Sukta 45
Sukta 4.45
Vāmadeva Gautama
Jagatī or Triṣṭubh (verse appears longer; exact meter requires scansion—left as probable)
ഈ സൂക്തം പ്രകാശമാനവും വേഗത്തിൽ എത്തുന്ന ദിവ്യ ഇരട്ടകളായ അശ്വിന്മാരെ സ്തുതിക്കുന്നു. സ്വർഗ്ഗപഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന അവരുടെ രഥം ഉഷസ്സിന്റെ കിരണത്തെപ്പോലെ ഉയർന്ന്, സോമപീഡനങ്ങളിലേക്കു താമസമില്ലാതെ എത്തുന്നു. ജോടിക്കുതിരകൾ, സ്വർണ്ണചിറകുള്ള ഹംസങ്ങൾ, തേൻചീറ്റകളെന്നിങ്ങനെ സജീവമായ ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെ അവരെ യാഗത്തിലേക്കു ക്ഷണിച്ച്, ജീവദായകവും രോഗശമനകരവും ആനന്ദം പകരുന്നതുമായ അവരുടെ സാന്നിധ്യം ആഘോഷിക്കുന്നു. യജമാനനും യാഗക്രമവും വേണ്ടി അവരുടെ ത്വരിതാഗമനവും ഉപകാരപ്രദമായ സഹായവും ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് കവിയുടെ ലക്ഷ്യം.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
एष स्य भानुरुदियर्ति युज्यते रथः परिज्मा दिवो अस्य सानवि । पृक्षासो अस्मिन्मिथुना अधि त्रयो दृतिस्तुरीयो मधुनो वि रप्शते ॥
ഇതാ—ഇവന്റെ ഭാനു (പ്രകാശം) ഉദയിച്ച് ഉയരുന്നു; എല്ലാടും ചുറ്റുന്ന രഥം ദ്യൗവിന്റെ ശിഖര-അറ്റത്ത് യോജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ യുഗള പൃക്ഷാസ (അശ്വങ്ങൾ) സ്ഥാപിതമാണ്; മൂന്ന് ദൃതി (ചർമച്ചാക്കുകൾ)യും നാലാമത്തേത് മധുവിന്റേതും—പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കുന്നു.
Mantra 2
उद्वां पृक्षासो मधुमन्त ईरते रथा अश्वास उषसो व्युष्टिषु । अपोर्णुवन्तस्तम आ परीवृतं स्वर्ण शुक्रं तन्वन्त आ रजः ॥
ഉഷസ്സിന്റെ വ്യുഷ്ടി-ക്ഷണങ്ങളിൽ നിങ്ങളുടെ മധുമയ പൃക്ഷാസ (അശ്വങ്ങൾ)യും രഥങ്ങളും മേലോട്ടു നീങ്ങുന്നു. അവ ചുറ്റും മൂടിയിരുന്ന തമസ്സിനെ അഴിച്ചുമാറ്റുന്നു; സ്വർണ്ണസമമായ ശുക്ര (തേജസ്സുള്ള) പ്രകാശത്തെ രജഃ (അന്തരിക്ഷം) മുഴുവൻ വിരിച്ചിടുന്നു.
Mantra 3
मध्वः पिबतं मधुपेभिरासभिरुत प्रियं मधुने युञ्जाथां रथम् । आ वर्तनिं मधुना जिन्वथस्पथो दृतिं वहेथे मधुमन्तमश्विना ॥
മധു പാനം ചെയ്യുവിൻ—മധുപേയ ആസന (മുഖങ്ങൾ)കൊണ്ട്; പ്രിയ മധുവിനായി രഥം യോജിപ്പിൻ. മധുവാൽ നിങ്ങൾ പഥങ്ങളുടെ വർതനി (തിരിവുള്ള പാത)യെ ഉണർത്തുന്നു; ഹേ അശ്വിനൗ, നിങ്ങൾ മധുമയ ദൃതി (ചർമച്ചാക്ക്) വഹിക്കുന്നു.
