Sukta 97
Sukta 10.97
Oṣadhīs (Medicinal Plants as collective devatā)
Anushtubh (probable for RV 10.97; verify against critical edition)
ഋഗ്വേദം 10.97 ഒരു ചികിത്സാഗീതമാണ്. ഇതിൽ ഔഷധികളെ—സമൂഹദൈവശക്തിയായി കണക്കാക്കുന്ന ഔഷധസസ്യങ്ങളെ—ആഹ്വാനിച്ച്, അവ ശരീരമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ച് രോഗത്തെ, പ്രത്യേകിച്ച് യക്ഷ്മ (ക്ഷയം/പീഡ)യെ, പുറത്താക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. സസ്യങ്ങളെ ആദിമവും അനേകരൂപങ്ങളുമുള്ളതും ദിവ്യമായി സ്ഥാപിതമായതുമെന്നു സ്തുതിച്ച്, ഔഷധചികിത്സയെ ശാരീരിക പരിഹാരമായും ഹാനിയും വൈരവിരോധവും നിന്ന് കാക്കുന്ന പവിത്ര സംരക്ഷണമായും അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
या ओषधीः पूर्वा जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा । मनै नु बभ्रूणामहं शतं धामानि सप्त च ॥
ഹേ ഔഷധികളേ, ദേവന്മാർക്കും മുൻപായി ത്രിയുഗത്തിന്റെ പുരാതനകാലത്ത് ആദ്യം ജനിച്ചവരേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ബഭ്രുവർണ്ണ ശക്തികളെ സ്മരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ ധാമങ്ങൾ—നിലയങ്ങൾ—നൂറ്റിയേഴ്.
Mantra 2
शतं वो अम्ब धामानि सहस्रमुत वो रुहः । अधा शतक्रत्वो यूयमिमं मे अगदं कृत ॥
ഹേ അമ്മമാരേ, നിങ്ങളുടെ ധാമങ്ങൾ നൂറും, നിങ്ങളുടെ രുഹഃ—വളർച്ചകൾ—ആയിരവും. പിന്നെ, ഹേ ശതക്രതവഃ, നിങ്ങൾ എനിക്കായി ഈ അഗദ—ഔഷധം—ഉണ്ടാക്കുക; അത് എന്റെ സമ്പൂർണ്ണാരോഗ്യത്തിനുള്ള ഉപായമാകട്ടെ.
Mantra 3
ओषधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवतीः प्रसूवरीः । अश्वा इव सजित्वरीर्वीरुधः पारयिष्ण्वः ॥
ഹേ ഔഷധികളേ, എന്നോടു നേരെ ആനന്ദിക്കുവിൻ—പുഷ്പവതികളേ, ശുഭപ്രസവം വരുത്തുന്നവരേ. മത്സരത്തിൽ ജയിക്കുന്ന അശ്വങ്ങളെപ്പോലെ, ഹേ വീരുധഃ (വള്ളി-ലതകളേ), ഞങ്ങളെ കടത്തിവിടുവിൻ; അക്രമത്തിന്റെ കടവുകൾ കടത്തിക്കൊണ്ട് സുരക്ഷിത സമഗ്രതയിലേക്കു നയിക്കുവിൻ.
Mantra 4
ओषधीरिति मातरस्तद्वो देवीरुप ब्रुवे । सनेयमश्वं गां वास आत्मानं तव पूरुष ॥
‘ഔഷധികൾ’ എന്നു, ഹേ മാതാക്കളേ, അങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവിമാരേ, ഞാൻ സമീപിച്ചു നിങ്ങളോടു പറയുന്നു. ഹേ പുരുഷ (അന്തര്നിവാസി പുരുഷ), ഞാൻ അശ്വവും, ഗോവും (കിരണ-ഗോവും), വസ്ത്രവും—അസ്തിത്വത്തിന്റെ ആവരണവും—അതെ, ആത്മാവുതന്നെയും, നിങ്ങളുടെ വേണ്ടി നേടട്ടെ.
