
Sukta 10.96
Jagatī or Triṣṭubh (needs metrical verification per pada count; late hymns often vary).
ഋഗ്വേദം 10.96 ഒരു ഉത്തരമണ്ഡലത്തിലെ ഇന്ദ്രസ്തുതി ആകുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ‘ഹരിവത്’—തവിട്ടുനിറമുള്ള ഇരട്ട ഹരികളോടുകൂടിയ ഇന്ദ്രനെ—പ്രചോദിത വാക്കിലൂടെ സ്തുതിയിലേക്കു വരുവാനും മധുരസോമം പാനം ചെയ്യുവാനും ക്ഷണിക്കുന്നു. സ്തുതി ആവർത്തിച്ച് ഇന്ദ്രന്റെ രണ്ടു ഹരികളെ (ഇരട്ട കുതിരകൾ/ചലനശക്തികളുടെ രൂപങ്ങൾ) അതിവേഗവും ജയകരവുമായ ചൈതന്യചലനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; അത് ആഗ്രഹം സഫലമാക്കുകയും, साधകനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും, ആനന്ദം, ശക്തി, വിജയം എന്നിവ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം, മുൻപത്തെ പീഡനങ്ങളെ മാറ്റിവെച്ച്, ഇപ്പോഴത്തെ സോമാർപ്പണം ഇന്ദ്രന്റെ സ്വന്തം ആയി ഏറ്റെടുക്കുവാൻ നേരിട്ടുള്ള യാഗാഹ്വാനം ഉച്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 1
प्र ते महे विदथे शंसिषं हरी प्र ते वन्वे वनुषो हर्यतं मदम् । घृतं न यो हरिभिश्चारु सेचत आ त्वा विशन्तु हरिवर्पसं गिरः ॥
ഹേ മഹാനേ! വിദഥ (സഭ)യിൽ നിനക്കായി ഞാൻ സ്തുതി പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഹേ ഹരീ (നിന്റെ താം്ര-സുവർണ്ണ അശ്വങ്ങൾ), പരിശ്രമിക്കുന്ന ആത്മാവിന് അഭിലഷണീയമായ ആനന്ദ-മദം ഞാൻ നിനക്കായി നേടുന്നു. ഹരികളാൽ (നിന്റെ ഹരിത ശക്തികളാൽ/അശ്വങ്ങളാൽ) ഘൃതംപോലെ മധുരവും മനോഹരവുമായ ധാര ഒഴുക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ ഗിരഃ (വാണി-സ്തുതികൾ) നിനക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിക്കട്ടെ—ഹേ ഹരിവർപസ് (സുവർണ്ണ-പ്രഭാമയ രൂപവാനേ)!
Mantra 2
हरिं हि योनिमभि ये समस्वरन्हिन्वन्तो हरी दिव्यं यथा सदः । आ यं पृणन्ति हरिभिर्न धेनव इन्द्राय शूषं हरिवन्तमर्चत ॥
ഹരി യോനി (താം്ര-സുവർണ്ണ ഉറവ)യിലേക്കു ഒരുമിച്ചു സ്വരം ചേർക്കുന്നവർ, ദിവ്യ സദഃ (ആസനം/ധാമം) ലക്ഷ്യമാക്കി എന്നപോലെ, ആ രണ്ടു ഹരികളെ (അശ്വദ്വയം) പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. അവനെ അവർ ഹരികളാൽ, ധേനുക്കൾ പാലാൽ നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, നിറയ്ക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി—ഹേ ഹരിവന്ത (ഹരികളുള്ളവനേ)—പ്രഭാമയ ബലസമ്പന്നമായ ആ ഉഗ്രശക്തിയെ പാടുക.
