Katha

Verse 1

अशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ। तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस॥१॥

ବାଜଶ୍ରବସା, ସ୍ବର୍ଗୀୟ ପୁରସ୍କାର କାମନା କରି, ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଦାନ କଲେ। ତାଙ୍କର ନଚିକେତା ନାମରେ ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 2

तं ह कुमारं सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धा आविवेश सोऽमन्यत ॥२॥

ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଣେ ବାଳକ ଥିଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞୀୟ ଦକ୍ଷିଣାଗୁଡିକ ନିଆଯାଉଥିଲା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ତାଙ୍କରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ଏବଂ ସେ ଏପରି ଭାବିଲେ।

Verse 3

पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रिया:। अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददन् ॥३॥

ସେମାନେ ଜଳ ପିଇଛନ୍ତି, ଘାସ ଖାଇଛନ୍ତି, କ୍ଷୀର ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶକ୍ତିହୀନ ଅଟନ୍ତି। ସେହି ଲୋକଗୁଡିକ 'ଆନନ୍ଦହୀନ' ନାମରେ ପରିଚିତ; ଯିଏ ଏପରି ଗାଈ ଦାନ କରେ ସେ ସେହି ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 4

स होवाच पितरं तत् कस्मै मां दास्यतीति। द्वितीयं तृतीयं तं होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति॥४॥

ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆପଣ ମୋତେ କାହାକୁ ଦେବେ?' ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର, ତୃତୀୟ ଥର, ସେ କହିଲେ: 'ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।'

Verse 5

बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः। किं स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाद्य करिष्यति॥५॥

ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ପ୍ରଥମ ହୋଇ ଯାଉଛି; ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟମ ହୋଇ ଯାଉଛି। ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ଆଜି କଣ କରିବାକୁ ହେବ, ତାହା ମୁଁ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବି।

Verse 6

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथापरे। सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः॥६॥

ପୂର୍ବରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖ। ଧାନ ପରି ମର୍ତ୍ୟ ପାକେ; ଧାନ ପରି ସେ ପୁଣି ଜନ୍ମାଏ।

Verse 7

वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान्। तस्यैतां शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम्॥

ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିଦେବତା ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ରୂପେ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନେ ଏହି ଶାନ୍ତି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି: 'ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ଜଳ ଆଣ।'

Verse 8

आशा प्रतीक्षे संगतं सूनृतां च इष्टापूर्ते पुत्रपशूंश्च सर्वान्। एतद्वृड्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे॥८॥

ଆଶା ଓ ପ୍ରତୀକ୍ଷା, ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ସହିତ ସଂଗତି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞୀୟ କର୍ମ, ପୁତ୍ର ଓ ଗୋଧନ, ଏହା ସାମାନ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅଟେ ଯାହାର ଗୃହରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ଅନ୍ନ ବିନା ବାସ କରନ୍ତି।

Verse 9

तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मेऽनश्नन्ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः। नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन्स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रतित्रीन्वरान्वृणीष्व॥९॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେହେତୁ ଆପଣ, ଜଣେ ପୂଜନୀୟ ଅତିଥି, ମୋର ଗୃହରେ ତିନି ରାତି ଅନ୍ନ ବିନା ବାସ କଲେ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ମୋର କଲ୍ୟାଣ ହେଉ। ତେଣୁ, ବଦଳରେ ତିନୋଟି ବର ବାଛନ୍ତୁ।

Verse 10

शान्तसकल्पः सुमना यथा स्याद्वीतमन्युर्गौरवं माभि मृत्यो। त्वत्प्रसृष्टं माभिवदेत्प्रतीत एतत्त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥१०॥

ମୁଁ ଶାନ୍ତ, ସଂଯତ ଇଚ୍ଛାବିଶିଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର ମନବିଶିଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, କ୍ରୋଧମୁକ୍ତ, ହେ ମୃତ୍ୟୁ; ଏବଂ ମୋର ଭୟ ନ ହେଉ। ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନା ପାଇ ମୁଁ ଏହି ତିନୋଟି ବରରୁ ପ୍ରଥମଟି ବାଛୁଛି।