Mantra 5
अश्वत्थे वो निषदनं पर्णे वो वसतिष्कृता । गोभाज इत्किलासथ यत्सनवथ पूरुषम् ॥
അശ്വത്ഥത്തിൽ നിങ്ങളുടെ നിഷദനം (ആസനം) ഉണ്ട്; ഇലയിൽ നിങ്ങളുടെ വാസം നിർമ്മിതമാണ്. നിങ്ങൾ സത്യമായും ഗോഭാജ (കിരണങ്ങളുടെ പങ്കാളികൾ) ആകുന്നു—നിങ്ങൾ പുരുഷനെ, അകത്തുള്ള സത്യപുരുഷനെ, ജയിച്ചു വീണ്ടും പ്രാപിക്കുമ്പോൾ.
Mantra 6
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताविव । विप्रः स उच्यते भिषग्रक्षोहामीवचातनः ॥
ഔഷധികളുടെ ചികിത്സാശക്തികൾ സഭയിൽ രാജാക്കന്മാർ കൂടുന്നതുപോലെ ഒരുമിച്ചുകൂടുന്നിടത്ത്, ആ പ്രകാശിത ജ്ഞാനിയെ ‘ഭിഷക്’ എന്നു വിളിക്കുന്നു—അന്ധകാരശക്തികളുടെ സംഹാരകൻ, രോഗപീഡയെ അകറ്റുന്നവൻ।
Mantra 7
अश्वावतीं सोमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम् । आवित्सि सर्वा ओषधीरस्मा अरिष्टतातये ॥
അവനുവേണ്ടി എല്ലാ ഔഷധികളെയും കണ്ടെത്തുക—അശ്വവതീ, സോമവതീ; ഊർജ്ജരസം വർധിപ്പിച്ച് ശക്തിയെ ഉയർത്തുന്നവ—അവൻ അഖണ്ഡമായ ‘അരിഷ്ടതാ’യായ പൂർണ്ണക്ഷേമത്തിലേക്ക് എത്തുവാൻ।
Mantra 8
उच्छुष्मा ओषधीनां गावो गोष्ठादिवेरते । धनं सनिष्यन्तीनामात्मानं तव पूरुष ॥
ഔഷധികളുടെ ഉച്ച്വസിത പരാക്രമം ഗോശാലയിൽ നിന്ന് പശുക്കൾ കുതിച്ചിറങ്ങുന്നതുപോലെ ഉയരുന്നു; അവ സത്യധനം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അതെ, നിന്റെ ആത്മാവുതന്നെ—ഓ പുരുഷ, അന്തർനിവാസി।
Mantra 9
इष्कृतिर्नाम वो माताथो यूयं स्थ निष्कृतीः । सीराः पतत्रिणीः स्थन यदामयति निष्कृथ ॥
‘ഇഷ്കൃതി’ എന്ന പേരാണ് നിങ്ങളുടെ മാതാവ്; നിങ്ങളോ ‘നിഷ്കൃതികൾ’—വിമോചനശക്തികൾ—ആകുന്നു. ഹേ സീരാഃ, ചിറകുള്ളവരെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുവിൻ; എന്തെങ്കിലും വേദന വരുത്തുമ്പോൾ, അതിനെ പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുത്തു ദൂരെയെറിഞ്ഞുകളയുവിൻ.
Mantra 10
अति विश्वाः परिष्ठा स्तेन इव व्रजमक्रमुः । ओषधीः प्राचुच्यवुर्यत्किं च तन्वो रपः ॥
എല്ലാ പരിഷ്ഠകളെയും—ചുറ്റുമുള്ള അതിരുകളെയും—അതിക്രമിച്ച്, കള്ളൻ വേലിക്കുള്ളിൽ കയറുന്നതുപോലെ, ഔഷധികൾ മുന്നോട്ട് തള്ളിപ്പോകുന്നു. ശരീരത്തിൽ ഉള്ള ഏതു കറയോ വേദനയോ (രപഃ) ആയാലും, അവ അതിനെ ഇളക്കി അഴിച്ചു പുറത്തേക്ക് തുരത്തുന്നു.
Mantra 11
यदिमा वाजयन्नहमोषधीर्हस्त आदधे । आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभो यथा ॥
ബലത്തിന്റെ പൂർണ്ണത തേടി ഞാൻ ഈ ഔഷധികളെ കൈയിൽ എടുക്കുമ്പോൾ, യക്ഷ്മയുടെ ആത്മാവുതന്നെ നശിക്കുന്നു—ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഒന്നിനെ പിടിച്ചു ഉറപ്പായി കെട്ടിയതുപോലെ.
