Vishnu Sahasranama
Vishnu Sahasranama
By VyasaSanskrit170 Verses

Vishnu Sahasranama in Gujarati

श्री विष्णु सहस्रनाम

The thousand names of Vishnu, with meaning

The hymn Bhishma taught Yudhishthira: every verse in Devanagari and in English letters, with its meaning, each verse open word by word, and each of the thousand names on a page of its own.

Read the Sahasranama

About the Vishnu Sahasranama

The Vishnu Sahasranama is a hymn of the thousand names of Vishnu. In the Anushasana Parva of the Mahabharata, Yudhishthira asks the dying Bhishma who the one God is and what a person should chant to be free, and Bhishma answers with these names, each a quality of the Lord: the one who pervades all, the one who sustains, the one who removes fear.

It is one of the most chanted hymns in India. Families recite it at dawn and at dusk, temples sing it on festival days, and many people know it by heart. Its names are read one at a time in archana, each offered with a salutation, and the great teachers have written on them, Adi Shankaracharya first among them.

The Purva Bhaga, the thousand names and the Phala Shruti here are the text of the BORI Critical Edition of the Mahabharata (Anushasana Parva 135). The opening invocations, the nyasa and dhyana, and the closing verses are recited around the hymn in the southern tradition and are not part of its chapter of the Mahabharata, though three of the closing verses come from the Bhagavad Gita. Each is marked as such.

The Thousand Names

Each of the 1,000 names with its meaning as Adi Shankaracharya read it, the form chanted in archana, and the verse it comes from.

See all the names

Vishnu Sahasranama Lyrics with Meaning

Opening Invocations

पूर्वपीठिका7 verses

Southern recitation tradition

આ પ્રારંભિક વિભાગ દક્ષિણની પાઠ પરંપરાનો છે અને મહાભારતનો ભાગ નથી. સહસ્ર નામો માટે મનને તૈયાર કરવા, પાઠ કરનારાઓ મહાભારતના પાઠ પહેલાં તેને ઉમેરે છે. તેનો આરંભ શ્વેત વસ્ત્રધારી, ચંદ્રવર્ણા અને ચતુર્ભુજ વિષ્ણુના ધ્યાનથી થાય છે, જેથી વિઘ્નો દૂર થાય, અને તે વિષ્વક્સેનનું શરણ લે છે, જેમના પાર્ષદો, ગજમુખના નેતૃત્વ હેઠળ, દરેક અડચણનો નાશ કરે છે. પછી તે વ્યાસને તેમના વંશ દ્વારા સન્માન આપે છે અને તેમને વિષ્ણુ સાથે એકરૂપ જાહેર કરે છે. તેનું સમાપન અપરિવર્તનશીલ, નિત્ય વિષ્ણુને નમસ્કારથી થાય છે, જેમનું કેવળ સ્મરણ, શ્લોકો અનુસાર, જન્મ અને સાંસારિક અસ્તિત્વના બંધનમાંથી મુક્તિ આપે છે.

Invocation 1

हरिः ओम् ।शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये

Hari Om |Shuklambaradharam Vishnum Shashivarnam Chaturbhujam |Prasannavadanam Dhyayet Sarva Vighnopashantaye

હરિઃ ૐ. શ્વેત વસ્ત્રો ધારણ કરનારા, ચંદ્ર જેવા વર્ણવાળા, ચાર ભુજાવાળા અને કૃપાળુ, પ્રસન્ન મુખવાળા વિષ્ણુનું ધ્યાન કરવું જોઈએ, જેથી સર્વ વિઘ્નો દૂર થાય.

Word by word meaning

Invocation 2

यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परःशतम् ।विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये

Yasya Dvirada Vaktradyah Parishadyah Parah Shatam |Vighnam Nighnanti Satatam Vishvaksenam Tamashraye

હું તે વિષ્વક્સેનનું શરણ લઉં છું, જેમના સોથી પણ વધુ પાર્ષદો, ગજમુખના નેતૃત્વ હેઠળ, નિરંતર દરેક વિઘ્નનો નાશ કરે છે.

Word by word meaning

Invocation 3

व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् ।पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम्

Vyasam Vasishtha Naptaram Shakteh Pautram Akalmasham |Parasharatmajam Vande Shukatatam Taponidhim

વસિષ્ઠના પ્રપૌત્ર, શક્તિના નિષ્કલંક પૌત્ર, પરાશરના પુત્ર, શુકના પિતા અને તપના ભંડાર એવા વ્યાસને હું પ્રણામ કરું છું.

Word by word meaning

Invocation 4

व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे ।नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः

Vyasaya Vishnu Rupaya Vyasa Rupaya Vishnave |Namo Vai Brahma Nidhaye Vasishthaya Namo Namah

વિષ્ણુના સ્વરૂપ એવા વ્યાસને, અને વ્યાસના સ્વરૂપ એવા વિષ્ણુને નમસ્કાર. પવિત્ર જ્ઞાનના ભંડાર, વસિષ્ઠના વંશજને નિશ્ચે નમસ્કાર; વારંવાર નમસ્કાર.

Word by word meaning

Invocation 5

अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने ।सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे

Avikaraya Shuddhaya Nityaya Paramatmane |Sadaika Rupa Rupaya Vishnave Sarva Jishnave

જેઓ કદી બદલાતા નથી તેમને, શુદ્ધને, નિત્યને, પરમાત્માને; જેમનું સ્વરૂપ સદા એક અને એ જ રહે છે તેમને; સર્વ પર વિજય પામનારા વિષ્ણુને.

Word by word meaning

Invocation 6

यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् ।विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे

Yasya Smarana Matrena Janma Samsara Bandhanat |Vimuchyate Namastasmai Vishnave Prabha Vishnave

તે સર્વશક્તિમાન વિષ્ણુને નમસ્કાર, જેમના કેવળ સ્મરણ માત્રથી જન્મ અને સાંસારિક અસ્તિત્વના બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે.

Word by word meaning

Invocation 7

ओं नमो विष्णवे प्रभविष्णवे

Om Namo Vishnave | Prabhavishnave

ૐ, સર્વશક્તિમાન પ્રભુ વિષ્ણુને નમસ્કાર.

Word by word meaning

Purva Bhaga

पूर्वभागः13 verses

Mahabharata 13.135.1 to 13.135.13 in the BORI Critical Edition.

આ વિભાગ સહસ્ર નામો માટે મહાભારતની પોતાની કથા-ભૂમિકા છે, જેનું વર્ણન વૈશંપાયન કરે છે. ધર્મ વિશેના ઉપદેશો સંપૂર્ણપણે સાંભળ્યા પછી, યુધિષ્ઠિર પ્રશ્નોના સમૂહ સાથે ભીષ્મ તરફ વળે છે: એકમાત્ર દેવતા અને એકમાત્ર પરમ આશ્રય કોણ છે, કલ્યાણ પામવા માટે લોકોએ કોની સ્તુતિ અને પૂજા કરવી જોઈએ, કયો ધર્મ સર્વશ્રેષ્ઠ છે, અને શેનો પાઠ કરવાથી પ્રાણી જન્મ અને સંસારના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે. ભીષ્મ ઉત્તર આપે છે કે સર્વશ્રેષ્ઠ ધર્મ એ છે કે અનંત પરમ પુરુષ વિષ્ણુની સહસ્ર નામો દ્વારા ભક્તિપૂર્વક સ્તુતિ અને પૂજા કરવી. તેઓ વિષ્ણુનું વર્ણન પવિત્ર કરનારાઓને પણ પવિત્ર કરનારા, સર્વ પ્રાણીઓના ઉદ્ગમ અને જેમનામાં તેઓ પાછા વિલીન થાય છે તે તરીકે કરે છે, અને પછી નામોનો પાઠ કરવાનું વચન આપે છે, જે, શ્લોકો અનુસાર, દુષ્કર્મના ભયને દૂર કરે છે અને કલ્યાણ લાવે છે.

Purva Bhaga 1

वैशंपायन उवाच ।श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः ।युधिष्ठिरः शांतनवं पुनरेवाभ्यभाषत

Vaishampayana Uvacha |Shrutva Dharman Asheshena Pavanani Cha Sarvashah |Yudhishthirah Shantanavam Punar Evabhyabhashata

વૈશંપાયન બોલ્યા—સમસ્ત ધર્મો સંપૂર્ણ રીતે તથા સર્વ રીતે પાવન ઉપદેશો સાંભળી યુધિષ્ઠિરે ફરીથી શાંતનવ (ભીષ્મ)ને સંબોધ્યા।

Word by word meaning

Purva Bhaga 2

किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् ।स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम्

Kim Ekam Daivatam Loke Kim Vapyekam Parayanam |Stuvantah Kam Kam Archantah Prapnuyur Manavah Shubham

લોકમાં એકમાત્ર દૈવત કોણ છે અને એકમાત્ર પરમ આશ્રય શું છે? કોની સ્તુતિ કરીને અને કોની અર્ચના કરીને મનુષ્યો શુભ કલ્યાણ પામે?

Word by word meaning

Purva Bhaga 3

को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः ।किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात्

Ko Dharmah Sarva Dharmanam Bhavatah Paramo Matah |Kim Japan Muchyate Jantur Janma Samsara Bandhanat

સર્વ ધર્મોમાં તમારા મત મુજબ પરમ ધર્મ કયો છે? કાનો જપ કરવાથી જીવ જન્મ-સંસારના બંધનથી મુક્ત થાય છે?

Word by word meaning

Purva Bhaga 4

भीष्म उवाच ।जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् ।स्तुवन्नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः

Bhishma Uvacha: Jagat Prabhum Deva Devam Anantam Purushottamam |Stuvan Nama Sahasrena Purushah Satatotthitah

ભીષ્મે કહ્યું—જગત્પ્રભુ, દેવોના દેવ, અનંત પુરુષોત્તમનું સહસ્ર નામોથી જે પુરુષ સતત સ્તવન કરે છે, તે સદા ઉન્નત ભાવમાં સ્થિર રહે છે।

Word by word meaning

Purva Bhaga 5

तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् ।ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च

Tameva Charchayan Nityam Bhaktya Purushamavyayam |Dhyayan Stuvan Namasyanshcha Yajamanastameva Cha

તે જ અવ્યય પુરુષની નિત્ય ભક્તિથી આરાધના કરીને—તેનું ધ્યાન, સ્તવન, નમસ્કાર કરીને અને તેને જ અર્પણ-યજન કરીને—માનવ તે માર્ગમાં સ્થિર થાય છે।

Word by word meaning

Purva Bhaga 6

अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ।लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत्

Anadi Nidhanam Vishnum Sarva Loka Maheshwaram |Lokadhyaksham Stuvan Nityam Sarva Duhkhatigo Bhavet

આદિ-અંત રહિત, સર્વલોકના મહેશ્વર, લોકાધ્યક્ષ વિષ્ણુનું જે નિત્ય સ્તવન કરે છે, તે સર્વ દુઃખોને અતિક્રમે છે।

Word by word meaning

Purva Bhaga 7

ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् ।लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम्

Brahmanyam Sarva Dharmajnam Lokanam Kirti Vardhanam |Lokanatham Mahadbhutam Sarva Bhuta Bhavodbhavam

તે બ્રાહ્મણ્ય-ધર્મનો પોષક, સર્વ ધર્મનો જ્ઞાતા, લોકોની કીર્તિ વધારનાર; લોકનાથ, મહાસત્તા અને સર્વ ભૂતોના અસ્તિત્વનો ઉદ્ભવ-કારણ છે।

Word by word meaning

Purva Bhaga 8

एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः ।यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा

Esha Me Sarva Dharmanam Dharmo Dhikatamo Matah |Yad Bhaktya Pundarikaksham Stavair Archen Narah Sada

મારા મત પ્રમાણે સર્વ ધર્મોમાં આ જ સર્વોત્તમ ધર્મ છે—કે મનુષ્ય ભક્તિથી પુણ્ડરીકાક્ષને સદા સ્તોત્રોથી અર્ચન કરે।

Word by word meaning

Purva Bhaga 9

परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः ।परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम्

Paramam Yo Mahat Tejah Paramam Yo Mahat Tapah |Paramam Yo Mahad Brahma Paramam Yah Parayanam

જે પરમ મહાતેજ છે, જે પરમ મહાતપ છે; જે પરમ મહાબ્રહ્મ છે, અને જે પરમ પરાયણ—અંતિમ આશ્રય છે.

Word by word meaning

Purva Bhaga 10

पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् ।दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता

Pavitranam Pavitram Yo Mangalanam Cha Mangalam |Daivatam Devatanam Cha Bhutanam Yo'vyayah Pita

જે પવિત્રોમાં પણ પરમ પવિત્ર છે, અને મંગળોમાં પણ પરમ મંગળ; જે દેવતાઓનું પણ દૈવત છે, અને સર્વ ભૂતોનો અવ્યય પિતા છે.

Word by word meaning

Purva Bhaga 11

यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे ।यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये

Yatah Sarvani Bhutani Bhavantyadi Yugagame |Yasminscha Pralayam Yanti Punareva Yugakshaye

આદિયુગના આરંભે સર્વ ભૂતો જેમનામાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, અને યુગના અંતે જેમનામાં ફરી પ્રલય પામી લીન થઈ જાય છે.

Word by word meaning

Purva Bhaga 12

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते ।विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम्

Tasya Lokapradhanasya Jagannathasya Bhupate |Vishnor Nama Sahasram Me Shrunu Papa Bhayapaham

હે ભૂપતે! લોકપ્રધાન, જગન્નાથ એવા વિષ્ણુના સહસ્ર નામો મારી પાસેથી સાંભળો—જે પાપના ભયને (અને તેના ફળને) હરી લે છે.

Word by word meaning

Purva Bhaga 13

यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः ।ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये

Yani Namani Gaunani Vikhyatani Mahatmanah |Rishibhih Parigitani Tani Vakshyami Bhutaye

મહાત્માના જે ગૌણ (ઉપાધિરૂપ) નામો પ્રસિદ્ધ છે અને ઋષિઓએ ગાયાં છે—તે હું તમારા કલ્યાણ અને અભ્યુદય માટે કહું છું.

Word by word meaning

Nyasa and Dhyana

न्यासः ध्यानम्11 verses

Southern recitation tradition

આ વિભાગ દક્ષિણની પાઠ પરંપરાનો છે અને મહાભારતનો ભાગ નથી. સહસ્ર નામો શરૂ થાય તે પહેલાં તે પાઠ કરનારને તૈયાર કરે છે. ન્યાસના શ્લોકો (3.1 થી 3.4) સ્તોત્રના ઋષિ તરીકે વેદવ્યાસ, છંદ તરીકે અનુષ્ટુપ અને દેવતા તરીકે દેવકીના પુત્ર, શ્રી મહાવિષ્ણુ, નારાયણનું નામ આપે છે. પછી તેઓ સ્તોત્રમાંથી જ લીધેલાં નામોને તેના બીજ, શક્તિ, હૃદય, કવચ અને અન્ય અંગો તરીકે નિયત કરે છે, અને જણાવે છે કે તેનો વિનિયોગ શાંતિ માટે અને મહાવિષ્ણુની પ્રસન્નતા માટે થાય છે. ધ્યાનના સાત શ્લોકો (3.5 થી 3.11) પાઠ કરનારને મનમાં ધારણ કરવા માટે છબીઓ આપે છે: ક્ષીરસાગરના કિનારે બિરાજમાન મુકુંદ, જેમનું શરીર ત્રણેય લોક છે તે વિષ્ણુ, સર્પ પર શયન કરતા શાંત પ્રભુ, શંખ અને ચક્ર ધારણ કરનારા ચતુર્ભુજ પ્રભુ, અને અંતે પારિજાત વૃક્ષ નીચે સુવર્ણ સિંહાસન પર રુક્મિણી અને સત્યભામા સાથે બિરાજમાન કૃષ્ણ.

