
विशालानगरीप्रवेशः — Entry toward Viśālā and the Indra–Kṣīrodamathana Legend
बालकाण्ड
សರ್ಗ ៤៥ បន្តពីការភ្ញាក់ផ្អើលរបស់ព្រះរាមចំពោះព្រះឥសីវិશ્વាមិត្រ ដែលបាននិទានមុននេះ (ជាពិសេសអំពីការចុះមករបស់ទេវីគង្គា) ទៅកាន់ដំណើរថ្មី និងការពន្យល់អំពីមូលហេតុដើមកំណើតថ្មី។ បន្ទាប់ពីរាត្រីមួយដែលព្រះរាមបានសមាធិគិតគូរលើរឿងអមតៈនោះ ពេលព្រលឹមព្រះអង្គបានគោរពសួរព្រះឥសី ហើយមានព្រះបន្ទូលថា រាត្រីបានកន្លងទៅ “ដូចមួយភ្លែត” ដោយសារចិត្តជ្រាបក្នុងការពិចារណា។ ក្រុមដំណើរឆ្លងទន្លេគង្គា ត្រីបថគា ដោយទូកដែលពាក់ព័ន្ធនឹងឥសីអ្នកមានធម៌ ដល់ឆ្នេរខាងជើងហើយគោរពដល់ក្រុមតាបស និងបានឃើញទីក្រុងវិសាលាដ៏រុងរឿង ដូចស្ថានសួគ៌។ ព្រះរាមប្រណម្យដៃសួរអំពីរាជវង្សអ្នកគ្រប់គ្រង និងដើមកំណើតនៃវិសាលា ទើបព្រះឥសីវិશ્વាមិត្រ ចាប់ផ្តើមរឿងបុរាណដែលផ្តោតលើសក្រហ (ឥន្ទ្រ)។ ព្រះឥសីនិទានអំពីការកូរមហាសមុទ្រទឹកដោះ: កូនចៅទិទី និងអទិទីសម្រេចចិត្តស្វែងរកអម្រឹត ប្រើវាសុកីជាខ្សែ និងភ្នំមន្ទរាជាឈើកូរ; ពុលហាលាហលកើតឡើង ហើយទេវតាសុំជំនួយពីរុទ្រ/សង្គរ; ហរិ (វិษ្ណុ) ជួយណែនាំ ព្រះសិវទទួលពុលនោះ ហើយវិษ្ណុអវតារជាគូរម (អណ្តើក) ទ្រទ្រង់ភ្នំមន្ទរ។ បន្ទាប់មកមានធន្វន្តរិ អប្សរា វារុណី អុច្ចៃស្រវា កោស្តុភ និងចុងក្រោយអម្រឹត; កើតជម្លោះ ហើយវិษ្ណុប្រើយុទ្ធសាស្ត្រមោហិនីដើម្បីរក្សាអម្រឹត ឲ្យឥន្ទ្របង្កើនអំណាចរឹងមាំ។ ដូច្នេះសರ್ಗនេះភ្ជាប់ភូមិសាស្ត្រ (ឆ្នេរគង្គា និងវិសាលា) ជាមួយប្រវត្តិទេវកថា តាមរយៈសំណួរដ៏គោរព និងការនិទានដ៏មានអធិការរបស់ព្រះឥសី។
Verse 1
विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राघव स्सहलक्ष्मण:।विस्मयं परमं गत्वा विश्वामित्रमथाब्रवीत्।।।।
ដូច្នោះដែរ កូនអើយ ទោះអំសុមានមានតេជៈអานุភាពគ្មានអ្វីប្រៀបបានក្នុងលោក កាលដែលគាត់អធិស្ឋានសូមនាំព្រះម៉ែគង្គាមក ក៏ពាក្យសច្ចៈ (ព្រមព្រៀង) របស់គាត់នៅតែមិនអាចបំពេញបាន។
Verse 2
अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया।गङ्गावतरणं पुण्यं सागरस्यापि पूरणम्।।।।
ឱ ព្រាហ្មណ៍អ្នកដឹងព្រះព្រហ្ម! អ្វីដែលលោកបាននិទានមកនេះ គឺអស្ចារ្យ និងឧត្តមយ៉ាងក្រៃលែង—ការចុះមកនៃទន្លេគង្គាដ៏បរិសុទ្ធ និងការដែលសមុទ្រផងដែរ ត្រូវបានបំពេញដោយហេតុនោះ។
Verse 3