Verse 11

यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः। सुखं रात्रीः शयिता वीतमन्युस्त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात्प्रमुक्तम् ॥११॥

ଯେପରି ଆଶ୍ୱାସନା ପାଇ, ଔଦ୍ଦାଳକି ଆରୁଣି ମୋ ସହିତ ମିଳିତ ହେବେ। ସେ ରାତ୍ରିରେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଇବେ, କ୍ରୋଧମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରୁ ମୁକ୍ତ ଦେଖି।

Verse 12

स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति न तत्र त्वां न जरया बिभेति। उभे तीर्त्वाशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥१२॥

ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଲୋକରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଜରାର ଭୟ ନାହିଁ। କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷା ଉଭୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଜଣେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 13

स त्वमग्नि स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यों प्रब्रूहि त्वं श्रद्दधानाय मह्यम्। स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥१३॥

ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମେ ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଣ ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହାକୁ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ, ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି। ଏହା ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ରୂପେ ବାଛୁଛି।

Verse 14

प्र ते ब्रवीमि तदु मे निवोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन्। अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥१४॥

ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ହେ ନଚିକେତା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଣି ମୋଠାରୁ ଶିଖ। ଜାଣ ସେହି ଅଗ୍ନି ଅନନ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ତାହାର ଆଧାର, ହୃଦୟର ଗୁହାରେ ନିହିତ।

Verse 15

लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा। स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तमथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥१५॥

ସେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଅଗ୍ନି କହିଲେ ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଦି, କେଉଁ ଇଷ୍ଟକା ଅଛି, କେତେ ସଂଖ୍ୟା, କିପରି ସଜାଇ ହୋଇଛି। ସେ (ନଚିକେତା) ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି କଲେ। ତାହାପରେ ମୃତ୍ୟୁ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 16

तमब्रवीत्प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः। तवैव नामा भवितायमग्निः सृक्ङां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥१६॥

ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର ଦେଉଛି। ଏହି ଅଗ୍ନି ତୁମର ନାମ ବହନ କରିବ; ଏହି ବହୁରୂପୀ ମାଳାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।'

Verse 17

त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू। ब्रह्मजज्ञ देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमां शान्तिमत्यन्तमेति ॥१७॥

ତିନୋଟି ନଚିକେତା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିବିଧ ସନ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତ୍ରିବିଧ କର୍ମ କର୍ତ୍ତା ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ, ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣି, ଏହି ଶାନ୍ତିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରି, ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वांश्चिनुते नाचिकेतम्। स मृत्युपाशानृ पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥१८॥

ଏହି ତ୍ରିବିଧ ନଚିକେତା ଜ୍ଞାନ ଜାଣି, ଏପରି ଭାବରେ ନଚିକେତାଙ୍କୁ ବାଛି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନକୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରୁ ହଟାଇ ଦେଇ, ଶୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 19

एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण। एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासस्तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥१९॥

ହେ ନଚିକେତା, ଏହା ସେହି ଅଗ୍ନି ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ଦ୍ୱାରା ବାଛିଛ। ଲୋକମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ କେବଳ ତୁମର ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରିବେ। ହେ ନଚିକେତା, ତୃତୀୟ ବର ବାଛ।

Verse 20

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्येऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके। एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाहं वराणामेष वरस्तृतीयः॥२०॥

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମଣିଷ ମୃତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି: କେତେକ କୁହନ୍ତି 'ସେ ଅଛନ୍ତି,' ଅନ୍ୟମାନେ କୁହନ୍ତି 'ସେ ନାହାନ୍ତି।' ଏହା ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶିଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହା ତୃତୀୟ ବର ଅଟେ।

Verse 21

देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः। अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥२१॥

