Sarga 71
भरतस्य अयोध्याप्रत्यागमनम् — Bharata’s Return Journey and the Distant Sight of Ayodhya
अयोध्याकाण्ड
ສັກກະ 71 ກ່າວເຖິງການເຂົ້າໃກ້ອະໂຍທະຍາຂອງພຣະພະຣະຕະ ໂດຍລຽງລໍາດັບເສັ້ນທາງຢ່າງໜາແນ່ນ ແລ້ວຈຶ່ງຫັນໄປສູ່ພາບຈິດໃຈຂອງນະຄອນຫຼວງທີ່ກໍາລັງທຸກໂສກ. ອອກຈາກຣາຊະຄຶຫະ ໄປທາງຕາເວັນອອກ ພຣະອົງໄດ້ເຫັນແລະຂ້າມແມ່ນ້ໍາຫຼາຍສາຍ—ສຸດາມາ, ຫລາດິນີ, ແລະ ສະຕະດຣູອັນກວ້າງໃຫຍ່ມີຄື້ນ (ໄຫຼໄປທາງຕາເວັນຕົກ)—ຕໍ່ດ້ວຍການຂ້າມອີກຕາມສະຖານທີ່ທີ່ລະບຸຊື່ ເຊັ່ນ ເອລາທານະ, ສະຣະວະຕີທີຣຖະ, ແລະ ເລາຫິຕະຍະ. ມີການເນັ້ນເຖິງພາຫະນະທີ່ໃຊ້ຈິງ—ມ້າຈາກເຂົາ ແລະ ຊ້າງພາຫະນະ—ພ້ອມກັບການລຽງຊື່ແມ່ນ້ໍາ ເຊັ່ນ ອຸຕຕານິກາ, ກຸຕິກາ, ແລະ ກະປີວະຕີ ໃຫ້ເປັນດັ່ງແຜນທີ່ເດີນທາງ. ເມື່ອອະໂຍທະຍາປາກົດຈາກໄກ—ເລື່ອງຊື່ດ້ວຍດິນຂາວ ສວນງາມ ແລະ ພຣາຫມະນ໌ຜູ້ຮູ້ເວດະຜູ້ປະກອບພິທີ—ອາລົມກໍປ່ຽນໄປ. ພຣະພະຣະຕະເຫັນລາງອັບມົງຄົນໃນເຮືອນແລະສະຖານທີ່ສັກສິດ: ເຮືອນບໍ່ຖູກກວາດ ຖືກປະມາດ, ປະຕູບໍ່ລັອກ, ບໍ່ມີເຄື່ອງບູຊາແລະຄວັນທູບ; ຄອບຄົວອຶດຫິວ ແລະ ຜູ້ຄົນນ້ໍາຕາໄຫຼ ຜອມແຫ້ງ ຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂສກ. ສັກກະນີ້ຈຶ່ງວາງຄວາມຈໍາຂອງນະຄອນທີ່ເຄີຍຄຶກຄື້ນດ້ວຍພິທີກຳ ຄຽງກັບສະພາບປັດຈຸບັນທີ່ຈັງຫວະສາສະໜາແລະຄອບຄົວຖືກຢຸດຊະງັກ ໂດຍໃຊ້ຄວາມຊຸດໂຊມຂອງເມືອງເປັນເຄື່ອງຊີ້ຖຶງຮອຍຮ້າວໃນຣາຊະທຳແລະຄຸນທຳ.
Shlokas
Verse 2
स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः। ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम्।।2.71.1।। ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम्। शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः।।2.71.2।।
ເມື່ອພຣະຣາຆະວະຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ເສດັດອອກຈາກຣາຊະຄຶຫະ ມຸ່ງໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ກໍໄດ້ເຫັນແມ່ນ້ຳສຸດາມາ ແລະເສດັດຂ້າມໄປ. ຕໍ່ມາ ຜູ້ເປັນກຽດແກ່ວົງອິກສະວາກຸ ໄດ້ຂ້າມແມ່ນ້ຳຫລາດິນີ ແລະຕໍ່ດ້ວຍແມ່ນ້ຳສະຕະດຣູ—ກວ້າງໃຫຍ່ ມີຄື້ນຄອງ ແລະໄຫຼທວນກະແສໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ
Verse 4
ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्। शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम्।।2.71.3।। सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम्। अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति।।2.71.4।।
ເມື່ອຂ້າມແມ່ນ້ຳທີ່ໄອລາທານະ ແລະໄປຮອດເຂດອະປະຣະ-ປະຣະປັດ ພຣະອົງໄດ້ຂ້າມແມ່ນ້ຳທີ່ໄຫຼອອກຈາກພູເຂົາ ແລະດຳເນີນໄປທາງທິດອີສານສູ່ສັລຍະກັຣສະນະ. ພຣະອົງຜູ້ສັດຕະຍາມັ່ນຄົງ ຈິດໃສບໍລິສຸດ ແລະມີສິຣີ ໄດ້ເບິ່ງສາຍນ້ຳສິລາວະຫາ ແລະຂ້າມພົ້ນພູເຂົາໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ມຸ່ງໄປສູ່ປ່າຊື່ໄຈຕຣະຣະຖະ
Verse 15
वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम्। अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः।।2.71.14।। हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत। ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम्।।2.71.15।।
ເມື່ອພັກອາໄສຢູ່ສະຣະວະຕີຣຖະແລ້ວ ພຣະອົງໄດ້ຂ້າມແມ່ນ້ຳອຸຕຕານິກາ ແລະຂ້າມແມ່ນ້ຳອື່ນໆອີກຫຼາຍສາຍ ໂດຍໃຊ້ມ້າພັນທຸ໌ພູເຂົາ. ຕໍ່ມາ ເສດັດຂຶ້ນຫຼັງຊ້າງ ແລະລຸຍຂ້າມແມ່ນ້ຳກຸຕິກາ; ແລະພຣະອົງຜູ້ເປັນເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ ໄດ້ຂ້າມແມ່ນ້ຳກະປີວະຕີ ທີ່ລາວຫິຕຍະດ້ວຍ