तस्य सा शर्वरी सर्वा सह सौमित्रिणा तदा।जगाम चिन्तयानस्य विश्वामित्रकथां शुभाम् ।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះរាម ជាមួយសោមិត្រី (ព្រះលក្ខ្មណ) បានឆ្លងកាត់រាត្រីទាំងមូល ដោយចិត្តជ្រួលជ្រាបក្នុងការពិចារណាព្រះកថាមង្គលរបស់ព្រះវិશ્વាមិត្រ។
Verse 4
तत: प्रभाते विमले विश्वामित्रं महामुनिम्।उवाच राघवो वाक्यं कृताह्निकमरिन्दम:।।।।
បន្ទាប់មក នៅពេលព្រឹកព្រលឹមដ៏បរិសុទ្ធ រាឃវៈ—អ្នកបំបាក់សត្រូវ—ក្រោយបញ្ចប់ពិធីកិច្ចប្រចាំថ្ងៃរួច បានពោលពាក្យទៅកាន់ មហាមុនី វិશ્વាមិត្រ។
Verse 5
गता भगवती रात्रिश्श्रोतव्यं परमं श्रुतम्।क्षणभूतेव नौ रात्रि स्सम्वृत्तेयं महातप:।।।।इमां चिन्तयतस्सर्वां निखिलेन कथां तव।
ឱ មហាតបស! រាត្រីដ៏ជាមង្គលនេះបានកន្លងផុតទៅហើយ ហើយយើងបានស្តាប់រឿងរ៉ាវដ៏ប្រសើរបំផុត ដែលគួរឱ្យស្តាប់។ ពេលយើងទាំងពីរពិចារណារឿងទាំងមូលរបស់លោកដោយពេញលេញ រាត្រីនេះហាក់ដូចជាកន្លងទៅត្រឹមមួយខណៈប៉ុណ្ណោះ។
Verse 6
तराम सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीम्।।।।नौरेषा हि सुखास्तीर्णा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्।भगवन्तमिह प्राप्तं ज्ञात्वा त्वरितमागता।।।।
សូមយើងឆ្លងទន្លេគង្គា ដែលល្អឥតខ្ចោះជាងទន្លេទាំងអស់—បរិសុទ្ធ និងហូរជាបីផ្លូវ។ ទូកនេះបានរៀបចំឲ្យស្រួលសម្រាប់ព្រះឫសីអ្នកប្រព្រឹត្តកុសលកម្ម ហើយពេលដឹងថា ព្រះអង្គដ៏គួរគោរពបានមកដល់ទីនេះ វាក៏ប្រញាប់មកភ្លាមៗ។
Verse 7
तराम सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीम्।।1.45.6।।नौरेषा हि सुखास्तीर्णा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्।भगवन्तमिह प्राप्तं ज्ञात्वा त्वरितमागता।।1.45.7।।
សូមយើងឆ្លងទន្លេគង្គា ដែលល្អឥតខ្ចោះជាងទន្លេទាំងអស់—បរិសុទ្ធ និងហូរជាបីផ្លូវ។ ទូកនេះបានរៀបចំឲ្យស្រួលសម្រាប់ព្រះឫសីអ្នកប្រព្រឹត្តកុសលកម្ម ហើយពេលដឹងថា ព្រះអង្គដ៏គួរគោរពបានមកដល់ទីនេះ វាក៏ប្រញាប់មកភ្លាមៗ។
Verse 8
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मन:।सन्तारं कारयामास सर्षिसङ्घ स्सराघव:।।।।
ពេលបានស្តាប់ពាក្យនោះរបស់រាឃវៈដ៏មានព្រះចិត្តធំ វិស្វាមិត្រ—ជាមួយក្រុមព្រះឫសីទាំងឡាយ និងជាមួយព្រះរាម (និងព្រះលក្ខ្មណ៍)—បានបញ្ជាឲ្យរៀបចំការឆ្លងទន្លេ។
Verse 9
उत्तरं तीरमासाद्य सम्पूज्यर्षिगणं तदा।गङ्गाकूले निविष्टास्ते विशालां ददृशु: पुरीम्।।।।
