Sarga 71

Verse 1

 स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः। ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम्।।2.71.1।। ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम्। शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः।।2.71.2।।

ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಘವನು ರಾಜಗೃಹದಿಂದ ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ ಹೊರಟನು. ನಂತರ ಸುಧಾಮಾ ನದಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅದನ್ನು ದಾಟಿ; ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನಂದನನು ದೂರಪಾರದ ಹ್ಲಾದಿನಿಯನ್ನೂ, ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಹರಿಯುವ ತರಂಗಶೋಭಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ಶತದ್ರೂ ನದಿಯನ್ನೂ ದಾಟಿದನು.

Verse 2

स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः। ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम्।।2.71.1।। ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम्। शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः।।2.71.2।।

ರಾಜಗೃಹದಿಂದ ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ ಹೊರಟ ದ್ಯುತಿಮಾನ ರಾಘವನು ಸುಧಾಮಾ ನದಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅದನ್ನು ದಾಟಿದನು. ನಂತರ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶನಂದನನು ದೂರಪಾರದ ಹ್ಲಾದಿನಿಯನ್ನೂ, ಪಶ್ಚಿಮಪ್ರವಾಹದ ತರಂಗಿಣಿಯಾದ ವಿಶಾಲ ಶತದ್ರೂ ನದಿಯನ್ನೂ ದಾಟಿದನು.

Verse 3

ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्। शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम्।।2.71.3।। सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम्। अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति।।2.71.4।।

ಸತ್ಯಸಂಧನೂ ಶುದ್ಧಹೃದಯನೂ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಆದ ಭರತನು ಐಲಾಧಾನದಲ್ಲಿ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಅಪರಪರ್ಪಟ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಶಿಲಾವಹಾ ನದಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪರ್ವತವನ್ನು ದಾಟಿ, ಅದರ ಹರಿವನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶಲ್ಯಕರ್ಷಣದ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದು; ಬಳಿಕ ಮಹಾಶೈಲಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಚೈತ್ರರಥವೆಂಬ ವನದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದನು.

Verse 4

ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्। शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम्।।2.71.3।। सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम्। अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति।।2.71.4।।

ಐಲಾಧಾನದಲ್ಲಿ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಅಪರ-ಪರ್ಪಟ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಶಿಲೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ನದಿಯನ್ನೂ ದಾಟಿ, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಶಲ್ಯಕರ್ಷಣದ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದನು. ಸತ್ಯಸಂಧ, ಶುಚಿ, ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಅವನು ಶಿಲಾವಹಾ ನದಿಯ ಹರಿವನ್ನು ನೋಡಿಯೇ, ಮಹಾಶೈಲಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಚೈತ್ರರಥವೆಂಬ ವನದತ್ತ ಹೊರಟನು.

Verse 5

सरस्वतीं च गङ्गां च युग्मेन प्रतिपद्यच। उत्तरान्वीरमत्स्यानां भारुण्डं प्राविशद्वनम्।।2.71.5।।

ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯ ಸಂಗಮವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಲುಪಿ, ವೀರಮತ್ಸ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರಭಾಗವನ್ನು ದಾಟಿ, ಅವನು ಭಾರುಣ್ಡ ವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 6

वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां ह्लादिनीं पर्वताऽऽवृताम्। यमुनां प्राप्य सन्तीर्णः बलमाश्वासयत्तदा।।2.71.6।।

ವೇಗವಂತಿಯಾದ ‘ಕುಲಿಂಗಾ’ ಎಂಬ ನದಿಯನ್ನು—ಆನಂದಕರವಾದುದನ್ನು, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾದುದನ್ನು—ಅವನು ದಾಟಿದನು; ಬಳಿಕ ಯಮುನಾ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಅದನ್ನೂ ದಾಟಿ, ಆಗ ಸೇನೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡಿದನು.

Verse 7

सशीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तानाश्वास्य वाजिनः। तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायादादाय चोदकम्।।2.71.7।।

ಅಂಗಗಳನ್ನು ಶೀತಳಗೊಳಿಸಿ, ದಣಿದ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ನೀರು ಕುಡಿದರು; ಬಳಿಕ ನೀರನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 8

राजपुत्रो महारण्यमनभीक्ष्णोपसेवितम्। भद्रो भद्रेण यानेन मारुतः खमिवात्ययात्।।2.71.8।।

ಅಂಗಗಳನ್ನು ಶೀತಳಗೊಳಿಸಿ, ದಣಿದ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ನೀರು ಕುಡಿದರು; ಬಳಿಕ ನೀರನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 9

भागीरथीं दुष्प्रतरामंशुधाने महानदीम्। उपायाद्राघवस्तूर्णं प्राग्वटे विश्रुते पुरे।।2.71.9।।

ರಘುವಂಶದ ತಿಲಕನಾದ ಭರತನು, ಅಂಶುಧಾನ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದಾಟಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಮಹಾನದಿಯಾದ ಭಾಗೀರಥಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಾಗ್ವಟ ನಗರಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಂದನು.

