Shloka 10

विशालानगरीप्रवेशः

Entry toward Viśālā and the Indra–Kṣīrodamathana Legend

Devanagari script

ततो मुनिवरस्तूर्णं जगाम सह राघव: ।विशालां नगरीं रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां तदा।।।।

Transliteration

tato munivaras tūrṇaṃ jagāma saha rāghavaḥ | viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā ||

Translation

បន្ទាប់មក វិស្វាមិត្រ មុនីវរដ៏ប្រសើរបំផុត បានប្រញាប់ធ្វើដំណើរ—ជាមួយព្រះរាម (និងព្រះលក្ខ្មណ៍)—ទៅកាន់នគរវិសាលាដ៏រីករាយ ស្រស់ស្អាត និងអស្ចារ្យ ដូចសួគ៌។

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: कालाधिकरण (Time adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (ablatival adverb: ‘from then/thereafter’)

• मुनि-वरः: the best of sages
• मुनि-वरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मुनीनां वरः’

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: क्रियाविशेषण (Manner adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• जगाम: went
• जगाम: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सह: together with
• सह: सहकारक (Accompaniment)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक-अव्यय (particle of accompaniment)

• राघवः: Rāghava (Rama)
• राघवः: सहकर्ता (Co-agent/Accompaniment)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विशालाम्: Vishālā; vast
• विशालाम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: विशाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of नगरीम्

• नगरीम्: city
• नगरीम्: कर्म (Karma/Object of motion)
• Type: Noun
• Root: नगरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रम्याम्: charming
• रम्याम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of नगरीम्

• दिव्याम्: splendid; divine
• दिव्याम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of नगरीम्

• स्वर्ग-उपमाम्: heaven-like
• स्वर्ग-उपमाम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + उपमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘स्वर्गस्य उपमा’ = ‘like heaven’; विशेषण of नगरीम्

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Time adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Context

Thereupon Viswamitra, the best of ascetics, accompanied by Rama and Lakshmana soon proceeded towards the enchanting and splendid city of Vishala comparable to heaven.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Rāma (Rāghava)
• Viśālā (city)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma appears as disciplined obedience and purposeful movement: Rāma continues his duty-bound journey under the guidance of a sage, showing readiness to follow righteous instruction.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra leads Rāma (and Lakṣmaṇa) onward, and they near the celebrated city of Viśālā.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s humility and dutifulness (śuśrūṣā toward the guru-like sage), and Viśvāmitra’s decisive leadership.