ពេលទៅដល់ច្រាំងខាងជើង ពួកគេបានគោរពបូជាក្រុមព្រះឫសីនៅទីនោះតាមគួរ; ហើយពេលស្នាក់នៅលើមាត់ទន្លេគង្គា ពួកគេបានឃើញទីក្រុងវិសាលា។
Verse 10
ततो मुनिवरस्तूर्णं जगाम सह राघव: ।विशालां नगरीं रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां तदा।।।।
បន្ទាប់មក វិស្វាមិត្រ មុនីវរដ៏ប្រសើរបំផុត បានប្រញាប់ធ្វើដំណើរ—ជាមួយព្រះរាម (និងព្រះលក្ខ្មណ៍)—ទៅកាន់នគរវិសាលាដ៏រីករាយ ស្រស់ស្អាត និងអស្ចារ្យ ដូចសួគ៌។
Verse 11
अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रं महामुनिम् ।पप्रच्छ प्राञ्जलिर्भूत्वा विशालामुत्तमां पुरीम्।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះរាម អ្នកមានប្រាជ្ញាធំ បានប្រណម្យដៃ សួរមហាមុនី វិស្វាមិត្រ អំពីនគរវិសាលាដ៏ឧត្តមនោះ។
Verse 12
कतरो राजवंशोऽयं विशालायां महामुने।श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते परं कौतूहलं हि मे।।.।।
«ឱ មហាមុនី នៅក្នុងវិសាលានេះ រាជវង្សណាដែលគ្រប់គ្រង? ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ស្តាប់ សូមសេចក្តីមង្គលមានដល់លោក—ការចង់ដឹងរបស់ខ្ញុំខ្លាំងណាស់»
Verse 13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्य मुनिपुङ्गव:।आख्यातुं तत्समारेभे विशालस्य पुरातनम्।।।।
ពេលបានឮព្រះវាចារបស់ព្រះរាមា មហាមុនីដ៏ប្រសើរបំផុតក៏ចាប់ផ្តើមរៀបរាប់រឿងរ៉ាវបុរាណនៃវិសាលា។
Verse 14
श्रूयतां राम शक्रस्य कथां कथयतश्शुभाम्।अस्मिन् देशे तु यद्वृत्तं तदपि शृणु राघव।।।।
មហាមុនីបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះរាមា ចូរស្តាប់រឿងមង្គលនៃសក្រា (ឥន្ទ្រ) ដែលខ្ញុំនឹងរៀបរាប់ ហើយឱ រាឃវៈ ចូរស្តាប់ផងនូវហេតុការណ៍ដែលបានកើតឡើងនៅដែននេះ»។
Verse 15
पूर्वं कृतयुगे राम दिते: पुत्रा महाबला:।अदितेश्च महाभाग वीर्यवन्तस्सुधार्मिका:।।।।
មហាមុនីមានព្រះវាចា៖ «កាលពីបុរាណ ឱ ព្រះរាមាអ្នកមានសំណាង នៅសម័យក្រឹតយុគ បុត្ររបស់ទិតិមានកម្លាំងអស្ចារ្យណាស់ ហើយបុត្ររបស់អទិតិ ក៏មានព្រះភាគធំ ក្លាហាន មានវីរភាព និងតាំងខ្លួនមាំមួនក្នុងធម៌»។
Verse 16
ततस्तेषां नरश्रेष्ठ बुद्धिरासीन्महात्मनाम् ।अमरा अजराश्चैव कथं स्याम निरामया:।।।।
បន្ទាប់មក ឱ មនុស្សប្រសើរបំផុត គំនិតមួយបានកើតឡើងក្នុងចិត្តមហាត្មាទាំងនោះថា៖ «យើងនឹងធ្វើដូចម្តេចដើម្បីក្លាយជាអមតៈ មិនចាស់ជរា និងគ្មានជំងឺ?»
