Katha
കഠോപനിഷത്ത് (കൃഷ്ണ യജുര്‍വേദബന്ധിതം) പ്രധാന ഉപനിഷത്തുകളിൽ ഒന്നാണ്. നചികേതനും യമനും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിലൂടെ മരണം, ആത്മാവ്, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ തത്ത്വം ഗൗരവമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. ‘പ്രേയസ്’ (തൽക്ഷണസുഖം)–‘ശ്രേയസ്’ (പരമമംഗളം) എന്ന വിവേചനം ആത്മസാധനയുടെ അടിസ്ഥാനം ആക്കുന്നു. രഥോപമയിലൂടെ ഇന്ദ്രിയ–മനസ്–ബുദ്ധി നിയന്ത്രണവും ആത്മാവിന്റെ പരമത്വവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആത്മാവ് അജ, നിത്യ, അവിനാശി; ആത്മസാക്ഷാത്കാരമാണ് ഭയം-ശോകം നീക്കി മോക്ഷത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നത്.
Start ReadingKey Teachings
Naciketā–Yama dialogue: death as a doorway to Self-knowledge, not merely an end
Śreyas vs preyas: ethical discernment as the foundation of spiritual life
Ātman is unborn, eternal, and distinct from body–mind; realization removes fear and grief
Chariot allegory: disciplined governance of senses and mind under buddhi guided by the Self
Hierarchy of inner faculties: sense-objects < senses < mind < intellect < the Great Self
Yoga as restraint and inward stillness; the “razor’s edge” path of steady practice
Critique of mere ritualism and intellectualism; knowledge must become direct realization
Mokṣa as freedom from saṃsāra through Self-realization; immortality as identity with the Self
Adhyayas
This Upanishad is organized into 2 adhyayas.
Adhyaya 1
കഠ ഉപനിഷത്തിന്റെ ആദ്യ അധ്യായത്തിൽ നചികേതസ് സത്യനിഷ്ഠനായ ആത്മജ്ഞാന സാധകനായി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. പിതാവ് വാജശ്രവസ് മൂല്യമില്ലാത്ത വൃദ്ധ പശുക്കളെ ദാനം ചെയ്യുന്നത് കണ്ട് നചികേതസ് മൂന്ന് തവണ ചോദിക്കുന്നു—'എന്നെ ആർക്ക് തരും?' കോപത്തിൽ പിതാവ് പറയുന്നു, 'ഞാൻ നിന്നെ മൃത്യുവിന് ദാനം ചെയ്യുന്നു.' നചികേതസ് യമന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് പോയി മൂന്ന് ദിവസം കാത്തിരിക്കുന്നു. യമൻ മൂന്ന് വരങ്ങൾ നൽകുന്നു—ആദ്യം പിതാവിന്റെ പ്രസന്നത, രണ്ടാമത് അഗ്നിവിദ്യ, മൂന്നാമത് മരണാനന്തരം ആത്മാവിന്റെ ഗതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ജ്ഞാനം. യമൻ നചികേതസിനെ ഭൗമിക സുഖങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രലോഭിപ്പിക്കുന്നു, എന്നാൽ നചികേതസ് എല്ലാം നിരസിക്കുന്നു. യമൻ ശ്രേയസ്-പ്രേയസ് ഭേദം, ആത്മാവിന്റെ അജന്മാ-അമൃത സ്വരൂപം, ഓംകാരത്തിന്റെ മഹിമ എന്നിവ ഉപദേശിക്കുന്നു.
Adhyaya 2
കഠ ഉപനിഷത്തിലെ രണ്ടാം അധ്യായം സ്രഷ്ടാവ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പുറമോട്ട് തിരിച്ചതെങ്ങനെയെന്ന് വിവരിക്കുന്നു, ഇത് മനുഷ്യരെ അകത്തെ ആത്മാവിനെ കാണാതിരിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നു. അമർത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ മാത്രമേ തങ്ങളുടെ കാഴ്ച അകത്തേക്ക് തിരിക്കുന്നുള്ളൂ. ആത്മാവ് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയ അനുഭവങ്ങളുടെയും ഉണർന്നിരിക്കുന്നതിന്റെയും സ്വപ്നത്തിന്റെയും സാക്ഷിയാണ്. ആത്മാവിനെ അന്തർയാമിയായി മനസ്സിലാക്കിയാൽ ഭയത്തിൽ നിന്നും ശോകത്തിൽ നിന്നും മുക്തി ലഭിക്കുന്നു.
