Katha

Verse 1

अशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ। तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस॥१॥

ヴァージャシュラヴァスは（天界の報いを求めて）、すべての財産を施した。彼にはナチケータという名の息子がいた。

Verse 2

तं ह कुमारं सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धा आविवेश सोऽमन्यत ॥२॥

さて、彼がまだ少年であった時、供物の牛たちが連れ去られていく中で、信仰（シュラッダー）が彼に宿り、彼はこのように思った。

Verse 3

पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रिया:। अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददन् ॥३॥

水を飲み、草を食べ、乳を搾り出し、力を失っている。それらの世界は「歓喜なき（アナンダー）」と呼ばれる。そのような（牛）を与える者は、それらの世界へ赴く。

Verse 4

स होवाच पितरं तत् कस्मै मां दास्यतीति। द्वितीयं तृतीयं तं होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति॥४॥

彼は父に言った。「私を誰に差し上げるのですか？」二度目、三度目に、父は彼に言った。「死の神（ヤマ）にお前を与える。」

Verse 5

बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः। किं स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाद्य करिष्यति॥५॥

多くの中で私は第一の者として赴く、多くの中で私は中位の者として赴く。ヤマのために今日なすべきことは何か、それを私は成し遂げよう。

Verse 6

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथापरे। सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः॥६॥

先に来た者たちを振り返り見よ、後に来る者たちを見よ。穀物のように、死すべき者は成熟し、穀物のように、再び生まれる。

Verse 7

वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान्। तस्यैतां शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम्॥

ヴァイシュヴァーナラ（火神）はバラモンの客として家に入る。彼のために、この平和の供物を捧げる、「ヴァイヴァスヴァタ（ヤマ）の水を持て」と。

Verse 8

आशा प्रतीक्षे संगतं सूनृतां च इष्टापूर्ते पुत्रपशूंश्च सर्वान्। एतद्वृड्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे॥८॥

希望と期待、真実者との交わり、そしてすべての祭祀の業、息子と家畜、これらは理解の乏しい者のものとなる。その家にバラモンの客が食事なく留まるならば。

Verse 9

तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मेऽनश्नन्ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः। नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन्स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रतित्रीन्वरान्वृणीष्व॥९॥

バラモンよ、あなたは敬うべき客として、私の家に三夜、食事なく留まられた。バラモンよ、あなたに敬意を捧げる。私に安寧あれ。ゆえに、代わりに三つの願いを選びたまえ。

Verse 10

शान्तसकल्पः सुमना यथा स्याद्वीतमन्युर्गौरवं माभि मृत्यो। त्वत्प्रसृष्टं माभिवदेत्प्रतीत एतत्त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥१०॥

死の神よ、私が安らかで、意志を制し、清き心を持ち、怒りから解放されますように、そして大いなる恐怖を感じませんように。あなたの保証を得た者として、この三つのうち最初の願いを選びます。

Verse 11

यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः। सुखं रात्रीः शयिता वीतमन्युस्त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात्प्रमुक्तम् ॥११॥

アウッダーラキ・アルーニが私と和解し、安心を得た者のように振る舞うでしょう。彼は怒りを離れ、安らかに夜を過ごし、あなたが死の口から解放されるのを見届けたのです。

Verse 12

स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति न तत्र त्वां न जरया बिभेति। उभे तीर्त्वाशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥१२॥

天界には何ら恐れるものはなく、そこでは老いを恐れることもありません。飢えと渇きの両方を超え、悲しみを超越して、天界において喜びに満ちます。

Verse 13

स त्वमग्नि स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यों प्रब्रूहि त्वं श्रद्दधानाय मह्यम्। स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥१३॥

死よ、あなたは天に至る火を知っておられます。信仰深い私にそれを教えてください。天界に至る者たちは不死を得ます。これを第二の願いとして選びます。

Verse 14

प्र ते ब्रवीमि तदु मे निवोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन्। अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥१४॥

あなたに説きましょう、ナチケータよ、天に至る火を知りて聞きなさい。その火が無限の世界の到達であり、その基盤であることを知れ、それは心の秘密の洞窟に隠されているのです。

Verse 15

लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा। स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तमथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥१५॥

彼は世界の始まりである火を彼に説き、煉瓦の種類、数、そして配置を教えました。ナチケータはそれを正確に復唱し、死は喜び、再び彼に語りました。

Verse 16

तमब्रवीत्प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः। तवैव नामा भवितायमग्निः सृक्ङां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥१६॥

偉大な魂を持つ死は喜び、彼に言いました。今日、私はあなたにさらなる願いを与えましょう。この火はあなたの名を冠するでしょう。この多様な形の首飾りを受け取りなさい。

Verse 17

त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू। ब्रह्मजज्ञ देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमां शान्तिमत्यन्तमेति ॥१७॥