Verse 10

स गङ्गां प्राग्वटे तीर्त्वा समायात्कुटिकोष्ठिकाम्। सबल स्तां स तीर्त्वाऽथ समायाद्धर्मवर्धनम्।।2.71.10।।

ಪ್ರಾಗ್ವಟದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಅವನು ಕುಟಿಕೋಷ್ಠಿಕೆಗೆ ತಲುಪಿದನು. ನಂತರ ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಅದನ್ನೂ ದಾಟಿ ಧರ್ಮವರ್ಧನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 11

तोरणं दक्षिणार्धेन जम्भूप्रस्थमुपागमत्। वरूथं च ययौ रम्यं ग्रामं दशरथात्मजः।।2.71.11।।

ತೋರಣದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ದಶರಥನಂದನ ಭರತನು ಜಂಭೂಪ್ರಸ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಿ, ನಂತರ ಮನೋಹರವಾದ ವರೂಥ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿದನು.

Verse 12

तत्र रम्ये वने वासं कृत्वाऽसौ प्राङ्मुखो ययौ। उद्यानमुज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः।।2.71.12।।

ಅಲ್ಲಿನ ಸುಂದರ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ ಅವನು ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದನು; ಪ್ರಿಯಕಾ ವೃಕ್ಷಗಳು ಬೆಳೆಯುವ ಉಜ್ಜಿಹಾನೆಯ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

Verse 13

सालांस्तु प्रियकान्प्राप्य शीघ्रानास्थाय वाजिनः। अनुज्ञाप्याथ भरतः वाहिनीं त्वरितो ययौ।।2.71.13।।

ಸಾಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯಕಾ ವೃಕ್ಷಗಳ ತೋಟಗಳನ್ನು ತಲುಪಿ ಭರತನು ವೇಗವಂತ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಜೂಡಿದನು; ಸೇನೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿ ಆತುರದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 14

वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम्। अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः।।2.71.14।। हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत। ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम्।।2.71.15।।

ಸರ್ವತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ, ಉತ್ತಾನಿಕಾ ನದಿಯನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ವಿಧವಿಧ ನದಿಗಳನ್ನೂ ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಕುದುರೆಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ದಾಟಿದನು. ನಂತರ ಆನೆಮೇಲೆ ಏರಿ, ನರಶಾರ್ದೂಲನು ಕುಟಿಕಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ; ಲೌಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಪೀವತೀ ನದಿಯನ್ನೂ ತೀರಿದನು.

Verse 15

वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम्। अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः।।2.71.14।। हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत। ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम्।।2.71.15।।

ಸರ್ವತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ, ಉತ್ತಾನಿಕಾ ನದಿಯನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಹಲವು ನದಿಗಳನ್ನೂ ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಕುದುರೆಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ದಾಟಿದನು. ನಂತರ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಕುಟಿಕಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ; ನರవ్యಾಘ್ರನಾದ ಅವನು ಲೌಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಪೀವತೀ ನದಿಯನ್ನೂ ತೀರಿದನು.

Verse 16

एकसाले स्थाणुमतीं विनते गोमतीं नदीम्। कलिङ्गनगरे चापि प्राप्य सालवनं तदा।।2.71.16।। भरतः क्षिप्रमागच्छत्सुपरिश्रान्तवाहनः।

ಏಕಸಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಣುಮತೀ ನದಿಯನ್ನು, ವಿನತದಲ್ಲಿ ಗೋಮತೀ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ; ನಂತರ ಕಲಿಂಗನಗರದಲ್ಲಿ ಸಾಲವನವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ವಾಹನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರಾಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಭರತನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದನು.

Verse 17

वनं च समतीत्याशुशर्वर्यामरुणोदये।।2.71.17।। अयोध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां सन्ददर्श ह।

ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದಾಟಿ, ಅರುಣೋದಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮನುರಾಜನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿಯನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು.

