Sukta 40
Sukta 2.40
Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)
Soma-Pūṣan (dual)
Triṣṭubh (likely for RV 2.40)
ਇਹ ਛੇ ਪਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸੋਮ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਜਨਕਾਂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ “ਨਾਭੀ” ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰੋਤ—ਧਨ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਣ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
सोमापूषणा जनना रयीणां जनना दिवो जनना पृथिव्याः । जातौ विश्वस्य भुवनस्य गोपौ देवा अकृण्वन्नमृतस्य नाभिम् ॥
ਹੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ) ਦੇ ਜਨਕ, ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਦੇ ਜਨਕ, ਪૃਥਿਵੀ ਦੇ ਜਨਕ—ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ (ਜਗਤ-ਬਨਾਵਟ) ਦੇ ਦੋ ਗੋਪ (ਰਖਵਾਲੇ) ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਭਿ-ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ।
Mantra 2
इमौ देवौ जायमानौ जुषन्तेमौ तमांसि गूहतामजुष्टा । आभ्यामिन्द्रः पक्वमामास्वन्तः सोमापूषभ्यां जनदुस्रियासु ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਜੁਸ਼ਟ (ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ) ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਕੱਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਕੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ; ਸੋਮ-ਪੂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉਸ੍ਰਿਆ (ਚਮਕਦੀਆਂ) ਗਾਂਵਾਂ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਝੁੰਡ—ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
सोमापूषणा रजसो विमानं सप्तचक्रं रथमविश्वमिन्वम् । विषूवृतं मनसा युज्यमानं तं जिन्वथो वृषणा पञ्चरश्मिम् ॥
ਹੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਣ! ਤੁਸੀਂ ਰਜਸ (ਮੱਧਲੋਕ) ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਥ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹੋ। ਮਨ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਲਣ ਵਾਲਾ—ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੋ, ਉਸ ਪੰਚਰਸ਼ਮੀ (ਪੰਜ ਲਗਾਮਾਂ ਵਾਲੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 4
दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे । तावस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षुं रायस्पोषं वि ष्यतां नाभिमस्मे ॥
ਇੱਕ ਦਾ ਆਸਨ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਾਧੇ ਦਾ ਨਾਭਿ-ਕੇਂਦਰ—ਰਾਯਸਪੋਸ਼ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ), ਪੁਰੁਵਾਰ (ਬਹੁਤ ਦ੍ਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ), ਪੁਰੁਕ੍ਸ਼ੁ (ਬਹੁਤ ਇੱਛਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਾ), ਅਨੇਕ ਵਾਧਿਆਂ ਨਾਲ ਫਲਦਾਇਕ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ।
Mantra 5
विश्वान्यन्यो भुवना जजान विश्वमन्यो अभिचक्षाण एति । सोमापूषणाववतं धियं मे युवाभ्यां विश्वाः पृतना जयेम ॥
ਇੱਕ ਨੇ ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਦੂਜਾ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੋਮ-ਪੂਸ਼ਣ! ਮੇਰੀ ਧੀ (ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿਓ; ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰਤਨਾਵਾਂ (ਯੁੱਧਾਂ) ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈਏ।
Mantra 6
धियं पूषा जिन्वतु विश्वमिन्वो रयिं सोमो रयिपतिर्दधातु । अवतु देव्यदितिरनर्वा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲਾ ਪੂਸ਼ਨ ਸਾਡੀ ਧੀ (ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਨੂੰ ਜਗਾਏ; ਰਯਿ-ਪਤੀ ਸੋਮ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਧਰੇ। ਅਚੂਕ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਦਿਤੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਸੂਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵਿਦਥ (ਸਭਾ/ਯਜ੍ਞ-ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਤ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਤ੍ਯ—ਉਚਾਰਨ ਕਰੀਏ।
Frequently Asked Questions
Soma represents the sacred, invigorating essence that supports vitality and immortality, while Pūṣan is the nourishing protector and guide of right paths. Invoked together, they unite inner inspiration with outward nourishment and safe, fruitful increase.
It means “the navel (center/hub) of immortality.” The hymn imagines Soma–Pūṣan as a central source from which life, prosperity, and divine vitality radiate into the worlds and into the worshipper.
It asks for prosperity and nourishment (rāyas-poṣa), the quickening of insight (dhī), protection (especially through Aditi), and the strength to speak truthfully and expansively (“the Vast”) in the communal assembly.
Ask anything about Sukta 40 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
