition to the full sacrificial ecology: divine timing (Dawn–Night), the prepared seat, and the gathering of beneficent powers for prosperity and safe passage.
Agni is summoned to come fully kindled with Indra and the gods in a single chariot—an image of unified divine arrival and empowered rite.
The barhis is established, Aditi is invoked for protection and good progeny, and the hymn seals the rite with svāhā, asking the immortals to delight in the offering.
saṃ raśmibhis tatanaḥ sūryasya
उत योषणे दिव्ये मही न उषासानक्ता सुदुघेव धेनुः । बर्हिषदा पुरुहूते मघोनी आ यज्ञिये सुविताय श्रयेताम् ॥svāhā devā amṛtā mādayantām
It is a fire-kindling hymn that invites Agni to blaze powerfully and carry the offering, while aligning his radiance with the Sun’s rays and calling the gods to the sacrifice.
They represent the right cosmic timing and rhythm for worship. By asking them to “sit on the seat,” the hymn seeks an auspicious flow (suvitā) for the ritual and for life’s journey.
Aditi is invoked as a wide, protective power linked with well-being and noble increase. Her presence marks the rite as safeguarded, rightly ordered, and fruitful for the worshippers.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.