Sukta 5
Sukta 9.5
Soma Pavamāna
આ સોમ પવમાન સૂક્ત સ્વયં શુદ્ધ થનાર સોમની સ્તુતિ કરે છે. તે તેજ અને શક્તિરૂપે પ્રજ્વલિત થઈ, શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયામાં વહેતો પ્રાણશક્તિઓને જાગૃત કરે છે. રાત્રિ અને ઉષા જેવી તેની પ્રકટતા વારંવાર બદલાતી રહે છે, અને સોમને આનંદદાયક, મહાબલવાન શક્તિ તરીકે રજૂ કરે છે. અંતે, સ્વાહા-ઘોષથી પ્રબળ બનેલી સોમાહુતિ માટે દેવતાઓના સમૂહને આમંત્રિત કરીને સૂક્ત પૂર્ણ થાય છે.
Mantras
Mantra 1
समिद्धो विश्वतस्पतिः पवमानो वि राजति । प्रीणन्वृषा कनिक्रदत् ॥
સમિદ્ધ થઈ પૂર્ણ તેજમાં, વિશ્વતસ્પતિ—સર્વમુખી સમસ્તતાનો અધિપતિ—પવમાન સોમ રૂપે પ્રકાશે છે; આનંદથી પ્રીણન કરતો, આંતરિક રસ વધારતો, વૃષભ-શક્તિ ગર્જના કરે છે, ઊર્જાઓને જાગૃત કરે છે.
Mantra 2
तनूनपात्पवमानः शृङ्गे शिशानो अर्षति । अन्तरिक्षेण रारजत् ॥
તનૂનપાત્—પવમાન સોમ—શૃંગને તીક્ષ્ણ કરતો આગળ ધસી આવે છે; તે અંતરિક્ષમાં ગતિ કરે છે અને તેને પોતાના તેજથી ઝગમગતું કરે છે.
Mantra 3
ईळेन्यः पवमानो रयिर्वि राजति द्युमान् । मधोर्धाराभिरोजसा ॥
ઈળેન્ય—આકાંક્ષનીય—પવમાન સોમ દ્યુમાન્ તેજસ્વી ચિત્તથી યુક્ત થઈ, રયિ—સમૃદ્ધિરૂપ—રૂપે વિશેષ પ્રકાશે છે; મધુની ધારાઓ દ્વારા તે બળથી પ્રગટે છે.
Mantra 4
बर्हिः प्राचीनमोजसा पवमानः स्तृणन्हरिः । देवेषु देव ईयते ॥
પવમાન સોમ પોતાના બળથી પ્રાચીન બર્હિ—યજ્ઞાસન—વિસ્તારે છે; હરિ—સુવર્ણ-હરિત—ઊર્જાનો અશ્વ પાથરાય છે; અને દેવ દેવોમાં—અંતરના ઉચ્ચ દેવશક્તિઓ તરફ—ગતિ કરે છે.
Mantra 5
उदातैर्जिहते बृहद्द्वारो देवीर्हिरण्ययीः । पवमानेन सुष्टुताः ॥
ઉદાત્ત ગાનોથી વિશાળ દ્વારો—સુવર્ણમય તેજવાળી દેવીઓ—વિસ્તરીને ખુલ્લા થાય છે; સ્વયં-શુદ્ધ થનારા સોમ પવમાન સાથે સુસ્થીતિથી સ્તુત થયેલાં, તેઓ આરોહણ માટેનો માર્ગ પ્રગટ કરે છે.
Mantra 6
सुशिल्पे बृहती मही पवमानो वृषण्यति । नक्तोषासा न दर्शते ॥
સુશિલ્પિત બૃહતીમાં અને મહાન પૃથ્વીમાં સોમ પવમાન પોતાના વૃષણ્ય બળથી પ્રબળ બને છે; તે રાત્રિ-ઉષા સમાન દર્શાય છે—અંધકાર અને પ્રકાશના પર્યાયી લયોમાં પોતાને પ્રગટ કરતો.
Mantra 7
उभा देवा नृचक्षसा होतारा दैव्या हुवे । पवमान इन्द्रो वृषा ॥
માનવદૃષ્ટિવાળા, માનવયાત્રા માટે કાર્ય કરનારા બે દૈવી હોતાઓને હું આવાહન કરું છું; સોમ પવમાનમાં ઇન્દ્ર વૃષા સ્થિત છે—વિજયી બળની આંતરિક શક્તિ.
Mantra 8
भारती पवमानस्य सरस्वतीळा मही । इमं नो यज्ञमा गमन्तिस्रो देवीः सुपेशसः ॥
પવમાન સોમની ભારતી, સરસ્વતી અને મહાન ઇળા—સુરૂપ ત્રણ દેવીઓ—અમારા યજ્ઞમાં આવો; પ્રેરિત વાણી અને સુવ્યવસ્થિત રચનાની આ શક્તિઓ અમામાં અવતરિત થાઓ.
Mantra 9
त्वष्टारमग्रजां गोपां पुरोयावानमा हुवे । इन्दुरिन्द्रो वृषा हरिः पवमानः प्रजापतिः ॥
હું ત્વષ્ટૃને—અગ્રજ, ગોપા, ગોવાળ અને પુરોયાવાન (આગે ચાલનાર નેતા)—આહ્વાન કરું છું; કારણ કે તેજસ્વી ઇન્દુ, પવમાન, ઇન્દ્ર છે—વૃષભ, હરિ (તામ્ર-વર્ણ બળ)—અને પ્રજાપતિ, સૃષ્ટિના અધિપતિ, અમામાં.
Mantra 10
वनस्पतिं पवमान मध्वा समङ्ग्धि धारया । सहस्रवल्शं हरितं भ्राजमानं हिरण्ययम् ॥
હે પવમાન સોમ, મધુરતાની ધારાથી વનસ્પતિના અધિપતિને અભિષેક કર; સહસ્ર શાખાવાળો, હરિત-તામ્રવર્ણ, તેજસ્વી, હિરણ્યમય પ્રકાશથી ઝળહળતો તેને.
Mantra 11
विश्वे देवाः स्वाहाकृतिं पवमानस्या गत । वायुर्बृहस्पतिः सूर्योऽग्निरिन्द्रः सजोषसः ॥
પવમાન સોમની ‘સ્વાહા’થી રચાયેલી આહુતિ તરફ સર્વ દેવો આવો. વાયુ, બૃહસ્પતિ, સૂર્ય, અગ્નિ અને ઇન્દ્ર—એકસાથે, એકમન થઈ, સહકારમાં અહીં પ્રગટ થાઓ.
Frequently Asked Questions
Soma Pavamāna is Soma in the act of self-purification—pressed, flowing, and clarified through the filter—praised as a radiant power that energizes gods and humans.
It sanctifies and celebrates the Soma flow during purification and offering, portraying Soma as increasing inner delight and strength, and inviting the gods to come to the oblation.
Night-and-Dawn symbolize rhythmic alternation—hidden and revealed. The hymn uses this image to show how Soma’s purified power becomes perceptible in ordered cycles of obscurity and light.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.