三つのナチケータの火により三重の結合を達成し、三つの行いをなす者は生と死を超えます。ブラフマンを知り、崇めるべき神を理解し、この平和を堅く握りしめ、究極の境地に至ります。

Verse 18

त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वांश्चिनुते नाचिकेतम्। स मृत्युपाशानृ पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥१८॥

この三重のナチケータの知識を知り、このようにナチケータを選ぶ賢者は、死の絆を前に押し退け、悲しみを超越して天界において喜びに満ちます。

Verse 19

एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण। एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासस्तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥१९॥

これが天に至る火です、ナチケータよ、あなたが第二の願いとして選んだもの。人々はこの火をあなたのものと呼ぶでしょう。ナチケータよ、第三の願いを選びなさい。

Verse 20

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्येऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके। एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाहं वराणामेष वरस्तृतीयः॥२०॥

人が死んだとき、この疑いがあります。ある者は存在すると言い、他の者は存在しないと言います。あなたに教えを請い、これを知りたいのです。これが第三の願いです。

Verse 21

देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः। अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥२१॥

古えの昔、神々さえもこれを疑った。この法は微細にして、容易に知り難いからである。ナチケータよ、他の恵みを選べ。これ以上私を迫らないでくれ。これを求めないでくれ。

Verse 22

देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यत्र सुविज्ञेममात्थ। वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥२२॥

死よ、これは神々さえも疑ったことであり、あなたは理解し難いところをよく説明された。あなたのような語り手は他に見出せず、これに等しい恵みも他にはない。

Verse 23

शतायुषः पुत्रपौत्रान् वृणीष्व बहून् पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान्। भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥२३॥

百年の寿命を持つ息子や孫たちを選べ。多くの牛、象、黄金、馬を選べ。広大な土地を選べ。そして自ら望むだけの年月、生きるがよい。

Verse 24

एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च। महाभूभौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥२४॥

もしこれに等しい恵みがあると思うなら、富と長寿を選べ。ナチケータよ、大地の偉大な支配者となれ。私はあなたをすべての欲望の享受者としよう。

Verse 25

ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामांश्छन्दतः प्रार्थयस्व। इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः। आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं मानुप्राक्षीः॥

死すべき世界で得難い欲望があれば、そのすべてを望むままに求めよ。これらの美女たち、戦車と従者を伴う者たちは、人間には得難いものである。私が与えたこれらによって楽しみ、ナチケータよ、死については問わないでくれ。

Verse 26

श्वो भावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत् सर्वेन्द्रियाणां जरयन्ति तेजः। अपि सर्वम् जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते॥

死すべき者よ、明日のこととなるこれらは、すべての感覚器官の活力を衰えさせる。生涯全体さえも短い。戦車はあなたのもの、舞踏と歌もあなたのもの。

Verse 27

न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा। जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव॥

人は富によって満足することはできない。あなたにお目にかかれば、富は得られるであろう。あなたが支配される限り、私たちは生きるであろう。その恵みだけが私の選ぶものである。

Verse 28

अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन्। अभिध्यायन्वर्णरतिप्रमोदानतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥२८॥

不死の者たちの不滅の境地に近づき、衰える死すべき者は、どこに立つことができようか。これを知って、美と愛の快楽を求めつつ、長い生涯に誰が喜ぼうか。

Verse 29

यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत्। योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥२९॥

死について疑われていること、そして偉大な彼岸にあるものを、私たちに説いてください。この恵みは隠された場所に入った。ゆえにナチケータは他の恵みを選ばない。

Verse 1

अन्यच्छेयोऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्भे पुरुषं सिनीतः। तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥१॥

善は一つ、快は別のものである。両者は異なる目標に人を縛り付ける。この二つのうち、善を選ぶ者は幸福となり、快を選ぶ者は目標を失う。

Verse 2

श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः। श्रेयो हि धीरोऽभिप्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद् वृणीते॥

善と快は人に近づく。賢者はこれらを熟慮して区別する。賢者は快よりも善を選び、愚者は世の安寧と繁栄のために快を選ぶ。

Verse 3

स त्वं प्रियान् प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्त्राक्षीः। नैतां सृष्टिं वित्तमयीमवाप्तो यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः॥

ナチケータよ、あなたは愛すべき対象と快い形の欲望を熟考して、これらを退けた。多くの人々が沈むこの富に満ちた創造を、あなたは受け入れなかった。

Verse 4

दूरमेते विपरीत विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता। विद्याभीप्सितं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त॥

