Sarga 17

Verse 1

स रामो रथमास्थाय सम्प्रहृष्टसुहृज्जनः।पताकाध्वजसम्पन्नं महार्हागरुधूपितम्।।।।अपश्यन्नगरं श्रीमान्नानाजनसमाकुलम्।

ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟರಾದ ಸುಹೃದ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ರಾಮನು ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ಧ್ವಜ-ಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಮಹಾರ್ಹ ಅಗರೂಧೂಪದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತ, ನಾನಾವಿಧ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಆ ನಗರವನ್ನು ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಮನು ನೋಡಿದನು.

Verse 2

स गृहैरभ्रसङ्काशैः पाण्डुरैरुपशोभितम्।।।।राजमार्गं ययौ रामो मध्येनागरुधूपितम्।

ಅಗರುಧೂಪದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಮಧುರಗೊಂಡ ರಾಜಮಾರ್ಗದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ರಾಮನು ಸಾಗಿದನು; ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಘಸಮಾನವಾಗಿ ಪಾಂಡುರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಮನೆಗಳು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 3

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च।अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्।संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।।।

ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಂದನಗಳೂ ಅಗರೂಗಳೂ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಂದ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಗಂಧಿಗಳಿಂದ, ಶುಭ್ರ ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಗಳ ಗುಚ್ಚಗಳಿಂದ; ಕುತ್ತಿಲ್ಲದ ಮುತ್ತುಗಳೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಫಟಿಕವಸ್ತುಗಳೂ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ, ಅಸಂಬಾಧವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಮಾರ್ಗವು ನಾನಾವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳೂ ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳೂ ಚದುರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 4

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।2.17.3।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।2.17.4।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।2.17.5।।

ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಂದನ ಹಾಗೂ ಅಗರೂಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಂದ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಗಂಧಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಶುಭ್ರ ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಗಳ ಗುಚ್ಚಗಳಿಂದ; ಕುತ್ತಿಲ್ಲದ ಮುತ್ತುಗಳೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಫಟಿಕವಸ್ತುಗಳೂ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ, ಅಸಂಬಾಧವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಮಾರ್ಗವು ನಾನಾವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳೂ ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳೂಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 5

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।2.17.3।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।2.17.4।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।2.17.5।।

ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಂದನ-ಅಗರೂಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಗಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಶುಭ್ರ ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಗಳ ಗುಚ್ಚ; ಕುತ್ತಿಲ್ಲದ ಮುತ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಫಟಿಕವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಅಸಂಬಾಧವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಮಾರ್ಗವು ನಾನಾವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 6

ददर्श तं राजपथं दिवि देवपथं यथा।दध्यक्षतहविर्लाजैर्धूपैरगरुचन्दनैः।।।।नानामाल्योपगंधैश्च सदाऽभ्यर्चितचत्वरम्।

ಅವನು ಆ ರಾಜಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ದೇವಪಥದಂತೆ ಕಂಡನು; ಅಲ್ಲಿ ಚೌಕಗಳು ಸದಾ ದಧಿ, ಅಕ್ಷತ, ಹವಿಷ್ಯ, ಲಾಜ, ಧೂಪ, ಅಗರೂ-ಚಂದನಗಳಿಂದಲೂ, ನಾನಾವಿಧ ಮಾಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಗಳಿಂದಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 7

अशीर्वादान्बहून् शृण्वन्सुहृद्भिस्समुदीरितान्।।।।यथार्हं चापि सम्पूज्य सर्वानेव नरान्ययौ।

ಸುಹೃದರು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಅನೇಕ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಅವರು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.

Verse 8

पितामहैराचरितं तथैव प्रपितामहैः।।।।अद्योपादाय तं मार्गमभिषिक्तोऽनुपालय।

“ಇಂದು ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದ ನೀನು, ಪಿತಾಮಹರು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಿತಾಮಹರು ಆಚರಿಸಿದ ಅದೇ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸು.”