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଇଥିଲା; କାରଣ ଏହି ଧର୍ମ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ ସହଜରେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ନଚିକେତା, ଅନ୍ୟ ବର ବାଛ। ମୋତେ ଆଉ ଜିଦ କର ନାହିଁ। ମୋ ଠାରୁ ଏହା ମାଗ ନାହିଁ।

Verse 22

देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यत्र सुविज्ञेममात्थ। वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥२२॥

ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ତୁମ୍ଭେ ଯେଉଁଠାରେ ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର, ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ରୂପେ ବୁଝାଇଛ। ତୁମ୍ଭ ପରି ଅନ୍ୟ ବକ୍ତା ମିଳେ ନାହିଁ, ନା ଏହା ସହ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଅଛି।

Verse 23

शतायुषः पुत्रपौत्रान् वृणीष्व बहून् पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान्। भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥२३॥

ଶହେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚୁଥିବା ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରଙ୍କୁ ବାଛ, ଅନେକ ଗୋରୁ, ହାତୀ, ସୁନା ଓ ଘୋଡ଼ା। ବିଶାଳ ଭୂମି ବାଛ ଏବଂ ନିଜେ ଯେତେ ବର୍ଷ ଇଚ୍ଛା କର ବଞ୍ଚ।

Verse 24

एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च। महाभूभौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥२४॥

ଯଦି ତୁମ୍ଭେ ଏହା ସହ ସମାନ କୌଣସି ବର ଭାବୁଛ, ଧନ ଓ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ବାଛ। ହେ ନଚିକେତା, ପୃଥିବୀର ମହାନ ଶାସକ ହୁଅ; ମୁଁ ତୁମ୍ଭକୁ ସମସ୍ତ କାମନାର ଭୋକ୍ତା କରିବି।

Verse 25

ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामांश्छन्दतः प्रार्थयस्व। इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः। आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं मानुप्राक्षीः॥

ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନା ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ସମସ୍ତ କାମନା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମାଗ। ରଥ ଓ ସେବକଙ୍କ ସହ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଭୋଗ କର। ହେ ନଚିକେତା, ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ପଚାର ନାହିଁ।

Verse 26

श्वो भावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत् सर्वेन्द्रियाणां जरयन्ति तेजः। अपि सर्वम् जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते॥

ହେ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ, ଯାହା ଆସନ୍ତା କାଲିର ବିଷୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କ ତେଜକୁ କ୍ଷୟ କରନ୍ତି। ସମଗ୍ର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ। ରଥ ତୁମ୍ଭର, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ମଧ୍ୟ ତୁମ୍ଭର।

Verse 27

न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा। जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव॥

ମନୁଷ୍ୟ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ତୁମ୍ଭକୁ ଦେଖିଲେ ଆମ୍ଭେ ଧନ ପାଇବୁ। ତୁମ୍ଭେ ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରିବ ଆମ୍ଭେ ସେତେବେଳେ ବଞ୍ଚିବୁ। ସେହି ବର ମୋର ପସନ୍ଦ।

Verse 28

अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन्। अभिध्यायन्वर्णरतिप्रमोदानतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥२८॥

ଅମରମାନଙ୍କ ଅକ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, କ୍ଷୟମାନ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ତଳେ କେଉଁଠାରେ ଠିଆ ହେବ? ଏହା ଜାଣି, ରୂପ ଓ ପ୍ରେମର ସୁଖକୁ କାମନା କରି, ଅତି ଦୀର୍ଘ ଜୀବନରେ କିଏ ଆନନ୍ଦ କରିବ?