Verse 17
तेषां चिन्तयतां राम बुद्धिरासीन्महात्मनाम्।क्षीरोदमथनं कृत्वा रसं प्राप्स्याम तत्र वै।।।।
កាលពួកគេកំពុងពិចារណា ឱ ព្រះរាមា គំនិតមួយបានកើតឡើងក្នុងមហាត្មាទាំងនោះថា៖ «ដោយកូរមហាសមុទ្រទឹកដោះ (ក្សីរោទ) យើងនឹងទទួលបានសារធាតុសុទ្ធ—អម្រឹត—ពីទីនោះជាក់ជាមិនខាន»។
Verse 18
ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासुकिम्।मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुरमितौजस:।।।।
បន្ទាប់មក ពួកអ្នកមានអានុភាពមិនអាចវាស់បាន បានសម្រេចចិត្តធ្វើពិធីកូរទឹកសមុទ្រ ដោយយកនាគវាសុកីជាខ្សែ និងយកភ្នំមន្ទរាជាឈើកូរ ហើយចាប់ផ្តើមកូរ។
Verse 19
अथ वर्षसहस्रेण योक्त्रसर्पशिरांसि च।वमन्त्यति विषं तत्र ददंशुर्दशनैश्शिला:।।।।
បន្ទាប់ពីកន្លងទៅមួយពាន់ឆ្នាំ ក្បាលនាគដែលធ្វើជាខ្សែបានបាញ់ពុលដ៏សាហាវខ្លាំងនៅទីនោះ ហើយដោយធ្មេញវាបានខាំចូលទៅក្នុងថ្មសិលានៃភ្នំ។
Verse 20
उत्पपाताग्निसङ्काशं हालाहलमहाविषम्।तेन दग्धं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्।।।।
បន្ទាប់មក ពុលដ៏មហិមា “ហាលាហល” បានផុសឡើង ដូចភ្លើងកំពុងឆេះ; ដោយពុលនោះ ពិភពលោកទាំងមូល—ទាំងទេវតា អសុរ និងមនុស្ស—ត្រូវបានដុតឆេះ។
Verse 21
अथ देवा महादेवं शङ्करं शरणार्थिन:।जग्मु: पशुपतिं रुद्रं त्राहि त्राहीति तुष्टुवु:।।।।
បន្ទាប់មក ពួកទេវតាដែលស្វែងរកទីពឹង បានទៅរកព្រះមហាទេវ សង្គរ—ព្រះរុទ្រ ពសុបតិ ព្រះអម្ចាស់នៃសត្វទាំងឡាយ—ហើយសរសើរថា «សូមជួយសង្គ្រោះ សូមជួយសង្គ្រោះ!»
Verse 22
एवमुक्तस्ततो देवैर्देवदेवेश्वर: प्रभु:।प्रादुरासीत्ततोऽत्रैव शङ्खचक्रधरो हरि:।।।।
ដូច្នេះ ពេលទេវតាទាំងឡាយបានទូលថ្លែងហើយ ព្រះអម្ចាស់—ជាចៅហ្វាយលើទេវតាទាំងពួង—ក៏បានបង្ហាញព្រះអង្គនៅទីនោះឯង គឺព្រះហរិ ដែលកាន់ស័ង្ខ និងចក្រ។
Verse 23
उवाचैनं स्मितं कृत्वा रुद्रं शूलभृतं हरि:।दैवतैर्मथ्यमाने तु यत्पूर्वं समुपस्थितम् ।।।।त्वदीयंहि सुरश्रेष्ठ सुराणामग्रजोऽसि यत् ।अग्रपूजामिमां मत्वा गृहाणेदं विषं प्रभो।।।।
ព្រះហរិបានញញឹម ហើយមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះរុទ្រ ដែលកាន់ត្រីសូលថា៖ «ឱ ទេវតាដ៏ប្រសើរបំផុត ព្រោះអ្នកជាបងច្បងក្នុងចំណោមសុរៈ អ្វីណាដែលកើតឡើងមុនគេក្នុងការកូរនេះ គឺជារបស់អ្នក។ សូមទទួលការគោរពបូជាមុននេះ ឱ ព្រះអម្ចាស់—សូមយកពិសនេះ»។
Verse 24
उवाचैनं स्मितं कृत्वा रुद्रं शूलभृतं हरि:।दैवतैर्मथ्यमाने तु यत्पूर्वं समुपस्थितम् ।।1.45.23।।त्वदीयंहि सुरश्रेष्ठ सुराणामग्रजोऽसि यत् ।अग्रपूजामिमां मत्वा गृहाणेदं विषं प्रभो।।1.45.24।।