Mantra 3
सो अस्य वज्रो हरितो य आयसो हरिर्निकामो हरिरा गभस्त्योः । द्युम्नी सुशिप्रो हरिमन्युसायक इन्द्रे नि रूपा हरिता मिमिक्षिरे ॥
അവന്റെ വജ്രം ഹരിത-സുവർണ്ണം, ഇരുമ്പിൽനിന്നു ഘടിതം; അഭിലാഷത്തിലും ഹരിതം, കൈകളുടെ പിടിയിലും ഹരിതം. ദ്യുമ്നി (പ്രഭാമയ മഹിമ)യിൽ സുഷിപ്ര (സുന്ദര അധരൻ) ഹരിമന്യു (ഹരിത ഉന്മാദം)യുടെ അമ്പ് വിടുന്നു; ഇന്ദ്രനിൽ ഹരിത രൂപങ്ങൾ കലർന്ന് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു.
Mantra 4
दिवि न केतुरधि धायि हर्यतो विव्यचद्वज्रो हरितो न रंह्या । तुददहिं हरिशिप्रो य आयसः सहस्रशोका अभवद्धरिम्भरः ॥
ദിവിയിൽ ഇഷ്ടനീയമായ ഒരു പ്രകാശ-ധ്വജം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഹരിത (താമ്രവർണ്ണ) വജ്രം എല്ലാടവും വ്യാപിച്ച്, ഹരിതത്തെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുചെല്ലുന്നു. സുന്ദര-ഓഷ്ഠനായ (ഇന്ദ്രൻ) ആയസ (ലോഹീയ) ബലത്തോടെ അഹി—തടസ്സമാകുന്ന സർപ്പത്തെ കുത്തി ഭേദിക്കുന്നു; ഹരിമ്ഭര—സുവർണ്ണ തേജസ്സിന്റെ ധാരകൻ—ആയിരം ശോക (ജ്വാല/കിരണം)കളോടെ ദീപ്തനാകുന്നു.
Mantra 5
त्वंत्वमहर्यथा उपस्तुतः पूर्वेभिरिन्द्र हरिकेश यज्वभिः । त्वं हर्यसि तव विश्वमुक्थ्यमसामि राधो हरिजात हर्यतम् ॥
ഹരികേശ ഇന്ദ്രാ! പുരാതന യജ്വന്മാർ ഉപസ്തുത (സ്തുതിയാൽ ആരാധിത)രാക്കുമ്പോൾ നീ നീ തന്നെയാണ് എപ്പോഴും ഇഷ്ടനീയൻ. നീ ഹര്യസി—ആനന്ദിക്കുന്നു; ഉക്ഥ്യ (സ്തുതിയോഗ്യ)മായ എല്ലാം നിനക്കേതാണ്. ഹരിജാതാ! നിന്റെ രാധസ് (അക്ഷയ ദാനം/സമൃദ്ധി) അസമ (അനുപമ)മാണ്—ശക്തിയിൽ ഇഷ്ടനീയം.
Mantra 6
ता वज्रिणं मन्दिनं स्तोम्यं मद इन्द्रं रथे वहतो हर्यता हरी । पुरूण्यस्मै सवनानि हर्यत इन्द्राय सोमा हरयो दधन्विरे ॥
ആ രണ്ടു ഹര്യത (ഇഷ്ടനീയ) ഹരി (താമ്രവർണ്ണ അശ്വശക്തികൾ) രഥത്തിൽ വജ്രിണ്—വജ്രധാരി, മന്ദിൻ—ആനന്ദദാതാവ്, സ്തോമ്യ—സ്തുതിയോഗ്യൻ, മദത്തിൽ (ഉല്ലാസത്തിൽ) ഉള്ള ഇന്ദ്രനെ വഹിക്കുന്നു. അവനുവേണ്ടി അനേകം സവന (സോമ-പീഡനം/പ്രെസ്സിംഗ്)കൾ ഹര്യതമായി ഒരുക്കപ്പെടുന്നു; ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി ഹരയഃ—പ്രകാശമയ സോമപാനം—പ്രവർത്തനത്തിലാകുന്നു.