Mantra 12
यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गमङ्गं परुष्परुः । ततो यक्ष्मं वि बाधध्व उग्रो मध्यमशीरिव ॥
ആരിൽ ഔഷധികളുടെ ചികിത്സാശക്തി അവയവം അവയവമായി, സന്ധി സന്ധിയായി സരിച്ച് വ്യാപിക്കുന്നുവോ—അപ്പോൾ നിങ്ങൾ യക്ഷ്മത്തെ അകറ്റി തുരത്തുക; നടുവിനെ പിളർത്തുന്ന ഉഗ്രമായ കീൽ (വെഡ്ജ്) പോലെ പ്രചണ്ഡമായി.
Mantra 13
साकं यक्ष्म प्र पत चाषेण किकिदीविना । साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया ॥
ഹേ യക്ഷ്മ, കികിദീവിൻ എന്ന ചടചടക്കുന്ന അപശകുനത്തോടൊപ്പം തന്നെ പറന്നു പോകുക; വാതത്തിന്റെ ധ്രാജ്യ—പാഞ്ഞെത്തുന്ന കാറ്റിന്റെ പ്രഹരത്തോടൊപ്പം തന്നെ. ‘നിഹാകാ’യിൽ, നിഷേധത്തിന്റെ ശൂന്യത്തിൽ, ഒരുമിച്ച് ലയിച്ചു നശിക്ക—മടങ്ങിവരാനാകാതെ.
Mantra 14
अन्या वो अन्यामवत्वन्यान्यस्या उपावत । ताः सर्वाः संविदाना इदं मे प्रावता वचः ॥
നിങ്ങളിൽ ഓരോ ഔഷധിയും മറ്റൊന്നിനെ താങ്ങട്ടെ; ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു സമീപിച്ച് സഹായിക്കട്ടെ. അവയെല്ലാം പരസ്പരസമ്മതത്തോടെ ഏകബോധത്തിൽ ഒന്നായി, എന്റെ ഈ വചനം—ഈ പ്രാർത്ഥനാസങ്കൽപ്പം—മുന്നോട്ട് നയിച്ച് സഫലമാക്കട്ടെ.
Mantra 15
याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्च पुष्पिणीः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥
ഫലമുള്ളവയും ഫലമില്ലാത്തവയും; പുഷ്പമില്ലാത്തവയും പുഷ്പസമൃദ്ധമായവയും—ബൃഹസ്പതിയുടെ പ്രേരണയിൽ ജനിച്ച ആ ഔഷധശക്തികൾ ഞങ്ങളെ അംഹസ് (പാപ-ക്ലേശം, ബന്ധനം)യിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
Mantra 16
मुञ्चन्तु मा शपथ्यादथो वरुण्यादुत । अथो यमस्य पड्बीशात्सर्वस्माद्देवकिल्बिषात् ॥
ആ ഔഷധികൾ എന്നെ ശപഥഭംഗജന്യ ദോഷത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന്, വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന്, യമന്റെ പാശത്തിൽ നിന്നുമെല്ലാം മോചിപ്പിക്കട്ടെ; എല്ലാ ദേവകില്ബിഷം (ദേവന്മാരോടുള്ള അപരാധം) ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നുമെനിക്ക് വിമോചനം ലഭിക്കട്ടെ.
Mantra 17
अवपतन्तीरवदन्दिव ओषधयस्परि । यं जीवमश्नवामहै न स रिष्याति पूरुषः ॥
ദിവത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് പതിക്കുന്ന ഔഷധികൾ എല്ലാടവും വ്യാപിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ ജീവന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ എത്തിച്ചേർത്ത് സ്വീകരിക്കുന്നവൻ—ആ പുരുഷന് ഹാനി സംഭവിക്കുകയില്ല; അവൻ പരിക്കിലേക്കു വീഴുകയില്ല.