Nyasa 1

ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य वेदव्यासो महामुनिः ।छन्दोऽनुष्टुप् तथा देवो भगवान् देवकीसुतः

Rishir Namnam Sahasrasya Vedavyaso Mahamunih |Chhando'nushtup Tatha Devo Bhagavan Devakisutah

આ સહસ્ર નામોના ઋષિ મહામુનિ વેદવ્યાસ છે. છંદ અનુષ્ટુપ છે, અને દેવતા દેવકીના પુત્ર ભગવાન છે.

Word by word meaning

Nyasa 2

अमृतांशूद्भवो बीजं शक्तिर्देवकिनन्दनः ।त्रिसामा हृदयं तस्य शान्त्यर्थे विनियुज्यते

Amritamshudbhavo Bijam Shaktir Devakinandanah |Trisama Hridayam Tasya Shantyarthe Viniyujyate

તેનું બીજ અમૃતાંશૂદ્ભવ છે, જેમનાથી અમૃતમય કિરણોવાળો ચંદ્ર ઉદ્ભવ્યો; તેની શક્તિ દેવકીનંદન છે, દેવકીના પુત્ર; તેનું હૃદય ત્રિસામા છે, ત્રણ સામગાનોમાં જેમની સ્તુતિ થાય છે તે. શાંતિ માટે તેનો વિનિયોગ થાય છે.

Word by word meaning

Nyasa 3

विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं प्रभविष्णुं महेश्वरम् ।अनेकरूपदैत्यान्तं नमामि पुरुषोत्तमम्

Vishnum Jishnum Mahavishnum Prabhavishnum Maheshvaram |Aneka Rupa Daityantam Namami Purushottamam

હું પુરુષોત્તમ, પરમ પુરુષને પ્રણામ કરું છું: વિષ્ણુ, સર્વવ્યાપી; જિષ્ણુ, સદા વિજયી; મહાવિષ્ણુ, મહાન વિષ્ણુ; પ્રભવિષ્ણુ, પરાક્રમી; મહેશ્વર, મહાન પ્રભુ, જેઓ અનેક રૂપોવાળા દૈત્યોનો અંત લાવે છે.

Word by word meaning

Nyasa 4

अस्य श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य श्रीवेदव्यासो भगवान् ऋषिः । अनुष्टुप् छन्दः । श्रीमहाविष्णुः परमात्मा श्रीमन्नारायणो देवता । अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजम् । देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तिः । उद्भवः क्षोभणो देव इति परमो मन्त्रः । शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकम् । शार्ङ्गधन्वा गदाधर इत्यस्त्रम् । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति नेत्रम् । त्रिसामा सामगः सामेति कवचम् । आनन्दं परब्रह्मेति योनिः । ऋतुः सुदर्शनः काल इति दिग्बन्धः । श्रीविश्वरूप इति ध्यानम् । श्रीमहाविष्णुप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः

Asya Shri Vishnor Divya Sahasranama Stotra Mahamantrasya Shri Vedavyaso Bhagavan Rishih | Anushtup Chandah | Shri Mahavishnuh Paramatma Shriman Narayano Devata | Amritamshudbhavo Bhanuriti Bijam | Devakinandanah Srashteti Shaktih | Udbhavah Kshobhano Deva Iti Paramo Mantrah | Shankhabhrin Nandaki Chakriti Kilakam | Sharngadhanva Gadadhara Ityastram | Rathangapanir Akshobhya Iti Netram | Trisama Samagah Sameti Kavacham | Anandam Parabrahmeti Yonih | Rituh Sudarshanah Kala Iti Digbandhah | Shri Vishvarupa Iti Dhyanam | Shri Mahavishnu Prityarthe Jape Viniyogah

શ્રી વિષ્ણુના દિવ્ય સહસ્રનામ સ્તોત્રરૂપી આ મહામંત્રના ઋષિ ભગવાન શ્રી વેદવ્યાસ છે, છંદ અનુષ્ટુપ છે, અને દેવતા પરમાત્મા શ્રી મહાવિષ્ણુ, શ્રી નારાયણ છે. ‘જેમનાથી અમૃતમય કિરણોવાળો ચંદ્ર ઉદ્ભવ્યો, તે તેજસ્વી’ એ બીજ છે; ‘દેવકીનો આનંદ, સર્જનહાર’ એ શક્તિ છે; ‘ઉદ્ભવ, ક્ષોભ કરનારા, પ્રભુ’ એ પરમ મંત્ર છે; ‘શંખ ધારણ કરનારા, નંદક ખડ્ગ ધારણ કરનારા, ચક્ર ધારણ કરનારા’ એ તેને બાંધી રાખનારું કીલક છે; ‘જેમનું ધનુષ્ય શાર્ઙ્ગ છે, ગદા ધારણ કરનારા’ એ અસ્ત્ર છે; ‘જેમના હાથમાં ચક્ર છે, તે અક્ષોભ્ય’ એ નેત્ર છે. ‘ત્રણ સામવાળા, સામનું ગાન કરનારા, સ્વયં સામ’ એ કવચ છે; ‘આનંદ, પરબ્રહ્મ’ એ ઉદ્ગમ છે; ‘ઋતુ, શુભ દર્શનવાળા, કાળ’ એ દિશાઓનું બંધન છે; ‘શ્રી વિશ્વરૂપ, જેમનું સ્વરૂપ વિશ્વ છે તે પ્રભુ’ એ ધ્યાન છે. શ્રી મહાવિષ્ણુની પ્રસન્નતા માટે જપમાં તેનો વિનિયોગ થાય છે.

Word by word meaning

Dhyana 1

ध्यानम् ।क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकते मौक्तिकानां मालाक्लृप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः ।शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षैरानन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः

Dhyanam |Kshirodanvat Pradeshe Shuchimani Vilasat Saikate Mauktikanam Malaklupta Asanasthah Sphatika Mani Nibhair Mauktikair Mandita Angah |Shubhrair Abhrair Adabhrair Upari Virachitair Mukta Piyusha Varshair Anandi Nah Puniyad Ari Nalina Gada Shankha Panir Mukundah

ધ્યાન: ક્ષીરસાગરના કિનારે, જેની રેતી શુદ્ધ રત્નોથી ઝગમગે છે, તેઓ મોતીઓની માળાઓથી બનેલા આસન પર બિરાજે છે, અને તેમનું શરીર સ્ફટિક જેવાં ઝળહળતાં મોતીઓથી શોભે છે. તેમની ઉપર અમૃતની વર્ષા વરસાવતાં વિપુલ શ્વેત વાદળો એકઠાં થાય છે, અને તેઓ આનંદથી પરિપૂર્ણ છે. પોતાના હાથોમાં ચક્ર, કમળ, ગદા અને શંખ ધારણ કરનારા મુકુંદ અમને પવિત્ર કરો.

Word by word meaning

Dhyana 2

भूःपादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः ।अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैश्चित्रं रंरम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि

Bhuh Padau Yasya Nabhir Viyad Asur Anilash Chandra Suryau Cha Netre Karnav Ashah Shiro Dyaur Mukham Api Dahano Yasya Vasteyam Abdhih |Antahstham Yasya Vishvam Sura Nara Khaga Go Bhogi Gandharva Daityaish Chitram Ram Ramyate Tam Tribhuvana Vapusham Vishnum Isham Namami

જેમનું શરીર ત્રણેય લોક છે, તે પ્રભુ વિષ્ણુને હું પ્રણામ કરું છું: પૃથ્વી તેમના ચરણ છે, આકાશ તેમની નાભિ, વાયુ તેમનો પ્રાણ, ચંદ્ર અને સૂર્ય તેમનાં નેત્રો, દિશાઓ તેમના કાન, સ્વર્ગ તેમનું મસ્તક, અગ્નિ તેમનું મુખ અને સમુદ્ર તેમનું ઉદર. તેમની અંદર સમગ્ર વિશ્વ વસે છે, જે દેવો, મનુષ્યો, પક્ષીઓ, ગાયો, સર્પો, ગંધર્વો અને દૈત્યોની વિવિધતાથી અદ્ભુત છે અને અનંત આનંદમાં રમે છે.

Word by word meaning

Dhyana 3

शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाकारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् ।लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिहृद्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम्

Shantakaram Bhujagashayanam Padmanabham Suresham Vishwakaram Gaganasadrisham Meghavarnam Shubhangam |Lakshmikantam Kamalanayanam Yogihriddhyanagamyam Vande Vishnum Bhavabhayaharam Sarvalokaikanatham

હું તે વિષ્ણુને પ્રણામ કરું છું, જેમનું સ્વરૂપ શાંત છે, જેઓ સર્પ પર શયન કરે છે, જેમની નાભિમાંથી કમળ પ્રગટે છે, જેઓ દેવોના સ્વામી છે; જેમનું સ્વરૂપ વિશ્વ છે, જેઓ આકાશ સમાન છે, વર્ષાનાં વાદળ જેવા વર્ણવાળા છે, શુભ અંગોવાળા છે; જેઓ લક્ષ્મીના પ્રિયતમ છે, કમળનયન છે, યોગીઓ હૃદયમાં ધ્યાન દ્વારા જેમને પામે છે; જેઓ સાંસારિક અસ્તિત્વના ભયને હરનારા છે, સર્વ લોકોના એકમાત્ર પ્રભુ છે.

Word by word meaning

Dhyana 4

मेघश्यामं पीतकौशेयवासं श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् ।पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम्

Meghashyamam Pitakausheyavasam Shrivatsankam Kaustubhodbhasitangam |Punyopetam Pundarikayataksham Vishnum Vande Sarvalokaikanatham

હું સર્વ લોકોના એકમાત્ર પ્રભુ વિષ્ણુને પ્રણામ કરું છું. તેઓ વર્ષાનાં વાદળ જેવા શ્યામ છે અને પીળા રેશમનાં વસ્ત્રો ધારણ કરે છે. તેઓ શ્રીવત્સનું ચિહ્ન ધારણ કરે છે, તેમનું શરીર કૌસ્તુભ મણિથી ઝળહળે છે, તેઓ પવિત્રતાથી પરિપૂર્ણ છે, અને તેમનાં નેત્રો શ્વેત કમળ જેવાં લાંબાં છે.

Word by word meaning

Dhyana 5

सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् ।सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम्

Sashankha Chakram Sakirita Kundalam Sapita Vastram Sarasiruhekshanam |Sahara Vakshahsthala Kaustubha Shriyam Namami Vishnum Shirasa Chaturbhujam

જેઓ શંખ અને ચક્ર ધારણ કરે છે, જેઓ મુગટ અને કુંડળ પહેરે છે, જેઓ પીળાં વસ્ત્રોથી સજ્જ છે, જેમનાં નેત્રો કમળ જેવાં છે, અને જેમનું હારથી શોભિત વક્ષઃસ્થળ કૌસ્તુભ મણિના તેજથી ઝળહળે છે, તે ચતુર્ભુજ પ્રભુ વિષ્ણુને હું મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કરું છું.

Word by word meaning

Dhyana 6

छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरि ।आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलंकृतम्

Chhayayam Parijatasya Hema Simhasanopari |Aasinam Ambuda Shyamam Ayataksham Alankritam

જેઓ પારિજાત વૃક્ષની છાયામાં, સુવર્ણ સિંહાસન પર બિરાજમાન છે, વર્ષાનાં વાદળ જેવા શ્યામ છે, લાંબાં વિશાળ નેત્રોવાળા છે અને ભરપૂર અલંકારોથી શોભિત છે, તેમને.

Word by word meaning

Dhyana 7

चन्द्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ।रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये

Chandrananam Chaturbahum Shrivatsankita Vakshasam |Rukmini Satyabhamabhyam Sahitam Krishnam Ashraye

જેમનું મુખ ચંદ્ર જેવું છે, જેઓ ચાર ભુજાવાળા છે, જેમના વક્ષઃસ્થળ પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન છે, અને જેઓ રુક્મિણી તથા સત્યભામા સાથે છે, તે કૃષ્ણનું હું શરણ લઉં છું.

Word by word meaning

The Thousand Names

नामसहस्रम्107 verses

Mahabharata 13.135.14 to 13.135.120 in the BORI Critical Edition.

આ વિષ્ણુ સહસ્રનામનું હૃદય છે: સ્વયં સહસ્ર નામો, જે મહાભારતના અનુશાસન પર્વના 107 શ્લોકોમાં યુધિષ્ઠિરને ભીષ્મના ઉત્તર રૂપે રજૂ થયાં છે. પ્રત્યેક શ્લોક અનેક નામોને એકસાથે ગૂંથે છે, જેથી વિષ્ણુને વિશ્વ, ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યના અધિપતિ, પ્રાણીઓના અંતરાત્મા અને મુક્ત જીવોની પરમ ગતિ કહેવામાં આવે છે. નામો વૈદિક યજ્ઞકર્મ, દર્શન અને કથાઓમાં મુક્તપણે વિહરે છે. તેઓ યજ્ઞ અને યજ્ઞના સ્વામી છે, ૐકાર છે, કાળ અને સંવત્સર છે, ક્ષેત્રના જ્ઞાતા છે, અને નરસિંહ, વામન, રામ, દેવકીના પુત્ર કૃષ્ણ, મહાન વરાહ, તથા કેશી અને કાલનેમિનો વધ કરનારા પણ છે. સામાન્ય રીતે અન્ય દેવતાઓ સાથે જોડાયેલાં નામો, જેમ કે શિવ, રુદ્ર, સ્કંદ અને ઇન્દ્ર, સૂર્ય, વાયુ, અગ્નિ, પૃથ્વી અને પવિત્ર અશ્વત્થ વૃક્ષ સાથે, એક જ પ્રભુમાં સમાવી લેવામાં આવ્યાં છે. પરસ્પર વિરોધી જોડીઓ વારંવાર આવે છે: એક અને અનેક, સાકાર અને નિરાકાર, સૂક્ષ્મ અને વિરાટ, ભય આપનારા અને ભય દૂર કરનારા. એક લાંબો સમૂહ લક્ષ્મીના નિવાસ અને સ્વામી તરીકે તેમની સ્તુતિ કરે છે. સમાપ્તિ નજીક, શ્લોકો તેમને એવા કહે છે જેમનું શ્રવણ અને કીર્તન પુણ્ય આપે છે અને જેઓ દુઃસ્વપ્નોને દૂર કરે છે, જેને ભક્તો સ્વયં પાઠ સાથે જોડાયેલા વચન તરીકે ગ્રહણ કરે છે. વિભાગનું સમાપન તેમનાં આયુધોથી થાય છે: શંખ, નંદક ખડ્ગ, ચક્ર, શાર્ઙ્ગ ધનુષ્ય અને ગદા.