Verses of the Katha
119 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1.1.1
उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ। तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस॥१॥
വാജശ്രവസ്, സ്വർഗ്ഗീയ പ്രതിഫലങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ദാനം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന് നചികേതാ എന്ന പേരിൽ ഒരു പുത്രനുണ്ടായിരുന്നു.
Śrāddha (faith) and Tyāga (renunciation)Verse 1.1.2
तं ह कुमारं सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धा आविवेश सोऽमन्यत ॥२॥
അദ്ദേഹം ഇനിയും ഒരു ബാലനായിരുന്നപ്പോൾ, യാഗദാനങ്ങൾ മാറ്റപ്പെടുന്നതിനിടയിൽ, ശ്രദ്ധ അദ്ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു.
Śraddhā (Faith) and Dāna (Charity/Sacrificial Giving)Verse 1.1.3
पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रिया:। अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददन् ॥३॥
അവ വെള്ളം കുടിച്ചു, പുല്ല് തിന്നു, പാൽ തന്നു, ബലം നഷ്ടപ്പെട്ടവയാണ്. ആ ലോകങ്ങൾ 'ആനന്ദരഹിതം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഇത്തരം ഗോക്കളെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ആ ലോകങ്ങളിൽ പോകുന്നു.
Dāna-phala (Fruit of Charity) and Karmic ConsequenceVerse 1.1.4
स होवाच पितरं तत् कस्मै मां दास्यतीति। द्वितीयं तृतीयं तं होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति॥४॥
അവൻ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എന്നെ ആർക്ക് തരും?' രണ്ടാം തവണ, മൂന്നാം തവണ, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിന്നെ മരണത്തിന് തരുന്നു.'
Vairagya (Dispassion) and Adhikari (Qualification for Knowledge)Verse 1.1.5
बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः। किं स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाद्य करिष्यति॥५॥
പലരിൽ ഞാൻ ആദ്യനായി പോകുന്നു; പലരിൽ ഞാൻ മധ്യത്തിലായി പോകുന്നു. യമന്റെ ഇന്ന് ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണോ, അത് ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കും.
Dharma and Vrata (Sacred Vow)Verse 1.1.6
अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथापरे। सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः॥६॥
മുൻപ് വന്നവരെ നോക്കുക; പിന്നീട് വരുന്നവരെ നോക്കുക. ധാന്യം പോലെ, ഒരു മരണാൽ പാകമാകുന്നു; ധാന്യം പോലെ, അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
Samsara and Punarjanma (Cycle of Birth and Death)Verse 1.1.7
वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान्। तस्यैतां शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम्॥
വൈശ്വാനരൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണ അതിഥിയായി ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനായി അവർ ഈ ശാന്തികർമ്മം ചെയ്യുന്നു: 'വൈവസ്വതന്റെ ജലം കൊണ്ടുവരൂ.'
Atithi Devo Bhava (Guest is God) - Sacred hospitality as spiritual practiceVerse 1.1.8
आशा प्रतीक्षे संगतं सूनृतां च इष्टापूर्ते पुत्रपशूंश्च सर्वान्। एतद्वृड्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे॥८॥
പ്രത്യാശയും പ്രതീക്ഷയും, സത്യവാന്മാരുമായുള്ള സഹവാസം, സകല യാഗകർമ്മങ്ങൾ, പുത്രന്മാരും കന്നുകാലികളും, ഇതെല്ലാം അല്പബുദ്ധിയുള്ള ആ വ്യക്തിക്ക് നഷ്ടമാകുന്നു, ആരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണ അതിഥി ഭക്ഷണം കൂടാതെ വസിക്കുന്നുവോ അവന്.