Mantra 18
या ओषधीः सोमराज्ञीर्बह्वीः शतविचक्षणाः । तासां त्वमस्युत्तमारं कामाय शं हृदे ॥
ഹേ ഔഷധികളേ—സോമരാജ്ഞിമാരേ—അനേകം, ശതവിധ ദർശനശക്തിയുള്ളവരേ! നിങ്ങളിൽ നീയേ അത്യുത്തമ; ആത്മാവിന്റെ കാമനയ്ക്ക് പരിപൂർണ്ണം, ഹൃദയത്തിന് ശാന്തിയും ആനന്ദവും നൽകുന്നവൾ.
Mantra 19
या ओषधीः सोमराज्ञीर्विष्ठिताः पृथिवीमनु । बृहस्पतिप्रसूता अस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥
ഹേ ഔഷധികളേ—സോമരാജ്ഞിമാരേ—ഭൂമിയാകെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവരേ! ബൃഹസ്പതിയുടെ പ്രേരണയാൽ, ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന്, ഈവനു ജയബലവും പ്രവർത്തിസാധകമായ ഊർജ്ജ-തേജസ്സും നല്കുവിൻ.
Mantra 20
मा वो रिषत्खनिता यस्मै चाहं खनामि वः । द्विपच्चतुष्पदस्माकं सर्वमस्त्वनातुरम् ॥
നിങ്ങളെ കുഴിച്ചെടുക്കുന്നവൻ നിങ്ങളെ ഹാനിക്കരുതേ; ഞാൻ നിങ്ങളെ കുഴിച്ചെടുക്കുന്നത് ആര്ക്കുവേണ്ടിയോ അവനും ഹാനിയിലാകരുതേ. ഞങ്ങളുടെയെല്ലാം—ദ്വിപദവും ചതുഷ്പദവും—സകലവും അനാതുരം, നിരോഗം ആയിരിക്കട്ടെ.
Mantra 21
याश्चेदमुपशृण्वन्ति याश्च दूरं परागताः । सर्वाः संगत्य वीरुधोऽस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥
ഇവിടെ സമീപത്ത് ഈ ആഹ്വാനം കേൾക്കുന്നവയും, ദൂരെയ്ക്ക് ദൂരെയായി പോയവയും—എല്ലാ വീരുധങ്ങളും (ഔഷധികളും) ഒന്നിച്ചു സംഗമിക്കട്ടെ; ഈയാൾക്കു സംചിതമായ വീര്യം, ഫലപ്രാപ്തിയുടെ ശക്തി, അർപ്പിക്കട്ടെ.
Mantra 22
ओषधयः सं वदन्ते सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कृणोति ब्राह्मणस्तं राजन्पारयामसि ॥
ഔഷധികൾ സോമരാജാവിനോടൊപ്പം ഒരുമിച്ചു സംവദിക്കുന്നു. ആര്ക്കായി ബ്രാഹ്മണൻ—വാക്കിന്റെ ജ്ഞാനി—ചികിത്സാക്രിയയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നുവോ, അവനെ, ഹേ രാജൻ, ഞങ്ങൾ പാരാക്കുന്നു—അപായത്തെ അതിക്രമിച്ച്, സമഗ്രതയിലേക്കു.
Mantra 23
त्वमुत्तमास्योषधे तव वृक्षा उपस्तयः । उपस्तिरस्तु सोऽस्माकं यो अस्माँ अभिदासति ॥
ഹേ ഔഷധീ, നീ അത്യുത്തമയാണ്; നിന്റെ വൃക്ഷങ്ങൾ ആശ്രയവും ആവരണവും ആകുന്നു. ആ ആശ്രയം ഞങ്ങളുടേതാകട്ടെ—ഞങ്ങളെ അഭിദാസം ചെയ്യുന്ന, ആക്രമിച്ച് ഹാനി തേടുന്ന ഏവർക്കുമെതിരായി.
Frequently Asked Questions
Oṣadhīs are medicinal plants addressed as a collective divine power. The hymn treats them as living healers whose energies can enter the body and restore health.
Yakṣma is an affliction often understood as wasting disease or deep-seated illness. The hymn asks the plants to forcefully remove it from the person, joint by joint and limb by limb.
It is used in healing and protective contexts—while preparing or administering herbal remedies, consecrating medicinal water, or performing a simple domestic rite seeking recovery and safeguarding from harm.
Ask anything about Sukta 97 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.