Mantra 7
अरं कामाय हरयो दधन्विरे स्थिराय हिन्वन्हरयो हरी तुरा । अर्वद्भिर्यो हरिभिर्जोषमीयते सो अस्य कामं हरिवन्तमानशे ॥
ആത്മാവിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാൻ ഹരികൾ (ഇന്ദ്രന്റെ താം്രവർണ്ണ അശ്വ-ശക്തികൾ) സ്വയം തന്നെ യോജിക്കുന്നു; സ്ഥിരമായ അധിഷ്ഠാനത്തിലേക്ക് പ്രേരിതരായി, ആ രണ്ടു ത്വരിത ഹരികൾ വേഗത്തിൽ മുന്നേറുന്നു. അർവദങ്ങളോടും ഹരികളോടും ആനന്ദഭരിതമായ സമ്മതസഹചാര്യത്തിൽ ചേരുന്നവൻ—ഹരിവന്തനായ ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് തനിക്കിഷ്ടമായ കാമം/ആനന്ദം നേടുന്നു.
Mantra 8
हरिश्मशारुर्हरिकेश आयसस्तुरस्पेये यो हरिपा अवर्धत । अर्वद्भिर्यो हरिभिर्वाजिनीवसुरति विश्वा दुरिता पारिषद्धरी ॥
താം്രവർണ്ണ താടിയുള്ളവൻ, താം്രവർണ്ണ കേശമുള്ളവൻ, ലോഹംപോലെ ദൃഢൻ, ത്വരിതപാനകൻ—ആ ഹരിപാ (ഹരികളുടെ അധിപൻ) ബലത്തിൽ വളർന്നു. അർവദങ്ങളോടും ഹരി-ശക്തികളോടും കൂടി, വാജിനീവസു (ബലസമ്പത്തിന്റെ ധനികൻ) ആയി, എല്ലാ ദുരിതങ്ങളും കടത്തിവിടുന്നവൻ—ആ രണ്ടു ഹരികൾ ഞങ്ങളെ സുരക്ഷിതമായി അപ്പുറം എത്തിക്കട്ടെ.
Mantra 9
स्रुवेव यस्य हरिणी विपेततुः शिप्रे वाजाय हरिणी दविध्वतः । प्र यत्कृते चमसे मर्मृजद्धरी पीत्वा मदस्य हर्यतस्यान्धसः ॥
രണ്ട് സ്രുവുകളെപ്പോലെ അവന്റെ രണ്ട് ഹരിണികൾ വേർപെട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ശിപ്രങ്ങളിൽ (കവിള്/യോജനസ്ഥാനത്ത്) വാജം (ബല-പൗരുഷം) വേണ്ടി ആ രണ്ട് ഹരിണികൾ വിറയ്ക്കുന്നു. ഒരുക്കിയ ചമസത്തിൽ (പാത്രത്തിൽ) രണ്ട് ഹരികൾ അതിനെ മർമൃജ്—ശുദ്ധമാക്കുമ്പോൾ, മനോഹരമായ സോമരസത്തിന്റെ മദം കുടിച്ച്, മദത്തിൽ പ്രേരിതരായി അവർ മുന്നേറുന്നു.
Mantra 10
उत स्म सद्म हर्यतस्य पस्त्योरत्यो न वाजं हरिवाँ अचिक्रदत् । मही चिद्धि धिषणाहर्यदोजसा बृहद्वयो दधिषे हर्यतश्चिदा ॥
നിശ്ചയമായും, ഹര്യത (ആനന്ദമയൻ)ന്റെ സദ്മത്തിലും പസ്ത്യത്തിലും ഹരിവാൻ ഇന്ദ്രൻ പുരസ്കാരമായ വാജത്തിനായി, സമ്മാനത്തിലേക്ക് പായുന്ന അശ്വംപോലെ ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നു. അവന്റെ ഇഷ്ടകരമായ ഓജസ്സാൽ മഹാധിഷണയും ഉണരുന്നു; നീ വിശാലവും ഉയർന്നതുമായ വയഃ/പ്രാണശക്തി സ്ഥാപിക്കുന്നു—അതെ, ഹര്യതസ്വഭാവത്തിലുപോലും.