Dharma of Hospitality (Atithi-dharma) and Spiritual DiscriminationVerse 1.1.9
तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मेऽनश्नन्ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः। नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन्स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रतित्रीन्वरान्वृणीष्व॥९॥
ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ, ഒരു ആദരണീയനായ അതിഥി, എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ മൂന്ന് രാത്രികൾ ഭക്ഷണം കൂടാതെ വസിച്ചു, നമസ്കാരം നിനക്ക്, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ. എനിക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. അതിനാൽ, പ്രതിഫലമായി മൂന്ന് വരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക.
Prayaschitta (Atonement) and Varaprada (Granting Boons)Verse 1.1.10
शान्तसकल्पः सुमना यथा स्याद्वीतमन्युर्गौरवं माभि मृत्यो। त्वत्प्रसृष्टं माभिवदेत्प्रतीत एतत्त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥१०॥
ഞാൻ ശാന്തനും, നിയന്ത്രിത ഇച്ഛയുള്ളവനും, ശുദ്ധമനസ്സുള്ളവനും, കോപരഹിതനുമാകട്ടെ, ഹേ മൃത്യോ; എനിക്ക് മഹാഭയം അനുഭവപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ. നിന്റെ ഉറപ്പ് ലഭിച്ചവനായി, ഈ മൂന്ന് വരങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.
Shanti (Inner Peace) and Prasada (Divine Grace)Verse 1.1.11
यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः। सुखं रात्रीः शयिता वीतमन्युस्त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात्प्रमुक्तम् ॥११॥
ആശ്വാസം ലഭിച്ചവനെപ്പോലെ, ഔദ്ദാലകി ആരുണി എന്നോട് അനുരഞ്ജിതനാകും. അദ്ദേഹം കോപം ഇല്ലാതെ രാത്രികൾ സമാധാനപൂർവ്വം ഉറങ്ങും, നിന്നെ മരണത്തിന്റെ വായിൽ നിന്നും മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ടതായി കണ്ടിട്ട്.
Pitr-Putra Sambandha (Father-Son Relationship) and Kshama (Forgiveness)Verse 1.1.12
स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति न तत्र त्वां न जरया बिभेति। उभे तीर्त्वाशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥१२॥
സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് ഒരു ഭയവും ഇല്ല; അവിടെ വാർദ്ധക്യത്തെ ഭയക്കുന്നില്ല. വിശപ്പും ദാഹവും ഇരുവരും കടന്നുപോയി, ദുഃഖത്തെ അതിലംഘിച്ച്, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് ആനന്ദിക്കുന്നു.
Svarga (Heavenly Realm) and Vimoksha (Liberation from Suffering)Verse 1.1.13
स त्वमग्नि स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यों प्रब्रूहि त्वं श्रद्दधानाय मह्यम्। स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥१३॥
ഹേ മൃത്യോ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ആ അഗ്നിയെ നീ അറിയുന്നു. ശ്രദ്ധയുള്ള എനിക്ക് അത് പഠിപ്പിക്കൂ. സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നവർ അമർത്യത്വത്തിൽ പങ്കുകാരാകുന്നു. ഇതാണ് ഞാൻ എന്റെ രണ്ടാമത്തെ വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.
Svargaloka (Heavenly World) and Amṛtatva (Immortality)Verse 1.1.14
प्र ते ब्रवीमि तदु मे निवोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन्। अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥१४॥
ഞാൻ നിനക്ക് പറഞ്ഞുതരാം; ഹേ നചികേതാ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന അഗ്നിയെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് എന്നിൽ നിന്ന് പഠിക്കൂ. ആ അഗ്നി അനന്തലോകത്തിന്റെ പ്രാപ്തിയും അതിന്റെ സ്ഥാനവുമാണെന്ന് അറിയുക, ഹൃദയത്തിലെ രഹസ്യ ഗുഹയിൽ ഒളിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.
