
Sukta 7.3
Vasiṣṭha
Agni
Triṣṭubh
വസിഷ്ഠന്റെ ഈ സ്തുതിഗാനം അഗ്നിയെ ഏറ്റവും യോഗ്യനായ ദൂതനായി (ദൂത)യും യാജ്ഞിക പുരോഹിതശക്തിയായും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അദ്ദേഹം മർത്ത്യരിടയിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായിരിക്കുമ്പോഴും ഋതം (സത്യ-ക്രമം) വഹിക്കുന്നു. പ്രകാശമയമായ, സൂര്യ-ഗർജനസദൃശമായ വൈഭവത്തിൽ അഗ്നിയെ സ്തുതിച്ച്, ഗായകരും അവരുടെ സമൂഹവും വേണ്ടി സമൃദ്ധി, സു-ചേതസ്/ക്രതു എന്ന തെളിഞ്ഞ ബുദ്ധി, ദീർഘകാല ക്ഷേമം എന്നിവ ജ്വലിപ്പിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
अग्निं वो देवमग्निभिः सजोषा यजिष्ठं दूतमध्वरे कृणुध्वम् । यो मर्त्येषु निध्रुविॠतावा तपुर्मूर्धा घृतान्नः पावकः ॥
ദേവനായ അഗ്നിയെ—ദിവ്യ അഗ്നികളോടു ഏകസുരത്തിൽ—യജ്ഞത്തിൽ അതിപൂജ്യനായ ദൂതനായി നിങ്ങള്ക്കായി സ്ഥാപിക്കുവിൻ. മർത്ത്യരിൽ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ഋതാവാൻ (ഋത-ധർമ്മത്തിന്റെ ധാരകൻ) ആകുന്നവൻ, തപ്തതേജസ്സുള്ള ശിരസ്സുള്ളവൻ, ഘൃതംകൊണ്ട് പോഷിതൻ—അവൻ പാവക (ശുദ്ധികർത്താവ്) ആകുന്നു.
Mantra 2
प्रोथदश्वो न यवसेऽविष्यन्यदा महः संवरणाद्व्यस्थात् । आदस्य वातो अनु वाति शोचिरध स्म ते व्रजनं कृष्णमस्ति ॥
മേവു തേടുന്ന കുതിരപോലെ അവൻ പൊങ്ങി മുന്നോട്ട് പായുന്നു, മഹത്തായ ആവരണത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായി നിലകൊണ്ടപ്പോൾ. അപ്പോൾ കാറ്റ് അവന്റെ ജ്വാലയെ അനുഗമിച്ച് വീശുന്നു; അതിനാൽ തന്നെ നിന്റെ സഞ്ചാരപഥം കറുത്തുപോകുന്നു—അഗ്നി പോയിടത്ത് അന്ധകാരം ദഹിച്ച് വഴിച്ചിഹ്നമായി ശേഷിക്കുന്നു.
Mantra 3
उद्यस्य ते नवजातस्य वृष्णोऽग्ने चरन्त्यजरा इधानाः । अच्छा द्यामरुषो धूम एति सं दूतो अग्न ईयसे हि देवान् ॥
ഹേ അഗ്നേ, പുതുതായി ജനിച്ച ശക്തനായ വൃഷഭ-അഗ്നി! നിന്റെ അജര (അവിനാശി) പ്രജ്വലനങ്ങൾ സഞ്ചരിച്ച് വ്യാപിക്കുന്നു. നിന്റെ അരുണധൂമം ആകാശത്തോട്ടു ഉയരുന്നു; ദൂതനായി നീ സത്യമായും ദേവന്മാരിലേക്കു യാത്രചെയ്യുന്നു, ലോകങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 4
वि यस्य ते पृथिव्यां पाजो अश्रेत्तृषु यदन्ना समवृक्त जम्भैः । सेनेव सृष्टा प्रसितिष्ट एति यवं न दस्म जुह्वा विवेक्षि ॥
ഹേ (അഗ്നി), നിന്റെ ശക്തി ഭൂമിയിലുടനീളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; വരണ്ട ഇടങ്ങളിലെ ആഹാരങ്ങളെ നീ നിന്റെ താടികളാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച് ഒരുമിപ്പിച്ചപ്പോൾ. വിട്ടയച്ച സൈന്യത്തെപ്പോലെ നിന്റെ മുന്നോട്ടുതള്ളുന്ന ഗതി മുന്നേറുന്നു; ഹേ അത്ഭുതനായ ദസ്മ, യജ്ഞജിഹ്വയാൽ നീ യവം (ധാന്യം) വേർതിരിക്കുന്നു—അഗ്നിയിൽ സ്വീകരിക്കേണ്ടതെന്തെന്നു വിവേകത്തോടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്.
Mantra 5
तमिद्दोषा तमुषसि यविष्ठमग्निमत्यं न मर्जयन्त नरः । निशिशाना अतिथिमस्य योनौ दीदाय शोचिराहुतस्य वृष्णः ॥
അവനെയേ രാത്രി, അവനെയേ ഉഷസ്സിൽ—ഏറ്റവും യുവനായ അഗ്നിയെ—മനുഷ്യർ കുതിരയെ മിനുക്കുന്നതുപോലെ മിനുക്കുന്നു. തന്റെ തന്നെ യോനി (ആസനം)യിൽ അതിഥിയായ അവനെ മൂർച്ചപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ആഹുതി അകത്ത് വെച്ചതുമാത്രം ശക്തന്റെ ശോചി (ജ്വാല) ദീപ്തമായി ജ്വലിക്കുന്നു.
