Sarga 17

Verse 1

स रामो रथमास्थाय सम्प्रहृष्टसुहृज्जनः।पताकाध्वजसम्पन्नं महार्हागरुधूपितम्।।।।अपश्यन्नगरं श्रीमान्नानाजनसमाकुलम्।

സന്തോഷത്തോടെ ഉല്ലസിക്കുന്ന സുഹൃത്തുക്കളോടുകൂടെ രാമൻ രഥത്തിൽ കയറി. പതാകകളും ധ്വജങ്ങളുംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, വിലയേറിയ അഗരു-ധൂപത്തിന്റെ സുഗന്ധം പരന്നതും, നാനാവിധ ജനസമൂഹംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞതുമായ നഗരത്തെ ശ്രീമാൻ രാമൻ ദർശിച്ചു.

Verse 2

स गृहैरभ्रसङ्काशैः पाण्डुरैरुपशोभितम्।।।।राजमार्गं ययौ रामो मध्येनागरुधूपितम्।

അഗരു ധൂപത്തിന്റെ സുഗന്ധം പരന്ന രാജമാർഗ്ഗത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ രാമൻ നടന്നു; മേഘങ്ങളെപ്പോലെ പാണ്ഡുരമായി തെളിഞ്ഞ വീടുകൾ വഴിയെ കൂടുതൽ ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 3

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च।अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्।संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।।।

മികച്ച ചന്ദനവും അഗരുവും കൂമ്പാരങ്ങളായി, ഉത്തമ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും വെളുത്ത ക്ഷൗമവസ്ത്രക്കെട്ടുകളും നിറഞ്ഞു; കുത്തില്ലാത്ത മുത്തുകളും ശ്രേഷ്ഠ സ്ഫടികവസ്തുക്കളും കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്ന, തടസ്സമില്ലാതെ വിശാലമായ ആ ഉത്തമ രാജപഥം പലവിധ പുഷ്പങ്ങളും നാനാവിധ ഭക്ഷ്യങ്ങളും ചിതറിക്കിടന്ന് മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 4

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।2.17.3।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।2.17.4।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।2.17.5।।

മികച്ച ചന്ദനവും അഗരുവും കൂമ്പാരങ്ങളായി, ഉത്തമ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും വെളുത്ത ക്ഷൗമവസ്ത്രക്കെട്ടുകളും നിറഞ്ഞു; കുത്തില്ലാത്ത മുത്തുകളും ശ്രേഷ്ഠ സ്ഫടികവസ്തുക്കളും കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്ന, തടസ്സമില്ലാതെ വിശാലമായ ആ ഉത്തമ രാജപഥം പലവിധ പുഷ്പങ്ങളും നാനാവിധ ഭക്ഷ്യങ്ങളും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 5

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।2.17.3।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।2.17.4।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।2.17.5।।

മികച്ച ചന്ദന-അഗരു കൂമ്പാരങ്ങളും ഉത്തമ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും വെളുത്ത ക്ഷൗമവസ്ത്രക്കെട്ടുകളും; കുത്തില്ലാത്ത മുത്തുകളും ശ്രേഷ്ഠ സ്ഫടികവസ്തുക്കളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, തടസ്സമില്ലാതെ വിശാലമായ ആ ഉത്തമ രാജപഥം പലവിധ പുഷ്പങ്ങളും നാനാവിധ ഭക്ഷ്യങ്ങളും കൊണ്ടും മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 6

ददर्श तं राजपथं दिवि देवपथं यथा।दध्यक्षतहविर्लाजैर्धूपैरगरुचन्दनैः।।।।नानामाल्योपगंधैश्च सदाऽभ्यर्चितचत्वरम्।

അവൻ ആ രാജപഥത്തെ ദിവ്യലോകത്തിലെ ദേവപഥംപോലെ കണ്ടു; അവിടെയുള്ള ചത്വരങ്ങൾ ദധി, അക്ഷതം, ഹവിഷ്, ലാജ, ധൂപം, അഗരു-ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ടും, പലവിധ മാല്യങ്ങളും സുഗന്ധങ്ങളുംകൊണ്ടും സദാ ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 7

अशीर्वादान्बहून् शृण्वन्सुहृद्भिस्समुदीरितान्।।।।यथार्हं चापि सम्पूज्य सर्वानेव नरान्ययौ।

സുഹൃത്തുക്കൾ ഉച്ചരിച്ച അനവധി ആശീർവാദങ്ങൾ ശ്രവിച്ച്, ഓരോരുത്തരെയും യഥോചിതമായി ആദരിച്ച് പൂജിച്ച്, അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു.