Guhā (Secret Cave of the Heart) and Anantaloka (Infinite World)Verse 1.1.15
लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा। स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तमथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥१५॥
അദ്ദേഹം അവന് ലോകങ്ങളുടെ ആദിയായ ആ അഗ്നിയെ പറഞ്ഞുകൊടുത്തു, എത്ര ഇഷ്ടികകളുണ്ട്, എത്രയെണ്ണമുണ്ട്, അവ എങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കണം എന്നതും. അവൻ അത് പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ആവർത്തിച്ചു. അപ്പോൾ മൃത്യു സന്തുഷ്ടനായി അവനോട് വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
Guru-Śiṣya Paramparā (Teacher-Student Lineage) and Yajña (Sacrificial Ritual)Verse 1.1.16
तमब्रवीत्प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः। तवैव नामा भवितायमग्निः सृक्ङां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥१६॥
സന്തുഷ്ടനായ മഹാത്മാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് ഞാൻ നിനക്ക് മറ്റൊരു വരം തരുന്നു. ഈ അഗ്നി നിന്റെ പേര് ധരിക്കും; ഈ പല രൂപങ്ങളുള്ള മണിമാല സ്വീകരിക്കൂ.'
Ishvara Prasada (Divine Grace)Verse 1.1.17
त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू। ब्रह्मजज्ञ देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमां शान्तिमत्यन्तमेति ॥१७॥
മൂന്ന് നചികേതാഗ്നികളിലൂടെ മൂന്ന് ഘട്ട സംയോഗം പ്രാപിച്ച്, മൂന്ന് കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ ജനനത്തെയും മരണത്തെയും അതിലംഘിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മത്തെ, ആരാധനീയനായ ദേവനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ ശാന്തി ഉറപ്പിച്ചുപിടിച്ച് പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.
Moksha (Liberation from Samsara)Verse 1.1.18
त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वांश्चिनुते नाचिकेतम्। स मृत्युपाशानृ पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥१८॥
ഈ മൂന്ന് ഘട്ട നചികേതാ വിദ്യ അറിഞ്ഞ്, ഇപ്രകാരം നചികേതാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന വിദ്വാൻ, മരണത്തിന്റെ ബന്ധനങ്ങളെ മുന്നിൽ നിന്ന് മാറ്റി, ദുഃഖത്തെ അതിലംഘിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് ആനന്ദിക്കുന്നു.
Jivanmukti (Liberation while Living)Verse 1.1.19
एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण। एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासस्तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥१९॥
ഹേ നചികേതാ, ഇതാണ് ആ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള അഗ്നി, നീ രണ്ടാമത്തെ വരമായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്. ജനങ്ങൾ ഈ അഗ്നിയെ നിന്റേതായി പ്രഖ്യാപിക്കും. ഹേ നചികേതാ, മൂന്നാമത്തെ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.
Vaisvanara Agni - Sacred fire as a means to svarga (heavenly realms)Verse 1.1.20
येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्येऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके। एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाहं वराणामेष वरस्तृतीयः॥२०॥
മനുഷ്യൻ മരിച്ചാൽ ഇതൊരു സംശയമുണ്ട്: ചിലർ പറയുന്നു 'അവൻ ഉണ്ട്', മറ്റു ചിലർ പറയുന്നു 'അവൻ ഇല്ല'. നിന്നിൽ നിന്ന് പഠിപ്പിക്കപ്പെട്ട് ഇത് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതാണ് വരങ്ങളിൽ മൂന്നാമത്തേത്.
Atman (the Self) and Paraloka-vidya (knowledge of the afterlife)Verse 1.1.21
देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः। अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥२१॥
ദേവന്മാർക്കുപോലും പുരാതനകാലത്ത് സംശയമുണ്ടായിരുന്നു; സൂക്ഷ്മമായ ഈ ധർമ്മം എളുപ്പത്തിൽ അറിയാൻ കഴിയുന്നതല്ല. നചികേതസ്, മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. എന്നെ കൂടുതൽ നിർബന്ധിക്കരുത്. ഇത് എന്നോട് ആവശ്യപ്പെടരുത്.
Atma-jnana (Self-knowledge) - The subtle nature of ultimate reality that transcends ordinary comprehensionVerse 1.1.22
देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यत्र सुविज्ञेममात्थ। वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥२२॥
ദേവന്മാർക്കുപോലും ഇതിൽ സംശയമുണ്ടായിരുന്നു, മൃത്യു; മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഇത് നിങ്ങൾ നന്നായി വിശദീകരിച്ചു. നിങ്ങളെപ്പോലെ മറ്റൊരു വക്താവിനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല, ഇതിനു തുല്യമായ മറ്റൊരു വരവും ഇല്ല.