Shloka 1

विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः ।भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः

Vishwam Vishnur Vashatkaro Bhuta Bhavya Bhavat Prabhuh |Bhutakrid Bhutabhrid Bhavo Bhutatma Bhutabhavanah

તે જ સમગ્ર વિશ્વ છે; તે જ વિષ્ણુ છે; વૈદિક યજ્ઞનો વષટ્કાર પણ તે જ છે; ભૂત-ભવિષ્ય-વર્તમાનનો પ્રભુ તે જ છે. તે જ ભૂતકૃત્, ભૂતભૃત્, ભાવસ્વરૂપ; ભૂતોનો અંતરાત્મા અને ભૂતભાવન—જીવોને પોષનાર—છે.

Its names, one by one

Shloka 2

पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ।अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च

Putatma Paramatma Cha Muktanam Parama Gatih |Avyayah Purushah Sakshi Kshetrajno Kshara Eva Cha

તે જ પૂતાત્મા અને તે જ પરમાત્મા; મુક્તોની પરમ ગતિ તે જ છે. તે અવ્યય પુરુષ છે; સાક્ષી છે; ક્ષેત્ર (દેહ-મન) નો જ્ઞાતા ક્ષેત્રજ્ઞ છે; અને અક્ષર—અપરિવર્તનીય તત્ત્વ—પણ તે જ છે.

Its names, one by one

Shloka 3

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः ।नारसिंहवपुः श्रीमान्केशवः पुरुषोत्तमः

Yogo Yogavidam Neta Pradhana Purusheshvarah |Narasimha Vapuh Shriman Keshavah Purushottamah

તે જ યોગ છે અને યોગવિદોનો નેતા છે; પ્રધાન અને પુરુષનો ઈશ્વર છે. નરસિંહવપુ ધારણ કરનાર, શ્રીમાન કેશવ—તે જ પુરુષોત્તમ છે.

Its names, one by one

Shloka 4

सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।संभवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः

Sarvah Sharvah Shivah Sthanur Bhutadir Nidhir Avyayah |Sambhavo Bhavano Bharta Prabhavah Prabhur Ishvarah

તે જ સર્વ છે; તે જ શર્વ, તે જ શિવ, તે જ સ્થાણુ (અચલ) છે. તે ભૂતોનો આદિ અને અવ્યય નિધિ છે. તે સંભવ, ભાવન, ભર્તા; તે જ પ્રભવ, પ્રભુ અને ઈશ્વર છે.

Its names, one by one

Shloka 5

स्वयंभूः शंभुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः ।अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः

Svayambhuh Shambhur Adityah Pushkaraksho Mahasvanah |Anadi Nidhano Dhata Vidhata Dhatur Uttamah

તે સ્વયંભૂ છે; તે જ શંભુ, તે જ આદિત્ય; કમળનેત્ર અને મહાસ્વન છે. તેને ન આદિ છે ન અંત; તે જ ધાતા (આધાર), તે જ વિધાતા (નિયંતા), અને ઉત્તમ ધાતુ—પરમ પાયો—છે.

Its names, one by one

Shloka 6

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः

Aprameyo Hrishikeshah Padmanabho Maraprabhuh |Vishwakarma Manus Tvashta Sthavishthah Sthaviro Dhruvah

તે અપ્રમેય છે; હૃષીકેશ (ઇન્દ્રિયોના સ્વામી) છે; પદ્મનાભ છે; અમરોના પ્રભુ છે. તે વિશ્વકર્મા, મનુ, ત્વષ્ટા; પરમ સ્થિર-સઘન, પ્રાચીન અને ધ્રુવ—અચલ-અડગ છે.

Its names, one by one

Shloka 7

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम्

Agrahyah Shashvatah Krishno Lohitakshah Pratardanah |Prabhutas Trikakub Dhama Pavitram Mangalam Param

તે અગ્રાહ્ય છે; શાશ્વત છે; કૃષ્ણ છે; લોહિતાક્ષ છે; વિરોધી બળોને દમન કરનાર છે. તે પ્રભૂત; ત્રિકકુબ્ધામ (ત્રિદિશા/ત્રિલોકનું ધામ); પાવન કરનાર અને પરમ મંગળસ્વરૂપ છે.

Its names, one by one

Shloka 8

ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः ।हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः

Ishanah Pranadah Prano Jyeshthah Shreshthah Prajapatih |Hiranyagarbho Bhugarbho Madhavo Madhusudanah

તે ઈશાન છે; પ્રાણદાતા છે; સ્વયં પ્રાણ છે; જ્યેષ્ઠ છે; શ્રેષ્ઠ છે; પ્રજાપતિ છે. તે હિરણ્યગર્ભ, ભૂગર્ભ; માધવ અને મધુસૂદન છે.

Its names, one by one

Shloka 9

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ।अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान्

Ishwaro Vikrami Dhanvi Medhavi Vikramah Kramah |Anuttamo Duradharshah Kritajnah Kritiratmavan

તે ઈશ્વર છે; વિક્રમી છે; ધનુર્ધર છે; મેધાવી છે; સ્વયં વિક્રમ અને ક્રમ (સુવ્યવસ્થિત ગતિ) છે. તે અનુત્તમ; દુરાધર્ષ; કૃતજ્ઞ; કાર્યસિદ્ધિ કરનાર; અને આત્મવાન—આત્મસંયમી છે.

Its names, one by one

Shloka 10

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः ।अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः

Sureshah Sharanam Sharma Vishwareta Prajabhavah |Ahah Samvatsaro Vyalah Pratyayah Sarvadarshanah

તે સુરેશ છે; શરણ છે; શર્મ—રક્ષણ અને શાંતિ છે; વિશ્વરેતાઃ—જગતનું બીજ છે; પ્રજાભવ—સર્વ પ્રાણીઓનો ઉદ્ભવ છે. તે અહઃ—દિવસ; સંવત્સર—વર્ષ; વ્યાલ—મહાબલી; પ્રત્યય—વિશ્વાસનો આધાર; અને સર્વદર્શન—સર્વદ્રષ્ટા છે.

Its names, one by one

Shloka 11

अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः ।वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः

Ajah Sarveshvarah Siddhah Siddhih Sarvadir Achyutah |Vrishakapir Ameyatma Sarva Yoga Vinihsritah

તે અજ, સર્વેશ્વર, સિદ્ધ અને સ્વયં સિદ્ધિ છે; સર્વનો આદિકારણ, અચ્યુત; વૃષાકપિ, અમેય-સ્વરૂપ, અને સર્વ યોગસાધનાઓથી પર છે।

Its names, one by one

Shloka 12

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्मा संमितः समः ।अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः

Vasur Vasumanah Satyah Samatma Sammitah Samah |Amoghah Pundarikaksho Vrishakarma Vrishakritih

તે વસુ, ઉત્તમ મનવાળો, સત્યસ્વરૂપ; સમાત્મા, સુમિત, સમદર્શી; અમોઘ, પુણ્ડરીકાક્ષ; જેના કર્મ ધર્મમય છે અને જેનું સ્વરૂપ જ ધર્મ છે।

Its names, one by one

Shloka 13

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः ।अमृतः शाश्वतः स्थाणुर्वरारोहो महातपाः

Rudro Bahushira Babhrur Vishvayonih Shuchishravah |Amritah Shashvatah Sthanur Vararoho Mahatapah

તે રુદ્ર, બહુશિર, બભ્રુ; વિશ્વયોનિ, શુચિશ્રવા; અમૃત, શાશ્વત, સ્થાણુ; શ્રેષ્ઠ આરોહણવાળો અને મહાતપસ્વી છે।

Its names, one by one

Shloka 14

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः ।वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित्कविः

Sarvagah Sarvavid Bhanur Vishvakseno Janardanah |Vedo Vedavid Avyango Vedango Vedavit Kavih

તે સર્વગ, સર્વજ્ઞ, સૂર્યસમ તેજસ્વી; વિષ્વક્સેન, જનાર્દન; સ્વયં વેદ, વેદજ્ઞ, અવ્યંગ; વેદાંગસ્વરૂપ, વેદવિત્ અને કવિ-ઋષિ છે।

Its names, one by one

Shloka 15

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः ।चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः

Lokadhyakshah Suradhyaksho Dharmadhyakshah Kritakritah |Chaturatma Chaturvyuhas Chaturdamshtras Chaturbhujah

તે લોકાધ્યક્ષ, સુરાધ્યક્ષ, ધર્માધ્યક્ષ; કૃત-અકૃતનો કારણભૂત; ચતુરાત્મા, ચતુર્વ્યૂહ; ચતુર્દંષ્ટ્ર અને ચતુર્ભુજ છે।

Its names, one by one

Shloka 16

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः ।अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः

Bhrajishnur Bhojanam Bhokta Sahishnur Jagadadijah |Anagho Vijayo Jeta Vishvayonih Punarvasuh

તે તેજસ્વી છે; જગતનું પોષણ કરનાર અન્ન-સ્વરૂપ છે; તે ભોક્તા છે; સહિષ્ણુ છે; જગતના આદિકાળે પ્રગટ થયેલો છે; નિર્દોષ છે; વિજય-સ્વરૂપ છે; વિજેતા છે; વિશ્વનો કારણ-યોનિ છે; અને પુનર્વસુ—નિત્ય સમૃદ્ધિનો આધાર છે।

Its names, one by one

Shloka 17

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः ।अतीन्द्रः संग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः

Upendro Vamanah Pramshur Amoghah Shuchir Urjitah |Atindrah Sangrahah Sargo Dhritatma Niyamo Yamah

તે ઉપેન્દ્ર (ઇન્દ્રનો અનુજ) છે; વામન (ત્રિવિક્રમ અવતાર) છે; પ્રાંશુ—ઉન્નત છે; અમોઘ—જેનો સંકલ્પ નિષ્ફળ થતો નથી; શુચિ—પરમ પવિત્ર; ઊર્જિત—બલવાન; અતીન્દ્ર—ઇન્દ્રથી પણ પરે; સંગ્રહ—સર્વને ધારણ કરનાર; સર્ગ—સૃષ્ટિનો પ્રવર્તક; ધૃતાત્મા—સંયત ચિત્ત; નિયમ—અનુશાસન-સ્વરૂપ; અને યમ—સંયમનો અધિપતિ।

Its names, one by one

Shloka 18

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः ।अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः

Vedyo Vaidyah Sadayogi Veeraha Madhavo Madhuh |Atindriyo Mahamayo Mahotsaho Mahabalah

તે પરમ જ્ઞેય છે; વૈદ્ય—ભવ-રોગનો વૈદ્ય; સદાયોગી—નિત્ય યોગમાં સ્થિત; વીરહા—દુષ્ટ વીરનો સંહારક; માધવ—શ્રીપતિ; મધુ—મધુર-સ્વરૂપ; અતીન્દ્રિય—ઇન્દ્રિયોથી પરે; મહામાય—મહામાયાનો ધારક; મહોત્સાહ—મહાન પ્રયત્નશીલ; અને મહાબલ—અતુલ બળવાળો છે।

Its names, one by one

Shloka 19

महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः ।अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक्

Mahabuddhir Mahaviryo Mahashaktir Mahadyutih |Anirdeshyavapuh Shriman Ameyatma Mahadridhrik

તે મહાબુદ્ધિ—મહાન પ્રજ્ઞાવાળો; મહાવીર્ય—મહાપરાક્રમી; મહાશક્તિ—અપાર સામર્થ્યવાન; મહાદ્યુતિ—મહાપ્રભાયુક્ત; અનિર્દેશ્યવપુ—વર્ણનાતીત સ્વરૂપ; શ્રીમાન—શ્રીસંપન્ન; અમેયાત્મા—અપરિમેય સ્વભાવ; અને મહાદ્રિધૃક—મહાપર્વત ધારણ કરનાર છે।

Its names, one by one

Shloka 20

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः ।अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः

Maheshvaso Mahibharta Shrinivasah Satam Gatih |Aniruddhah Suranando Govindo Govidam Patih

તે મહેષ્વાસ—મહાધનુર્ધર છે; મહીભર્તા—પૃથ્વીનો ધારક છે; શ્રીનિવાસ—લક્ષ્મીનું ધામ છે; સતાં ગતિ—સજ્જનોની પરમ શરણ છે; અનિરુદ્ધ—અપ્રતિહત છે; સુરાનંદ—દેવતાઓનો આનંદ છે; ગોવિંદ—ગો અને બ્રાહ્મણહિતૈષી છે; અને ગોવિદાં પતિ—ગોવિદ, એટલે વેદવિદોના સ્વામી છે।

Its names, one by one

Shloka 21

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः ।हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः

Marichir Damano Hamsah Suparno Bhujagottamah |Hiranyanabhah Sutapah Padmanabhah Prajapatih

તે મરીચિ છે, દમન કરનાર છે, હંસ છે, સુપર્ણ છે, સર્પોમાં શ્રેષ્ઠ છે; હિરણ્યનાભ, સુતપા, પદ્મનાભ અને પ્રજાપતિ—પ્રજાસંતાનના અધિપતિ—તે જ છે.

Its names, one by one

Shloka 22

अमृत्युः सर्वदृक्सिंहः संधाता संधिमान्स्थिरः ।अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा

Amrityuh Sarvadrik Simhah Sandhata Sandhiman Sthirah |Ajo Durmarshanah Shasta Vishrutatma Surariha

તે અમૃત્યુ (મૃત્યુરહિત), સર્વદૃક્-સિંહ (સર્વદર્શી સિંહસમાન), સંધાતા (સમન્વયકર્તા), સંધિમાન્ (સંધિ સ્થાપક), સ્થિર, અજ (અજન્મા), દુર્મર્ષણ (અધર્મ માટે અસહ્ય), શાસ્તા (નિયંતા), વિશ્રુતાત્મા (પ્રસિદ્ધ સ્વરૂપ) અને સૂરારિહા (દેવવિરોધી શક્તિઓનો સંહારક) છે.

Its names, one by one

Shloka 23

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः ।निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः

Gurur Gurutamo Dhama Satyah Satyaparakramah |Nimisho Nimishah Sragvi Vachaspatir Udaradhih

તે ગુરુ છે, ગુરુઓમાં પરમ ગુરુ; ધામ—પરમ આશ્રય; સત્ય છે, જેના પરાક્રમનું મૂળ સત્યમાં છે; નિમિષ અને અનિમિષ; સ્રગ્વી (માલાધારી); વાચસ્પતિ (વાણીનો સ્વામી); અને ઉદારધી (વિસ્તૃત બુદ્ધિવાળો) છે.

Its names, one by one

Shloka 24

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान्न्यायो नेता समीरणः ।सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

Agranir Gramanih Shriman Nyayo Neta Samiranah |Sahasramurdha Vishvatma Sahasrakshah Sahasrapat

તે અગ્રણી (અગ્રગામી નેતા), ગ્રામણી (સમુદાયનો માર્ગદર્શક), શ્રીમાન્ (મંગલ સમૃદ્ધિવાળો), ન્યાય (ધર્મયુક્ત ન્યાય), નેતા, સમીરણ (પવન સમો પ્રેરક) છે; તે સહસ્રમૂર્ધા, વિશ્વાત્મા, સહસ્રાક્ષ અને સહસ્રપાત્ છે.

