Sukta 2
Sukta 7.2
Vasiṣṭha
Agni (with strong solar alignment to Sūrya’s rays)
Triṣṭubh (probable)
বসিষ্ঠৰ এই সূক্তত যজ্ঞৰ দীপ্ত পুৰোহিত অগ্নিক প্ৰজ্বলিত কৰা হয়; তেওঁক ইন্ধন গ্ৰহণ কৰিবলৈ, ঊৰ্ধ্বমুখে জ্বলি উঠিবলৈ, আৰু সূৰ্যৰ ৰশ্মিসমূহৰ সৈতে সুৰ মিলাই বিস্তাৰিত হ’বলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। ইয়াত সম্পূৰ্ণ যজ্ঞ-পরিবেশ বোৱা হৈছে—উষা আৰু ৰাত্ৰি সহায়ক শক্তি ৰূপে, পবিত্ৰ আসন (বৰহিস্), অদিতিৰ সুৰক্ষা, আৰু ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলৰ আগমন—যাতে আহুতি সুৱিতা (শুভ গতি), প্ৰাচুৰ্য আৰু দিৱ্য আনন্দ আনিব পাৰে।
Mantras
Mantra 1
जुषस्व नः समिधमग्ने अद्य शोचा बृहद्यजतं धूममृण्वन् । उप स्पृश दिव्यं सानु स्तूपैः सं रश्मिभिस्ततनः सूर्यस्य ॥
হে অগ্নি, আজি আমাৰ সমিধা (ইন্ধন) গ্ৰহণ কৰা; তুমি বৃহৎ, যজত (পূজনীয়) ৰূপে দীপ্ত হওঁ, ধোঁৱা উত্থাপন কৰি। জিহ্বা-শিখাসমূহেৰে দিৱ্য শিখৰ স্পৰ্শ কৰা; সূৰ্যৰ ৰশ্মিসমূহৰ সৈতে সঙ্গতিৰে নিজকে বিস্তাৰ কৰা।
Mantra 2
नराशंसस्य महिमानमेषामुप स्तोषाम यजतस्य यज्ञैः । ये सुक्रतवः शुचयो धियंधाः स्वदन्ति देवा उभयानि हव्या ॥
এইসকলৰ—যজত নরাশংসৰ—মহিমা আমি যজ্ঞসমূহেৰে উপ-স্তৱ কৰিম। সু-ক্ৰতৱঃ, শুচয়ঃ, ধিয়ংধাঃ দেৱতাসকলে উভয়ানি হব্য—বাহ্য আৰু অন্তৰ—আস্বাদন কৰি উপভোগ কৰে।
Mantra 3
ईळेन्यं वो असुरं सुदक्षमन्तर्दूतं रोदसी सत्यवाचम् । मनुष्वदग्निं मनुना समिद्धं समध्वराय सदमिन्महेम ॥
তোমালোকৰ বাবে আমি স্তৱ কৰোঁ—ইলেণ্য, আৰাধ্য অগ্নিক; অসুৰ-শক্তিস্বৰূপ, সুদক্ষ; দ্যৌ আৰু পৃথিৱীৰ অন্তৰ্দূত, সত্যবাচী। মনুৰ মানসে মানৱ-ৰীতিৰে সমিধিত অগ্নিক আমি সদায় যজ্ঞৰ বাবে সমন্বিত কৰি স্থাপন কৰোঁ; সদা অধ্বৰলৈ (উৰ্ধ্বগতিৰ যাত্ৰালৈ) মহিমা কৰোঁ।
Mantra 4
सपर्यवो भरमाणा अभिज्ञु प्र वृञ्जते नमसा बर्हिरग्नौ । आजुह्वाना घृतपृष्ठं पृषद्वदध्वर्यवो हविषा मर्जयध्वम् ॥
হে অধ্বৰ্যৱসকল, বুজ-বিচাৰে হৱি বহন কৰি, নমস্কাৰে অগ্নিৰ বাবে বৰ্হি (পবিত্ৰ আসন) বিস্তাৰ কৰা। আহুতি ঢালি, ঘৃত-পৃষ্ঠ, ৰশ্মিবৰ্ণে বিচিত্ৰ বেদীক হৱিৰে উজ্জ্বল কৰা; হৱিৰ দ্বাৰা যজ্ঞক মাৰ্জনা কৰি সিদ্ধ কৰা।
Mantra 5
स्वाध्यो वि दुरो देवयन्तोऽशिश्रयू रथयुर्देवताता । पूर्वी शिशुं न मातरा रिहाणे समग्रुवो न समनेष्वञ्जन् ॥
স্বাধ্য, দেৱ-অন্বেষীসকল দুৱাৰসমূহ বিস্তৃতকৈ মেলে; দেৱতাৰ আগমনৰ বাবে ৰথযুৰূপে আগ্ৰহেৰে স্থিত হয়। যেন দুজনী মাতৃ নৱজাত শিশুক চেলেকি লালন কৰে, তেনেকৈ প্ৰাচীন শক্তিসমূহ তাক পোষণ কৰে; যেন সমাবেশত গায়কসকল, তেনেকৈ তেওঁলোকে তাক অভিষিক্ত কৰি সমন্বয়ত স্থাপন কৰে।
Mantra 6