Verse 18

तां पुरीं पुरुषव्याघ्रस्सप्तरात्रोषितः पथि।।2.71.18।। अयोध्यामग्रतो दृष्ट्वा सारथिं वाक्यमब्रवीत्।

ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ಆ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನು, ಮುಂದೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಸಾರಥಿಗೆ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 19

एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी।।2.71.19।। अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका। यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।।2.71.20।। भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता।

ಹೇ ಸಾರಥೇ, ದೂರದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ—ಪವಿತ್ರ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಯಶಸ್ವಿನಿ; ಆದರೆ ಅದು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪಾಂಡುಮೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಆ ನಗರಿ ರಾಜರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಪರಿಪಾಲಿತ; ಧನಿಕರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ತುಂಬಿದೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ತರು, ಗುಣಸಂಪನ್ನರು, ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ಆಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ.

Verse 20

एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी।।2.71.19।। अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका। यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।।2.71.20।। भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता।

ಸಾರಥೇ, ದೂರದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ—ಪವಿತ್ರ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತಳಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ದೂರದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪಾಂಡುಮೃತ್ತಿಕೆಯಂತಹ ಬಿಳಿ ಮಣ್ಣಿನ ಆ ನಗರವು ಬಹುಧನಿಕರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಗುಣಸಂಪನ್ನ, ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ಯಜ್ವರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ; ರಾಜರ್ಷಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 21

अयोध्यायां पुरा शब्दश्श्रूयते तुमुलो महान्।।2.71.21।। समन्तान्नरनारीणां तमद्य न श्रुणोम्यहम्।

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನರ-ನಾರಿಯರ ಮಹತ್ತರವಾದ ತೂಮುಲ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಇಂದು ನಾನು ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 22

उद्यानानि हि सायाह्ने क्रीडित्वोपरतैर्नरैः।।2.71.22।। समन्तात्परिधावद्भिः प्रकाशन्ते ममान्यथा।

ಸಾಯಂಕಾಲ ಕ್ರೀಡೆ ಮಾಡಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಾಡುವ ಜನರಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಇಂದು ನನಗೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ—ಆ ಪರಿಚಿತ ಚೈತನ್ಯವಿಲ್ಲದೆ—ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.

Verse 23

तान्यद्यानुरुदन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः।।2.71.23।। अरण्यभूतेव पुरी सारथे प्रतिभाति मे।

ಇಂದು ಕಾಮಾಸಕ್ತರು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಅಳುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ತೋರುತ್ತವೆ; ಹೇ ಸಾರಥೇ, ಈ ಪುರಿ ನನಗೆ ಅರಣ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 24

न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः।।2.71.24।। निर्यान्तो वाऽभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम्।

ಇಲ್ಲಿ ಇಂದು ರಥಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಆನೆಗಳ ಮೇಲಾಗಲಿ, ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲಾಗಲಿ ಏರಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಪುರಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರು ಹೊರಡುವವರಾಗಲಿ ಒಳಬರುವವರಾಗಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 25

उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च।।2.71.25।। जनानां रतिसंयोगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च।

ಹಿಂದೆ ಆ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮದೋನ್ಮತ್ತವಾದ ಹರ್ಷದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಜನರ ರತಿ-ಸಂಯೋಗಗಳ ಸಂಗಮಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಗುಣಸಂಪನ್ನವಾಗಿದ್ದವು.

Verse 26

तान्येतान्यद्य पश्यामि निरानन्दानि सर्वशः।।2.71.26।। स्रस्तपर्णैरनुपथं विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः।

ಆದರೆ ಈಗ ನಾನು ಅದೇ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿರಾನಂದವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ—ಪಥಗಳ ಮೇಲೆ ಉದುರಿದ ಎಲೆಗಳು ಹರಡಿವೆ; ಮರಗಳು ಕೂಡ ಅಳಲುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ತೋರುತ್ತವೆ.

Verse 27

नाद्यापि श्रूयते शब्दः मत्तानां मृगपक्षिणाम्।।2.71.27।। संरक्तां मधुरां वाणीं कलं व्याहरतां बहु।

ಇನ್ನೂ ಸಹ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳ ಅನೇಕ ಮಧುರ, ರಾಗಮಯ, ಕೋಮಲ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೇಳಿಬರುವುದಿಲ್ಲ—ಅರುಣೋದಯದ ರಕ್ತಿಮ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅವು ಕಲಕಲವಾಗಿ ನಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 28

चन्दनागरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्छितोऽतुलः।।2.71.28।। प्रवाति पवन श्श्रीमान्किन्नुनाद्य यथापुरम्।

ಚಂದನ ಹಾಗೂ ಅಗರಿನ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ, ಧೂಪದ ಘನ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಮದಿಸಿದ ಅತುಲವಾದ ಶುಭ ಪವನವು—ಇಂದು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಏಕೆ ಬೀಸುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 29