Its names, one by one

Shloka 25

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः संप्रमर्दनः ।अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः

Avartano Nivruttatma Samvrutah Sampramardanah |Ahah Samvartako Vahniranilo Dharanidharah

તે આવર્તન (ચક્રોને ફેરવનાર), નિવૃત્તાત્મા (આસક્તિથી નિવૃત્ત ચિત્ત), સંવૃત (ગૂઢ/આવૃત), સંપ્રમર્દન (વિઘ્નોનો નાશ કરનાર) છે; તે જ અહઃ (દિવસ), સંવર્તક (પ્રલયચક્રનો પ્રવર્તક), વહ્નિ (અગ્નિ), અનિલ (વાયુ) અને ધરણીધર (પૃથ્વીનો ધારક) છે.

Its names, one by one

Shloka 26

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः ।सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः

Suprasadah Prasannatma Vishwadhrig Vishwabhug Vibhuh |Satkarta Satkritah Sadhur Jahnur Narayano Narah

તે સુપ્રસાદ—નિર્મળ કૃપા આપનાર; પ્રસન્નાત્મા—શાંત સ્વરૂપ; વિશ્વધૃક્—જગતને ધારણ કરનાર; વિશ્વભુક્—જગતને પોષણ કરનાર; વિભુ—સર્વવ્યાપી છે। તે સત્કર્તા—સજ્જનોનું સન્માન કરનાર, સત્કૃત—સજ્જનો દ્વારા પૂજિત, સાધુ—ધર્માત્મા, જહ્નુ, નારાયણ અને નર છે।

Its names, one by one

Shloka 27

असंख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः ।सिद्धार्थः सिद्धसंकल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

Asankhyeyo Prameyatma Vishishtah Shishtakrich Chuchih |Siddharthah Siddhasankalpah Siddhidah Siddhisadhanah

તે અસંખ્યેય—ગણતરીથી પરે; અપ્રમેયાત્મા—અમાપ્ય સ્વરૂપ; વિશિષ્ટ—અતુલ્ય ઉત્તમ; શિષ્ટકૃત્—શિષ્ટાચાર અને ધર્મવ્યવસ્થાનો પોષક; શુચિ—પરમ પવિત્ર છે। તે સિદ્ધાર્થ—જેણે હેતુ સિદ્ધ કર્યો; સિદ્ધસંકલ્પ—જેણો સંકલ્પ અચૂક; સિદ્ધિદ—સિદ્ધિ આપનાર; અને સિદ્ધિસાધન—સિદ્ધિનું સાધન છે।

Its names, one by one

Shloka 28

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः ।वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः

Vrishahi Vrishabho Vishnur Vrishaparva Vrishodarah |Vardhano Vardhamanashcha Viviktah Shrutisagarah

તે વૃષાહી, વૃષભ—ધર્મનું વૃષભચિહ્ન; વિષ્ણુ; વૃષપર્વા; વૃષોદર છે। તે વર્ધન—વૃદ્ધિ કરનાર; વર્ધમાન—નિત્ય વર્ધમાન; વિવિક્ત—અતીન્દ્રિય એકાંત સ્વરૂપ; અને શ્રુતિસાગર—વેદશ્રુતિનો મહાસાગર છે।

Its names, one by one

Shloka 29

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ।नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः

Subhujo Durdharo Vagmi Mahendro Vasudo Vasuh |Naikarupo Brihadrupah Shipivishtah Prakashanah

તે સુભુજ—બળવાન ભુજાવાળો; દુર્ધર—અસહ્ય/અજેય; વાગ્મી—વાણી-વૈભવયુક્ત; મહેન્દ્ર—મહાન અધિપતિ છે। તે વસુદ—સંપત્તિ આપનાર; વસુ—કલ્યાણમય; નૈકરૂપ—અનેક રૂપો ધરાવનાર; બૃહદ્રૂપ—વિરાટ સ્વરૂપ; શિપિવિષ્ટ; અને પ્રકાશન—પ્રકાશ કરનાર છે।

Its names, one by one

Shloka 30

ओजस्तेजो द्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः ।ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः

Ojas Tejo Dyutidharah Prakashatma Pratapanah |Riddhah Spashtaksharo Mantrash Chandramshur Bhaskaradyutih

તે ઓજ—જીવનબળ; તેજ—દીપ્ત શક્તિ; દ્યુતિધર—કાંતિ ધારણ કરનાર; પ્રકાશાત્મા—જેણું સ્વરૂપ પ્રકાશ છે; પ્રતાપન—પરાક્રમ પ્રજ્વલિત કરનાર છે। તે ઋદ્ધ—પૂર્ણ ઐશ્વર્યસંપન્ન; સ્પષ્ટાક્ષર—સ્પષ્ટ અક્ષરોવાળો; મંત્ર—મંત્રસ્વરૂપ; ચન્દ્રાંશુ—ચંદ્રકિરણ સમ; અને ભાસ્કરદ્યુતિ—સૂર્યતુલ્ય તેજસ્વી છે।

Its names, one by one

Shloka 31

अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः ।औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः

Amritamshudbhavo Bhanuh Shashabinduh Sureshwarah |Aushadham Jagatah Setuh Satya Dharma Parakramah

તે અમૃતસમાન કિરણોમાંથી ઉદ્ભવેલો સૂર્ય—ભાનુ છે; તે જ શશબિંદુ અને દેવોના ઈશ્વર છે. તે જગતનું ઔષધ છે, જગતનો સેતુ છે—જેનુ પરાક્રમ સત્ય અને ધર્મમાં પ્રતિષ્ઠિત છે.

Its names, one by one

Shloka 32

भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनिलः ।कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः

Bhuta Bhavya Bhavan Nathah Pavanah Pavano Nilah |Kamaha Kamakrit Kantah Kamah Kamapradah Prabhuh

તે ભૂત-ભવ્ય-વર્તમાનનો નાથ છે. તે જ પવન—પાવન, અનિલ છે. તે કામનો નાશક, કામનો સર્જક, પ્રિય છે; તે જ કામ છે, કામ્યફલ આપનાર પ્રભુ છે.

Its names, one by one

Shloka 33

युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः ।अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित्

Yugadikrid Yugavarto Naikamayo Mahashanah |Adrishyo Vyaktarupashcha Sahasrajid Anantajit

તે યુગોના આદિકર્તા અને યુગચક્રોના પ્રવર્તક છે. તે અનેક માયાશક્તિઓ ધરાવનાર, મહાશન (મહાભક્ષક) છે. તે અદૃશ્ય પણ છે અને વ્યક્તરૂપ પણ; તે સહસ્રજિત અને અનંતજિત છે.

Its names, one by one

Shloka 34

इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः ।क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः

Ishto Vishishtah Shishteshtah Shikhandi Nahusho Vrishah |Krodhaha Krodhakrit Karta Vishvabahur Mahidharah

તે ઇષ્ટ (પ્રિય), વિશિષ્ટ અને શિષ્ટોને પ્રિય છે. તે શિખંડી, નહુષ અને વૃષ છે. તે ક્રોધનો નાશક, ધર્મવ્યવસ્થામાં ક્રોધનું નિમિત્ત કરનાર પણ, અને કર્તા છે; તે વિશ્વબાહુ અને મહીધર છે.

Its names, one by one

Shloka 35

अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः ।अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः

Achyutah Prathitah Pranah Pranado Vasavanujah |Apam Nidhir Adhishthanam Apramattah Pratishthitah

તે અચ્યુત, પ્રથિત છે; તે પ્રાણ છે અને પ્રાણદાતા છે. તે વાસવાનુજ (વાસવ/ઇન્દ્રનો અનુજ) છે. તે અપાં નિધિ અને અધિષ્ઠાન છે; તે અપ્રમત્ત અને સુપ્રતિષ્ઠિત છે.

Its names, one by one

Shloka 36

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरंदरः

Skandah Skandadharo Dhuryo Varado Vayuvahanah |Vasudevo Brihadbhanur Adidevah Purandarah

તે સ્કંદ છે, સ્કંદધર છે, ભાર વહન કરવામાં સમર્થ ધુર્ય છે, વરદાન આપનાર છે અને વાયુવાહન છે. તે જ વાસુદેવ, મહાતેજસ્વી, આદિદેવ અને પુરંદર છે.

Its names, one by one

Shloka 37

अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः

Ashokas Taranas Tarah Shurah Shaurir Janeshvarah |Anukulah Shatavartah Padmi Padmanibhekshanah

તે અશોક (શોકરહિત), તારણહાર, માર્ગદર્શક તારો છે. તે શૂર, શૌરી અને જનેશ્વર છે. તે અનુકૂળ, શતાવર્ત, પદ્મધારી અને પદ્મનેત્ર છે.

Its names, one by one

Shloka 38

पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् ।महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः

Padmanabho Ravindakshah Padmagarbhah Sharirabhrit |Maharddhir Riddho Vriddhatma Mahaksho Garudadhvajah

તે પદ્મનાભ અને અરવિંદાક્ષ છે; તે પદ્મગર્ભ અને દેહધારીઓનો ધારક-પોષક છે. તે મહૈશ્વર્યવાન, સમૃદ્ધ, પરિપક્વ આત્માવાળો, મહાનયન અને ગરુડધ્વજ છે.

Its names, one by one

Shloka 39

अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः ।सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान्समितिंजयः

Atulah Sharabho Bhimah Samayajno Havirharih |Sarvalakshana Lakshanyo Lakshmivan Samitinjayah

તે અતુલ, શરભ અને ભીમ છે. તે સમયજ્ઞ અને હવિ સ્વીકારનાર હરિ છે. તે સર્વ શુભ લક્ષણોથી લક્ષિત, લક્ષ્મીવંત અને સમિતિમાં વિજયી છે.

Its names, one by one

Shloka 40

विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः ।महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः

Vikshharo Rohito Margo Hetur Damodarah Sahah |Mahidharo Mahabhago Vegavan Amitashanah

તે અવિનાશી, રોહિત, માર્ગ અને હેતુ છે. તે દામોદર અને સહનશીલ છે. તે પૃથ્વીધર, મહાભાગ્યવાન, વેગવાન અને અમિતાશન (અપાર સામર્થ્યવાળો) છે.

Its names, one by one

Shloka 41

उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः ।करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः

Udbhavah Kshobhano Devah Shrigarbhah Parameshvarah |Karanam Karanam Karta Vikarta Gahano Guhah

તે ઉદ્ભવ છે, પરિવર્તનને ઉદ્વેલિત કરનાર ક્ષોભણ છે, દેવ છે, શ્રીગર્ભ છે અને પરમેશ્વર છે. તે જ કરણ (સાધન), કારણ, કર્તા, વિકર્તા, ગહન અને ગુહા—અંતર્યામી રહસ્ય—છે.

Its names, one by one

Shloka 42

व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः ।परर्द्धिः परमः स्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः

Vyavasayo Vyavasthanah Samsthanah Sthanado Dhruvah |Pararddhih Paramaspashtas Tushtah Pushtah Shubhekshanah

તે વ્યવસાય (દૃઢ સંકલ્પ), વ્યવસ્થાન (સ્થિર વ્યવસ્થા), સંસ્થાન (રચના), સ્થાનદ (સ્થાન-સ્થિરતા દાતા) અને ધ્રુવ (અચલ) છે. તે પરર્દ્ધિ (પરમ ઐશ્વર્ય), પરમ, સ્પષ્ટ, તુષ્ટ, પુષ્ટ અને શુભેક્ષણ (મંગલ દૃષ્ટિવાળો) છે.

Its names, one by one

Shloka 43

रामो विरामो विरतो मार्गो नेयो नयोऽनयः ।वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः

Ramo Viramo Virato Margo Neyo Nayo Nayah |Veerah Shaktimatam Shreshtho Dharmo Dharmaviduttamah

તે રામ (આનંદદાયક), વિરામ (વિશ્રાંતિ), વિરત (વૈરાગ્યયુક્ત) અને માર્ગ છે; તે જ નેય (જેનાથી જીવનું માર્ગદર્શન થાય), નય (સદ્નીતી) અને અનય (કુનીતિનો નિવારક) છે. તે વીર, શક્તિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, સ્વયં ધર્મ અને ધર્મવિદોમાં ઉત્તમ છે.

Its names, one by one

Shloka 44

वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः ।हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः

Vaikunthah Purushah Pranah Pranadah Pranavah Prithuh |Hiranyagarbhah Shatrughno Vyapto Vayur Adhokshajah

તે વૈકુંઠ, પુરુષ, પ્રાણ, પ્રાણદ, પ્રણવ અને પૃથુ (વિશાળ) છે. તે હિરણ્યગર્ભ, શત્રુઘ્ન, વ્યાપ્ત, વાયુ અને અધોક્ષજ—ઇન્દ્રિયોથી પરે—છે.

Its names, one by one

Shloka 45

ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः ।उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः

Rituh Sudarshanah Kalah Parameshthi Parigrahah |Ugrah Samvatsaro Daksho Vishramo Vishwadakshinah

તે ઋતુ (ઋત-વ્યવસ્થા), સુદર્શન, કાળ, પરમેષ્ઠી અને પરિગ્રહ (પાલક-ગ્રાહી) છે. તે ઉગ્ર, સંવત્સર, દક્ષ, વિશ્રામ અને વિશ્વદક્ષિણ (સમસ્ત જગતનો ઉપકારક) છે.

Its names, one by one

Shloka 46

विस्तारः स्थावरः स्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् ।अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः

Vistarah Sthavarah Sthanuh Pramanam Bijamavyayam |Artho Nartho Mahakosho Mahabhogo Mahadhanah

એ જ વિસ્તારો છે, એ જ સ્થાવર અને સ્થાણુ—અચલ છે; એ જ પ્રમાણ અને અવ્યય બીજ છે. એ જ અર્થ છે અને એ જ અનર્થ પણ; એ જ મહાકોશ, મહાભોગ અને મહાધન છે.

Its names, one by one

Shloka 47

अनिर्विण्णः स्थविष्ठो भूर्धर्मयूपो महामखः ।नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः

Anirvinnah Sthavishtho Bhur Dharmayupo Mahamakhah |Nakshatranemir Nakshatri Kshamah Kshamah Samihanah

તે અનિર્વિણ્ણ—અથક, સ્થવિષ્ઠ—અતિદૃઢ, ભૂઃ—આધારરૂપ ભૂમિ; ધર્મયૂપ—ધર્મનો સ્તંભ અને મહામખ—મહાયજ્ઞ છે. તે નક્ષત્રનેમિ—નક્ષત્રચક્રની ધરી, નક્ષત્રી—નક્ષત્રાધિપતિ; તે ક્ષમ—ક્ષમાશીલ, ક્ષામ—તપથી કૃશ, અને સમીહન—પ્રયત્ન પ્રેરક છે.

Its names, one by one

Shloka 48

यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः ।सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम्

Yajna Ijyo Mahejyashcha Kratuh Satram Satam Gatih |Sarvadarshi Vimuktatma Sarvajno Jnanamuttamam

તે યજ્ઞ છે; તે ઇજ્ય—પૂજ્ય અને મહેજ્ય—અતિપૂજ્ય છે; તે ક્રતુ—યજ્ઞસંકલ્પ, સત્ર—દીર્ઘ અનુષ્ઠાન, અને સત્પુરુષોની ગતિ—પરમ ગંતવ્ય છે. તે સર્વદર્શી, વિમુક્તાત્મા, સર્વજ્ઞ અને ઉત્તમ જ્ઞાનસ્વરૂપ છે.