Verse 9

यथास्म पोषिताः पित्रा यथा सर्वैः पितामहैः।।।।ततस्सुखतरं रामे वत्स्यामस्सति राजनि।

“ನಮ್ಮನ್ನು ತಂದೆಯೂ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಪಿತಾಮಹರೂ ಹೇಗೆ ಪೋಷಿಸಿದರು, ಹಾಗೆಯೇ—ರಾಮನು ರಾಜನಾದಾಗ—ನಾವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುಖದಿಂದ ವಾಸಿಸುವೆವು.”

Verse 10

अलमद्य हि भुक्तेन परमार्थैरलं च नः।।।।यदि पश्याम निर्यान्तं रामं राज्ये प्रतिष्ठितम्।

“ಇಂದು ನಮಗೆ ಭೋಜನವೇ ಸಾಕು; ಜೀವನದ ಪರಮಾರ್ಥಗಳೂ ಪೂರ್ಣವಾದಂತಾಗುವುದು—ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿ ನಿರ್ಯಾಣ ಮಾಡುವ ರಾಮನನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದರೆ.”

Verse 11

अतो हि नः प्रियतरं नान्यत्किञ्चिद्भविष्यति।।।।यथाऽभिषेको रामस्य राज्येनामिततेजसः।

“ನಮಗೆ ರಾಮನ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕದಷ್ಟ큼 ಪ್ರಿಯವಾದುದು ಇನ್ನೇನೂ ಎಂದಿಗೂ ಇರದು—ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ರಾಮನದು.”

Verse 12

एताश्चान्याश्च सुहृदामुदासीनः कथाश्शुभाः।।।।आत्मसम्पूजनीश्शृण्वन्ययौ रामो महापथम्।

ಸುಹೃದರು ಹೇಳಿದ ಇವುಗಳೂ ಇನ್ನಿತರ ಶುಭ ವಚನಗಳೂ—ತನ್ನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು—ಕೇಳುತ್ತಾ ರಾಮನು ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ಮಹಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದನು.

Verse 13

न हि तस्मान्मनः कश्चिच्चक्षुषी वा नरोत्तमात्।।।।नर श्शक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपि राघवे।

ರಾಘವನು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿಹೋದ ಮೇಲೆಯೂ, ಆ ನರವೀರಶ್ರೇಷ್ಠನಿಂದ ಯಾವನೂ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನಾಗಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಲು ಶಕ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 14

यश्च रामं न पश्येत्तु यं च रामो न पश्यति।।।।निन्दित स्सर्वल्लोकेषु स्वात्माऽप्येनं विगर्हते।

ಯಾರು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಯಾರನ್ನು ರಾಮನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ—ಅವನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಂದಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಸ್ವಂತ ಅಂತರಾತ್ಮವೂ ಅವನನ್ನು ಗರ್ಹಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 15

सर्वेषु हि स धर्मात्मा वर्णानां कुरुते दयाम्।।।।चतुर्णां हि वयः स्थानां तेन ते तमनुव्रताः।

ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳ ಮೇಲೂ ದಯೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳ ನಾಲ್ಕು ವಯೋಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕರುಣೆ ಇಡುತ್ತಾನೆ; ಆದಕಾರಣ ಜನರು ಅವನಿಗೆ ಅನುವ್ರತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 16

चतुष्पथान्देवपथांश्चैत्यान्यायतनानि च।।।।प्रदक्षिणं परिहरन् जगाम नृपते स्सुतः।

ರಾಜಕುಮಾರನು ಮುಂದುವರಿದು, ಚತುಷ್ಪಥಗಳು, ದೇವಪಥಗಳು, ಚೈತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆಯತನಗಳನ್ನು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಂತೆ ಗೌರವದಿಂದ ಹಾದುಹೋಯಿತು.

