Sukta 40
Sukta 2.40
Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)
Soma-Pūṣan (dual)
Triṣṭubh (likely for RV 2.40)
এই ছয়-পদীয়া ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত যুগল দেৱতা সোম আৰু পূষণক একেলগে আহ্বান কৰা হৈছে—সমৃদ্ধিৰ যৌথ জনক হিচাপে আৰু তেনে ৰক্ষক হিচাপে, যিসকলে জগতসমূহত আৰু উপাসকৰ ভিতৰত অমৰত্ব আৰু সমৃদ্ধিৰ “নাভি” (nābhi) স্থাপন কৰে। তেওঁলোকক বৃদ্ধি-উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰীয় উৎস—ধন, পোষণ আৰু ফলপ্ৰসূ শক্তি—প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ, লগতে অন্তৰ্দৃষ্টি/বোধ ত্বৰান্বিত কৰি সুৰক্ষা দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে; শেষত অদিতিৰ ৰক্ষাময় উপস্থিতি অন্তৰ্ভুক্ত এক আশীৰ্বাদেৰে স্তোত্ৰটি সমাপ্ত হয়।
Mantras
Mantra 1
सोमापूषणा जनना रयीणां जनना दिवो जनना पृथिव्याः । जातौ विश्वस्य भुवनस्य गोपौ देवा अकृण्वन्नमृतस्य नाभिम् ॥
হে সোম আৰু পূষণ, ৰয়ীণাং জননা—ধন-সমৃদ্ধিৰ জনক; দ্যৌৰ জননা—স্বৰ্গৰ জনক; পৃথিৱ্যাঃ জননা—পৃথিৱীৰ জনক। বিশ্বস্য ভুবনস্য গোপৌ ৰূপে জাত হৈ, দেবতাসকলে তোমালোকক অমৃতস্য নাভি—অমৰতাৰ নাভি-কেন্দ্ৰ—কৰিলে।
Mantra 2
इमौ देवौ जायमानौ जुषन्तेमौ तमांसि गूहतामजुष्टा । आभ्यामिन्द्रः पक्वमामास्वन्तः सोमापूषभ्यां जनदुस्रियासु ॥
এই দুই দেব জন্মলাভ কৰি আনন্দ পায়; এই দুই অজুষ্ট (অসন্মত) তমসসমূহ গোপন কৰে। এই দুইৰ দ্বাৰাই ইন্দ্ৰ অপক্বৰ ভিতৰত পক্বক আনে; সোম-পূষণৰ দ্বাৰাই তেওঁ উস্ৰিয়া—দীপ্ত গাভীসম, আলোকময় গোষ্ঠী—উৎপন্ন কৰে।
Mantra 3
सोमापूषणा रजसो विमानं सप्तचक्रं रथमविश्वमिन्वम् । विषूवृतं मनसा युज्यमानं तं जिन्वथो वृषणा पञ्चरश्मिम् ॥
হে সোমা-পূষণ, তোমালোক ৰজসৰ (মধ্যলোকৰ) পৰিমাপক সেই ৰথখন আগবঢ়াই দিয়া—সপ্তচক্ৰ, সকলোকে গতি দিয়া, সৰ্বব্যাপী চলমান। মনেদ্বাৰা যোজিত, বিস্তৃত-ঘূৰ্ণনশীল সেই পঞ্চৰশ্মি (পাঁচ-ৰশ্মিযুক্ত) শক্তিক, হে বৃষণ (বলৱান) দুয়ো, তোমালোক জাগ্ৰত কৰি চলাই দিয়া।
Mantra 4
दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे । तावस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षुं रायस्पोषं वि ष्यतां नाभिमस्मे ॥
এজনাৰ আসন দিৱ্যত উচ্ছত স্থাপিত; আনজনাৰ আসন পৃথিৱীত আৰু অন্তৰিক্ষত। সেই দুয়ো আমাৰ বাবে বৃদ্ধি-নাভি (কেন্দ্ৰ) বিস্তাৰ কৰক—ধনৰ পোষণ, বহু-বৰ (বহু দান), বহু-ক্ষু (বহু ফল-ফলন) সমৃদ্ধ—সেই নাভি আমাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰক।
Mantra 5
विश्वान्यन्यो भुवना जजान विश्वमन्यो अभिचक्षाण एति । सोमापूषणाववतं धियं मे युवाभ्यां विश्वाः पृतना जयेम ॥
দুয়োৰ এজনাই সকলো ভুবন জন্ম দিলে; আনজনাই সকলোকে দৰ্শন কৰি গতি কৰে। হে সোমা-পূষণ, মোৰ ধী (বুদ্ধি/প্ৰাৰ্থনাময় চিন্তা) ৰক্ষা কৰক; তোমালোক দুয়োৰ দ্বাৰাই আমি সকলো যুদ্ধ জয় কৰোঁ।
Mantra 6
धियं पूषा जिन्वतु विश्वमिन्वो रयिं सोमो रयिपतिर्दधातु । अवतु देव्यदितिरनर्वा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
বিশ্বক প্ৰেৰণা দিওঁতা পূষণে আমাৰ ধী (বুদ্ধি-প্ৰজ্ঞা) উদ্দীপিত কৰক; ৰয়িৰ অধিপতি সোমে আমাৰ ভিতৰত ৰয়ি—সমৃদ্ধি স্থাপন কৰক। অচ্যুত, অপ্ৰমাদী দেৱী অদিতিয়ে আমাক ৰক্ষা কৰক; সু-বীৰ্য্যসম্পন্ন হৈ আমি বিদথ (যজ্ঞ-সভা)ত বৃহৎ বাণী উচ্চাৰণ কৰোঁ।
Frequently Asked Questions
Soma represents the sacred, invigorating essence that supports vitality and immortality, while Pūṣan is the nourishing protector and guide of right paths. Invoked together, they unite inner inspiration with outward nourishment and safe, fruitful increase.
It means “the navel (center/hub) of immortality.” The hymn imagines Soma–Pūṣan as a central source from which life, prosperity, and divine vitality radiate into the worlds and into the worshipper.
It asks for prosperity and nourishment (rāyas-poṣa), the quickening of insight (dhī), protection (especially through Aditi), and the strength to speak truthfully and expansively (“the Vast”) in the communal assembly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.