Verse 8

पितामहैराचरितं तथैव प्रपितामहैः।।।।अद्योपादाय तं मार्गमभिषिक्तोऽनुपालय।

“ഇന്ന് അഭിഷിക്തനായ നീ, പിതാമഹന്മാരും പ്രപിതാമഹന്മാരും ആചരിച്ച അതേ മാർഗം സ്വീകരിച്ച് രാജ്യത്തെ പാലിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക.”

Verse 9

यथास्म पोषिताः पित्रा यथा सर्वैः पितामहैः।।।।ततस्सुखतरं रामे वत्स्यामस्सति राजनि।

“പിതാവും എല്ലാ പിതാമഹന്മാരും ഞങ്ങളെ എങ്ങനെ പോഷിപ്പിച്ചുവോ, അതുപോലെ തന്നെ—രാമൻ രാജാവാകുമ്പോൾ—ഞങ്ങൾ അതിലും കൂടുതൽ സുഖത്തോടെ ജീവിക്കും.”

Verse 10

अलमद्य हि भुक्तेन परमार्थैरलं च नः।।।।यदि पश्याम निर्यान्तं रामं राज्ये प्रतिष्ठितम्।

“ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് ആഹാരം മതി; ജീവിതത്തിന്റെ പരമാർത്ഥങ്ങളും നിറവേറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നും—രാജ്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായി പ്രദക്ഷിണയാത്രയായി പുറപ്പെടുന്ന രാമനെ ഞങ്ങൾ കാണുകയാണെങ്കിൽ.”

Verse 11

अतो हि नः प्रियतरं नान्यत्किञ्चिद्भविष्यति।।।।यथाऽभिषेको रामस्य राज्येनामिततेजसः।

“ഞങ്ങൾക്ക് രാമന്റെ രാജാഭിഷേകത്തേക്കാൾ പ്രിയമായ മറ്റൊന്നും ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല—അമിതതേജസ്സുള്ള രാമന്റെ.”

Verse 12

एताश्चान्याश्च सुहृदामुदासीनः कथाश्शुभाः।।।।आत्मसम्पूजनीश्शृण्वन्ययौ रामो महापथम्।

സുഹൃത്തുക്കൾ പറഞ്ഞ ഇവയും മറ്റു മംഗളവചനങ്ങളും—തന്നെ ആദരിച്ച് പുകഴ്ത്തുന്ന വാക്കുകൾ—കേട്ടുകൊണ്ട് രാമൻ നിർലിപ്തനായി മഹാപഥത്തിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോയി.

Verse 13

न हि तस्मान्मनः कश्चिच्चक्षुषी वा नरोत्तमात्।।।।नर श्शक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपि राघवे।

രാഘവൻ മുന്നോട്ട് കടന്നുപോയിട്ടും, നരോത്തമനായ അവനിൽ നിന്നു യാതൊരു മനുഷ്യനും തന്റെ മനസ്സിനെയോ കണ്ണുകളെയോ പിന്‍വലിക്കുവാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല.

Verse 14

यश्च रामं न पश्येत्तु यं च रामो न पश्यति।।।।निन्दित स्सर्वल्लोकेषु स्वात्माऽप्येनं विगर्हते।

ആർ രാമനെ ദർശിക്കാതെയിരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ആരെയാണോ രാമൻ ദർശിക്കാത്തത്—അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളിലും നിന്ദ്യനാകുന്നു; തന്റെ അന്തഃകരണമുതൽ അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 15

सर्वेषु हि स धर्मात्मा वर्णानां कुरुते दयाम्।।।।चतुर्णां हि वयः स्थानां तेन ते तमनुव्रताः।

ആ ധർമ്മാത്മാവ് സർവ്വ വർണങ്ങളോടും ദയ കാണിക്കുന്നു; നാലു ആശ്രമങ്ങളായ ജീവിതാവസ്ഥകളിലുമെല്ലാം കരുണ പുലർത്തുന്നു; അതുകൊണ്ടു ജനങ്ങൾ അവനെ അനുസരിച്ച് ഭക്തരായി നിന്നു.