उत योषणे दिव्ये मही न उषासानक्ता सुदुघेव धेनुः । बर्हिषदा पुरुहूते मघोनी आ यज्ञिये सुविताय श्रयेताम् ॥
আৰু সেই দুজনী দিৱ্য কন্যা—উষা আৰু নক্তা (ৰাত্ৰি)—আমাৰ বাবে মহীয়সী, যেন সু-দুগ্ধা ধেনু; বহিষদা, পুৰুহূত, মঘোনী—যজ্ঞীয় কৰ্মলৈ, সু-বিতায় (শুভ গতি) আৰু বিস্তৃত কল্যাণৰ বাবে, আহি আশ্ৰয় লওক।
Mantra 7
विप्रा यज्ञेषु मानुषेषु कारू मन्ये वां जातवेदसा यजध्यै । ऊर्ध्वं नो अध्वरं कृतं हवेषु ता देवेषु वनथो वार्याणि ॥
মানুষ্য যজ্ঞসমূহত আমি বিপ্ৰ; কাৰূ (গায়ক) ৰূপে, হে জাতবেদসা, তোমালোকক পূজ্য বুলি মানো। আমাৰ অধ্বৰ (যজ্ঞ-প্ৰবাহ) হৱেষুত ঊৰ্ধ্ব কৰি স্থাপন কৰা হৈছে; তাৰ দ্বাৰাই তোমালোক দেৱসমূহৰ মাজত বাঞ্ছিত ধন-সম্পদ জয় কৰা—আমাৰ বাবে বৰণীয় ঐশ্বৰ্যসমূহ।
Mantra 8
आ भारती भारतीभिः सजोषा इळा देवैर्मनुष्येभिरग्निः । सरस्वती सारस्वतेभिरर्वाक्तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं सदन्तु ॥
ভাৰতী ভাৰতীসকলৰ সৈতে একমত হৈ আহক; ইলা দেৱসকল আৰু মানুহসকলৰ সৈতে আহক, আৰু অগ্নিও তেওঁলোকৰ সৈতে। সৰস্বতী সাৰস্বতসকলৰ সৈতে ইফালে মুখ কৰি আহক; এই বহিষত তিনিজনী দেবী আহি বহক।
Mantra 9
तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु देव त्वष्टर्वि रराणः स्यस्व । यतो वीरः कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः ॥
হে পোষণকাৰী দেৱ ত্বষ্টৃ, আমাৰ বাবে সেই তুৰীয়প—দ্ৰুত অগ্ৰসৰ বৃদ্ধি—পোষণ কৰা; আনন্দময় দানত উজ্জ্বল হৈ উঠা। তোমাৰ পৰা কৰ্মত যোগ্য বীৰ জন্মে—সুদক্ষ, সম্পূৰ্ণ সক্ষম; যুক্ত-গ্ৰাৱা (পেষণ-পাথৰ জোঁতা), দেৱকাম (দেৱ-আকাঙ্ক্ষী)।
Mantra 10
वनस्पतेऽव सृजोप देवानग्निर्हविः शमिता सूदयाति । सेदु होता सत्यतरो यजाति यथा देवानां जनिमानि वेद ॥
হে বনস্পতী, দেৱতাসকলক ওচৰলৈ আহিবলৈ মুক্ত কৰি দিয়া। অগ্নি—হৱিৰ ব্যৱস্থাপক (শমিতা)—আহুতি সঠিক পথত আগবঢ়ায়। তেতিয়া হোতা, সত্যত অধিক সত্য, যজ্ঞ কৰে—কাৰণ তেওঁ দেৱতাসকলৰ জন্ম আৰু উদ্ভৱসমূহ জানে।
Mantra 11
आ याह्यग्ने समिधानो अर्वाङिन्द्रेण देवैः सरथं तुरेभिः । बर्हिर्न आस्तामदितिः सुपुत्रा स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥
হে অগ্নি, সম্পূৰ্ণ জ্বলি উঠি আহা—ইন্দ্ৰ আৰু দেৱতাসকলৰ সৈতে একে ৰথত, তুৰ (দ্ৰুত) শক্তিসকলৰ সৈতে, আমাৰ ফালে ঘূৰি আহা। আমাৰ বাবে বৰ্হি (যজ্ঞাসন) স্থাপিত হওক; সুপুত্ৰা অদিতি ইয়াত আসন লওক। স্বাহা—অমৃত দেৱতাসকল আহুতিত আনন্দিত আৰু প্ৰসন্ন হওক।
Inside Sukta 2
How it unfolds
- Where it opens
Agni is asked to accept the kindling and blaze, lifting smoke and reaching the luminous heights in solar accord.