भेरीमृदङ्गवीणानां कोणसङ्घट्टितः पुनः।।2.71.29।। किमद्य शब्दो विरतस्सदा दीनगतिः पुरा।

ಭೇರಿ, ಮೃದಂಗ, ವೀಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಂಬುಗಳ ಮರುಮರು ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಏಳುತ್ತಿದ್ದ ಗಂಭೀರ ನಾದ—ಇಂದು ಏಕೆ ನಿಂತಿದೆ? ಹಿಂದೆ ಸದಾ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ನಗರಿಯ ಚಲನೆ ಇಂದು ಏಕೆ ದೀನವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ?

Verse 30

अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च।।2.71.30।। निमित्तान्यमनोज्ञानितेन सीदति मे मनः।

ನಾನಾ ವಿಧದ ಅನಿಷ್ಟವೂ ಪಾಪಮಯವೂ ಆದ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು—ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಸಹ್ಯವಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು—ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ.

Verse 31

सर्वथा कुशलं सूत दुर्लभं मम बन्दुषु।।2.71.31।। तथाह्यसति सम्मोहे हृदयं सीदतीव मे।

ಹೇ ಸೂತನೇ, ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕುಶಲತೆಯ ಭರವಸೆ ನನಗೆ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಮೋಹಕರ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹೃದಯವೇ ಕುಸಿದು ಬೀಳುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 32

विषण्ण श्श्रान्तहृदयस्त्रस्त स्सुलुलितेन्द्रियः।।2.71.32।। भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम्।

ವಿಷಣ್ಣನಾಗಿ, ಶ್ರಾಂತಹೃದಯನಾಗಿ, ಭೀತನಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದ ಭರತನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದವರು ಪಾಲಿಸಿದ ಅಯೋಧ್ಯಾಪುರಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 33

द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशच्छ्रान्तवाहनः।।2.71.33।। द्वास्स्थैरुत्थाय विजयं पृष्टस्तै स्सहितो ययौ।

ಶ್ರಾಂತವಾದ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ವೈಜಯಂತ ದ್ವಾರದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಎದ್ದು ‘ಜಯ! ಜಯ!’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋದರು.

Verse 34

स त्वनेकाग्रहृदयो द्वास्स्थं प्रत्यर्च्य तं जनम्।।2.71.34।। सूतमश्वपतेः क्लान्तमब्रवीत्तत्र राघवः।

ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಒಂದೇ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರದ ಭರತನು ದ್ವಾರಪಾಲಕರನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರನ್ನೂ ಪ್ರತಿಯರ್ಚಿಸಿ, ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರಾಂತನಾಗಿದ್ದ ಅಶ್ವಪತಿ ಎಂಬ ಸೂತನಿಗೆ ರಾಘವನು ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 35

किमहं त्वरयाऽनीतः कारणेन विनानघ।।2.71.35।। अशुभाशङ्कि हृदयं शीलं च पततीव मे।

ಹೇ ನಿರ್ದೋಷನೇ, ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳದೆ ನನ್ನನ್ನು ಇಷ್ಟು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಏಕೆ ಕರೆತಂದಿರಿ? ನನ್ನ ಹೃದಯ ಅಶುಭವನ್ನು ಶಂಕಿಸುತ್ತದೆ; ನನ್ನ ಧೈರ್ಯವೂ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 36

श्रुता नो यादृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने।।2.71.36।। आकारांस्तानहं सर्वानिहपश्यामि सारथे।

ಹೇ ಸಾರಥೇ, ಹಿಂದೆ ರಾಜನ ವಿನಾಶಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದಂತಹ ಆ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 37

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।

ನಾನು ಗೃಹಸ್ಥರ ಮನೆಗಳು ಒಗೆಯದೆ ಮಲಿನವಾಗಿರುವುದನ್ನೂ, ಬಾಗಿಲುಗಳು ಅಸಂಯತವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನೂ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪೂರ್ವದ ಶ್ರೀ-ಶೋಭೆ ನಾಶವಾದುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬಲಿ-ಕರ್ಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ; ಧೂಪದ ಸುಗಂಧಮಯ ಆನಂದವೂ ಇಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬಗಳು ಅನ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವಂತೆ, ಜನರು ಪ್ರಭಾಹೀನರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ—ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೂ ಅಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಗುರುತು ತೋರುತ್ತದೆ.