無明と知識と呼ばれるものは、遠く離れ互いに異なる。私はナチケータを知識を求める者と見なす。多くの欲望もあなたを誘惑しなかった。

Verse 5

अविद्यायामन्तरे वर्तमानः स्वयं धीराः पण्डितम्मन्यमानाः। दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः॥५॥

無明の中に留まり、自らを賢く学識ある者と見なして、迷える者たちは彷徨う。盲人が盲人に導かれるように、何度も繰り返し巡り回る。

Verse 6

न साम्परायः प्रतिभाति बालं प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम्। अयं लोको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे॥६॥

富の迷妄に惑わされ怠ける愚者には、来世は輝かない。この世のみが存在し他にはないと考え、彼は何度も私の支配下に陥る。

Verse 7

श्रवणायापि बहुरभिर्यो न लक्ष्यः श्रृण्वन्तोपि बहवो यं न विद्युः। आश्चर्यो वक्ता कुशलोस्य लब्धाश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः॥७॥

多くの人が聞いても気づかず、多くの人が聞いても知らないもの。語る者は素晴らしく、見出す者は熟達し、知る者は素晴らしく、よく教えを受ける。

Verse 8

न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः। अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति अणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥८॥

これは劣った者からは学べず、多様に思索しても容易に知り得ない。他ならぬ者から教えられなければ、ここに道はない。最微細より微細で、論理を超え、測量を超えるからである。

Verse 9

नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ। यां त्वमापः सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ्नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥९॥

この理解は論理によって得られず、他なる者によってのみ明らかにされる。愛する者よ、あなたが得たものは真理に堅固である。ナチケータのような問い手を我らも得んことを。

Verse 10

जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत्। ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निः अनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥१०॥

私は財宝が無常であることを知る。不滅なるものは無常なる手段では得られない。ゆえに私はナチケータの火を燃やし、無常なるものによって永遠を得た。

Verse 11

कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम्। स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठां दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ॥११॥

欲望の成就、世界の基盤、供犠の無限性、無畏の彼岸、大いなる賛歌、広大なる基盤を見て、賢者ナチケータは堅固なる心で欲望を放棄した。

Verse 12

तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम्। अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥१२॥

見難く、隠され、深く内在し、洞窟に宿り、秘められた処に住む、古の御方を、内なる自己のヨガによって知り、賢者は喜びと悲しみを超越する。

Verse 13

एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य। स मोदते मोदनीयँ हि लब्ध्वा विवृतँ सद्म नचिकेतसं मन्ये ॥१३॥

これを聞き、完全に把握した死者は、この微細な法を抽出し、それに到達する。彼は喜びに値するものを得て、歓喜する。私はナチケータスが啓示された住処に到ったと考える。

Verse 14

अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात् । अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥१४॥

ダルマ（法）の彼岸に、アダルマ（非法）の彼岸に、為したことと為さざることの此の世界の彼岸に。過去の彼岸に、未来の彼岸に、汝が見るその「それ」を、我に説け。

Verse 15

सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥१५॥

全てのヴェーダが宣べるその境地、全ての苦行が語るその境地、それを求めて梵行（ブラフマチャリヤ）を修する、その境地を簡潔に汝に告げん、「オーム」、これなり。

Verse 16

एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् । एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥१६॥

これこそ不滅（アクシャラ）なるブラフマン、これこそ不滅なる至高者。この不滅を知りて、人が願うことあらば、それはその人のものとなる。

Verse 17

एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम्। एतदालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते॥१७॥

この支えは最上であり、この支えは至上である。この支えを知って、人はブラフマンの世界で栄光を受ける。

Verse 18

न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित्। अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे॥१८॥

賢者は生まれることもなく、死ぬこともない。この方は何処からも来ず、何者にもならなかった。生まれず、永遠、常住、古の御方は、身体が殺されても殺されることはない。

Verse 19

हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम्। उभौ तौ न विजानीतो नायमन्ति न हन्यते॥१९॥

殺す者が「私が殺す」と思い、殺される者が「私は殺される」と思うなら、両者とも理解していない。この方は殺すこともなく、殺されることもない。

Verse 20

अणोरणीयान्महतो महीयानात्माऽस्य जन्तोर्निहितो गुहायाम्। तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥२०॥

微小なるものより更に小さく、偉大なるものより更に偉大な自己は、この生きとし生けるものの心臓に座している。欲望を離れた者は、創造主の恩寵により、自己の栄光を見、悲しみを超える。

Verse 21

आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः। कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥२१॥

座して遠くへ赴き、臥して至る所へ行く。自己の中に喜び、喜びを超えた神を、私以外の誰が知り得ようか。