Shloka 25

विशालानगरीप्रवेशः

Entry toward Viśālā and the Indra–Kṣīrodamathana Legend

Devanagari script

इत्युक्त्वा च सुरश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत।देवतानां भयं दृष्टवाश्रुत्वा वाक्यं तु शार्ङ्गिण:।हालाहलविषं घोरं स जग्राहामृतोपमम्।।।।

Transliteration

ity uktvā ca suraśreṣṭhas tatraivāntaradhīyata | devatānāṃ bhayaṃ dṛṣṭvā śrutvā vākyaṃ tu śārṅgiṇaḥ | hālāhalaviṣaṃ ghoraṃ sa jagrāhāmṛtopamam ||

Translation

ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះហើយ ព្រះដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទេវតាក៏បានអន្តរធាននៅទីនោះឯង។ បន្ទាប់មក ព្រះសិវៈបានឃើញការភ័យខ្លាចរបស់ទេវតាទាំងឡាយ ហើយបានឮព្រះវាចារបស់ព្រះសារង្គិន ក៏យកពិសហាលាហលដ៏គួរឱ្យខ្លាច ដូចជាអម្រឹត។

Word by Word

• devān: the gods
• devān: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• visṛjya: having dismissed
• visṛjya: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: vi-sṛj (धातु)
• Form: क्त्वान्त; धातु: वि√सृज् (to release/leave behind); पूर्वक्रिया (having dismissed/left)

• deveśaḥ: Lord of the gods
• deveśaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक) + īśa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: देवानाम् ईशः (lord of gods); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• jagāma: went
• jagāma: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: gam (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; √गम्

• bhagavān: the Blessed One
• bhagavān: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhagavat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष्य-समनाधिकरण (apposition)

• haraḥ: Hara (Śiva)
• haraḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: hara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (Śiva)

• tataḥ: then
• tataḥ: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थे (then)

• deva-asurāḥ: gods and asuras
• deva-asurāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक) + asura (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व: देवाः च असुराः च; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• sarve: all
• sarve: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (of deva-asurāḥ)

• mamanthuḥ: churned
• mamanthuḥ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: manth (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; √मन्थ्

• raghu-nandana: O Raghunandana
• raghu-nandana: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: raghu (प्रातिपदिक) + nandana (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: रघोः नन्दनः (descendant/joy of Raghu); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Context

Hari, smiling said to the tridentbearing Rudra "O Chief of celestial beings you were born the earliest among the devatas. Therefore, while churning the ocean whichever is produced first shall be offered to you. Considering it the first offering, O Lord accept this venom."

Characters & Entities

• Śiva
• Viṣṇu (Śārṅgin, suraśreṣṭha)
• Devas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The highest dharma is loka-saṃgraha (holding the world together): a great being accepts personal suffering to remove collective danger.

What is the narrative situation?

After Viṣṇu’s request, Śiva accepts the poison to save the terrified gods and prevent universal ruin.

Which character virtue is emphasized?

Tyāga (self-sacrifice) and karuṇā (compassion): Śiva bears the dreadful poison as if it were nectar.