Verse 38

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।

ಗೃಹಸ್ಥರ ಮನೆಗಳು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸದೆ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಗಮನಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವು ಮಲಿನವಾಗಿ ಕಠೋರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಬಾಗಿಲುಗಳು ಕಟ್ಟಿಹಾಕದೆ ಇವೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶ್ರೀಹೀನತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಬಲಿಕರ್ಮ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಧೂಪದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆನಂದವೂ ಇಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬಗಳು ಅನ್ನವಿಲ್ಲದೆ, ಜನರು ಪ್ರಭಾಹೀನರಾಗಿ; ಮನೆಗಳು ಅಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಗುರುತು ಹೊತ್ತಂತೆ ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

Verse 39

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।

ಗೃಹಸ್ಥರ ಮನೆಗಳು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸದೆ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಗಮನಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವು ಮಲಿನವಾಗಿ ಕಠೋರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಬಾಗಿಲುಗಳು ಕಟ್ಟಿಹಾಕದೆ ಇವೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶ್ರೀಹೀನತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಬಲಿಕರ್ಮ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಧೂಪದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆನಂದವೂ ಇಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬಗಳು ಅನ್ನವಿಲ್ಲದೆ, ಜನರು ಪ್ರಭಾಹೀನರಾಗಿ; ಮನೆಗಳು ಅಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಗುರುತು ಹೊತ್ತಂತೆ ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

Verse 40

अपेतमाल्यशोभानि ह्यसम्मृष्टाजिराणि च। देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम्।।2.71.40।।

ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲೆಗಳ ಶೋಭೆ ಇಲ್ಲ; ಅಂಗಳಗಳು ಅಸಮ್ಮೃಷ್ಟ—ಒಗೆಯದೆ, ಲೇಪಿಸದೆ—ಇವೆ. ದೇವಾಗಾರಗಳು ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ; ಹಿಂದಿನಂತೆ ಈಗ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 41

देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञगोष्ठ्यस्तथाविधाः। माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा।।2.71.41।।

ದೇವತೆಗಳ ಅರ್ಚನೆ-ಪೂಜೆಗಳು ನಿಂತಿವೆ; ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗೋಷ್ಠಿಗಳೂ ಈಗ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಲೆ-ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಹಿಂದೆ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಇಂದು ಪೂರ್ವದಂತೆ ಸರಕುಗಳಿಲ್ಲ.

Verse 42

दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै। ध्यानसंविग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः।।2.71.42।।

ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೂ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಹೃದಯಗಳು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕುಲ, ಮನಸ್ಸು ಅಸ್ಥಿರ, ವ್ಯಾಪಾರ ನಾಶವಾದುದರಿಂದ ಅವರು ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 43

देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा।।2.71.43।। मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम्। सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे।।2.71.44।।

ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಚೈತ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳೂ ಸಹ ದೀನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

Verse 44

देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा।।2.71.43।। मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम्। सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे।।2.71.44।।

ನಗರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಜನರನ್ನು—ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ—ಮಲಿನರಾಗಿ, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡವರಾಗಿ, ದೀನರಾಗಿ, ಕ್ಷೀಣರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಅವರು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ಶೋಕಮಯ ಚಿಂತನೆಗೆ ಲೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 45

इत्येवमुक्त्वा भरतस्सूतं तं दीनमानसः। तान्यनिष्टान्ययोध्यायां प्रेक्ष्य राजगृहं ययौ।।2.71.45।।

ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ದೀನಮನಸ್ಸಿನ ಭರತನು ಆ ಸಾರಥಿಗೆ ಮಾತಾಡಿ; ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಅನಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಂಡು ರಾಜಗೃಹದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.

Verse 46

तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां रजोऽरुणद्वारकवाटयन्त्राम्। दृष्ट्वा पुरीमिन्द्रपुरप्रकाशां दुःखेन सम्पूर्णतरो बभूव।।2.71.46।।

ಇಂದ್ರಪುರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದ ಆ ನಗರಿಯನ್ನು—ಈಗ ಶೂನ್ಯ ಶೃಂಗಾಟಕಗಳು, ಮನೆಗಳು, ಬೀದಿಗಳು, ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಬಾಗಿಲಿನ ಕವಾಟ-ಯಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ—ನೋಡಿ, ಅವನು ದುಃಖದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿತನಾದನು.

Verse 47

ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವ್ಯಥೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು—ತನ್ನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಎಂದೂ ಸಂಭವಿಸದವುಗಳನ್ನು—ನೋಡಿ, ಮಹಾತ್ಮ ಭರತನು ತಲೆಬಾಗಿಸಿ, ದೀನನಾಗಿ, ನಿರಾನಂದನಾಗಿ, ತಂದೆಯ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.