
Sukta 10.97
Oṣadhīs (Medicinal Plants as collective devatā)
Anushtubh (probable for RV 10.97; verify against critical edition)
ಋಗ್ವೇದ 10.97 ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸ್ತೋತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು—ಸಮೂಹ ದೈವಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು—ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಅವು ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ರೋಗವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಕ್ಷ್ಮ (ಕ್ಷಯ/ಪೀಡೆ) ಯನ್ನು, ಹೊರಹಾಕಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಆದಿಮ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳವು, ದಿವ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಔಷಧೋಪಚಾರವನ್ನು ದೈಹಿಕ ಪರಿಹಾರವಾಗಿಯೂ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ವೈರವಿರೋಧಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕವಚವಾಗಿಯೂ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
या ओषधीः पूर्वा जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा । मनै नु बभ्रूणामहं शतं धामानि सप्त च ॥
ಹೇ ಔಷಧಿಗಳೇ, ದೇವರಿಗೂ ಮುಂಚೆ ತ್ರಿಯುಗದ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ಜನಿಸಿದವರೇ, ನಾನು ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಬಭ್ರುವರ್ಣ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿಮ್ಮ ಧಾಮಗಳು—ನಿಲಯಗಳು—ನೂರೇಳು.
Mantra 2
शतं वो अम्ब धामानि सहस्रमुत वो रुहः । अधा शतक्रत्वो यूयमिमं मे अगदं कृत ॥
ಹೇ ಮಾತೃಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಧಾಮಗಳು ನೂರು, ನಿಮ್ಮ ರುಹಗಳು—ವೃದ್ಧಿಗಳು—ಸಾವಿರ. ನಂತರ, ಹೋ ಶತಕ್ರತವಃ, ನೀವು ನನಗಾಗಿ ಈ ಅಗದ—ಔಷಧವನ್ನು—ಮಾಡಿರಿ; ಅದು ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಧನವಾಗಲಿ.
Mantra 3
ओषधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवतीः प्रसूवरीः । अश्वा इव सजित्वरीर्वीरुधः पारयिष्ण्वः ॥
ಓ ಓಷಧಿಗಳೇ, ನನ್ನತ್ತ ಹರ್ಷಿಸಿರಿ—ಪುಷ್ಪವತಿಗಳೇ, ಶುಭ ಪ್ರಸವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವರೇ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಶಾಲಿ ಅಶ್ವಗಳಂತೆ, ಓ ವೀರುಧಃ (ಲತೆ-ವಳ್ಳಿಗಳೇ), ನಮ್ಮನ್ನು ದಾಟಿಸಿರಿ; ಅಕ್ರಮದ ದಾಟಣೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪೂರ್ಣತೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸಿರಿ.
Mantra 4
ओषधीरिति मातरस्तद्वो देवीरुप ब्रुवे । सनेयमश्वं गां वास आत्मानं तव पूरुष ॥
‘ಓಷಧಿಗಳು’ ಎಂದು, ಓ ಮಾತೃಗಳೇ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಓ ದೇವಿಯರೇ, ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿ ನಾನು ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ. ಓ ಪುರುಷ (ಅಂತರ್ನಿವಾಸಿ ಪುರುಷ), ನಾನು ಅಶ್ವವನ್ನೂ, ಗೋವನ್ನೂ (ಕಿರಣ-ಗೋವನ್ನೂ), ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರವನ್ನೂ—ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಆವರಣವನ್ನೂ—ಹೌದು, ಆತ್ಮವನ್ನೇ, ನಿಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಜಯಿಸಲಿ.
Mantra 5
अश्वत्थे वो निषदनं पर्णे वो वसतिष्कृता । गोभाज इत्किलासथ यत्सनवथ पूरुषम् ॥
ಅಶ್ವತ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನಿಷದನ (ಆಸನ) ಇದೆ; ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನಿವಾಸ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ನೀವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಗೋಭಾಜ (ಕಿರಣಗಳ ಪಾಲುದಾರರು), ನೀವು ಪುರುಷನನ್ನು—ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಸತ್ಯ ಪುರುಷನನ್ನು—ಜಯಿಸಿ ಪುನಃ ಪಡೆಯುವಾಗ.
