Sukta 46
Sukta 4.46
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4)
Gāyatrī (8+8+8; typical for short Soma-invitations; verify in critical edition)
ഈ ചെറു ഗായത്രി സ്തുതിഗാനം ഒരു സോമ-ആഹ്വാനമാണ്; വായുവിനെ—പലപ്പോഴും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം—പിഴിഞ്ഞെടുത്ത സോമത്തിനരികിലേക്ക് വേഗത്തിൽ വന്ന് ആദ്യം പാനം ചെയ്യാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു. അവരുടെ ദീപ്തമായ രഥത്തെ പുകഴ്ത്തി, യാഗം പ്രവർത്തനത്തിലാകാൻ അവരുടെ വരവ് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു; അതിലൂടെ വിമോചന (vimocana)വും സോമാനന്ദം തടസ്സമില്ലാതെ അനുഭവിക്കലും ലഭിക്കട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
अग्रं पिबा मधूनां सुतं वायो दिविष्टिषु । त्वं हि पूर्वपा असि ॥
ഹേ വായുവേ, മധുരങ്ങളിലൊക്കെയും ആദ്യം നീ കുടിക്ക—ദിവിഷ്ടികളിൽ (ദിവ്യ യജ്ഞസത്രങ്ങളിൽ) പിഴിഞ്ഞ ഈ സോമം. കാരണം നീ തന്നെയാണ് പൂർവപാ—മറ്റുള്ളവർക്കുമുമ്പെ പാനം ചെയ്യുന്നവൻ.
Mantra 2
शतेना नो अभिष्टिभिर्नियुत्वाँ इन्द्रसारथिः । वायो सुतस्य तृम्पतम् ॥
ഹേ വായുവേ, ഞങ്ങൾക്കായി നൂറു സഹായങ്ങളോടെ, നിയുത്വാൻ—നിന്റെ യുക്ത സംഘങ്ങളോടുകൂടെ, ഇന്ദ്രനെ സാരഥിയാക്കി, പിഴിഞ്ഞ സോമത്തിൽ തൃപ്തനാകുക. (ഞങ്ങളുടെ) പ്രാണൻ ആനന്ദത്തിൽ തൃപ്തനായി, ശക്തികൾ യഥാദിശയിൽ പ്രവഹിക്കട്ടെ.
Mantra 3
आ वां सहस्रं हरय इन्द्रवायू अभि प्रयः । वहन्तु सोमपीतये ॥
ഹേ ഇന്ദ്രനും വായുവും, നിങ്ങളുടെ സഹസ്ര ഹരി (അശ്വങ്ങൾ/കിരണശക്തികൾ) അർപ്പണത്തോട്ടു നിങ്ങളെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരട്ടെ, സോമപാനത്തിനായി. ബലവും പ്രാണവും ഒന്നിച്ചുള്ള ശക്തികൾ സമൃദ്ധിയായി വന്ന് അമൃതം സ്വീകരിച്ച് നമ്മുടെ സത്തയെ ഉയർത്തട്ടെ.
Mantra 4
रथं हिरण्यवन्धुरमिन्द्रवायू स्वध्वरम् । आ हि स्थाथो दिविस्पृशम् ॥
ഹേ ഇന്ദ്രനും വായുവും, സ്വർണ്ണബന്ധനമുള്ള രഥം—യജ്ഞത്തിന്റെ സുസംവിധാനമായ ഗതിയുള്ളത്—അതിൽ ആരോഹണം ചെയ്യുവിൻ; കാരണം നിങ്ങൾ ദിവിസ്പൃശ് (സ്വർഗ്ഗസ്പർശി) രഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. നിങ്ങളുടെ ദിവ്യ ചലനം നമ്മുടെ കർമത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി അതിനെ തേജോമയ ലോകങ്ങളിലേക്കുയർത്തട്ടെ.
Mantra 5
रथेन पृथुपाजसा दाश्वांसमुप गच्छतम् । इन्द्रवायू इहा गतम् ॥
വിശാലമായ തേജസ്സുള്ള രഥത്തോടെ അർപ്പണം നല്കുന്നവന്റെ അടുക്കൽ സമീപിക്കുവിൻ. ഹേ ഇന്ദ്രനും വായുവും, ഇവിടെ വരുവിൻ—നമ്മുടെ കർമക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുവിൻ—ബലവും പ്രാണവും എന്ന വിശാല ശക്തികൾ യജ്ഞത്തെ ധരിച്ചു അതിനെ വിപുലമാക്കട്ടെ.