Mantra 6
सुसंदृक्ते स्वनीक प्रतीकं वि यद्रुक्मो न रोचस उपाके । दिवो न ते तन्यतुरेति शुष्मश्चित्रो न सूरः प्रति चक्षि भानुम् ॥
കാണാൻ മനോഹരമാണ് നിന്റെ സ്വനീക (പ്രകാശമയ) മുഖം; സമീപത്തുതന്നെ നീ സ്വർണ്ണാഭരണത്തെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു. നിന്റെ ശുഷ്മ (ബലം) ദ്യൗവിന്റെ തന്യതു (ഇടിമുഴക്കം) പോലെ പുറപ്പെട്ടു സഞ്ചരിക്കുന്നു; അത്ഭുതസൂര്യനെപ്പോലെ നീ നിന്റെ ഭാനു (കിരണം)കൊണ്ട് പിന്നോട്ടു നോക്കി പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു—കാണേണ്ടതെല്ലാം ദീപ്തമാക്കുന്നു.
Mantra 7
यथा वः स्वाहाग्नये दाशेम परीळाभिर्घृतवद्भिश्च हव्यैः । तेभिर्नो अग्ने अमितैर्महोभिः शतं पूर्भिरायसीभिर्नि पाहि ॥
ഞങ്ങൾ അഗ്നിക്കു ‘സ്വാഹാ’ അർപ്പിക്കേണ്ടതിന്—ചുറ്റുമെല്ലാം വ്യാപിക്കുന്ന പ്രാർത്ഥനകളാലും, ഘൃതസമൃദ്ധമായ ഹവിസ്സുകളാലും. ആ അളവറ്റ മഹിമകളാൽ, ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊൾക; ഇരുമ്പുപോലെ ദൃഢമായ നൂറ് പുരങ്ങളാൽ ഞങ്ങളുടെ നിലയെ സംരക്ഷിക്ക.
Mantra 8
या वा ते सन्ति दाशुषे अधृष्टा गिरो वा याभिर्नृवतीरुरुष्याः । ताभिर्नः सूनो सहसो नि पाहि स्मत्सूरीञ्जरितॄञ्जातवेदः ॥
ദാനിയ്ക്കായി നിനക്കുള്ള അജേയ വചനങ്ങൾ ഏതൊക്കെയോ—അവയാൽ നീ പുരുഷവീര്യങ്ങളെ വിപുലീകരിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—അവയാൽ, ഹേ സഹസസ്സിന്റെ സൂനോ, ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊൾക. ഹേ ജാതവേദസ്, ഞങ്ങളോടൊപ്പം ഉള്ള സൂരിമാരെ (പ്രകാശിത നേതാക്കളെ)യും ജരിതാക്കളെ (സ്തുതിഗായകരെ)യും കാത്തുകൊൾക.
Mantra 9
निर्यत्पूतेव स्वधितिः शुचिर्गात्स्वया कृपा तन्वा रोचमानः । आ यो मात्रोरुशेन्यो जनिष्ट देवयज्याय सुक्रतुः पावकः ॥
അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ—ശുദ്ധൻ, ശുദ്ധീകരിച്ച സ്വധിതി (കോടാലി) പോലെയായി—സ്വയം രൂപപ്പെടുത്തിയ ദേഹത്താൽ ദീപ്തനായി പ്രകാശിക്കുന്നു. രണ്ടു മാതാക്കളിൽ നിന്നു ജനിച്ച, അത്യന്തം അഭിലഷണീയനായവൻ ദേവയജ്ഞത്തിനായി വരുന്നു—സുക്രതു, പാവക, നിർമ്മലജ്വാലയുള്ളവൻ.
Mantra 10
एता नो अग्ने सौभगा दिदीह्यपि क्रतुं सुचेतसं वतेम । विश्वा स्तोतृभ्यो गृणते च सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഈ സൗഭാഗ്യങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കായി ജ്വലിക്കട്ടെ; സുചേതസമായ (പ്രകാശമുള്ള ബോധമുള്ള) ക്രതു—ദിവ്യസങ്കൽപശക്തി—ഞങ്ങൾ പ്രാപിക്കട്ടെ. സ്തോത്രം ചെയ്യുന്നവർക്കും ഗാനം പാടുന്നവർക്കും സർവകല്യാണങ്ങളും ഉണ്ടാകട്ടെ; സ്വസ്തിഭിഃ—മംഗളാശീർവാദങ്ങളാൽ—ഞങ്ങളെ നിങ്ങൾ സദാ കാത്തുകൊള്ളുക.
Agni is established as the unanimous choice of the rite—most worshipful messenger, firmly set among mortals, bearer of ṛta and purifier.
Praise expands from Agni’s ritual role to his visible epiphany: golden radiance, near-at-hand brilliance, and a power that moves like thunder while illuminating like the sun.
Agni’s luminous manifestation becomes a revelation of divine force that both purifies and makes truth-visible—linking cosmic power with the sacrificer’s right understanding.
The hymn closes with a direct petition: may Agni blaze forth prosperity and grant clear-minded kratu; may all good accrue to the praisers, and may Agni guard them always with svasti.
yajiṣṭhaṃ dūtam adhvare
सुसंदृक्ते स्वनीक प्रतीकं वि यद्रुक्मो न रोचस उपाके । दिवो न ते तन्यतुरेति शुष्मश्चित्रो न सूरः प्रति चक्षि भानुम् ॥yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
Agni is praised—the sacred Fire who serves as the messenger between humans and the gods and purifies the sacrifice.
The hymn asks Agni to blaze forth prosperity (saubhāgya), grant a clear and luminous will/intelligence (kratu), and protect the community with lasting well-being (svasti).
These images describe Agni’s visible and cosmic power: golden radiance (beauty and purity), thunder-like force (divine energy), and sun-like illumination (making truth and right action seen).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.