Adhyatma Vidya (Knowledge of the Self)Verse 1.1.23
शतायुषः पुत्रपौत्रान् वृणीष्व बहून् पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान्। भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥२३॥
നൂറു വർഷം ജീവിക്കുന്ന പുത്രന്മാരെയും പൗത്രന്മാരെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുക, അനേകം കന്നുകാലികൾ, ആനകൾ, സ്വർണ്ണം, കുതിരകൾ. ഭൂമിയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം തിരഞ്ഞെടുക്കുക, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്രയും വർഷം ജീവിക്കുക.
Kama (Worldly Desires) vs. Moksha (Liberation)Verse 1.1.24
एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च। महाभूभौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥२४॥
ഇതിനു തുല്യമായ വരമായി നിങ്ങൾ കരുതുന്നെങ്കിൽ, സമ്പത്തും ദീർഘായുസ്സും തിരഞ്ഞെടുക്കുക. നചികേതസ്, ഭൂമിയുടെ മഹാശാസകനാകുക; ഞാൻ നിങ്ങളെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും ആസ്വാദകനാക്കുന്നു.
Viveka (Discrimination) between Preya (Pleasant) and Shreya (Good)Verse 1.1.25
ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामांश्छन्दतः प्रार्थयस्व। इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः। आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं मानुप्राक्षीः॥
മർത്യലോകത്ത് ലഭിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ ഏതൊക്കെയോ, അവയെല്ലാം നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ആവശ്യപ്പെടുക. രഥങ്ങളോടും സേവകരോടും കൂടിയ ഈ സ്ത്രീകൾ മനുഷ്യർക്ക് ലഭിക്കുന്നതല്ല. ഞാൻ നൽകിയ ഇവയാൽ ആനന്ദിക്കുക. നചികേതസ്, മരണത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കരുത്.
Vairagya (dispassion) and the rejection of worldly desires for higher spiritual knowledgeVerse 1.1.26
श्वो भावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत् सर्वेन्द्रियाणां जरयन्ति तेजः। अपि सर्वम् जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते॥
മർത്യനേ, നാളെയുള്ള ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും തേജസ്സിനെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു. ആകെ ജീവിതം തന്നെ അല്പമാണ്. വാഹനങ്ങൾ നിങ്ങളുടേതാണ്, നൃത്തവും ഗാനവും നിങ്ങളുടേതാണ്.
Anityata (impermanence) of worldly life and the fleeting nature of sensory pleasuresVerse 1.1.27
न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा। जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव॥
മനുഷ്യന് സമ്പത്താൽ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല. നിങ്ങളെ കണ്ടാൽ ഞങ്ങൾക്ക് സമ്പത്ത് ലഭിക്കും. നിങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നത്രയും കാലം ഞങ്ങൾ ജീവിക്കും. ആ വരം മാത്രമേ ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.
Mumukshutva (intense desire for liberation) and the supremacy of spiritual knowledge over material wealthVerse 1.1.28
अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन्। अभिध्यायन्वर्णरतिप्रमोदानतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥२८॥
അമർത്യന്മാരുടെ നാശരഹിത്യാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ച്, ക്ഷയിക്കുന്ന മർത്യൻ താഴെ എവിടെ നിൽക്കും? ഇതറിഞ്ഞ്, സൗന്ദര്യത്തിന്റെയും പ്രേമത്തിന്റെയും സുഖങ്ങളെ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, ആർ ദീർഘായുസ്സിൽ ആനന്ദിക്കും?
Amṛtatva (Immortality) vs. Martya (Mortality)Verse 1.1.29
यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत्। योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥२९॥
മൃത്യു, മരണത്തെക്കുറിച്ച് സംശയമുള്ളതും മഹത്തായ പരലോകത്തിൽ എന്തുള്ളതും അത് ഞങ്ങളോട് പറയുക. ഈ വരം ഒരു ഗൂഢസ്ഥലത്ത് പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, നചികേതസ് മറ്റൊരു വരവും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നില്ല.
