Sukta 45
Sukta 4.45
Vāmadeva Gautama
Aśvinau (context of adjacent hymns; this sukta continues Aśvin imagery)
Jagatī or Triṣṭubh (verse appears longer; exact meter requires scansion—left as probable)
हा सूक्त अश्विनांची स्तुती करतो—ते तेजस्वी, शीघ्र येणारे दिव्य जुळे आहेत; त्यांचा स्वर्गगामी रथ उषःकिरणासारखा उगवतो आणि विलंब न करता सोम-पीडनांपर्यंत पोहोचतो. जुळ्या अश्वांचे, सुवर्णपंखी हंसांचे आणि मधमाश्यांचे जिवंत प्रतिमान वापरून त्यांना यज्ञात आमंत्रित केले आहे, आणि त्यांच्या जीवनदायी, रोगहर, आनंददायी उपस्थितीचे गौरवगान केले आहे. यजमान व यज्ञकर्मासाठी त्यांचे त्वरित आगमन आणि कल्याणकारी सहाय्य निश्चित करणे हे कवीचे उद्दिष्ट आहे.
Mantras
Mantra 1
एष स्य भानुरुदियर्ति युज्यते रथः परिज्मा दिवो अस्य सानवि । पृक्षासो अस्मिन्मिथुना अधि त्रयो दृतिस्तुरीयो मधुनो वि रप्शते ॥
हा ज्योतिर्मय भानु उदित होतो; सर्वपरिभ्रमणशील रथ स्वर्गाच्या कड्यावर युक्त होतो. येथे युगल अश्व स्थापिले जातात; तीन चर्मे आणि मधूचे चौथे पात्र पूर्णतेने पसरविले जाते.
Mantra 2
उद्वां पृक्षासो मधुमन्त ईरते रथा अश्वास उषसो व्युष्टिषु । अपोर्णुवन्तस्तम आ परीवृतं स्वर्ण शुक्रं तन्वन्त आ रजः ॥
उषेच्या प्रकटण्यात तुमचे मधुमय पृक्षास (अश्व) आणि रथ वरच्या दिशेने धावतात. ते सर्वत्र पसरलेला अंधार उलगडून टाकतात, आणि उज्ज्वल सुवर्णप्रभा रजस् (अंतरिक्ष) भर ताणून पसरवितात.
Mantra 3
मध्वः पिबतं मधुपेभिरासभिरुत प्रियं मधुने युञ्जाथां रथम् । आ वर्तनिं मधुना जिन्वथस्पथो दृतिं वहेथे मधुमन्तमश्विना ॥
मधू प्या—मधुपी मुखांनी; आणि प्रिय मधूसाठी रथ युक्त करा. मधूने तुम्ही पथांची वर्तनिका (वळणदार वाट) स्फूर्त करता; हे अश्विनौ, तुम्ही मधुमय दृति (चर्म-पात्र) वहन करता.
Mantra 4
हंसासो ये वां मधुमन्तो अस्रिधो हिरण्यपर्णा उहुव उषर्बुधः । उदप्रुतो मन्दिनो मन्दिनिस्पृशो मध्वो न मक्षः सवनानि गच्छथः ॥
हंसांसारखे—मधुरसाने परिपूर्ण, अचूक/अभ्रांत, सुवर्णपंखी—उषेच्या जागरणासह आहूत; पाण्यातून उड्या मारत वर येणारे, आनंदमय, आनंदाला स्पर्श करणारे—तुम्ही (अश्विनौ) मधाच्या माशांसारखे सोमाच्या सवनांकडे जाता.
Mantra 5
स्वध्वरासो मधुमन्तो अग्नय उस्रा जरन्ते प्रति वस्तोरश्विना । यन्निक्तहस्तस्तरणिर्विचक्षणः सोमं सुषाव मधुमन्तमद्रिभिः ॥
हे अश्विनौ, उषेकडे—प्रभात येताच—सुव्यवस्थित अग्नी मधुमय (आनंदरसयुक्त) होऊन जागे होतात व तेजाने उजळतात. तेव्हाच ती विवेकी, वेगवान शक्ति—कर्मासाठी कुशल केलेल्या हातांनी—अद्रि (दाबण्याचे दगड) यांच्या साहाय्याने मधुमंत सोम पिळून काढते.
Mantra 6
आकेनिपासो अहभिर्दविध्वतः स्वर्ण शुक्रं तन्वन्त आ रजः । सूरश्चिदश्वान्युयुजान ईयते विश्वाँ अनु स्वधया चेतथस्पथः ॥
तीक्ष्ण अग्र असलेल्या शक्तींनी, दिवसेंदिवस, तुम्ही पुढे ढकलता—अंतरिक्षात स्वर्गासारखा उज्ज्वल प्रकाश पसरवत. सूर्यही आपले अश्व जुंपून पुढे जातो; आणि तुमच्या स्वधया (स्वाभाविक अंतःशक्ती) ने सर्व मार्ग—गतीचे पथ—चेतन व सुमार्गी होतात.
Mantra 7
प्र वामवोचमश्विना धियंधा रथः स्वश्वो अजरो यो अस्ति । येन सद्यः परि रजांसि याथो हविष्मन्तं तरणिं भोजमच्छ ॥
हे अश्विनौ, मी तुमच्यासाठी प्रकाशवाही धिया उच्चारली आहे. तुमचा रथ सुंदर अश्वांनी युक्त असून, सामर्थ्यात अजर आहे. त्याच रथाने तुम्ही क्षणातच अंतरिक्षातील रजांसि परि करून, हविष्मान्—त्या वेगवान तरणि-भोजाकडे सरळ येता; जो हवि आस्वादतो आणि यथाविधि त्याचे वितरण करतो.
Frequently Asked Questions
The Aśvins are divine twin helpers who ride a swift chariot, arrive at dawn, and bring healing, protection, and good fortune. The hymn invites them to come quickly to the Soma offering.
Swans suggest graceful dawn-flight and purity, while bees suggest eager movement toward sweetness. Together, the images say the Aśvins awaken with dawn and rush joyfully and surely to the Soma pressings.
Its purpose is invocation: to yoke the Aśvins’ presence to the sacrifice so they attend the morning Soma pressing, accept offerings, and bless the patron with vitality and successful outcomes.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.