Mantra 11
आ रोदसी हर्यमाणो महित्वा नव्यंनव्यं हर्यसि मन्म नु प्रियम् । प्र पस्त्यमसुर हर्यतं गोराविष्कृधि हरये सूर्याय ॥
മഹിമയിൽ ആനന്ദിച്ച് നീ രണ്ടു രോദസീ (ദ്വിലോകം)കളിലേക്കുയരുന്നു; പുതുപുതുതായി പ്രിയമായ മനനം നീ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ അസുര (ബലത്തിന്റെ അധിപതി), ഹര്യത പസ്ത്യം പ്രസ്ഫുടമാക്കുക; ഹരിക്കായി, സൂര്യത്തിനായി, ഗോ—ജ്ഞാനകിരണം—പ്രകാശിപ്പിക്കുക.
Mantra 12
आ त्वा हर्यन्तं प्रयुजो जनानां रथे वहन्तु हरिशिप्रमिन्द्र । पिबा यथा प्रतिभृतस्य मध्वो हर्यन्यज्ञं सधमादे दशोणिम् ॥
മുന്നേറ്റത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന നിന്നെ, മനുഷ്യരുടെ പ്രയുജ് (യോജിത ശക്തികൾ) രഥത്തിൽ കൊണ്ടുവരട്ടെ; ഹേ ഹരിശിപ്ര ഇന്ദ്ര. അർപ്പിതമായ മധുവിന്റെ മധുരം പോലെ നീ കുടിക്ക; ഹർഷത്തോടെ സധമാദത്തിൽ യജ്ഞം സ്വീകരിക്ക—ദശോണി, ദശവിധ ഗതിയിൽ പൂർണ്ണമായ കർമ്മം.
Mantra 13
अपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानामथो इदं सवनं केवलं ते । ममद्धि सोमं मधुमन्तमिन्द्र सत्रा वृषञ्जठर आ वृषस्व ॥
ഹരിവഃ, മുൻപത്തെ സുത-സോമപാനങ്ങളെ വിട്ടുകളക; ഇപ്പോൾ ഈ സവനം നിനക്കു മാത്രമുള്ളതാണ്. ഇന്ദ്രാ, മധുമയ സോമം തൃപ്തിയായി പാനം ചെയ്ക; ഹേ വൃഷഭാ, നിരന്തരം അതിനെ ജഠരത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കി—ആനന്ദബലത്തോടെ നിന്നെ നിറയ്ക്കുക.
The poet offers elevated praise in the assembly and asks that inspired words enter Indra, likened to a beautiful pouring of sweetness with the Harīs (10.96.1).
Indra’s tawny pair is emphasized as the active force that harnesses itself for the seeker’s aim, moving swiftly yet toward a stable foundation; companionship with these powers yields delight and success (10.96.7).
A direct liturgical pivot: earlier pressings are dismissed, and the present pressing is claimed for Indra alone—he is urged to drink the honeyed Soma to fullness, intensifying his power (10.96.13).
The hymn settles into confident assurance that Indra, strengthened by Soma and drawn by praise, will grant the sought boons—force, stability, and victorious fulfillment—through the momentum of the Harīs.
ā tvā viśantu … giraḥ
अरं कामाय हरयो दधन्विरे स्थिराय हिन्वन्हरयो हरी तुरा । अर्वद्भिर्यो हरिभिर्जोषमीयते सो अस्य कामं हरिवन्तमानशे ॥idaṃ savanaṃ kevalaṃ te
It is a hymn of praise to Indra that calls him to the Soma rite, highlights his twin Harīs (tawny steeds/powers), and asks for strength, victory, and fulfillment of aspiration.
The Harīs are Indra’s two tawny steeds, often understood both literally (his chariot-horses) and symbolically as swift, luminous powers of dynamism that carry the seeker toward the goal.
In Vedic ritual, Soma is the energizing offering that delights and empowers Indra; urging him to drink deeply signifies intensifying his force so that he can remove obstacles and grant the requested boons.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.