Its names, one by one

Shloka 49

सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् ।मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः

Suvratah Sumukhah Sukshmah Sughoshah Sukhadah Suhrut |Manoharo Jitakrodho Virabahur Vidaranah

તે સુવ્રત—શ્રેષ્ઠ વ્રતપાલક, સુમુખ—મંગલમુખ, સૂક્ષ્મ છે; તે સુઘોષ—શુભ ઘોષવાળો, સુખદ—સુખદાતા, અને સુહૃત્—હિતૈષી છે. તે મનોહર, જીતક્રોધ—ક્રોધજયી, વીરબાહુ, અને વિદારણ—અડચણો ભેદનાર છે.

Its names, one by one

Shloka 50

स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् ।वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः

Svapanah Svavasho Vyapi Naikatma Naikakarmakrit |Vatsaro Vatsalo Vatsi Ratnagarbho Dhaneshvarah

તે સ્વાપન—વિશ્રામ/નિદ્રા આપનાર, સ્વવશ—સ્વાધીન, વ્યાપી—સર્વવ્યાપી; તે નૈકાત્મા—અનેકરૂપ, અને નૈકકર્મકૃત્—અનેક કાર્યોનો કર્તા છે. તે વત્સર—વર્ષ, વત્સલ—સ્નેહમય, વત્સી—આશ્રિતોનો પોષક; તે રત્નગર્ભ—રત્નનિધિ, અને ધનેશ્વર—ધનનો સ્વામી છે.

Its names, one by one

Shloka 51

धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् ।अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः

Dharmagub Dharmakrid Dharmi Sadasat Ksharam Aksharam |Avijnata Sahasramshur Vidhata Kritalakshanah

તે ધર્મનો રક્ષક, ધર્મ સ્થાપનાર અને સ્વયં ધર્મસ્વરૂપ છે; તે સત્-અસત્, ક્ષર-અક્ષર બન્ને છે. સામાન્ય બુદ્ધિથી અવિજ્ઞેય, સહસ્રકિરણોથી દીપ્ત, વિધાતા અને સિદ્ધલક્ષણયુક્ત છે.

Its names, one by one

Shloka 52

गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः ।आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः

Gabhastinemih Sattvasthah Simho Bhutamaheshvarah |Adidevo Mahadevo Devesho Devabhrid Guruh

તે કિરણોનું નાભિકેન્દ્ર (ગભસ્તિનેમિ), સત્ત્વમાં સ્થિત; સિંહસમાન, ભૂતોનો મહેશ્વર છે. તે આદિદેવ, મહાદેવ, દેવેશ અને દેવોને ધારણ કરનાર ગુરુ છે.

Its names, one by one

Shloka 53

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ।शरीरभूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः

Uttaro Gopatir Gopta Jnanagamyah Puratanah |Sharira Bhuta Bhrid Bhokta Kapindro Bhuri Dakshinah

તે પરમ (ઉત્તર), ગોપતિ અને ગોપ્તા; જ્ઞાનથી ગમ્ય અને પુરાતન છે. તે દેહધારી જીવોનો ધારક તથા ભોક્તા; કપીન્દ્ર અને અતિ દાનશીલ છે.

Its names, one by one

Shloka 54

सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः ।विनयो जयः सत्यसंधो दाशार्हः सात्वतां पतिः

Somapo Mritapah Somah Purujit Purusattamah |Vinayo Jayah Satyasandho Dasharhah Satvatam Patih

તે સોમપાન કરનાર અને અમૃતપાન કરનાર; સ્વયં સોમ; અનેકને જીતનાર, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ. તે વિનય, જય, સત્યસંકલ્પ; દાશાર્હ અને સાત્વતોનો સ્વામી છે.

Its names, one by one

Shloka 55

जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः ।अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः

Jivo Vinayita Sakshi Mukundo Amita Vikramah |Ambho Nidhir Anantatma Mahodadhi Shayo Antakah

તે જીવસ્વરૂપ, વિનય કરાવનાર માર્ગદર્શક અને સાક્ષી છે. તે મુકુન્દ, અમિતવિક્રમી; અંભોનિધિ (સમુદ્ર) સમાન, અનંતાત્મા; મહોદધિ પર શયન કરનાર અને અંતક (સંહારક) છે.

Its names, one by one

Shloka 56

अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः ।आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः

Ajo Maharhah Svabhavyo Jitamitrah Pramodanah |Anando Nandano Nandah Satyadharma Trivikramah

તે અજન્મા, પરમ આરાધ્ય, સ્વભાવથી સ્વયંભૂ; શત્રુઓને જીતનાર અને હર્ષનો સ્ત્રોત છે. તે આનંદ છે, આનંદદાતા અને આનંદસ્વરૂપ; જેના ધર્મમાં સત્ય છે—તે ત્રિવિક્રમ છે.

Its names, one by one

Shloka 57

महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः ।त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत्

Maharshih Kapilacharyah Kritajno Medinipatih |Tripadas Tridashadhyaksho Mahashringah Kritantakrit

તે મહર્ષિ, કપિલાચાર્ય; કૃતજ્ઞ અને ધરતીનો અધિપતિ છે. તે ત્રિપદ, ત્રિદશોના અધ્યક્ષ; મહાશૃંગ (મહાબલવાન) અને કાળચક્રની સમાપ્તિ કરનાર છે.

Its names, one by one

Shloka 58

महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी ।गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः

Mahavaraho Govindah Sushenah Kanakangadi |Guhyo Gabhiro Gahano Guptash Chakragadadharah

તે મહાવરાહ, ગોવિંદ; સુષેણ અને સોનાના અંગદ ધારણ કરનાર છે. તે ગુહ્ય, ગંભીર, દુર્ગમ; ગુપ્ત અને ચક્ર-ગદા ધારક છે.

Its names, one by one

Shloka 59

वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः संकर्षणोऽच्युतः ।वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः

Vedhah Svango'jitah Krishno Dridhah Sankarshano'chyutah |Varuno Vaaruno Vrikshah Pushkaraksho Mahamanah

તે વેધા (સૃષ્ટિકર્તા), સ્વાંગ (સ્વરૂપે પૂર્ણ), અજિત; કૃષ્ણ, દૃઢ; સંકર્ષણ અને અચ્યુત છે. તે વરુણ, વારુણ-સ્વભાવ; વૃક્ષ (આધાર), પુષ્કરાક્ષ અને મહામના છે.

Its names, one by one

Shloka 60

भगवान्भगहा नन्दी वनमाली हलायुधः ।आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः

Bhagavan Bhagahanandi Vanamali Halayudhah |Adityo Jyotiradityah Sahishnur Gatisattamah

તે ભગવાન, અમંગળનાશક; નંદી, વનમાળા ધારણ કરનાર અને હલાયુધ છે. તે આદિત્ય, આદિત્યનું જ્યોતિ; સહિષ્ણુ અને ગતિસત્તમ—પરમ આશ્રય તથા પરમ માર્ગ છે.

Its names, one by one

Shloka 61

सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः ।दिवःस्पृक्सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः

Sudhanva Khanda Parashur Daruno Dravina Pradah |Divah Sprik Sarva Drig Vyaso Vachaspatir Ayonijah

તે સુધન્વા (ઉત્તમ ધનુર્ધર), ખંડપરશુ (પરશુધારી), દારુણ (અડગ તપસ્વી) અને દ્રવિણપ્રદ (સંપત્તિ આપનાર) છે. તે દિવઃસ્પૃક્ (સ્વર્ગસ્પર્શી), સર્વદૃક્ (સર્વદર્શી), વ્યાસ (વિસ્તારક/વ્યવસ્થાપક), વાચસ્પતિ (વાણીનો સ્વામી) તથા અયોનિજ (અજન્મા) છે.

Its names, one by one

Shloka 62

त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् ।संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम्

Trisama Samagah Sama Nirvanam Bheshajam Bhishak |Sannyasakrich Chamah Shanto Nishtha Shantih Parayanam

તે ત્રિસામા (ત્રિવિધ સામ-સ્તુતિથી યુક્ત), સામગ (સામગાન કરનાર) અને સામ (સ્વયં સામ) છે. તે નિર્વાણ (મોક્ષ), ભેષજ (ઔષધ) અને ભિષક્ (વૈદ્ય) છે. તે સંન્યાસકૃત્ (વૈરાગ્યનો પ્રવર્તક), ક્ષમા (સહનશીલતા), શાંત (પ્રશાંત), નિષ્ઠા (અડગ સ્થિરતા), શાંતિ (પરમ શાંતિ) અને પરાયણમ્ (પરમ આશ્રય/લક્ષ્ય) છે.

Its names, one by one

Shloka 63

शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः ।गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः

Shubhangah Shantidah Srashta Kumudah Kuvaleshayah |Gohito Gopatir Gopta Vrishabhaksho Vrishapriyah

તે શુભાંગ (મંગલમય સ્વરૂપ), શાંતિદ (શાંતિ આપનાર) અને સ્રષ્ટા (સૃષ્ટિકર્તા) છે. તે કુમુદ અને કુવલેશય (કમળસંબંધિત) છે. તે ગોહિત (ગો/પ્રાણીઓનો હિતકારી), ગોપતિ (પાલક-સ્વામી) અને ગોપ્તા (રક્ષક) છે. તે વૃષભાક્ષ (વૃષભ સમ દૃઢ દૃષ્ટિવાળો) અને વૃષપ્રિય (ધર્મ/વૃષચિહ્નપ્રિય) છે.

Its names, one by one

Shloka 64

अनिवर्ती निवृत्तात्मा संक्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः ।श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतां वरः

Anivarti Nivruttatma Sankshepta Kshemakrucchivah |Shrivatsavakshah Shrivasah Shripatih Shrimatam Varah

તે અનિવર્તી (કદી ન હટનાર), નિવૃતાત્મા (અંતર્મુખ/સંયમી), સંક્ષેપ્તા (સમેટી પૂર્ણ કરનાર), ક્ષેમકૃત્ (કલ્યાણ કરનાર) અને શિવ (મંગલસ્વરૂપ) છે. તે શ્રીવત્સવક્ષાઃ (વક્ષ પર શ્રીવત્સચિહ્નધારી), શ્રીવાસ (શ્રીનું નિવાસ), શ્રીપતિ (લક્ષ્મીપતિ) અને શ્રીમતાં વર (શ્રીસમ્પન્નોમાં શ્રેષ્ઠ) છે.

Its names, one by one

Shloka 65

श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः ।श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमांल्लोकत्रयाश्रयः

Shreedah Shreeshah Shreenivasah Shreenidhih Shreevibhavanah |Shreedharah Shreekarah Shreyah Shreeman Lokatrayashrayah

તે શ્રીદ (સમૃદ્ધિ આપનાર), શ્રીશ (શ્રીનો સ્વામી), શ્રીનિવાસ (શ્રીનું ધામ), શ્રીનિધિ (શ્રીનો ખજાનો) અને શ્રીવિભાવન (શ્રીને પ્રગટ/વર્ધિત કરનાર) છે. તે શ્રીધર (શ્રીધારી), શ્રીકર (સમૃદ્ધિ કરનાર), શ્રેયઃ (પરમ કલ્યાણ) અને શ્રીમાન્—ત્રિલોકનો આશ્રય છે.

Its names, one by one

Shloka 66

स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः ।विजितात्मा विधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः

Svakshah Svangah Shatanando Nandir Jyotir Ganeshvarah |Vijitatma Vidheyatma Satkirtish Chinna Samshayah

તે સ્વક્ષ (સુનેત્ર), સ્વઙ્ગ (ઉત્તમ અંગોવાળો), શતાનંદ (અનંત આનંદોથી પરિપૂર્ણ), નંદિ (આનંદસ્વરૂપ), જ્યોતિ (પ્રકાશ) અને ગણેશ્વર (ગણોના અધિપતિ) છે। તે વિજિતાત્મા, વિધેયાત્મા, સત્કીર્તિ અને છિન્નસંશય છે।

Its names, one by one

Shloka 67

उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतः स्थिरः ।भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः

Udirnah Sarvatash Chakshur Anishah Shashvatah Sthirah |Bhushayo Bhushano Bhutir Vishokah Shoka Nashanah

તે ઉદીર્ણ (ઉન્નત/પૂર્ણ ઉદિત), સર્વતશ્ચક્ષુ (સર્વ દિશામાં દ્રષ્ટિવાળો), અનીશ (પરાધીન નહીં), શાશ્વત (નિત્ય) અને સ્થિર છે। તે ભૂશય, ભૂષણ, ભૂતિ, વિશોક અને શોકનાશન છે।

Its names, one by one

Shloka 68

अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः ।अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः

Archishman Architah Kumbho Vishuddhatma Vishodhanah |Aniruddho Pratirathah Pradyumno Mitavikramah

તે અર્ચિષ્માન (દિપ્તિમાન), અર્ચિત (પૂજિત), કુંભ (ધારણ-પોષણ કરનાર પાત્ર), વિશુદ્ધાત્મા (પરમ પવિત્ર સ્વભાવ) અને વિશોધન (પવિત્ર કરનાર) છે। તે અનિરુદ્ધ, અપ્રતિરથ, પ્રદ્યુમ્ન અને અમિતવિક્રમ છે।

Its names, one by one

Shloka 69

कालनेमिनिहा वीरः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः

Kalaneminiha Veerah Shoorah Shaurir Janeshwarah |Trilokatma Trilokeshah Keshavah Keshiha Harih

તે કાલનેમિનિહા, વીર, શૂર, શૌરિ અને જનેશ્વર છે। તે ત્રિલોકાત્મા, ત્રિલોકેશ, કેશવ, કેશિહા અને હરિ છે।

Its names, one by one

Shloka 70

कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः ।अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनंजयः

Kamadevah Kamapalah Kami Kantah Kritagamah |Anirdeshyavapur Vishnur Viro Ananto Dhananjayah

તે કામદેવ, કામપાલ, કામી, કાંત અને કૃતાગમ છે। તે અનિર્દેશ્યવપુ, વિષ્ણુ, વીર, અનંત અને ધનંજય છે।

Its names, one by one

Shloka 71

ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः ।ब्रह्मविद्ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः

Brahmanyo Brahmakrid Brahma Brahma Brahmavivardhanah |Brahmavid Brahmano Brahmi Brahmajno Brahmanapriyah

તે બ્રહ્મમાં નિષ્ઠાવાન, બ્રાહ્મણ્ય-ધર્મ સ્થાપનાર, સ્વયં બ્રહ્મા, બ્રહ્મસ્વરૂપ અને બ્રહ્મવર્ધક છે. તે બ્રહ્મવિદ્, બ્રાહ્મણત્વનો આદર્શ, બ્રહ્મમાં સ્થિત, બ્રહ્મજ્ઞ અને બ્રાહ્મણોને પ્રિય છે.

Its names, one by one

Shloka 72

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः ।महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः

Mahakramo Mahakarma Mahateja Mahoragah |Mahakratur Mahayajva Mahayajno Mahahavih

તે મહાક્રમવાળો, મહાકર્મવાળો, મહાતેજસ્વી અને મહોરગ—જગતનો આધારરૂપ પ્રતીક છે. તે મહાક્રતુ, મહાયજ્વા, મહાયજ્ઞ અને મહાહવિ—મહાન આહુતિ છે.