Mantra 6
इन्द्रवायू अयं सुतस्तं देवेभिः सजोषसा । पिबतं दाशुषो गृहे ॥
ഹേ ഇന്ദ്രനും വായുവും, ഈ സോമം പിഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഏകമനസ്സോടെ, ദാതാവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഇതു പാനം ചെയ്‍വിൻ. (ഇന്ദ്രൻ—തേജോബലം, വായു—പ്രാണശക്തി) ഈ ആനന്ദരസം അന്തരത്തിൽ ഗ്രഹിച്ച്, നമ്മുടെ അന്തർനിവാസത്തിൽ ദിവ്യസഖ്യം സ്ഥാപിക്കുവിൻ.
Mantra 7
इह प्रयाणमस्तु वामिन्द्रवायू विमोचनम् । इह वां सोमपीतये ॥
ഹേ ഇന്ദ്രവായൂ, ഇവിടെ തന്നെയാകട്ടെ നിങ്ങളുടെ പ്രയാണാരംഭം—ഇവിടെ തന്നെയാകട്ടെ നിങ്ങളുടെ വിമോചനം. ഇവിടെ തന്നെയാകട്ടെ സോമപാനത്തിനായി (വരിക). പ്രാണശക്തിയും തേജോബലവും നമ്മുടെ അന്തരത്തിൽ ഗതി ആരംഭിച്ച്, ഊർജങ്ങളെ ബന്ധിക്കുന്ന കെട്ടുകൾ അഴിച്ചു വിടട്ടെ; ആനന്ദം തടസ്സമില്ലാതെ സ്വീകരിക്കപ്പെടട്ടെ.
Inside Sukta 46
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens by urging Vāyu to drink first of the pressed Soma—establishing him as pūrvapāḥ and the initiator of the rite’s vital movement.
- Development
It expands into joint praise of Indra and Vāyu, emphasizing their heaven-touching chariot and their readiness to come to the well-ordered sacrifice.
- Climax
The petition centers on immediate arrival ‘here’ and on vimocana—release/unbinding—so the Soma-drinking and its power can proceed without hindrance.
- Where it settles
It concludes by fixing the divine approach and purpose in the present place of offering: ‘here’ for Soma-drinking, sealing the invitation with ritual immediacy.
The deity: Vāyu
- In the VedaHe is praised for speed, purity, and readiness to arrive at the sacrifice and drink the pressed sweetness.
- Cosmic functionAnimates the worlds through movement and breath; carries vitality, clears pathways, and enables circulation—both of air in nature and of offerings/praise in ritual order.
- Inner significanceRepresents prāṇa and the mind’s vital current: the capacity to move, to open inner channels, and to ‘release’ knots so inspiration and delight (soma) can be received clearly.
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama gotra (Vāmadeva as a Gautama seer in Maṇḍala 4 tradition) · Principal seer of Rig Veda Maṇḍala 4, renowned for inspired praise that links outer Soma-ritual with inner awakening and liberation motifs.
Famous verses
tvaṃ hi pūrvapā asi
rathaṃ hiraṇyavandhuram
iha prayāṇam astu vām
Attributes of the deity
- Swift mover
- First Soma-drinker (pūrvapāḥ)
- Purifying and channel-opening
- Paired power with Indra (force + breath)
- Vehicle/chariot imagery (divispṛś, heaven-touching)
Also by this seer
- Many hymns of Rig Veda Maṇḍala 4 are traditionally attributed to Vāmadeva (Gautama).
- Associated in later tradition with profound visionary utterances and exemplary r̥ṣi-status (seer-poet as mantra-draṣṭā).
The rite, step by step
- Soma is pressed and filtered; cups are prepared (graha).
- Hotṛ recites Gāyatrī invocations inviting Vāyu (and Indra-Vāyu) to approach quickly.
- Deities are praised as arriving on the radiant chariot; their presence is affirmed at the rite.
- First offering/draught is presented to Vāyu as pūrvapāḥ (first drinker), then shared in the Indra-Vāyu pairing.
- Prayer for ‘vimocana’—release of obstructions—and for the rite to proceed in good order.
Offerings
- Pressed Soma (suta soma)
- Libations in Soma cups (graha)
- Accompanying oblations customary to Soma rites (as part of the adhvara)
Frequently Asked Questions
Because in the Soma ritual Vāyu is traditionally invited to drink first (pūrvapāḥ). The hymn highlights his priority as the deity who begins the vital movement of the offering.
Indra and Vāyu are paired in several Soma hymns: Indra represents victorious force, while Vāyu represents swift breath and motion. Together they are invoked to arrive quickly and empower the sacrifice.
Vimocana means ‘release’ or ‘unbinding.’ In ritual terms it asks for obstacles to be removed; inwardly it suggests loosening inner knots so the Soma-inspired clarity and delight can be received.
Ask anything about Sukta 46 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