Paraloka Vidya (Knowledge of the Beyond) and Atma-jnanaVerse 1.2.1
अन्यच्छेयोऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्भे पुरुषं सिनीतः। तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥१॥
ശ്രേയസ്സ് ഒന്നാണ്, പ്രേയസ്സ് മറ്റൊന്നാണ്; രണ്ടും മനുഷ്യനെ വ്യത്യസ്ത ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്ക് ബന്ധിക്കുന്നു. ഇവയിൽ, ശ്രേയസ്സ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവൻ ക്ഷേമം പ്രാപിക്കുന്നു, പക്ഷേ പ്രേയസ്സ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നവൻ ലക്ഷ്യം നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
Shreya vs. Preya - The fundamental Vedantic discrimination between the beneficial and the pleasurableVerse 1.2.2
श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः। श्रेयो हि धीरोऽभिप्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद् वृणीते॥
ശ്രേയസ്സും പ്രേയസ്സും മനുഷ്യനെ സമീപിക്കുന്നു. ധീരനായ ജ്ഞാനി അവയെ നന്നായി പരിശോധിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയുന്നു. ധീരൻ പ്രേയസ്സിനെക്കാൾ ശ്രേയസ്സിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; മന്ദൻ ലൗകികസുരക്ഷയ്ക്കും ഐശ്വര്യത്തിനും വേണ്ടി പ്രേയസ്സിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.
Viveka (discrimination) between Śreya (the spiritually beneficial) and Preya (the immediately pleasant)Verse 1.2.3
स त्वं प्रियान् प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्त्राक्षीः। नैतां सृष्टिं वित्तमयीमवाप्तो यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः॥
ഹേ നചികേതാ, പ്രിയങ്കരമായ രൂപങ്ങളിലുള്ള ഇഷ്ടവസ്തുക്കളെയും ആഗ്രഹങ്ങളെയും ചിന്തിച്ചശേഷം നീ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. പല മനുഷ്യരും മുങ്ങിപ്പോകുന്ന ഈ ധനസൃഷ്ടിയെ നീ സ്വീകരിച്ചില്ല.
Vairagya (dispassion) and the rejection of worldly desires for higher spiritual pursuitVerse 1.2.4
दूरमेते विपरीत विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता। विद्याभीप्सितं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त॥
അജ്ഞാനവും വിദ്യ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജ്ഞാനവും പരസ്പരം വളരെ അകലെയും വിപരീതവുമാണ്. ഞാൻ നചികേതാവിനെ ജ്ഞാനാർത്ഥിയായി കണക്കാക്കുന്നു. അനേകം ആഗ്രഹങ്ങൾ നിന്നെ വശീകരിച്ചിട്ടില്ല.
The fundamental opposition between Avidya (ignorance) and Vidya (knowledge) as mutually exclusive pathsVerse 1.2.5
अविद्यायामन्तरे वर्तमानः स्वयं धीराः पण्डितम्मन्यमानाः। दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः॥५॥
അജ്ഞാനത്തിന്റെ മധ്യേ വസിച്ചുകൊണ്ട്, തങ്ങളെത്തന്നെ ജ്ഞാനികളും പണ്ഡിതരുമായി കരുതുന്ന മോഹാന്ധന്മാർ അന്ധനെ അന്ധൻ നയിക്കുന്നതുപോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
Avidya (Ignorance) and the delusion of intellectual prideVerse 1.2.6
न साम्परायः प्रतिभाति बालं प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम्। अयं लोको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे॥६॥
ധനത്തിന്റെ മോഹത്താൽ മയങ്ങി അശ്രദ്ധനായിരിക്കുന്ന ബാലന്റെ മുന്നിൽ പരലോകം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല. 'ഈ ലോകം മാത്രമേയുള്ളൂ, മറ്റൊന്നില്ല' എന്ന് കരുതി അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്റെ അധീനതയിൽ വരുന്നു.
Samsara and material delusion (vitta-moha)Verse 1.2.7
श्रवणायापि बहुरभिर्यो न लक्ष्यः श्रृण्वन्तोपि बहवो यं न विद्युः। आश्चर्यो वक्ता कुशलोस्य लब्धाश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः॥७॥
പലരും കേൾക്കുന്നിട്ടും ഗ്രഹിക്കാത്തതും, കേൾക്കുന്ന പലർക്കും അറിവില്ലാത്തതുമായ ആ തത്വം - അത് പറയുന്നവൻ അദ്ഭുതം, കണ്ടെത്തുന്നവൻ കുശലൻ, അറിയുന്നവൻ അദ്ഭുതം, കുശലനാൽ ഉപദേശം ലഭിച്ചവൻ.