Its names, one by one

Shloka 73

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः ।पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः

Stavyah Stavapriyah Stotram Stutih Stota Ranapriyah |Purnah Purayita Punyah Punyakirtir Anamayah

તે સ્તવનીય અને સ્તવપ્રિય; તે જ સ્તોત્ર, સ્તુતિ અને સ્તોતા છે. ધર્મરક્ષાર્થે શિસ્તબદ્ધ રણ તેને પ્રિય છે. તે પૂર્ણ, પૂરણાર, પુણ્યસ્વરૂપ, પુણ્યકીર્તિવાળો અને નિરામય છે.

Its names, one by one

Shloka 74

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः ।वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः

Manojavas Tirthakaro Vasureta Vasupradah |Vasuprado Vasudevo Vasur Vasumana Havih

તે મનોજવ—વિચાર જેટલો ઝડપી, તીર્થકર્તા, સમૃદ્ધિનું બીજસ્વરૂપ અને વસુ (ઐશ્વર્ય) આપનાર છે. તે વસુપ્રદ, વાસુદેવ, સ્વયં વસુ, કલ્યાણમુખી મનવાળો અને હવિ—આહુતિ છે.

Its names, one by one

Shloka 75

सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः ।शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः

Sadgatih Satkritih Satta Sadbhutih Satparayanah |Shuraseno Yadushreshthah Sannivasah Suyamunah

તે સદ્ગતિ, સત્કૃતિ અને સત્તાસ્વરૂપ; સદ્ભૂતિ તથા સજ્જનોનો પરમ આશ્રય છે. તે શૂરસેનવંશીય, યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વનો સન્નિવાસ અને યમુના પ્રદેશ સાથે શુભ રીતે સંકળાયેલો છે.

Its names, one by one

Shloka 76

भूतावासो वासुदेवो सर्वासुनिलयोऽनलः ।दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः

Bhootavaso Vasudevah Sarvasunilayo Nalah |Darpaha Darpado Drupto Durdharo Thaparajitah

તે સર્વ ભૂતોનો આવાસ—વાસુદેવ; સર્વ પ્રાણવાયુઓનો આશ્રય અને અદાહ્ય અનલ છે. તે દર્પહર, દર્પ/આત્મવિશ્વાસદાતા, અતિપ્રતાપી, દુર્ધર અને અપરાજિત છે.

Its names, one by one

Shloka 77

विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् ।अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः

Vishwamurtir Mahamurtir Diptamurtir Amurtiman |Anekamurtir Avyaktah Shatamurtih Shatananah

તે વિશ્વમૂર્તિ, મહામૂર્તિ, દીપ્તમૂર્તિ છે—અને છતાં અરૂપસ્વરૂપ છે. તે અનેકમૂર્તિ, અવ્યક્ત, શતમૂર્તિ અને શતાનન છે.

Its names, one by one

Shloka 78

एको नैकः सवः कः किं यत्तत्पदमनुत्तमम् ।लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः

Eko Naikah Savah Kah Kim Yat Tat Padam Anuttamam |Lokabandhur Lokanatho Madhavo Bhaktavatsalah

તે એક છે, છતાં માત્ર એક નથી—અનેક રૂપે પ્રગટે છે. તે જ સવ (પ્રેરક) છે; તે જ ‘કોણ?’ અને ‘શું?’—તે અનુત્તમ પદ છે. તે લોકબંધુ, લોકનાથ, માધવ અને ભક્તવત્સલ છે.

Its names, one by one

Shloka 79

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी ।वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः

Suvarna Varno Hemango Varangash Chandanangadi |Viraha Vishamah Shunyo Ghritashir Achalash Chalah

તે સુવર્ણવર્ણ, હેમાંગ, વરાંગ છે; ચંદન અને બાહુબંધથી અલંકૃત છે. તે ‘વીરહા’, વિષમ (સામાન્ય વર્ગોથી પરે), શૂન્ય (અગમ્ય), ઘૃતસમાન આશીર્વાદવાળો, અચલ—તથાપિ ચલ છે.

Its names, one by one

Shloka 80

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् ।सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः

Amani Manado Manyo Lokasvami Trilokadhrik |Sumedha Medhajo Dhanyah Satyamedha Dharadharah

તે અમાની (અહંકારરહિત), માનદાતા, માન્ય; લોકસ્વામી અને ત્રિલોકધારક છે. તે સુમેધા, મેધજ (મેધાનો સ્ત્રોત), ધન્ય, સત્યમેધા અને ધરાધર છે.

Its names, one by one

Shloka 81

तेजो वृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।प्रग्रहो निग्रहोऽव्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः

Tejo Vrisho Dyutidharah Sarva Shastra Bhritam Varah |Pragraho Nigraho Vyagro Naika Shringo Gadagrajah

તે તેજસ્વી છે, ધર્મ-બળનો વૃષભ-પ્રતીક છે, દ્યુતિધર છે અને સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે. તે નિયામક અને નિગ્રહક છે, અવ્યગ્ર છે; અનેકશૃંગ—અર્થાત્ અનેક શક્તિઓવાળો—અને ગદાનો અગ્રજ (બલરામ) તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Its names, one by one

Shloka 82

चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः ।चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात्

Chaturmurtis Chaturbahus Chaturvyuhas Chaturgatih |Chaturatma Chaturbhavas Chaturvedavid Ekapat

તે ચતુર્મૂર્તિ અને ચતુર્ભુજ છે; ચતુર્વ્યૂહરૂપે વ્યવસ્થિત છે અને ચતુર્ગતિઓ (ચાર માર્ગ/લક્ષ્ય)નો આધાર છે. તે આત્મસ્વરૂપ અને ભાવસ્થિતિમાં પણ ચતુર્વિધ છે; ચાર વેદોનો જ્ઞાતા છે; અને એકપાત્—એકમાત્ર પરમ તત્ત્વ બની અવતરી—છે.

Its names, one by one

Shloka 83

समावर्तो निवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः ।दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा

Samavarto Nivrittatma Durjayo Duratikramah |Durlabho Durgamo Durgo Duravaso Durariha

તે સમાવર્ત—ચક્રોને પૂર્ણ કરી પુનઃ પ્રવર્તાવનાર—છે; નિવૃત્તાત્મા—આસક્તિથી વિરક્ત—છે. તે દુર્જય અને દુરતિક્રમ છે. તે દુર્લભ, દુર્ગમ અને દુર્ગ (અભેદ્ય આશ્રય) છે; અસંયમીઓ માટે દુરાવાસ છે; અને શત્રુબળો માટે દુરારિહા—દુસ્તર—છે.

Its names, one by one

Shloka 84

शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः

Shubhango Lokasarangah Sutantus Tantuvardhanah |Indrakarma Mahakarma Kritakarma Kritagamah

તે શુભાંગ—મંગલમય સ્વરૂપવાળો—છે; લોકસારંગ—જગતનો સાર અને આધાર—છે; તે સૂક્ષ્મ તંતુ છે અને તંતુવર્ધન—તે તંતુને વિસ્તૃત કરનાર—છે. તેના કર્મ ઇન્દ્રસમાન છે; તેના કાર્ય મહાકર્મ છે; તે કૃતકર્મા (સિદ્ધકર્મ) છે; અને તેના આગમ/ઉપદેશ સ્થાપિત છે.

Its names, one by one

Shloka 85

उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः ।अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी

Udbhavah Sundarah Sundo Ratnanabhah Sulochanah |Arko Vajasanah Shringi Jayantah Sarvavijjayi

તે ઉદ્ભવ—સર્વનો સ્ત્રોત—છે; સુંદર છે; સુન્દ (મનોહર) છે; રત્નનાભ છે; અને સુલોચન—શ્રેષ્ઠ દૃષ્ટિવાળો—છે. તે અર્ક (સૂર્ય) છે; વાજસન—બળ અને પોષણ આપનાર—છે; શૃંગી—પરાક્રમનું પ્રતીક—છે; જયંત—વિજયી—છે; અને સર્વવિજ્જયી—સર્વ પર વિજય મેળવનાર—છે.

Its names, one by one

Shloka 86

सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः

Suvarna Bindur Akshobhyah Sarva Vageeshwareshwarah |Mahahrado Mahagarto Mahabhuto Mahanidhih

તે સુવર્ણબિંદુ, અચલ, અને સર્વ વાગીશ્વરોના પણ ઈશ્વર છે. તે જ મહાહ્રદ, મહાગર્ત, મહાભૂત અને મહાનિધિ છે.

Its names, one by one

Shloka 87

कुमुदः कुंदरः कुन्दः पर्जन्यः पवनोऽनिलः ।अमृतांशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः

Kumudah Kundarah Kundah Parjanyah Pavano Nilah |Amritamsho Mritavapuh Sarvajnah Sarvatomukhah

તે કુમુદ, કુંદર અને કુન્દ; પર્જન્ય—વર્ષાધારક; પવન અને અનિલ છે. તે અમૃતાંશ, અમૃતવપુ; સર્વજ્ઞ અને સર્વતોમુખ—સર્વ દિશામાં પ્રગટ છે.

Its names, one by one

Shloka 88

सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ।न्यग्रोधोदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः

Sulabhah Suvratah Siddhah Shatrujit Chhatrutapanah |Nyagrodho Dumbaro Shvatthash Chanurandhra Nishudanah

તે સુલભ, સુવ્રતધારી અને સિદ્ધ છે. તે શત્રુજિત અને શત્રુબળોને દમન કરનાર છે. તે ન્યગ્રોધ, ઉદુમ્બર અને અશ્વત્થ—પવિત્ર વૃક્ષ-પ્રતીક; અને ચાણૂર તથા આંધ્રસેનાનો નિષૂદન કરનાર છે.

Its names, one by one

Shloka 89

सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः ।अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः

Sahasrarchih Saptajihvah Saptaidhah Saptavahanah |Amurtiranagho'chintyo Bhayakrid Bhayanashanah

તે સહસ્રાર્ચિ, સપ્તજિહ્વ, સપ્તૈધા અને સપ્તવાહન—વૈદિક અગ્નિતત્ત્વ છે. તે અમૂર્ત, અનઘ, અચિંત્ય; તે ધર્મભય ઉત્પન્ન કરે છે અને ભયનો નાશ પણ કરે છે.

Its names, one by one

Shloka 90

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः

Anur Brihat Krishah Sthulo Gunabhrin Nirguno Mahan |Adhritah Svadhritah Svasyah Pragvamsho Vamsha Vardhanah

તે અણુ પણ છે અને બૃહત પણ; સૂક્ષ્મ પણ અને સ્થૂલ પણ; ગુણભૃત હોવા છતાં નિર્ગુણ, અને મહાન છે. તે અધૃત, સ્વધૃત, સ્વાસ્ય—સ્વયંપૂર્ણ; તે જ પ્રાગ્વંશનો સ્ત્રોત અને વંશવર્ધક છે.

Its names, one by one

Shloka 91

भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ।आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः

Bharabhrit Kathito Yogi Yogishah Sarvakamadah |Ashramah Shramanah Kshamah Suparno Vayuvahanah

તે ભાર વહન કરનાર, શ્રુતિ-પરંપરામાં પ્રસિદ્ધ, યોગી અને યોગીઓના ઈશ્વર, સર્વ કામનાઓનો દાતા છે. તે આશ્રય, શ્રમણ-તપસ્વી, ક્ષામ-સ્વરૂપ, સુપર્ણ-ધ્વજ અને વાયુ-વાહન છે.

Its names, one by one

Shloka 92

धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ।अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः

Dhanurdharo Dhanurvedo Dando Damayita Damah |Aparajitah Sarvasaho Niyanta Niyamo Yamah

તે ધનુર્ધર, ધનુર્વેદ-સ્વરૂપ, શાસનદંડ, દમનકર્તા અને દમ (આત્મસંયમ) છે. તે અપરાજિત, સર્વસહ, નિયંતા, નિયમ અને યમ (ધર્મનિગ્રહ) છે.

Its names, one by one

Shloka 93

सत्त्ववान्सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ।अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः

Sattvavan Saattvikah Satyah Satyadharma Parayanah |Abhiprayah Priyarho Rhah Priyakrit Preetivardhanah

તે સત્ત્વવાન, સાત્ત્વિક, સત્યસ્વરૂપ અને સત્યધર્મપરાયણ છે. તે શુભ અભિપ્રાય, પ્રિયાર્હ, અર્હ (પૂજ્ય), પ્રિય-હિતકર્તા અને પ્રીતિવર્ધક છે.

Its names, one by one

Shloka 94

विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ।रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः

Vihayasagatir Jyotih Surucir Hutabhug Vibhuh |Ravir Virochanah Suryah Savita Ravilochanah

તે વિહાયસગતિ, જ્યોતિ, સુરુચિ (દિવ્ય તેજ), હુતભુક્ (હવિભોજી) અને વિભુ છે. તે જ રવિ, વિરોચન, સૂર્ય, સવિતા અને રવિલોચન (જેનાં નેત્ર સૂર્ય) છે.

Its names, one by one

Shloka 95

अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकदोऽग्रजः ।अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतम्

Ananto Hutabhug Bhokta Sukhado Naikado'grajah |Anirvinnah Sadamarshi Lokadhishthanam Adbhutam

તે અનંત, હુતભુક્ (હવિભોજી), ભોક્તા, સુખદાતા, અનેક રીતે કલ્યાણદાતા અને અગ્રજ/અગ્રણી છે. તે અનિર્વિણ્ણ, સદા ક્ષમાશીલ, અને લોકોનુ અદ્ભુત અધિષ્ઠાન તથા નિયામક છે.

Its names, one by one

Shloka 96

सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ।स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः

Sanat Sanatanatamah Kapilah Kapir Avyayah |Svastidah Svastikrit Svasti Svastibhuk Svastidakshinah

તે આદિકાળથી પરમ સનાતન છે; કપિલ, કપિ અને અવ્યય છે. તે સ્વસ્તિનો દાતા, સ્વસ્તિનો કર્તા, સ્વયં સ્વસ્તિ, સ્વસ્તિનો ભોક્તા-રક્ષક અને જેમની દક્ષિણા સ્વસ્તિ જ છે.

Its names, one by one

Shloka 97

अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः ।शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः

Araudrah Kundali Chakri Vikramyurjita Shasanah |Shabdatigah Shabdasahah Shishirah Sharvarikarah

તે અરૌદ્ર (અક્રોધ), કુંડલી, ચક્રધારી, પરાક્રમે મહાન અને બળવાન શાસનવાળો છે. તે શબ્દાતીત, શબ્દસહ; શીતળ અને રાત્રિ કરનાર છે.

Its names, one by one

Shloka 98

अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणां वरः ।विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः

Akrurah Peshalo Daksho Dakshinah Kshaminam Varah |Vidvattamo Vitabhayah Punya Shravana Kirtanah

તે અક્રૂર, પેશલ, દક્ષ, દક્ષિણ (ઉદાર) અને ક્ષમાશીલો પૈકી શ્રેષ્ઠ છે. તે પરમ વિદ્વાન, નિર્ભય છે; અને જેમનું શ્રવણ તથા કીર્તન પુણ્યદાયક છે.