ព្រះហរិបានញញឹម ហើយមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះរុទ្រ ដែលកាន់ត្រីសូលថា៖ «ឱ ទេវតាដ៏ប្រសើរបំផុត ព្រោះអ្នកជាបងច្បងក្នុងចំណោមសុរៈ អ្វីណាដែលកើតឡើងមុនគេក្នុងការកូរនេះ គឺជារបស់អ្នក។ សូមទទួលការគោរពបូជាមុននេះ ឱ ព្រះអម្ចាស់—សូមយកពិសនេះ»។
Verse 25
इत्युक्त्वा च सुरश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत।देवतानां भयं दृष्टवाश्रुत्वा वाक्यं तु शार्ङ्गिण:।हालाहलविषं घोरं स जग्राहामृतोपमम्।।।।
ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះហើយ ព្រះដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទេវតាក៏បានអន្តរធាននៅទីនោះឯង។ បន្ទាប់មក ព្រះសិវៈបានឃើញការភ័យខ្លាចរបស់ទេវតាទាំងឡាយ ហើយបានឮព្រះវាចារបស់ព្រះសារង្គិន ក៏យកពិសហាលាហលដ៏គួរឱ្យខ្លាច ដូចជាអម្រឹត។
Verse 26
देवान्विसृज्य देवेशो जगाम भगवान् हर:।ततो देवासुरास्सर्वे ममन्थू रघुनन्दन ।।।।
ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងពួង គឺព្រះភគវាន ហរៈ បានទុកទេវតាទាំងឡាយไว้ ហើយចាកចេញទៅ។ បន្ទាប់មក ឱ អ្នកនាំសេចក្តីរីករាយដល់វង្សរាឃុ ទេវតា និងអសុរាទាំងអស់ ក៏បន្តការកូរឡើងវិញ។
Verse 27
प्रविवेशाथ पातालं मन्थान: पर्वतोऽनघ।ततो देवास्सगन्धर्वास्तुष्टुवुर्मधुसूदनम्।।।।
បន្ទាប់មក ឱ អ្នកគ្មានទោស ភ្នំដែលប្រើសម្រាប់កូរនោះបានលិចចូលទៅក្នុងបាតាល។ ដូច្នេះ ទេវតាទាំងឡាយ ព្រមទាំងគន្ធព្វ បានសរសើរព្រះមធុសូទន។
Verse 28
त्वं गति: सर्वभूतानां विशेषेण दिवौकसाम्।पालयास्मान्महाबाहो गिरिमुद्धर्तुमर्हसि।।।।
ព្រះអង្គជាទីពឹងពាក់របស់សត្វលោកទាំងអស់ ជាពិសេសពួកទេវតានៅស្ថានសួគ៌។ ឱ ព្រះអង្គមានព្រះពាហុដ៏មហិមា សូមការពារយើងខ្ញុំផង; មានតែព្រះអង្គទេដែលសមគួរលើកភ្នំនោះ។
Verse 29
इति श्रुत्वा हृषीकेश: कामठं रूपमास्थित:।पर्वतं पृष्ठत: कृत्वा शिश्ये तत्रोदधौ हरि:।।।।
ពេលបានស្តាប់ពាក្យទាំងនោះ ព្រះហរិ—ព្រះហ្រឹសីកេស ជាព្រះអម្ចាស់នៃអង្គប្រសាទ—បានទ្រង់យករូបកាយជាអណ្តើក; ដាក់ភ្នំនោះលើខ្នង ហើយទ្រង់សម្រាកនៅទីនោះក្នុងមហាសមុទ្រ។
Verse 30
पर्वताग्रे तु लोकात्मा हस्तेनाक्रम्य केशव:।देवानां मध्यत: स्थित्वा ममन्थ पुरुषोत्तम:।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះកេសវៈ—ព្រះបុរសោត្តម ជាព្រះអាត្មានៃលោក—ទ្រង់ឈរនៅកណ្ដាលពួកទេវតា ហើយទ្រង់យកព្រះហស្តចាប់កំពូលភ្នំ ដើម្បីកូរបន្តទៅ។
Verse 31
अथ वर्षसहस्रेण सदण्डस्सकमण्डलु:।पूर्वं धन्वन्तरिर्नाम अप्सराश्च सुवर्चस:।।।।