Mantra 6
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताविव । विप्रः स उच्यते भिषग्रक्षोहामीवचातनः ॥
ಯಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಕ್ತಿಗಳು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಸೇರುವಂತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತವೋ, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಕಾಶಿತ ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ‘ಭಿಷಕ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ಅಂಧಕಾರಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರಕ, ರೋಗ-ಪೀಡೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವವನು।
Mantra 7
अश्वावतीं सोमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम् । आवित्सि सर्वा ओषधीरस्मा अरिष्टतातये ॥
ಅವನಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ತಂದುಕೊಡಿ—ಅಶ್ವವತೀ, ಸೋಮವತೀ; ಶಕ್ತಿರಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಬಲವನ್ನು ಎತ್ತುವವು—ಅವನು ಅಖಂಡ ‘ಅರಿಷ್ಟತಾ’ಯಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ತಲುಪುವಂತೆ।
Mantra 8
उच्छुष्मा ओषधीनां गावो गोष्ठादिवेरते । धनं सनिष्यन्तीनामात्मानं तव पूरुष ॥
ಔಷಧಿಗಳ ಉಚ್ಚ್ವಾಸಿತ ಪರಾಕ್ರಮವು ಗೋಶಾಲೆಯಿಂದ ಹಸುಗಳು ಧುಮುಕಿ ಹೊರಡುವಂತೆ ಏಳುತ್ತದೆ; ಅವು ಸತ್ಯಧನವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ—ಹೌದು, ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನೇ—ಓ ಪುರುಷ, ಅಂತರ್ನಿವಾಸಿ।
Mantra 9
इष्कृतिर्नाम वो माताथो यूयं स्थ निष्कृतीः । सीराः पतत्रिणीः स्थन यदामयति निष्कृथ ॥
‘ಇಷ್ಕೃತಿ’ ಎಂಬುದೇ ನಿಮ್ಮ ಮಾತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ನೀವು ‘ನಿಷ್ಕೃತಿಗಳು’—ವಿಮೋಚನೆಯ ಶಕ್ತಿಗಳು—ಆಗಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ಸೀರಾಃ, ಪತತ್ರಿಣಿಯರಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಿರಿ; ಏನಾದರೂ ವ್ಯಥೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ದೂರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ಬಿಡಿರಿ.
Mantra 10
अति विश्वाः परिष्ठा स्तेन इव व्रजमक्रमुः । ओषधीः प्राचुच्यवुर्यत्किं च तन्वो रपः ॥
ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಷ್ಠೆಗಳ—ಆವರಣದ ಮಿತಿಗಳ—ಅತೀತವಾಗಿ, ಕಳ್ಳನು ಗೋಶಾಲೆಗೆ ನುಗ್ಗುವಂತೆ, ಓಷಧಿಗಳು ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತವೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾವ ದಾಗವೋ ನೋವೋ (ರಪಃ), ಅದನ್ನು ಅವು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿ ಕದಲಿಸಿ ಹೊರಕ್ಕೆ ಓಡಿಸುತ್ತವೆ.
Mantra 11
यदिमा वाजयन्नहमोषधीर्हस्त आदधे । आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभो यथा ॥
ಬಲದ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ, ನಾನು ಈ ಓಷಧಿಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಾಗ, ಯಕ್ಷ್ಮದ ಆತ್ಮವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಜೀವಂತವೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿದಂತೆ.
Mantra 12
यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गमङ्गं परुष्परुः । ततो यक्ष्मं वि बाधध्व उग्रो मध्यमशीरिव ॥
ಯಾರಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳ ಶಕ್ತಿ ಅಂಗಾಂಗವಾಗಿ, ಸಂಧಿಸಂಧಿಯಾಗಿ ಸರಿದು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೋ—ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ಯಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳಿ; ಮಧ್ಯವನ್ನು ಚೀರಿ ಬಿಡುವ ಉಗ್ರ ಕೀಲಿನಂತೆ ಪ್ರಚಂಡವಾಗಿ.
Mantra 13
साकं यक्ष्म प्र पत चाषेण किकिदीविना । साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया ॥
ಹೇ ಯಕ್ಷ್ಮ, ಕಿಕಿದೀವಿನ್ ಎಂಬ ಚಟಚಟಿಸುವ ಅಪಶಕುನದೊಡನೆ ಒಂದೇಸಲ ಹಾರಿ ಹೋಗು; ವಾತದ ಧ್ರಾಜ್ಯ—ಧಾವಿಸುವ ಗಾಳಿಯ ಝೋಕದೊಡನೆ ಒಂದೇಸಲ. ‘ನಿಹಾಕಾ’ಯಲ್ಲಿ, ನಿರಾಕರಣೆಯ ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇಸಲ ನಾಶವಾಗು—ಮತ್ತೆ ಮರಳಲಾರದಂತೆ.
Mantra 14
अन्या वो अन्यामवत्वन्यान्यस्या उपावत । ताः सर्वाः संविदाना इदं मे प्रावता वचः ॥
ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಔಷಧಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಿ; ಒಂದೊಂದು ಮತ್ತೊಂದರ ಬಳಿಗೆ ಹತ್ತಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಿದಾನವಾಗಿ ಏಕಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ನನ್ನ ಈ ವಚನವನ್ನು—ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು—ಮುಂದೆ ನಡೆಸಿ ನೆರವೇರಿಸಲಿ.
Mantra 15
याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्च पुष्पिणीः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥
ಯಾವವು ಫಲವತ್ತಾಗಿವೆಯೋ, ಯಾವವು ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿವೆಯೋ; ಯಾವವು ಪುಷ್ಪರಹಿತವಾಗಿವೆಯೋ ಮತ್ತು ಯಾವವು ಪುಷ್ಪಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆಯೋ—ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ಔಷಧಿಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಂಹಸ್ (ಪಾಪ-ಕ್ಲೇಶ, ಬಂಧನ)ದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿ.