- Development
The hymn broadens from Agni’s ignition to the full sacrificial ecology: divine timing (Dawn–Night), the prepared seat, and the gathering of beneficent powers for prosperity and safe passage.
- Climax
Agni is summoned to come fully kindled with Indra and the gods in a single chariot—an image of unified divine arrival and empowered rite.
- Where it settles
The barhis is established, Aditi is invoked for protection and good progeny, and the hymn seals the rite with svāhā, asking the immortals to delight in the offering.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the invoked fire—bright, worship-worthy, smoke-raising, tongue-flamed—who touches the luminous summit and spreads with the Sun’s rays, carrying prayers and offerings to the gods.
- Cosmic functionMediator between earth and heaven: he conveys oblations, summons the devas to the rite, and establishes luminous order by linking the terrestrial fire to the solar/celestial radiance.
- Inner significanceAwakened will and discerning intelligence (tejas): the inner flame that lifts aspiration upward, purifies intent, and unites human effort with a higher, solar clarity.
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha-gotra (one of the Saptaṛṣi lineages) · Foremost seer-priest of the Rig Veda’s seventh maṇḍala, celebrated for hymns of Agni and Varuṇa and for articulating ṛta (cosmic order) through a priestly, ritual mastery.
Famous verses
saṃ raśmibhis tatanaḥ sūryasya
उत योषणे दिव्ये मही न उषासानक्ता सुदुघेव धेनुः । बर्हिषदा पुरुहूते मघोनी आ यज्ञिये सुविताय श्रयेताम् ॥svāhā devā amṛtā mādayantām
Attributes of the deity
- Hotṛ (priest) and messenger of the gods
- Kindled by samidh (fuel) and strengthened by ghee
- Radiant, expansive, and upward-striving
- Solarly aligned (raśmibhiḥ sūryasya)
- Purifier and protector of the rite
- Summoner of Indra and the Viśve Devāḥ
Also by this seer
- Principal author of Rig Veda Maṇḍala 7 (many hymns attributed to the Vasiṣṭha family)
- Noted for Varuṇa hymns emphasizing ṛta, moral order, and release from bonds (e.g., RV 7.86–7.89)
- Major Agni hymns in Maṇḍala 7 that shape the liturgical voice of the Vasiṣṭhas
The rite, step by step
- Prepare and lay the barhis (sacred grass seat) and the altar space
- Kindle Agni with samidh (fuel sticks), inviting him to blaze vast and worship-worthy
- Offer ghee into the fire while reciting the hymn to ‘raise the smoke’ as the signal to the gods
- Invoke supporting cosmic powers (Uṣas–Naktā) to ‘sit on the seat’ and favor the rite’s right timing
- Invite Indra and the Viśve Devāḥ to come ‘in one chariot’ with Agni as convoy and messenger
- Establish Aditi’s presence for protection, rightness, and noble increase
- Conclude with svāhā, requesting the immortals to rejoice in the oblation
Offerings
- Samidh (kindling/fuel sticks)
- Ghṛta (clarified butter)
- Optional soma/oblations appropriate to the rite (as contextually paired with Indra and the gods)
Frequently Asked Questions
It is a fire-kindling hymn that invites Agni to blaze powerfully and carry the offering, while aligning his radiance with the Sun’s rays and calling the gods to the sacrifice.
They represent the right cosmic timing and rhythm for worship. By asking them to “sit on the seat,” the hymn seeks an auspicious flow (suvitā) for the ritual and for life’s journey.
Aditi is invoked as a wide, protective power linked with well-being and noble increase. Her presence marks the rite as safeguarded, rightly ordered, and fruitful for the worshippers.
Ask anything about Sukta 2 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