Verse 29

यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत्। योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥२९॥

ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଯେଉଁଥିରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଏବଂ ମହାନ ପରଲୋକରେ ଯାହା ଅଛି, ଆମ୍ଭକୁ ସେହି କୁହ। ଏହି ବର ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ତେଣୁ, ନଚିକେତା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ବାଛନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 1

अन्यच्छेयोऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्भे पुरुषं सिनीतः। तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥१॥

ଶ୍ରେୟ ଅଲଗା, ପ୍ରେୟ ଅଲଗା; ଉଭୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ବାନ୍ଧନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇରୁ ଶ୍ରେୟ ବାଛିଲେ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେୟ ବାଛିଲେ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 2

श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः। श्रेयो हि धीरोऽभिप्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद् वृणीते॥

ଶ୍ରେୟ ଓ ପ୍ରେୟ ଉଭୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ପୃଥକ୍ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରେୟ ଅପେକ୍ଷା ଶ୍ରେୟକୁ ବାଛନ୍ତି; ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଗତର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରେୟକୁ ବାଛନ୍ତି।

Verse 3

स त्वं प्रियान् प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्त्राक्षीः। नैतां सृष्टिं वित्तमयीमवाप्तो यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः॥

ହେ ନଚିକେତା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଓ କାମନାଗୁଡ଼ିକର ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଛ। ତୁମେ ଏହି ଧନ-ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନାହ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ମନୁଷ୍ୟ ନିମଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 4

दूरमेते विपरीत विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता। विद्याभीप्सितं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त॥

ଅବିଦ୍ୟା ଓ ବିଦ୍ୟା - ଏହି ଦୁଇଟି ପରସ୍ପରଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଓ ଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ନଚିକେତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ କାମୀ ବୋଲି ମନେ କରୁଛି। ଅନେକ କାମନା ତୁମକୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।

Verse 5

अविद्यायामन्तरे वर्तमानः स्वयं धीराः पण्डितम्मन्यमानाः। दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः॥५॥

ଅଜ୍ଞାନର ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରି, ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ମୂଢ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଅନ୍ଧଙ୍କ ପରି ପୁନଃ ପୁନଃ ଘୁରି ବୁଲନ୍ତି।

Verse 6

न साम्परायः प्रतिभाति बालं प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम्। अयं लोको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे॥६॥

ପରଲୋକ ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯିଏ ଧନର ମୋହରେ ମୂଢ ହୋଇ ଅସାବଧାନ ରୁହନ୍ତି। 'କେବଳ ଏହି ଲୋକ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି ଭାବି, ସେ ପୁନଃ ପୁନଃ ମୋର ବଶୀଭୂତ ହୁଏ।

Verse 7

श्रवणायापि बहुरभिर्यो न लक्ष्यः श्रृण्वन्तोपि बहवो यं न विद्युः। आश्चर्यो वक्ता कुशलोस्य लब्धाश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः॥७॥

ଯାହା ଅନେକ ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ଅନେକ ଶ୍ରୋତା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ - ବକ୍ତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ପ୍ରାପ୍ତକର୍ତ୍ତା କୁଶଳୀ, ଜ୍ଞାତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, କୁଶଳୀ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶପ୍ରାପ୍ତ।

Verse 8

न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः। अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति अणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥८॥

ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ନିମ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ, ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଜାଣିହେବ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଗୁରୁଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରିଚୟ ନାହିଁ, ସେଥିରୁ ଶିକ୍ଷା ପାଇ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ। କାରଣ ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତର୍କାତୀତ ଓ ପରିମାଣାତୀତ।

Verse 9

नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ। यां त्वमापः सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ्नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥९॥

ଏହି ବୁଦ୍ଧି ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହା କେବଳ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ କୁହାଯାଏ। ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ - ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିର - ତୁମେ ସେହିଭଳି ଅଟ। ନଚିକେତା ପରି ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା ଆମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।

Verse 10

जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत्। ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निः अनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥१०॥

ମୁଁ ଜାଣେ ଯେ ସମ୍ପଦ ଅନିତ୍ୟ, କାରଣ ନିତ୍ୟକୁ ଅନିତ୍ୟ ଉପାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମୁଁ ନଚିକେତା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଛି; ଅନିତ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିତ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।