Verse 20
एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी।।2.71.19।। अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका। यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।।2.71.20।। भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता।
ໂອ ສາຣະທີ! ຈາກໄກນີ້ ອະໂຍທະຍາປາກົດໃຫ້ເຫັນ—ເລື່ອງຊື່ ແລະງາມດ້ວຍສວນອັນສັກສິດ—ແຕ່ຈາກລະຍະນີ້ ຍັງບໍ່ຊັດແຈ້ງໃນສາຍຕາຂ້າ. ເມືອງທີ່ມີດິນສີຂາວຈາງນັ້ນ ເຕັມໄປດ້ວຍຜູ້ມັ່ງຄັ່ງຫຼາຍ ແລະດ້ວຍພຣາຫມັນຜູ້ມີຄຸນທຳ ພ້ອມປຸໂຣຫິດປະກອບຍັດ ຜູ້ຊໍານານໃນພຣະເວດ ແລະຖືກປົກປ້ອງໂດຍຣາຊະຣິສີ
Verse 38
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।
ຂ້າສັງເກດເຫັນເຮືອນຂອງຄົນຄອບຄົວທີ່ບໍ່ໄດ້ກວາດຖູ ຈົນສົກປົ່ນແລະຫມອງຫມົດ; ປະຕູກໍບໍ່ໄດ້ປິດໃຫ້ແນ່ນອນ ແລະທົ່ວໄປດູຮາວກັບຂາດສິຣີມົງຄຸນ. ບໍ່ມີພິທີຖວາຍບະລິ ແລະບໍ່ມີກິ່ນທູບຫອມອັນຊື່ນໃຈ. ຂ້າເຫັນຄອບຄົວທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ກິນ ຜູ້ຄົນບໍ່ມີປະກາຍ ແລະເຮືອນທີ່ຖືກໝາຍດ້ວຍອັບມົງຄຸນ
Verse 39
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।
ຂ້າສັງເກດເຫັນເຮືອນຂອງຄົນຄອບຄົວທີ່ບໍ່ໄດ້ກວາດຖູ ຈົນສົກປົ່ນແລະຫມອງຫມົດ; ປະຕູກໍບໍ່ໄດ້ປິດໃຫ້ແນ່ນອນ ແລະທົ່ວໄປດູຮາວກັບຂາດສິຣີມົງຄຸນ. ບໍ່ມີພິທີຖວາຍບະລິ ແລະບໍ່ມີກິ່ນທູບຫອມອັນຊື່ນໃຈ. ຂ້າເຫັນຄອບຄົວທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ກິນ ຜູ້ຄົນບໍ່ມີປະກາຍ ແລະເຮືອນທີ່ຖືກໝາຍດ້ວຍອັບມົງຄຸນ
Verse 44
देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा।।2.71.43।। मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम्। सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे।।2.71.44।।
ຂ້າເຫັນຊາວເມືອງ—ທັງຍິງແລະຊາຍ—ໜ້າຕາຫມອງຫມົດ ຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ຈິດໃຈຫົວໃຈຫມົດແຮງ ແລະຮ່າງກາຍຜອມບາງ; ທຸກຄົນຈົມຢູ່ໃນຄວາມຄິດກັງວົນແລະໂສກເສົ້າ
Frequently Asked Questions
Rather than a courtroom-like dilemma, the chapter presents an ethical diagnostic action: Bharata reads the city’s disrupted household and ritual routines as evidence of moral-political rupture, implying that governance and dharma are measurable through civic well-being and maintained rites.
The sarga teaches that social auspiciousness (śrī) is not merely aesthetic but ethical: when leadership falters and communal grief dominates, ordinary dharmic practices—cleanliness, offerings, incense, hospitality, and emotional steadiness—collapse, revealing the interdependence of polity, ritual, and inner resilience.
Geographically, the sarga highlights a chain of rivers and regions—Sudāmā, Hlādinī, Śatadrū, Uttānikā, Kuṭikā, Kapīvatī; locales such as Rājagṛha, Elādhāna, Sarvatīrtha, and Lauhitya—while culturally it foregrounds Ayodhyā’s temples/caityas, Veda-versed brāhmaṇas and sacrificers, and the visible absence of domestic-ritual markers (oblations and incense).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.