Its names, one by one

Shloka 99

उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः ।वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः

Uttarano Dushkritiha Punyo Duhsvapna Nashanah |Viraha Rakshanah Santo Jivanah Paryavasthitah

તે ઉત્તારણ (સંસારસાગર પાર કરાવનાર), દુષ્કૃતિહા, પુણ્યસ્વરૂપ અને દુઃસ્વપ્નનાશક છે. તે વીરહા, રક્ષક, સંતુ, જીવનસ્વરૂપ અને દૃઢપણે સ્થિત છે.

Its names, one by one

Shloka 100

अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः ।चतुरस्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः

Anantarupo Nantashrir Jitamanyur Bhayapahah |Chaturasro Gabhiratma Vidisho Vyadisho Dishah

તે અનંતરૂપ, અનંતશ્રી, ક્રોધવિજયી અને ભયહારી છે. તે ચતુરસ્ર, ગંભીરાત્મા, વિદિશાઓના અધિપતિ, નિયંતા-વ્યવસ્થાપક અને સ્વયં દિશાઓ છે.

Its names, one by one

Shloka 101

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः ।जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः

Anadir Bhur Bhuvo Lakshmih Suviro Ruchirangadah |Janano Jana Janmadir Bhimo Bhima Parakramah

તે અનાદિ છે; તે જ ભૂઃ અને ભુવઃ છે; તે જ લક્ષ્મી—સમૃદ્ધિનું સ્વરૂપ છે. તે સુવીર છે, તેજસ્વી અંગદોથી અલંકૃત. તે જનક છે અને પ્રજાઓના જન્મનો આદિસ્રોત; તે ભીમ છે, ભીમ પરાક્રમવાળો.

Its names, one by one

Shloka 102

आधारनिलयो धाता पुष्पहासः प्रजागरः ।ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः

Adharanilayo Dhata Pushpahasah Prajagarah |Urdhvagah Satpathacharah Pranadah Pranavah Panah

તે આધારરૂપે નિવાસ કરે છે અને ધાતા—ધારણ કરનાર છે. તે પુષ્પહાસ—મંગલમય સૌમ્ય, સદા જાગૃત છે. તે ઊર્ધ્વગામી કરનાર, સત્પથનો આચારક છે. તે પ્રાણદાતા; તે પ્રણવ ‘ઓં’; તે પવિત્ર ‘પણ’—યજ્ઞીય અર્પણ/પ્રતિજ્ઞા છે.

Its names, one by one

Shloka 103

प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणकृत्प्राणजीवनः ।तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः

Pramanam Prananilayah Pranakrut Pranajeevanah |Tattvam Tattvavid Ekatma Janma Mrutyu Jaratigah

તે પ્રમાણ—યથાર્થ જ્ઞાનનું માનદંડ છે; તે પ્રાણનો નિવાસ છે. તે પ્રાણનો કર્તા અને પ્રાણનું જીવન છે. તે તત્ત્વ છે; તત્ત્વવિદ છે; એક આત્મા છે. તે જન્મ, મૃત્યુ અને જરાથી પર છે.

Its names, one by one

Shloka 104

भूर्भुवः स्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः ।यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः

Bhurbhuvah Svastarus Tarah Savita Prapitamahah |Yajno Yajnapatir Yajva Yajnango Yajnavahanah

તે ભૂઃ અને ભુવઃ છે; તે સ્વર્ગીય વૃક્ષ અને માર્ગદર્શક તારો છે. તે સવિતા—પ્રેરક સૂર્ય; તે પ્રપિતામહ—મહાપિતામહ છે. તે યજ્ઞ છે; યજ્ઞપતિ છે; યજ્વા—યજમાન છે. તે યજ્ઞાંગ અને યજ્ઞવાહન છે.

Its names, one by one

Shloka 105

यज्ञभृद्यज्ञकृद्यज्ञी यज्ञभुग्यज्ञसाधनः ।यज्ञान्तकृद्यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च

Yajnabhrud Yajnakrud Yajni Yajnabhug Yajnasadhanah |Yajnantakrud Yajnaguhyam Annam Annada Eva Cha

તે યજ્ઞભૃત્—યજ્ઞને ધારણ કરનાર, યજ્ઞકૃત્—યજ્ઞને રચનાર, અને યજ્ઞી—યજ્ઞ કરનાર છે. તે યજ્ઞભુક્—યજ્ઞનો ભોક્તા, યજ્ઞસાધન—યજ્ઞસિદ્ધિનું સાધન છે. તે યજ્ઞાંતકૃત્—યજ્ઞસમાપ્તિ કરનાર; તે યજ્ઞગુહ્ય—યજ્ઞનું ગૂઢ રહસ્ય છે. તે અન્ન છે અને અન્નાદ—અન્નભોક્તા પણ છે.

Its names, one by one

Shloka 106

आत्मयोनिः स्वयंजातो वैखानः सामगायनः ।देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः

Atmayonih Svayamjato Vaikhanah Samagayanah |Devakinandanah Srashta Kshitishah Papanashanah

તે આત્મયોનિ, સ્વયંજન્ય છે; વૈખાનસ છે; સામગાન ગાવનાર છે. તે દેવકીનંદન, સ્રષ્ટા, પૃથ્વીનો અધિપતિ અને પાપનાશક છે.

Its names, one by one

Shloka 107

शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः ।रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः

Chanted after itसर्वप्रहरणायुध ओं नम इति

Shankhabhrin Nandaki Chakri Sharnga Dhanva Gadadharah |Rathanga Panir Akshobhyah Sarva Praharanayudhah

તે શંખધારી, નંદકી ખડ્ગધારી, ચક્રધારી છે; શારઙ્ગ ધનુષ ધારણ કરનાર અને ગદાધારી છે. રથાંગ (ચક્ર) હસ્તે તે અક્ષોભ્ય છે; સર્વ પ્રહરણાયુધોથી સજ્જ છે.

Its names, one by one

Phala Shruti

फलश्रुतिः22 verses

Mahabharata 13.135.121 to 13.135.142 in the BORI Critical Edition.

ફલશ્રુતિ સહસ્ર નામોનું સમાપન કરે છે, અને જણાવે છે કે તેમનું શ્રવણ અને પાઠ કરનારાઓને શું પ્રાપ્ત થાય છે. ભીષ્મ પહેલાં જાહેર કરે છે કે કેશવનાં નામો સંપૂર્ણપણે કહેવાઈ ગયાં છે, પછી શ્લોકો જે ફળોનું વચન આપે છે તે ગણાવે છે: જીવનની દરેક ભૂમિકા માટે સફળતા, ધર્મ, ધન, કામના અને સંતાન એ ચાર લક્ષ્યો, ભય, રોગ, બંધન અને આપત્તિમાંથી મુક્તિ, અને અંતે શુદ્ધિ અને શાશ્વત બ્રહ્મ. વચ્ચેના શ્લોકો ફળોથી દર્શન તરફ વળે છે, અને કહે છે કે સ્વર્ગ, પૃથ્વી, ઇન્દ્રિયો, મન અને જ્ઞાનની દરેક શાખા વાસુદેવમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તેમનામાં જ સ્થિત છે. વિભાગનું સમાપન વ્યાસને સ્તોત્રના પ્રવક્તા તરીકે ઓળખાવીને અને પુષ્કરાક્ષની ઉપાસના કરનારાઓ કદી પરાજય પામતા નથી એવી ખાતરી આપીને થાય છે. પ્રારંભિક મંગલાચરણ, ન્યાસ અને ધ્યાન, અને પાઠના સમાપન શ્લોકોથી વિપરીત, આ વિભાગ સ્વયં મહાભારતનો ભાગ છે.

Phala Shruti 1

इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः ।नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम्

Itidam Kirtaniyasya Keshavasya Mahatmanah |Namnam Sahasram Divyanam Asheshena Prakirtitam

આ રીતે કીર્તનીય મહાત્મા કેશવના દિવ્ય નામોના સહસ્ર નામ સંપૂર્ણરૂપે પ્રકીર્તિત કરવામાં આવ્યા છે.

Word by word meaning

Phala Shruti 2

य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ।नाशुभं प्राप्नुयात्किंचित्सोऽमुत्रेह च मानवः

Ya Idam Shrunuyan Nityam Yash Chapi Parikirtayet |Nashubham Prapnuyat Kinchit So'mutreha Cha Manavah

જે મનુષ્ય આને નિત્ય સાંભળે છે અને જે તેનો પાઠ/કીર્તન પણ કરે છે, તે ઇહલોકમાં કે પરલોકમાં કોઈ અશુભ ફળ પામતો નથી.

Word by word meaning

Phala Shruti 3

वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ।वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात्

Vedantago Brahmanah Syat Kshatriyo Vijayi Bhavet |Vaishyo Dhanasamriddhah Syat Shudrah Sukhamavapnuyat

બ્રાહ્મણ વેદાંતમાં નિષ્ણાત બને; ક્ષત્રિય વિજયી બને; વૈશ્ય ધનસમૃદ્ધ બને; અને શૂદ્ર સુખ-ક્ષેમ પ્રાપ્ત કરે.

Word by word meaning

Phala Shruti 4

धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ।कामानवाप्नुयात्कामी प्रजार्थी चाप्नुयात्प्रजाः

Dharmarthi Prapnuyad Dharmam Artharthi Chartham Apnuyat |Kaman Avapnuyat Kami Prajarthi Chapnuyat Prajah

ધર્મ ઇચ્છનાર ધર્મને પ્રાપ્ત કરે છે; અર્થ ઇચ્છનાર અર્થને પ્રાપ્ત કરે છે. કામ ઇચ્છનાર ઇચ્છિત ભોગોને પામે છે અને પ્રજા/સંતાન ઇચ્છનાર સંતાનને પ્રાપ્ત કરે છે.

Word by word meaning

Phala Shruti 5

भक्तिमान्यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः ।सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्प्रकीर्तयेत्

Bhaktiman Yah Sadotthaya Shuchis Tadgata Manasah |Sahasram Vasudevasya Namnam Etat Prakirtayet

જે ભક્તિયુક્ત થઈ નિત્ય ઉઠે, શુચિ રહે અને જેના મનમાં તે જ વસે—તે વાસુદેવના આ સહસ્ર નામોનું પઠન-કીર્તન કરવું જોઈએ.

Word by word meaning

Phala Shruti 6

यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च ।अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयश्चाप्नोत्यनुत्तमम्

Yashah Prapnoti Vipulam Jnyati Pradhanyam Eva Cha |Achalam Shriyam Apnoti Shreyash Chapnotyanuttamam

તે વિશાળ યશ પ્રાપ્ત કરે છે અને પોતાના સ્વજનોમાં પ્રાધાન્ય પણ પામે છે. તે અચલ શ્રી-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે અને અનુત્તમ શ્રેય પણ મેળવે છે.

Word by word meaning

Phala Shruti 7

न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति ।भवत्यरोगो द्युतिमान्बलरूपगुणान्वितः

Na Bhayam Kvachid Apnoti Viryam Tejash Cha Vindati |Bhavaty Arogo Dyutiman Bala Rupa Gunanvitah

તે ક્યાંય ભયને પામતો નથી; તે વીર્ય અને તેજ પ્રાપ્ત કરે છે. તે નિરોગી, તેજસ્વી અને બળ, રૂપ તથા ગુણોથી યુક્ત બને છે.

Word by word meaning

Phala Shruti 8

रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ।भयान्मुच्येत भीतश्च मुच्येतापन्न आपदः

Rogarto Muchyate Rogad Baddho Muchyeta Bandhanat |Bhayan Muchyeta Bhitashcha Muchyetapanna Apadah

રોગથી પીડિત વ્યક્તિ રોગમાંથી મુક્ત થાય છે; બંધાયેલો બંધનમાંથી છૂટે છે. ભયભીત ભયમાંથી મુક્ત થાય છે અને આપત્તિમાં પડેલો આપત્તિમાંથી મુક્ત થાય છે.

Word by word meaning

Phala Shruti 9

दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः

Durgany Atitaratyashu Purushah Purushottamam |Stuvan Nama Sahasrena Nityam Bhakti Samanvitah

જે મનુષ્ય નિત્ય ભક્તિ-સમન્વિત થઈ પુરુષોત્તમની સહસ્રનામથી સ્તુતિ કરે છે, તે શીઘ્ર જ દુર્ગમ પરિસ્થિતિઓને પાર કરે છે।

Word by word meaning

Phala Shruti 10

वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः ।सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम्

Vasudevashrayo Martyo Vasudevaparayanah |Sarvapapavishuddhatma Yati Brahma Sanatanam

જે મર્ત્ય વાસુદેવનો આશ્રય લઈ વાસુદેવને જ પરમ ગતિ માને છે, તે સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થઈ સનાતન બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે।

Word by word meaning

Phala Shruti 11

न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् ।जन्ममृत्युजराव्याधिभयं वाप्युपजायते

Na Vasudeva Bhaktanam Ashubham Vidyate Kvachit |Janma Mrityu Jara Vyadhi Bhayam Vapyupajayate

વાસુદેવના ભક્તોને ક્યાંય અશુભ નથી; જન્મ, મૃત્યુ, જરા અને વ્યાધિનો ભય પણ તેમને ઉપજતો નથી।

Word by word meaning

Phala Shruti 12

इमं स्तवमधीयानः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।युज्येतात्मसुखक्षान्तिश्रीधृतिस्मृतिकीर्तिभिः

Imam Stavam Adhiyanah Shraddha Bhakti Samanvitah |Yujyetatma Sukha Kshanti Shri Dhriti Smriti Kirtibhih

શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી યુક્ત થઈ આ સ્તવનું અધ્યયન કરનાર, આત્મસુખ, ક્ષમા, શ્રી, ધૃતિ, સ્મૃતિ અને કીર્તિથી યુક્ત બને છે।

Word by word meaning

Phala Shruti 13

न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः ।भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे

Na Krodho Na Cha Matsaryam Na Lobho Nashubha Matih |Bhavanti Kritapunyanam Bhaktanam Purushottame

પુણ્ય સંચિત કરેલા પુરુષોત્તમના ભક્તોમાં ન ક્રોધ રહે છે, ન મત્સર; ન લોભ રહે છે, ન અશુભ બુદ્ધિ।

Word by word meaning

Phala Shruti 14

द्यौः सचन्द्रार्कनक्षत्रा खं दिशो भूर्महोदधिः ।वासुदेवस्य वीर्येण विधृतानि महात्मनः

Dyauh Sachandrarka Nakshatra Kham Disho Bhur Mahodadhih |Vasudevasya Viryena Vidhritani Mahatmanah

ચંદ્ર-સૂર્ય-નક્ષત્રો સહિત દ્યૌલોક, આકાશ, દિશાઓ, પૃથ્વી અને મહાસાગર—આ બધું મહાત્મા વાસુદેવના પરાક્રમથી ધારિત છે।

Word by word meaning

Phala Shruti 15

ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।जगद्वशे वर्ततेदं कृष्णस्य सचराचरम्

Sasurasura Gandharvam Sayakshoraga Rakshasam |Jagadvashe Vartatedam Krishnasya Sacharacharam

દેવો, અસુરો, ગંધર્વો, યક્ષો, નાગો અને રાક્ષસો સહિત—ચરાચર સમસ્ત જગત શ્રીકૃષ્ણના વશમાં વર્તે છે।

Word by word meaning

Phala Shruti 16

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः ।वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च

Indriyani Mano Buddhih Sattvam Tejo Balam Dhritih |Vasudevatmakanyahuh Kshetram Kshetrajna Eva Cha

ઇન્દ્રિયો, મન, બુદ્ધિ, સત્ત્વ, તેજ, બળ અને ધૃતિ—આ બધું વાસુદેવ-સ્વરૂપ કહેવાય છે; તેમજ ક્ષેત્ર અને ક્ષેત્રજ્ઞ પણ।

Word by word meaning

Phala Shruti 17

सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्प्यते ।आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः

Sarvagamanam Acharah Prathamam Parikalpyate |Acharaprabhavo Dharmo Dharmasya Prabhur Achyutah

સર્વ આગમોમાં પ્રથમ આચારની સ્થાપના થાય છે. આચારથી ધર્મ ઉત્પન્ન થાય છે, અને ધર્મના પ્રભુ અચ્યુત છે।

Word by word meaning

Phala Shruti 18

ऋषयः पितरो देवा महाभूतानि धातवः ।जङ्गमाजङ्गमं चेदं जगन्नारायणोद्भवम्

Rishayah Pitaro Deva Mahabhutani Dhatavah |Jangamajangamam Chedam Jagan Narayanodbhavam

ઋષિઓ, પિતરો, દેવો, મહાભૂતો અને ધાતુઓ—અને આ સમગ્ર જંગમ-અજંગમ જગત—નારાયણમાંથી જ ઉદ્ભવ્યું છે।

Word by word meaning

Phala Shruti 19

योगो ज्ञानं तथा सांख्यं विद्याः शिल्पानि कर्म च ।वेदाः शास्त्राणि विज्ञानमेतत्सर्वं जनार्दनात्

Yogo Jnanam Tatha Sankhyam Vidyah Shilpani Karma Cha |Vedah Shastrani Vijnanam Etat Sarvam Janardanat

યોગ, જ્ઞાન તથા સાંખ્ય; વિવિધ વિદ્યાઓ, શિલ્પકળાઓ અને કર્મ; વેદો, શાસ્ત્રો અને વિજ્ઞાન—આ સર્વ જનાર્દનથી જ પ્રાપ્ય છે.