បន្ទាប់ពីកន្លងទៅមួយពាន់ឆ្នាំ មុនគេ ព្រះធន្វន្តរិបានលេចចេញ—កាន់ឈើច្រត់ និងកមណ្ឌលុ (ប៉ាន់ទឹកបរិសុទ្ធ)—ហើយជាមួយគ្នានោះ មានអប្សរាដែលភ្លឺរលោងរុងរឿងផងដែរ។
Verse 32
अप्सु निर्मथनादेव रसास्तस्माद्वरस्त्रिय:।उत्पेतुर्मनुजश्रेष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन्।।।।
ឱ បុរសប្រសើរបំផុត! ពីការកូរទឹកបានកើតមានសារធាតុសុទ្ធមួយ; ពីសារធាតុនោះបានអប្បបរមាស្ត្រីដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ហេតុនេះហើយទើបគេហៅថា «អប្សរា»។
Verse 33
षष्टि: कोट्योऽभवंस्तासाम् अप्सराणां सुवर्चसाम्।असङ्ख्येयास्तु काकुत्स्थ यास्तासां परिचारिका:।।।।
ឱ កាកុតស្ថ! អប្សរាដ៏ភ្លឺរលោងទាំងនោះបានកើតមានដល់ហុកសិបកោដិ; ហើយស្រីបម្រើអ្នកបម្រើរបស់ពួកនាងវិញ គឺរាប់មិនអស់ឡើយ។
Verse 34
न तास्स्म परिगृह्णन्ति सर्वे ते देवदानवा:।अप्रतिग्रहणात्ताश्च सर्वास्साधारणास्स्मृता:।।।।
មិនមានទេវតា ឬ ដានវណាមួយ ទទួលពួកនាងជាភរិយា; ដោយហេតុមិនត្រូវបានទទួលយក នាងទាំងអស់ត្រូវបានចងចាំថា «សាធារណៈ» គឺជារួមសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា។
Verse 35
वरुणस्य तत: कन्या वारुणी रघुनन्दन ।उत्पपात महाभागा मार्गमाणा परिग्रहम्।।।।
បន្ទាប់មក ឱ រគុនន្ទន! កូនស្រីរបស់ព្រះវរុណៈ នាម «វារុណី» អ្នកមានសំណាង និងរុងរឿង បានលោតផុសឡើង ដោយស្វែងរកអ្នកណាម្នាក់ដើម្បីទទួលនាងជាគូស្រករ។
Verse 36
दिते: पुत्रा न तां राम जगृहुर्वरुणात्मजाम्।अदितेस्तु सुता वीर जगृहुस्तामनिन्दिताम्।।।।
ឱ រាម! កូនប្រុសរបស់ទិទី មិនទទួលកូនស្រីរបស់ព្រះវរុណៈនោះទេ; តែកូនប្រុសរបស់អទិទី ឱ វីរបុរស បានទទួលនាងអ្នកគ្មានកំហុសនោះ។
Verse 37
असुरास्तेन दैतेयास्सुरास्तेनादितेस्सुता:।हृष्टा: प्रमुदिताश्चासन् वारुणीग्रहणात्सुरा:।।।।
ដោយហេតុនោះ កូនៗរបស់ ទីទី ត្រូវបានហៅថា «អសុរ» ហើយកូនៗរបស់ អទិតិ ត្រូវបានហៅថា «សុរ»; ព្រះទេវតាទាំងឡាយរីករាយពេញចិត្ត ក្រោយទទួលយក វារុណី។
Verse 38
उच्चैश्श्रवा हयश्रेष्ठो मणिरत्नं च कौस्तुभम्।उदतिष्ठन्नरश्रेष्ठ तथैवामृतमुत्तमम्।।।।
ឱ បុរសប្រសើរបំផុត! អុច្ចៃශ්្រវស—សេះដ៏ល្អឥតខ្ចោះ—ក៏បានកើតឡើង ហើយមណីរតនៈ កៅស្តុភៈ ផងដែរ; ដូចគ្នានោះ អម្រឹតដ៏ឧត្តម គឺទឹកទិព្វនៃអមតៈ ក៏បានលេចចេញ (ពីការកូរសមុទ្រ)។
Verse 39
अथ तस्य कृते राम महानासीत्कुलक्षय:।अदितेस्तु तत: पुत्रा दिते: पुत्रानसूदयन्।।।।
បន្ទាប់មក ឱ រាម! ដើម្បី (អម្រឹត) នោះ បានកើតមានការបំផ្លាញវង្សត្រកូលយ៉ាងធំធេង; បន្ទាប់ពីនោះ កូនៗរបស់ អទិតិ បានសម្លាប់កូនៗរបស់ ទីទី។
Verse 40
एकतोऽभ्यागमन् सर्वे ह्यसुरा राक्षसैस्सह।युद्धमासीन्महाघोरं वीर त्रैलोक्यमोहनम्।।।।