Atman - the difficulty of Self-realization and rarity of true knowledgeVerse 1.2.8
न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः। अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति अणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥८॥
ഇത് താഴ്ന്ന വ്യക്തിയിൽ നിന്നുള്ള ഉപദേശത്താൽ പ്രാപിക്കാൻ കഴിയില്ല, പലവിധത്തിൽ ചിന്തിച്ചാലും എളുപ്പത്തിൽ അറിയാൻ കഴിയില്ല. മറ്റൊന്നില്ലാത്തവനാൽ ഉപദേശിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ല. കാരണം ഇത് സൂക്ഷ്മത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമാണ്, തർക്കത്തിനപ്പുറത്തേതും പ്രമാണത്തിനപ്പുറത്തേതുമാണ്.
Guru-Shishya Parampara (Teacher-Student Lineage) and the necessity of a realized teacher for Self-knowledgeVerse 1.2.9
नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ। यां त्वमापः सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ्नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥९॥
ഈ ബോധം തർക്കത്താൽ പ്രാപിക്കാൻ കഴിയില്ല; സുജ്ഞാനത്തിനായി മറ്റൊരാൾ മാത്രമേ ഇത് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നുള്ളൂ, ഹേ പ്രിയപുത്രാ. നീ പ്രാപിച്ചത് സത്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതാണ്. നചികേതാസമാനമായ ഒരു പ്രശ്നകർത്താവിനെ ഞങ്ങൾ പ്രാപിക്കട്ടെ.
Prapatti (surrender to divine truth) and the value of sincere spiritual inquiryVerse 1.2.10
जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत्। ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निः अनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥१०॥
നിധി നശ്വരമാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു, കാരണം നശ്വരമായ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ നിത്യമായത് പ്രാപിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ, ഞാൻ നചികേതാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ചു; നശ്വരമായ വസ്തുക്കളിലൂടെ ഞാൻ നിത്യത പ്രാപിച്ചു.
Nitya-Anitya Viveka (discrimination between eternal and ephemeral) - a key qualification for spiritual seekingVerse 1.2.11
कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम्। स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठां दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ॥११॥
ആഗ്രഹസിദ്ധിയും ലോകത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയും യാഗത്തിന്റെ അനന്തതയും ഭയരഹിത്യത്തിന്റെ പാറയും മഹത്തായ സ്തുതിയും വ്യാപകമായ പ്രതിഷ്ഠയും കണ്ട് ധീരനായ നചികേതാ സ്ഥൈര്യത്തോടെ തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
Vairagya (dispassion) and Brahman as the ultimate refugeVerse 1.2.12
तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम्। अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥१२॥
ദുർലഭമായി ദർശിക്കപ്പെടുന്ന, ഗൂഢമായ, അകത്തു പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്ന, ഗുഹയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, രഹസ്യസ്ഥാനത്തു വസിക്കുന്ന, പുരാതനനായ ആ ദേവനെ അധ്യാത്മയോഗത്താൽ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ധീരൻ ഹർഷവും ശോകവും ത്യജിക്കുന്നു.
Adhyatma Yoga (inner spiritual practice) and transcendence of dualitiesVerse 1.2.13
एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य। स मोदते मोदनीयँ हि लब्ध्वा विवृतँ सद्म नचिकेतसं मन्ये ॥१३॥
ഇതു കേട്ട് പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിച്ച്, മർത്യൻ ഈ സൂക്ഷ്മമായ ധർമ്മത്തെ പ്രാപിച്ചു. പ്രാപിക്കപ്പെടേണ്ടതിനെ പ്രാപിച്ച് അവൻ ആനന്ദിക്കുന്നു. നചികേതസ്സിനു വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ട സ്ഥാനം ലഭിച്ചുവെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
Sravana (hearing) and realization leading to supreme blissVerse 1.2.14
अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात् । अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥१४॥
ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരിടത്ത്, അധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരിടത്ത്, ചെയ്തതിൽ നിന്നും ചെയ്യാത്തതിൽ നിന്നും മറ്റൊരിടത്ത്; ഭൂതകാലത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരിടത്ത്, ഭാവികാലത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരിടത്ത്, നീ കാണുന്ന ആ തത്ത്വം എന്താണോ, അത് എന്നോട് പറയൂ.
Ātman/Brahman as transcending karma and time (akartṛtva, nityatva)Verse 1.2.15
सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥१५॥
എല്ലാ വേദങ്ങളും സ്തുതിക്കുന്ന ആ പദം, എല്ലാ തപസ്സുകളും വർണ്ണിക്കുന്ന ആ പദം, അത് ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ, ആ പദം ഞാൻ നിനക്ക് സംഗ്രഹമായി പറയുന്നു: 'ഓം' ഇതാകുന്നു.
Praṇava (Oṃ) as symbol/support (ālambana) of Brahman; sādhanā toward mokṣaVerse 1.2.16
एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् । एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥१६॥
ഇത് തന്നെയാകുന്നു അക്ഷരമായ ബ്രഹ്മം, ഇത് തന്നെയാകുന്നു അക്ഷരമായ പരമം. ഈ അക്ഷരത്തെ അറിഞ്ഞശേഷം, ആർ എന്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അത് അയാൾക്ക് ലഭിക്കുന്നു.
Akṣara Brahman; praṇava as gateway to the imperishable; siddhi/fulfillment through right knowledge/meditationVerse 1.2.17
एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम्। एतदालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते॥१७॥
ഈ ആശ്രയം ശ്രേഷ്ഠമാണ്, ഈ ആശ്രയം പരമമാണ്. ഈ ആശ്രയത്തെ അറിഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ഒരാൾ മഹത്വപ്പെടുന്നു.
Brahman as the ultimate support (ālambana)Verse 1.2.18
न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित्। अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे॥१८॥
വിദ്വാൻ ജനിക്കുന്നില്ല, മരിക്കുന്നുമില്ല; ഇവൻ എവിടെ നിന്നും വന്നിട്ടില്ല, ആരുമായിത്തീർന്നിട്ടുമില്ല. അജന്മാവായ, നിത്യനായ, ശാശ്വതനായ, പുരാതനനായ ഇവൻ, ശരീരം നശിക്കുമ്പോൾ നശിക്കുന്നില്ല.
Atman - the eternal, unborn SelfVerse 1.2.19
हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम्। उभौ तौ न विजानीतो नायमन्ति न हन्यते॥१९॥
കൊല്ലുന്നവൻ 'ഞാൻ കൊല്ലുന്നു' എന്നും, കൊല്ലപ്പെടുന്നവൻ 'ഞാൻ കൊല്ലപ്പെടുന്നു' എന്നും കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, അവർ രണ്ടുപേരും അറിയുന്നില്ല. ഇവൻ കൊല്ലുന്നില്ല, കൊല്ലപ്പെടുന്നുമില്ല.
Akartṛtva - the non-doership of the SelfVerse 1.2.20
अणोरणीयान्महतो महीयानात्माऽस्य जन्तोर्निहितो गुहायाम्। तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥२०॥
സൂക്ഷ്മത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മനും, മഹത്തിനേക്കാൾ മഹത്തരനുമായ ആത്മാവ് ഈ ജീവിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആസക്തിരഹിതനായവൻ, സൃഷ്ടാവിന്റെ കൃപയാൽ, ശോകരഹിതനായി ആത്മാവിന്റെ മഹിമയെ ദർശിക്കുന്നു.
Atman - The immanent Self that transcends all limitations of size and formVerse 1.2.21
आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः। कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥२१॥
ഇരിക്കുമ്പോൾ ദൂരെ പോകുന്നു; കിടക്കുമ്പോൾ എല്ലായിടത്തും പോകുന്നു. സ്വയം ആനന്ദിക്കുന്ന, ആനന്ദത്തിനപ്പുറത്തുള്ള ആ ദേവനെ ഞാനല്ലാതെ ആർക്കു അറിയാൻ കഴിയും?
Sarvaga-Atman - The all-pervading Self that moves without moving, omnipresent consciousnessKey episodes
Ask anything about the Katha Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
