Sukta 45
Sukta 4.45
Vāmadeva Gautama
Aśvinau (context of adjacent hymns; this sukta continues Aśvin imagery)
Jagatī or Triṣṭubh (verse appears longer; exact meter requires scansion—left as probable)
આ સ્તુતિ તેજસ્વી, ઝડપી આવનારા દિવ્ય યુગલ અશ્વિનોની પ્રશંસા કરે છે—જેઓનું સ્વર્ગગામી રથ ઉષાકિરણ સમું ઊઠે છે અને વિલંબ વિના સોમપિષણ સુધી પહોંચી જાય છે. જોડિયા અશ્વો, સોનરી પાંખવાળા હંસો અને મધમાખીઓ જેવી જીવંત ઉપમાઓ દ્વારા તેમને યજ્ઞમાં આમંત્રિત કરવામાં આવે છે અને તેમની જીવનદાયી, ઉપચારક તથા આનંદદાયી ઉપસ્થિતિનું ગાન થાય છે. કવિનો હેતુ યજમાન અને યજ્ઞ માટે તેમની તત્કાળ આવક અને કલ્યાણકારી સહાય પ્રાપ્ત કરવાનો છે.
Mantras
Mantra 1
एष स्य भानुरुदियर्ति युज्यते रथः परिज्मा दिवो अस्य सानवि । पृक्षासो अस्मिन्मिथुना अधि त्रयो दृतिस्तुरीयो मधुनो वि रप्शते ॥
આ રહ્યો—આનો ભાનુ (પ્રકાશ) ઉદયે ચઢે છે; સર્વત્ર પરિભ્રમણ કરતો રથ દ્યૌના શિખર-કાંઠે જોડાય છે. અહીં યુગલ પૃક્ષાસ (અશ્વો) સ્થાપિત છે; ત્રણ દૃતિ (ચામડાની થેલીઓ) અને ચોથી મધુની—પૂર્ણ રીતે વિસ્તરાઈ ઝળહળી ઊઠે છે.
Mantra 2
उद्वां पृक्षासो मधुमन्त ईरते रथा अश्वास उषसो व्युष्टिषु । अपोर्णुवन्तस्तम आ परीवृतं स्वर्ण शुक्रं तन्वन्त आ रजः ॥
ઉષાના વ્યૂષ્ટિ-ક્ષણોમાં તમારા મધુમય પૃક્ષાસ (અશ્વો) અને રથો ઊર્ધ્વ દોડે છે. તેઓ સર્વત્ર આવરી રહેલા તમસને ઉઘાડી નાખે છે, અને સ્વર્ણ સમ શુક્ર (તેજસ્વી) પ્રકાશને રજઃ (અંતરિક્ષ)માં વિસ્તારે છે.
Mantra 3
मध्वः पिबतं मधुपेभिरासभिरुत प्रियं मधुने युञ्जाथां रथम् । आ वर्तनिं मधुना जिन्वथस्पथो दृतिं वहेथे मधुमन्तमश्विना ॥
મધુ પીવો—મધુપેય આસન (મુખ) વડે; અને પ્રિય મધુ માટે રથ જોડો. મધુથી તમે માર્ગોના વર્તનિ (વળાંકતા પથ)ને પ્રેરો; હે અશ્વિનૌ, તમે મધુમય દૃતિ (ચામડાની થેલી) વહન કરો છો.
Mantra 4
हंसासो ये वां मधुमन्तो अस्रिधो हिरण्यपर्णा उहुव उषर्बुधः । उदप्रुतो मन्दिनो मन्दिनिस्पृशो मध्वो न मक्षः सवनानि गच्छथः ॥
હંસોની જેમ—મધુથી પરિપૂર્ણ, અચૂક, સુવર્ણ પાંખવાળા—ઉષાની સાથે જાગેલા, જળમાંથી ઉછળી ઊઠતા; આનંદિત, આનંદને સ્પર્શતા—મધુની માખીઓ સમા તમે સોમના સવન-પિષણો તરફ જાઓ છો.
Mantra 5
स्वध्वरासो मधुमन्तो अग्नय उस्रा जरन्ते प्रति वस्तोरश्विना । यन्निक्तहस्तस्तरणिर्विचक्षणः सोमं सुषाव मधुमन्तमद्रिभिः ॥
હે અશ્વિનો, ઉષાના આગમને સુવ્યવસ્થિત અગ્નિઓ—આનંદના મધુર રસથી સમૃદ્ધ—જાગે છે અને દિવસ તરફ તેજે પ્રજ્વલિત થાય છે. ત્યારે જ કાર્યમાં કુશળ હાથ ધરનાર, વિવેકી અને ઝડપી શક્તિ, અદ્રિ (પિષણ-પથ્થરો) વડે મધુમંત સોમને પિષે છે—અંતરનાં અમૃતરસને નિસ્યંદિત કરે છે.
Mantra 6
आकेनिपासो अहभिर्दविध्वतः स्वर्ण शुक्रं तन्वन्त आ रजः । सूरश्चिदश्वान्युयुजान ईयते विश्वाँ अनु स्वधया चेतथस्पथः ॥
તીક્ષ્ણ અગ્રવાળી શક્તિઓ સાથે, દિવસ પછી દિવસ, તમે આગળ ધપાવો છો—મધ્યલોકમાં સ્વર્ગ સમો તેજસ્વી પ્રકાશ વિસ્તારો છો. સૂર્ય પણ પોતાના અશ્વોને જોડીને આગળ વધે છે; અને તમારી સ્વધા—જાતજ શક્તિ—દ્વારા ગતિના સર્વ માર્ગોને જાગૃત અને સુમાર્ગી બનાવો છો.
Mantra 7
प्र वामवोचमश्विना धियंधा रथः स्वश्वो अजरो यो अस्ति । येन सद्यः परि रजांसि याथो हविष्मन्तं तरणिं भोजमच्छ ॥
હે અશ્વિનો, મેં તમારાં માટે પ્રકાશવાહિની ધી (ધિયં) ઉચ્ચારી છે. તમારો રથ સુશોભિત અશ્વોવાળો છે, બળમાં અજર—અવિનાશી. એ જ રથથી તમે ક્ષણમાં જ મધ્યલોકનાં વિસ્તારોને વટાવી, હવિષ્માન્ત—હવિષ લાવનાર ઝડપી તરણિ ભોજ પાસે સીધા આવો, જે યજ્ઞહવિને યોગ્ય રીતે ભોગવે અને વહેંચે છે.
Frequently Asked Questions
The Aśvins are divine twin helpers who ride a swift chariot, arrive at dawn, and bring healing, protection, and good fortune. The hymn invites them to come quickly to the Soma offering.
Swans suggest graceful dawn-flight and purity, while bees suggest eager movement toward sweetness. Together, the images say the Aśvins awaken with dawn and rush joyfully and surely to the Soma pressings.
Its purpose is invocation: to yoke the Aśvins’ presence to the sacrifice so they attend the morning Soma pressing, accept offerings, and bless the patron with vitality and successful outcomes.
Ask anything about Sukta 45 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.