Verse 11

कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम्। स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठां दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ॥११॥

କାମନାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଜଗତର ଆଧାର, ଯଜ୍ଞର ଅନନ୍ତତା, ନିର୍ଭୀକତାର ପାର ପାର୍ଶ୍ୱ, ମହାସ୍ତୁତି, ବ୍ୟାପକ ଆଧାର - ଏହାକୁ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ନଚିକେତା ସ୍ଥିରତାର ସହିତ ନିଜ କାମନାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 12

तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम्। अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥१२॥

ଯିଏ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଗୁହାରେ ସ୍ଥିତ, ଗହ୍ୱରରେ ବାସ କରୁଥିବା, ପ୍ରାଚୀନ, ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମଯୋଗଦ୍ୱାରା ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ହର୍ଷ ଓ ଶୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।

Verse 13

एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य। स मोदते मोदनीयँ हि लब्ध्वा विवृतँ सद्म नचिकेतसं मन्ये ॥१३॥

ଏହା ଶୁଣି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି, ମର୍ତ୍ୟ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି। ନଚିକେତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରକାଶିତ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ମନେ କରେ।

Verse 14

अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात् । अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥१४॥

ଧର୍ମ ବ୍ୟତୀତ, ଅଧର୍ମ ବ୍ୟତୀତ, କୃତ ଓ ଅକୃତର ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ବ୍ୟତୀତ; ଭୂତ ବ୍ୟତୀତ ଓ ଭବ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ - ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁଛ, ସେହି ତତ୍‌କୁ ମୋତେ କୁହ।

Verse 15

सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥१५॥

ସମସ୍ତ ବେଦ ଯେଉଁ ପଦକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଯାହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି - ସେହି ପଦକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି: 'ଓମ୍' - ଏହାକୁ।

Verse 16

एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् । एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥१६॥

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅକ୍ଷୟ ପରମ। ଏହି ଅକ୍ଷୟକୁ ଜାଣି, ଯିଏ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ତାହାର ହୁଏ।

Verse 17

एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम्। एतदालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते॥१७॥

ଏହି ଆଶ୍ରୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆଶ୍ରୟ ପରମ। ଏହି ଆଶ୍ରୟକୁ ଜାଣି, ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ମହିମାନ୍ବିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित्। अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे॥१८॥

ଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା କେଉଁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଆସିନାହିଁ, କାହା ମଧ୍ୟ ହୋଇନାହିଁ। ଅଜାତ, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ, ପ୍ରାଚୀନ, ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 19

हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम्। उभौ तौ न विजानीतो नायमन्ति न हन्यते॥१९॥

ଯଦି ହନ୍ତା ଭାବନ୍ତି 'ମୁଁ ହତ୍ୟା କରୁଛି', ଯଦି ହତ ଭାବନ୍ତି 'ମୁଁ ହତ ହେଉଛି', ଉଭୟ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ହତ୍ୟା କରେ ନାହିଁ, ନା ହତ ହୁଏ।

Verse 20

अणोरणीयान्महतो महीयानात्माऽस्य जन्तोर्निहितो गुहायाम्। तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥२०॥

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅପେକ୍ଷା ସୂକ୍ଷ୍ମତର, ବୃହତ ଅପେକ୍ଷା ବୃହତ୍ତର, ଆତ୍ମା ଏହି ପ୍ରାଣୀର ହୃଦୟରେ ନିହିତ। ଯିଏ ବାସନାମୁକ୍ତ, ସେ ଶୋକମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ କୃପାରୁ ଆତ୍ମାର ମହିମାକୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 21

आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः। कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥२१॥

ଉପବିଷ୍ଟ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଦୂରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଶଯାନ ଥାଇ ସର୍ବତ୍ର ଯାଆନ୍ତି। ମୋ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଏ ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିବ, ଯିଏ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦାତୀତ?