Sarga 71

Verse 2

स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः। ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम्।।2.71.1।। ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम्। शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः।।2.71.2।।

రాఘవుడు రాజగృహం నుండి ప్రాచ్యముఖంగా బయలుదేరాడు. ద్యుతిమంతుడైన అతడు సుదామా నదిని దర్శించి దానిని దాటి వెళ్లాడు. అనంతరం ఇక్ష్వాకువంశానందకరుడైన శ్రీరాముడు దూరతీరమున్న హ్లాదినీని, అలాగే పశ్చిమాభిముఖ ప్రవాహంతో తరంగిణిగా విస్తరించిన శోభాయమాన శతద్రూ నదినీ కూడా దాటాడు.

Verse 4

ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्। शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम्।।2.71.3।। सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम्। अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति।।2.71.4।।

ఐలాధానంలో నదిని దాటి, అపర-పర్పట ప్రాంతాన్ని చేరి, పర్వతప్రసూతమైన ఆ నదినీ దాటి ఆయన ఆగ్నేయ దిశలోని శల్యకర్షణం వైపు సాగాడు. సత్యసంధుడు, శుచితనముగలవాడు, శ్రీమంతుడైన రాఘవుడు శిలావహా నది ప్రవాహాన్ని పరిశీలిస్తూ మహాశైలాలను దాటి చైత్రరథ అరణ్యాన్ని చేరుటకు ముందుకు వెళ్లాడు.

Verse 15

वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम्। अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः।।2.71.14।। हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत। ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम्।।2.71.15।।

సర్వతీర్థంలో నివాసం చేసి ఆయన ఉత్తానికా నదిని దాటి, పర్వతజాత అశ్వాలపై అనేక విధాలైన ఇతర నదులనూ దాటాడు. తరువాత ఏనుగు మీదెక్కి కూటికా నదిని దాటాడు; ఆ నరవ్యాఘ్రుడు లౌహిత్య దేశంలో కపీవతీ నదినీ కూడా దాటి వెళ్లాడు.

Verse 20

एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी।।2.71.19।। अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका। यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।।2.71.20।। भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता।

హే సారథీ, పుణ్యోద్యానాలతో శోభించే యశస్వినీ అయోధ్య దూరం నుంచే కనిపిస్తోంది; కాని నాకు ఇంకా స్పష్టంగా ప్రతీతం కావడం లేదు. పాండువర్ణ మట్టితో ప్రసిద్ధమైన ఆ నగరం ధనవంతులతో నిండిపోయి, యజ్ఞకర్తలైన గుణసంపన్న వేదపారగ బ్రాహ్మణులతో పరిపూర్ణమై, రాజర్షులచే పరిరక్షింపబడుతోంది.

Verse 38

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।

నేను గృహస్థుల ఇళ్లను ఊడ్చక మురికిగా, కఠినంగా ఉన్నట్లు గమనిస్తున్నాను. వారి తలుపులు బిగించబడలేదు; ఎక్కడ చూసినా శ్రీహీనత కనిపిస్తోంది. బలికర్మలు జరగడం లేదు, ధూపపు సుగంధంతో కలిగే ఆనందమూ లేదు. కుటుంబాలు భోజనం చేయక, ప్రజలు కాంతి కోల్పోయి; ఇళ్లపై అలక్ష్మీ లక్షణాలు నాకు దర్శనమిస్తున్నాయి.

Verse 39

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।

నేను గృహస్థుల ఇళ్లను ఊడ్చక మురికిగా, కఠినంగా ఉన్నట్లు గమనిస్తున్నాను. వారి తలుపులు బిగించబడలేదు; ఎక్కడ చూసినా శ్రీహీనత కనిపిస్తోంది. బలికర్మలు జరగడం లేదు, ధూపపు సుగంధంతో కలిగే ఆనందమూ లేదు. కుటుంబాలు భోజనం చేయక, ప్రజలు కాంతి కోల్పోయి; ఇళ్లపై అలక్ష్మీ లక్షణాలు నాకు దర్శనమిస్తున్నాయి.

Verse 44

देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा।।2.71.43।। मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम्। सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे।।2.71.44।।

నగరంలో స్త్రీపురుషులందరినీ మలినంగా, కృశంగా, దీనంగా చూస్తున్నాను; వారి కళ్ళు కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, శోకభరిత ఆలోచనలో లీనమై, వ్యాకులతతో ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నారు.