Mantra 4
हंसासो ये वां मधुमन्तो अस्रिधो हिरण्यपर्णा उहुव उषर्बुधः । उदप्रुतो मन्दिनो मन्दिनिस्पृशो मध्वो न मक्षः सवनानि गच्छथः ॥
ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ—മധുവാൽ നിറഞ്ഞവർ, തെറ്റില്ലാത്തവർ, സ്വർണ്ണചിറകുള്ളവർ—ഉഷസ്സിനൊപ്പം ഉണർന്ന്, ജലത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയുയരുന്നവർ; ആനന്ദിതർ, ആനന്ദത്തെ സ്പർശിക്കുന്നവർ—മധുവിന്റെ തേൻചീറ്റകളെപ്പോലെ നിങ്ങൾ സോമസവനങ്ങളിലേക്കു പോകുന്നു.
Mantra 5
स्वध्वरासो मधुमन्तो अग्नय उस्रा जरन्ते प्रति वस्तोरश्विना । यन्निक्तहस्तस्तरणिर्विचक्षणः सोमं सुषाव मधुमन्तमद्रिभिः ॥
ഹേ അശ്വിന്മാരേ, ഉഷസ്സിന്റെ വരവിൽ സുസംവിധിതമായ അഗ്നികൾ—ആനന്ദത്തിന്റെ മധുരരസത്തിൽ സമൃദ്ധമായവ—ഉണർന്ന് ദിനത്തോടു നേരെ ജ്വലിക്കുന്നു. അപ്പോൾ പ്രവൃത്തിയിൽ നിപുണമായ കൈകളുള്ള, വിവേകിയും വേഗവാനും ആയ ശക്തി, അദ്രി (പീഡനക്കല്ലുകൾ)കൊണ്ട് മധുമന്ത സോമത്തെ പിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്നു—അന്തരത്തിലെ അമൃതരസത്തെ സ്രവിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 6
आकेनिपासो अहभिर्दविध्वतः स्वर्ण शुक्रं तन्वन्त आ रजः । सूरश्चिदश्वान्युयुजान ईयते विश्वाँ अनु स्वधया चेतथस्पथः ॥
മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രശക്തികളോടെ, ദിനംപ്രതി, നിങ്ങൾ മുന്നോട്ടു തള്ളുന്നു—മധ്യലോകത്തിൽ സ്വർഗ്ഗസദൃശമായ ദീപ്തിയെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. സൂര്യനും തന്റെ അശ്വങ്ങളെ യോജിപ്പിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ സ്വധാ—സ്വാഭാവിക ശക്തി—കൊണ്ട് ഗതിയുടെ എല്ലാ പഥങ്ങളെയും ജാഗ്രതയുള്ളതും സുമാർഗ്ഗിതവുമായതും ആക്കുന്നു.
Mantra 7
प्र वामवोचमश्विना धियंधा रथः स्वश्वो अजरो यो अस्ति । येन सद्यः परि रजांसि याथो हविष्मन्तं तरणिं भोजमच्छ ॥
ഹേ അശ്വിന്മാരേ, പ്രകാശം വഹിക്കുന്ന ധീ (ധിയം) ഞാൻ നിങ്ങളോടു പ്രസ്താവിച്ചു. നിങ്ങളുടെ രഥം ശ്രേഷ്ഠ അശ്വങ്ങളോടുകൂടിയതാണ്; ശക്തിയിൽ അജര—അവിനാശി. അതിനാൽ നിങ്ങൾ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മധ്യലോകത്തിന്റെ വ്യാപ്തികളെ ചുറ്റി കടന്ന്, ഹവിഷ്മന്തൻ—ഹവിഷ് കൊണ്ടുവരുന്ന വേഗവാൻ തരണി ഭോജനിലേക്കു നേരെ വരുന്നു; അവൻ യജ്ഞഹവിയെ യഥാവിധി ഭുജിച്ചു വിതരണം ചെയ്യുന്നവൻ.