Verse 17

स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः।आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः।तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।

ರಾಜಕುಲವನ್ನು ತಲುಪಿ, ರಾಜಪುತ್ರನು ಶ್ರೀಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾ ತಂದೆಯ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೃಹವು ಇಂದ್ರನ ಸದುನದಂತೆ ಇತ್ತು. ಶುಭ್ರವಾದ ನಾನಾವಿಧ ಪ್ರಾಸಾದಶೃಂಗಗಳು ಮೇಘಸಂಘಗಳಂತೆ, ಕೈಲಾಸಶಿಖರಗಳಂತೆ, ಪಾಂಡುರ ವಿಮಾನಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾ ಗಗನವನ್ನು ಆವರಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ವೃದ್ಧಿಮಾನ ಗೃಹಭಾಗಗಳು ರತ್ನಜಾಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಮಂದಿರವು ಮಹೇಂದ್ರನ ನಿವಾಸದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.

Verse 18

स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।2.17.17।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः। आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।2.17.18।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः। तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।2.17.19।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।

ರಾಮನು ರಾಜಕುಲವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಮೇಘಸಮೂಹದಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ, ಕೈಲಾಸಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ ನಾನಾವಿಧ ಪ್ರಾಸಾದಶೃಂಗಗಳಿಂದ, ಪಾಂಡುರ ವಿಮಾನಗಳಂತೆ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಆವರಿಸುವ ಮಂದಿರಮಾಲೆಯಿಂದ, ರತ್ನಜಾಲದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೃದ್ಧಿಮಾನ ಗೃಹಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ—ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಹೇಂದ್ರನ ನಿವಾಸದಂತೆ ತೋರುವ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭವನವನ್ನು ಕಂಡು—ಶ್ರೀಯಿಂದ ದೀಪ್ತನಾಗಿ ತಂದೆಯ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 19

स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमै श्शुभैः।।2.17.17।।प्रासादशृङ्गैर्विविधैःकैलास शिखरोपमैः। आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।।2.17.18।।वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः। तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।।2.17.19।।राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन्।

ಮೇಘಸಮೂಹದಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ, ಕೈಲಾಸಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರಾಸಾದಶೃಂಗಗಳು ಹಾಗೂ ಪಾಂಡುರ ವಿಮಾನಗಳಂತೆ ಗಗನವನ್ನು ಆವರಿಸುವ ಮಾಳಿಕೆಗಳು, ರತ್ನಜಾಲದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೃದ್ಧಿಮಾನ ಗೃಹಗಳು—ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಹೇಂದ್ರನ ನಿವಾಸದಂತೆ ತೋರುವ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭವನದಲ್ಲಿ ದಶರಥನ ಪುತ್ರ ರಾಮನು ಶ್ರೀಯಿಂದ ದೀಪ್ತನಾಗಿ ತಂದೆಯ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 20

स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः।।।।पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः।

ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರು ಕಕ್ಷ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಶ್ವಾರೂಢನಾಗಿ ದಾಟಿ, ನಂತರ ನರೋತ್ತಮ ರಾಮನು ಉಳಿದ ಎರಡು ಕಕ್ಷ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದಚಾರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದನು.

Verse 21

स सर्वा स्समतिक्रम्य कक्ष्या दशरथात्मजः।सन्निवर्त्य जनं सर्वं शुद्धान्तः पुरमभ्यगात्।।।।

ದಶರಥಾತ್ಮಜ ರಾಮನು ಎಲ್ಲ ಕಕ್ಷ್ಯೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ತನ್ನೊಡನೆ ಬಂದ ಜನರೆಲ್ಲರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ, ಶುದ್ಧಾಂತವೆನಿಸಿದ ಅಂತಃಪುರದ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 22

तस्मिन् प्रविष्टे पितुरन्तिकं तदा जन स्स सर्वो मुदितो नृपात्मजे।प्रतीक्षते तस्य पुनः स्म निर्गमं यथोदयं चन्द्रमसस्सरित्पतिः।।।।

ನೃಪಾತ್ಮಜನು ತಂದೆಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸಕಲ ಜನರೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು; ಮತ್ತು ಅವನು ಮತ್ತೆ ಹೊರಬರುವುದನ್ನು, ಸರಿತ್ಪತಿ ಸಮುದ್ರನು ಚಂದ್ರೋದಯವನ್ನು ಕಾಯುವಂತೆ, ಕಾದರು.