ឱ វីរបុរស! ខាងមួយ អសុរទាំងអស់ ព្រមទាំង រាក្សស បានប្រមូលផ្តុំគ្នា; ហើយសង្គ្រាមដ៏សាហាវគួរឱ្យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំងបានកើតឡើង ធ្វើឱ្យត្រៃលោកស្រឡាំងកាំង។
Verse 41
यदा क्षयं गतं सर्वं तदा विष्णुर्महाबल:।अमृतं सोऽहरत्त्तूर्णं मायामास्थाय मोहिनीम्।।।।
កាលណាអ្វីៗទាំងអស់បានដល់សេចក្តីវិនាសហើយ នោះព្រះវិษ្ណុដ៏មានមហាកម្លាំង បានអាស្រ័យអំណាចម៉ាយា ដោយបំលែងជាមោហិនី ហើយបានយកអម្រឹត—ទឹកទិព្វនៃអមតៈ—ទៅយ៉ាងរហ័ស។
Verse 42
ये गताऽभिमुखं विष्णुमक्षयं पुरुषोत्तमम्।सम्पिष्टास्ते तदा युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना।।।।
អ្នកណាដែលរុកមកប្រឈមមុខនឹងព្រះវិษ្ណុ—ពុរុសោត្តមៈដ៏មិនរលាយ—នៅពេលនោះ ត្រូវបានព្រះវិษ្ណុដ៏មានអานุភាពគ្រប់ប្រការ បំបាក់បំផ្លាញក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 43
अदितेरात्मजा वीरा दिते: पुत्रान्निजघ्निरे।तस्मिन् घोरे महायुद्धे दैतेयादित्ययोर्भृशम्।।।।
ក្នុងមហាសង្គ្រាមដ៏គួរឱ្យរន្ធត់ រវាងពួកដៃតេយៈ និងអាទិត្យៈនោះ បុត្រវីរបុរសរបស់អទិតិ បានសម្លាប់បុត្ររបស់ទិតិច្រើនយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 44
निहत्य दितिपुत्रांश्च राज्यं प्राप्य पुरन्दर:।शशास मुदितो लोकान् सर्षिसङ्घान् सचारणान्।।।।
ក្រោយពេលសម្លាប់បុត្ររបស់ទិតិ ហើយបានទទួលអធិបតេយ្យវិញ ពុរន្ទរៈ (ឥន្ទ្រ) មានព្រះហឫទ័យរីករាយ និងគ្រប់គ្រងលោកទាំងឡាយ រួមជាមួយសមាគមឫសី និងពួកចារណៈ។
The pivotal action is Rāma’s disciplined, deferential inquiry—approaching Viśvāmitra with folded palms and asking about Viśālā’s dynasty—modeling how knowledge of polity and place should be sought through respectful dialogue rather than assertion.
The chapter frames crisis and order as sustained by responsibility: when hālāhala threatens the cosmos, refuge is sought in competent authority, and Śiva accepts the burden for the common good; simultaneously, Rāma’s listening posture shows that ethical leadership begins with attentive learning.
Key landmarks are the Tripathagā Gaṅgā and its northern bank (a ritualized crossing space), and the city of Viśālā, depicted as splendid and heaven-like; culturally, the narrative foregrounds boat-crossing by ṛṣis and the etiological myth of the Ocean of Milk churning.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.