Inside Sukta 45
How it unfolds
- Where it opens
Radiance rises and the Aśvins’ chariot is yoked on the ridge of heaven, signaling their imminent approach.
- Development
The hymn elaborates their movement and nature through layered symbols—paired steeds, cosmic ‘skins’ and honey, and then the striking swan-and-bee imagery that links them to dawn, waters, and sweetness.
- Climax
The Aśvins, honey-full and unerring, surge from the waters and go like bees to the Soma pressings—an image of irresistible, joyous, timely arrival.
- Where it settles
The seer sums up his inspired utterance and reaffirms their ageless, swift chariot that traverses the realms at once, concluding with their direct coming to the offering and its distributor.
The deity: Aśvinau
- In the VedaThey are portrayed with radiant movement across heaven and mid-space, closely linked with honey, waters, and the dawn’s awakening.
- Cosmic functionThey mediate the daily transition from night to day, restoring vitality and order through timely arrival, healing powers, and the safeguarding of travelers and sacrificers; they connect heaven, mid-world, and the ritual ground through their rapid chariot.
- Inner significanceThey symbolize the twin forces of renewal and integration—quick discernment and right action—by which consciousness moves from obscurity to clarity, and by which the seeker is ‘healed’ into wholeness and joy.
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama (Vāmadeva) gotra · A major seer of Maṇḍala 4, renowned for luminous, image-rich hymns and for articulating inspired insight (dhī) that “carries light” toward the gods.
Famous verses
parijmā rathaḥ (the all-circling chariot)
madhvo na makṣaḥ (like bees of honey)
प्र वामवोचमश्विना धियंधा रथः स्वश्वो अजरो यो अस्ति । येन सद्यः परि रजांसि याथो हविष्मन्तं तरणिं भोजमच्छ ॥Attributes of the deity
- Divine twins (mithunā), inseparable and cooperative
- Swift, all-circling chariot and splendid steeds
- Dawn-associated awakeners (uṣarbudh)
- Healers and restorers; bringers of well-being
- Honey/soma affinity: sweetness, delight, and nourishment
- Water-and-sky imagery: rising, leaping, traversing spaces
Also by this seer
- Primary seer for many hymns in Rig Veda Maṇḍala 4 (Vāmadeva’s collection)
- Hymns to Indra, Agni, Soma, and the Viśve Devāḥ within RV 4 (traditional attribution to Vāmadeva)
The rite, step by step
- Prepare the altar space and kindled fire; establish ritual purity and intention.
- Commence dawn invocation: recite the opening verses visualizing the Aśvins’ radiance and chariot rising on heaven’s ridge.
- Offer preliminary oblations while calling the paired powers/steeds to be ‘set’ on the chariot (symbolic yoking).
- Recite the central imagery verses (swans/bee-honey motifs) to invite their joyful, unerring approach to the pressings.
- At the Soma pressing, present Soma and accompanying offerings with the request for swift arrival and aid.
- Conclude with the poet’s affirming address: the Aśvins traverse the spaces at once and come straight to the offering-bearer.
Offerings
- Soma (primary, at the savana pressings)
- Ghee/clarified butter (ājya) oblations
- Honey or honeyed mixture (madhu) as symbolic/ritual accompaniment where customary
- Optional simple food-offerings aligned with Aśvin auspiciousness (as per later practice and local śrauta adaptation)
Frequently Asked Questions
The Aśvins are divine twin helpers who ride a swift chariot, arrive at dawn, and bring healing, protection, and good fortune. The hymn invites them to come quickly to the Soma offering.
Swans suggest graceful dawn-flight and purity, while bees suggest eager movement toward sweetness. Together, the images say the Aśvins awaken with dawn and rush joyfully and surely to the Soma pressings.
Its purpose is invocation: to yoke the Aśvins’ presence to the sacrifice so they attend the morning Soma pressing, accept offerings, and bless the patron with vitality and successful outcomes.
Ask anything about Sukta 45 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