Word by word meaning

Phala Shruti 20

एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकशः ।त्रींल्लोकान्व्याप्य भूतात्मा भुङ्क्ते विश्वभुगव्ययः

Eko Vishnur Mahad Bhutam Prithag Bhutany Anekashah |Treen Lokan Vyapya Bhutatma Bhunkte Vishwabhug Avyayah

વિષ્ણુ એક છે; છતાં તે જ મહત્તત્ત્વ પણ છે અને અનેક રીતે ભિન્ન-ભિન્ન ભૂતો રૂપે પણ પ્રગટે છે. ત્રિલોકને વ્યાપીને, અવ્યય ભૂતાત્મા—વિશ્વભોક્તા—સર્વનો ભોગ કરે છે.

Word by word meaning

Phala Shruti 21

इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् ।पठेद्य इच्छेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च

Imam Stavam Bhagavato Vishnor Vyasena Kirtitam |Pathed Ya Icchet Purushah Shreyah Praptum Sukhani Cha

વ્યાસે કીર્તિત ભગવાન વિષ્ણુના આ સ્તવનો જે પુરુષ પાઠ કરે, તે જો શ્રેય અને સુખ-કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છે, તો તેનો પાઠ કરવો જોઈએ.

Word by word meaning

Phala Shruti 22

विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ।भजन्ति ये पुष्कराक्षं न ते यान्ति पराभवम्

Chanted after itन ते यान्ति पराभवम् ओं नम इति

Vishweshvaram Ajam Devam Jagatah Prabhavapyayam |Bhajanti Ye Pushkaraksham Na Te Yanti Parabhavam

જે વિશ્વેશ્વર, અજ દેવ, જગતના પ્રભવ અને અપ્યયનું કારણ એવા પુષ્કરાક્ષનું ભજન કરે છે—તેઓ પરાભવને પામતા નથી.

Word by word meaning

Closing Verses

उत्तरपीठिका10 verses

Southern recitation tradition

Three of these verses come from the Bhagavad Gita.

સમાપન શ્લોકો સહસ્ર નામોના પાઠને હળવેથી વિરામ તરફ લઈ જાય છે. અર્જુન કૃષ્ણને તેમના પ્રેમાળ ભક્તોની રક્ષા કરવા વિનંતી કરે છે, અને કૃષ્ણ ઉત્તર આપે છે કે જે કોઈ સહસ્ર નામોથી તેમની સ્તુતિ કરવા ઇચ્છે છે, તેની સ્તુતિ તેઓ એક જ શ્લોક દ્વારા પણ સાંભળે છે. પછી અનેક પરંપરાઓના સ્વરો તેમાં જોડાય છે: વ્યાસ વાસુદેવને સર્વ પ્રાણીઓના નિવાસ તરીકે વંદન કરે છે, શિવ પાર્વતીને કહે છે કે રામનું નામ સહસ્ર નામોની બરાબર છે, બ્રહ્મા સહસ્ર રૂપોવાળા પ્રભુને નમન કરે છે, અને ભગવદ્ ગીતાના જાણીતા શ્લોકો રક્ષણનું અને દરેક યુગમાં પ્રભુના પુનરાગમનનું વચન આપે છે. વિભાગનું સમાપન આ ખાતરી સાથે થાય છે કે પીડિત અને ભયભીત લોકો કેવળ નારાયણ નામનું કીર્તન કરવાથી દુઃખમુક્ત થઈ જાય છે. આ ઉત્તરપીઠિકા દક્ષિણની પાઠ પરંપરાની છે અને મહાભારતના વિષ્ણુ સહસ્રનામ પાઠનો ભાગ નથી, જોકે તેના કેટલાક શ્લોકો ભગવદ્ ગીતામાંથી લેવામાં આવ્યા છે.

Closing Verse 1

अर्जुन उवाच ।पद्मपत्रविशालाक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम ।भक्तानामनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन

Arjuna Uvacha |Padmapatra Vishalaksha Padmanabha Surottama |Bhaktanam Anuraktanam Trata Bhava Janardana

અર્જુને કહ્યું: હે કમળની પાંખડીઓ જેવાં વિશાળ નેત્રોવાળા, હે પદ્મનાભ, જેમની નાભિમાં કમળ છે એવા પ્રભુ, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, હે જનાર્દન, આપના પ્રત્યે પ્રેમપૂર્વક અનુરક્ત ભક્તોના રક્ષક બનો.

Word by word meaning

Closing Verse 2

श्रीभगवानुवाच ।यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव ।सोऽहमेकेन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः

Chanted after itस्तुत एव न संशय ओं नम इति

Shri Bhagavan Uvacha |Yo Mam Nama Sahasrena Stotum Icchati Pandava |So'ham Ekena Shlokena Stuta Eva Na Samshayah

શ્રી ભગવાને કહ્યું: હે પાંડુપુત્ર, જે કોઈ સહસ્ર નામોથી મારી સ્તુતિ કરવા ઇચ્છે છે, તેના દ્વારા એક જ શ્લોકથી પણ મારી સ્તુતિ થઈ જાય છે; એમાં કોઈ સંશય નથી.

Word by word meaning

Closing Verse 3

व्यास उवाच ।वासनाद्वासुदेवस्य वासितं ते जगत्त्रयम् ।सर्वभूतनिवासोऽसि वासुदेव नमोऽस्तु ते

Chanted after itवासुदेव नमोऽस्तु त ओं नम इति

Vyasa Uvacha |Vasanad Vasudevasya Vasitam Te Jagattrayam |Sarvabhuta Nivaso'si Vasudeva Namostu Te

વ્યાસે કહ્યું: વાસુદેવના અંતર્વાસથી ત્રણેય લોક આપનાથી વ્યાપ્ત છે. આપ સર્વ પ્રાણીઓનું નિવાસસ્થાન છો. હે વાસુદેવ, આપને નમસ્કાર હો.

Word by word meaning

Closing Verse 4

पार्वत्युवाच ।केनोपायेन लघुना विष्णोर्नामसहस्रकम् ।पठ्यते पण्डितैर्नित्यं श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो

Parvatyuvacha |Kenopayena Laghuna Vishnor Nama Sahasrakam |Pathyate Panditair Nityam Shrotum Ichchamyaham Prabho

પાર્વતીએ કહ્યું: વિદ્વાનો કયા સરળ ઉપાયથી દરરોજ વિષ્ણુનાં સહસ્ર નામોનો પાઠ કરે છે? હે પ્રભુ, હું તે સાંભળવા ઇચ્છું છું.

Word by word meaning

Closing Verse 5

ईश्वर उवाच ।श्रीराम राम रामेति रमे रामे मनोरमे ।सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने

Chanted after itश्रीरामनाम वरानन ओं नम इति

Ishvara Uvacha |Shri Rama Rama Rameti Rame Rame Manorame |Sahasranama Tattulyam Ramanama Varanane

ભગવાન શિવે કહ્યું: ‘શ્રી રામ, રામ, રામ’ એમ જપતાં, હું મનને આનંદ આપનારા રામમાં આનંદ પામું છું. હે સુંદર મુખવાળી, રામનું નામ સહસ્ર નામોની બરાબર છે.

Word by word meaning

Closing Verse 6

ब्रह्मोवाच ।नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादाक्षिशिरोरुबाहवे ।सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्रकोटीयुगधारिणे नमः

Chanted after itसहस्रकोटियुगधारिण ओं नम इति

Brahmovacha |Namostvanantaya Sahasramurtaye Sahasrapadakshi Shirorubahave |Sahasranamne Purushaya Shashvate Sahasrakoti Yugadharine Namah

બ્રહ્માએ કહ્યું: જેમનાં સહસ્ર રૂપો છે, જેમનાં સહસ્ર ચરણ, નેત્રો, મસ્તકો, જંઘાઓ અને ભુજાઓ છે, તે અનંતને નમસ્કાર હો. જેમનાં સહસ્ર નામો છે અને જેઓ સહસ્ર કરોડ યુગોને ધારણ કરે છે, તે શાશ્વત પુરુષને નમસ્કાર.

Word by word meaning

Closing Verse 7

संजय उवाच ।यत्र योगीश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम

Sanjaya Uvacha |Yatra Yogeshwarah Krishno Yatra Partho Dhanurdharah |Tatra Shrir Vijayo Bhutir Dhruva Nitir Matir Mama

From Bhagavad Gita 18.78.

સંજયે કહ્યું: જ્યાં યોગેશ્વર કૃષ્ણ છે અને જ્યાં ધનુર્ધારી પાર્થ છે, ત્યાં સૌભાગ્ય, વિજય, સમૃદ્ધિ અને અટલ ધર્મપરાયણતા છે. એવી મારી દૃઢ માન્યતા છે.

Word by word meaning

Closing Verse 8

श्रीभगवानुवाच ।अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्

Shri Bhagavan Uvacha |Ananyash Chintayanto Mam Ye Janah Paryupasate |Tesham Nityabhiyuktanam Yogakshemam Vahamyaham

From Bhagavad Gita 9.22.

શ્રી ભગવાને કહ્યું: જે લોકો બીજો કોઈ વિચાર કર્યા વિના મારું જ ચિંતન કરતાં મારી ઉપાસના કરે છે, તેઓ સદા મારી સાથે જોડાયેલા રહે છે. તેમને જે નથી તે હું લાવી આપું છું અને જે છે તેનું રક્ષણ કરું છું.

Word by word meaning

Closing Verse 9

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे

Paritranaya Sadhunam Vinashaya Cha Dushkritam |Dharma Samsthapanarthaya Sambhavami Yuge Yuge

From Bhagavad Gita 4.8.

સજ્જનોનું રક્ષણ કરવા, દુષ્કર્મ કરનારાઓનો નાશ કરવા અને ધર્મની દૃઢ સ્થાપના કરવા, હું યુગે યુગે પ્રગટ થાઉં છું.

Word by word meaning

Closing Verse 10

आर्ता विषण्णाः शिथिलाश्च भीताः घोरेषु च व्याधिषु वर्तमानाः ।संकीर्त्य नारायणशब्दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनो भवन्ति

Chanted after itओं तत्सत्

Arta Vishannah Shithilashcha Bhitah Ghoreshu Cha Vyadhishu Vartamanah |Sankirtya Narayana Shabda Matram Vimukta Duhkhah Sukhino Bhavanti

જેઓ પીડિત, નિરાશ, નિર્બળ અને ભયભીત છે, અને જેઓ ભયંકર રોગોમાં ફસાયેલા છે, તેઓ કેવળ ‘નારાયણ’ શબ્દનું મોટેથી કીર્તન કરવાથી દુઃખમુક્ત અને સુખી થઈ જાય છે.

Word by word meaning

Frequently Asked Questions

No. These seven invocations come from the southern recitation tradition, not from the Mahabharata. Reciters add them before the Mahabharata's own frame story, where Yudhishthira questions Bhishma.

The first verse asks the reciter to meditate on Vishnu, white-robed, moon-colored, four-armed and gracious of face, so that all obstacles may be removed. Devotees use it to clear the way before a sacred undertaking.

The verse names Vishvaksena as the one whose attendants, more than a hundred and led by the elephant-faced one, constantly destroy obstacles. The reciter takes refuge in him before going further.

Vyasa is traced through his lineage: great-grandson of Vasishtha, grandson of Shakti, son of Parashara and father of Shuka. The fourth verse goes further and salutes Vyasa as the form of Vishnu and Vishnu as the form of Vyasa, honoring him as a treasure-house of sacred knowledge.

He asks who is the single divinity in the world, what is the single highest refuge, by praising and by worshipping whom people attain well-being, which dharma is the highest of all, and by reciting what a being is released from the bondage of birth and saṃsāra. These questions are traditionally counted as six. Bhishma's reply to them is what leads into the thousand names.

In verse 2.8 Bhishma says that, in his view, the highest dharma among all dharmas is for a person always to worship Pundarikaksha, the lotus-eyed Vishnu, with devotion through hymns of praise. Earlier verses describe this worship as meditating on him, praising him, bowing to him and offering worship to him alone.

Yes. Unlike the opening invocations, the nyasa and dhyana, and the closing verses of the recitation, these thirteen verses belong to the Mahabharata itself. Here they follow the BORI critical edition. They are narrated by Vaishampayana and record the conversation between Yudhishthira and Bhishma.

The verses say that one who continually praises Vishnu may transcend all suffering, and that the thousand names remove fear of wrongdoing and its consequences. Bhishma says he will declare the names for Yudhishthira's welfare and flourishing. Devotees take these statements as the reason for regular recitation.

No. These verses come from the southern recitation tradition and are added around the Mahabharata text when the hymn is chanted. They prepare the reciter for the thousand names but are not found in the epic's account of Bhishma's teaching.

The nyasa names Vedavyasa, the great sage, as the seer and anushtubh as the meter. The deity is the son of Devaki, called in 3.4 Sri Mahavishnu, the Supreme Self, Sri Narayana.

Ask anything about the Vishnu Sahasranama

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Vishnu Sahasranama in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play

Vedapath Gold

Reading stays free, with or without Gold. It is for when you would rather listen: Sanskrit recitation and a spoken translation in 10 languages across the library, on this site and in the app, plus weekly Mudras for your questions and every comic and video episode open.

See what Gold opens