Mantra 16
मुञ्चन्तु मा शपथ्यादथो वरुण्यादुत । अथो यमस्य पड्बीशात्सर्वस्माद्देवकिल्बिषात् ॥
ಆ ಔಷಧಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಶಪಥಭಂಗಜನ್ಯ ದೋಷದ ಬಂಧನದಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದ, ಮತ್ತು ಯಮನ ಪಾಶದಿಂದಲೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿ; ಎಲ್ಲ ದೇವಕಿಲ್ಬಿಷ (ದೇವರ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧ) ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಿ.
Mantra 17
अवपतन्तीरवदन्दिव ओषधयस्परि । यं जीवमश्नवामहै न स रिष्याति पूरुषः ॥
ದಿವದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುವ ಔಷಧಿಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾರನ್ನು ನಾವು ಜೀವಂತ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೋ—ಆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದು; ಅವನು ಗಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Mantra 18
या ओषधीः सोमराज्ञीर्बह्वीः शतविचक्षणाः । तासां त्वमस्युत्तमारं कामाय शं हृदे ॥
ಹೇ ಓಷಧಿಗಳೇ—ಸೋಮರಾಜ್ಞಿಯರೇ—ಬಹಳಷ್ಟು, ಶತವಿಧ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರೇ! ನಿಮ್ಮೊಳಗೆ ನೀನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮೆ; ಆತ್ಮನ ಕಾಮನೆಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವವಳು.
Mantra 19
या ओषधीः सोमराज्ञीर्विष्ठिताः पृथिवीमनु । बृहस्पतिप्रसूता अस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥
ಹೇ ಓಷಧಿಗಳೇ—ಸೋಮರಾಜ್ಞಿಯರೇ—ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವರೇ! ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ, ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿ, ಈವನಿಗೆ ಜಯಬಲ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಾಧಕ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ.
Mantra 20
मा वो रिषत्खनिता यस्मै चाहं खनामि वः । द्विपच्चतुष्पदस्माकं सर्वमस्त्वनातुरम् ॥
ನಿಮ್ಮನ್ನು ತೋಡುವವನು ನಿಮಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದಿರಲಿ; ಮತ್ತು ಯಾರಿಗಾಗಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ತೋಡಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವೆನೋ ಅವನಿಗೂ ಹಾನಿ ಆಗದಿರಲಿ. ನಮ್ಮದೆಲ್ಲ—ದ್ವಿಪದವೂ ಚತುಷ್ಪದವೂ—ಸರ್ವವೂ ನಿರಾತುರ, ನಿರೋಗವಾಗಿರಲಿ.
Mantra 21
याश्चेदमुपशृण्वन्ति याश्च दूरं परागताः । सर्वाः संगत्य वीरुधोऽस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥
ಈ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೇಳುವವೆಯೂ, ದೂರ ದೂರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿರುವವೆಯೂ—ಎಲ್ಲಾ ವೀರುಧಗಳು (ಔಷಧಿಗಳು) ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಲಿ; ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಚಿತ ವೀರ್ಯವನ್ನು, ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ.
Mantra 22
ओषधयः सं वदन्ते सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कृणोति ब्राह्मणस्तं राजन्पारयामसि ॥
ಔಷಧಿಗಳು ಸೋಮರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಸಂವಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾರಿಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು—ವಾಕ್ಯದ ಜ್ಞಾನಿ—ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆತನನ್ನು, ಹೇ ರಾಜನ್, ನಾವು ಪಾರಮಾಡುತ್ತೇವೆ—ಅಪಾಯವನ್ನು ದಾಟಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯ ಕಡೆಗೆ.
Mantra 23
त्वमुत्तमास्योषधे तव वृक्षा उपस्तयः । उपस्तिरस्तु सोऽस्माकं यो अस्माँ अभिदासति ॥
ಹೇ ಔಷಧಿ, ನೀನು ಅತ್ಯುತ್ತಮಳು; ನಿನ್ನ ವೃಕ್ಷಗಳು ಆಧಾರವೂ ಆವರಣವೂ ಆಗಿವೆ. ಆ ಆಧಾರ ನಮ್ಮದಾಗಿರಲಿ—ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಅಭಿದಾಸ ಮಾಡುವ, ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಹಾನಿ ಬಯಸುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ.
Oṣadhīs are medicinal plants addressed as a collective divine power. The hymn treats them as living healers whose energies can enter the body and restore health.
Yakṣma is an affliction often understood as wasting disease or deep-seated illness. The hymn asks the plants to forcefully remove it from the person, joint by joint and limb by limb.
It is used in healing and protective contexts—while preparing or administering herbal remedies, consecrating medicinal water, or performing a simple domestic rite seeking recovery and safeguarding from harm.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.