Verse 16

चतुष्पथान्देवपथांश्चैत्यान्यायतनानि च।।।।प्रदक्षिणं परिहरन् जगाम नृपते स्सुतः।

രാജപുത്രൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, ചതുഷ്പഥങ്ങളെയും ദേവപഥങ്ങളെയും ചൈത്യങ്ങളെയും പുണ്യായതനങ്ങളെയും വലത്തുഭാഗത്ത് വെച്ച് പ്രദക്ഷിണാഭാവത്തോടെ ആദരപൂർവ്വം കടന്നുപോയി.

Verse 17

स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः।आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः।तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।

രാജകുലത്തെ സമീപിച്ച്, രാജപുത്രൻ ശ്രീയാൽ ജ്വലിച്ചു കൊണ്ടു പിതാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഭൂമിയിലെ ആ ശ്രേഷ്ഠഗൃഹം ഇന്ദ്രസദനത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്നതായിരുന്നു. വിവിധ പ്രാസാദശൃംഗങ്ങൾ ശുഭ്രവും മേഘസംഘങ്ങളെപ്പോലെയും കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെയും പാണ്ഡുര വിമാനംപോലെയും തോന്നി, ആകാശത്തെ മൂടുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമായി. വളർന്നുകൊണ്ടിരുന്ന മന്ദിരഭാഗങ്ങൾ രത്നജാലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ആ ഭവനം മഹേന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലത്തെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 18

स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।2.17.17।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः। आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।2.17.18।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः। तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।2.17.19।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।

രാമൻ രാജകുലത്തിലേക്ക് എത്തി; മേഘസമൂഹംപോലെ ശുഭ്രമായി തിളങ്ങുന്ന, കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ ഉയർന്ന വിവിധ പ്രാസാദശൃംഗങ്ങളാൽ, പാണ്ഡുര വിമാനംപോലെ ആകാശത്തെ മൂടുന്ന മാളികകളാൽ, രത്നജാലംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വർദ്ധമാനഗൃഹങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ—ഭൂമിയിലെ മഹേന്ദ്രസദനത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠഭവനം കണ്ടു—ശ്രീയാൽ ദീപ്തനായി പിതാവിന്റെ മഹലിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 19

स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।2.17.17।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः। आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।2.17.18।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः। तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।2.17.19।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।

മേഘസമൂഹംപോലെ ശുഭ്രമായി തിളങ്ങുന്ന, കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ ഉയർന്ന പ്രാസാദശൃംഗങ്ങളും പാണ്ഡുര വിമാനംപോലെ ഗഗനത്തെ മൂടുന്ന മാളികകളും, രത്നജാലംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വർദ്ധമാനഗൃഹങ്ങളും ഉള്ള—ഭൂമിയിലെ മഹേന്ദ്രസദനത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠഭവനത്തിൽ ദശരഥപുത്രൻ രാമൻ ശ്രീയാൽ ദീപ്തനായി പിതാവിന്റെ മഹലിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 20

स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः।।।।पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः।

ധനു ധരിച്ച കാവൽക്കാരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട മൂന്ന് കക്ഷ്യകൾ കുതിരപ്പുറത്ത് കടന്ന്, നരോത്തമനായ രാമൻ പിന്നെ ശേഷിച്ച രണ്ട് കക്ഷ്യകളിലൂടെ കാൽനടയായി മുന്നേറി.

Verse 21

स सर्वा स्समतिक्रम्य कक्ष्या दशरथात्मजः।सन्निवर्त्य जनं सर्वं शुद्धान्तः पुरमभ्यगात्।।।।

ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ എല്ലാ കക്ഷ്യകളും കടന്ന്, അനുചരന്മാരെയെല്ലാം മടക്കി അയച്ച്, ശുദ്ധാന്തമായ അന്തഃപുരത്തിന്റെ ആന്തരിക ഭാഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 22

तस्मिन् प्रविष्टे पितुरन्तिकं तदा जन स्स सर्वो मुदितो नृपात्मजे।प्रतीक्षते तस्य पुनः स्म निर्गमं यथोदयं चन्द्रमसस्सरित्पतिः।।।।

രാജകുമാരൻ പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, അവിടെയുള്ള സർവ്വജനവും ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു; പിന്നെ അവൻ വീണ്ടും പുറത്തുവരുന്നതിനെ, നദികളുടെ അധിപനായ സമുദ്രം ചന്ദ്രോദയം കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ, അവർ കാത്തുനിന്നു.