Rig Veda 9.5.5: Mandala 9, Sukta 5, Mantra 5

Sukta 9.5

Devata: Soma Pavamāna (with personified ‘Doors’ as assisting powers)

Samhita Patha (Devanagari)

उदातैर्जिहते बृहद्द्वारो देवीर्हिरण्ययीः । पवमानेन सुष्टुताः ॥

Transliteration

udā́taiḥ jihate bृहád-dvā́ro devī́r hiraṇyáyīḥ | pávamānena súṣṭutāḥ ||

Translation

ઉદાત્ત ગાનોથી વિશાળ દ્વારો—સુવર્ણમય તેજવાળી દેવીઓ—વિસ્તરીને ખુલ્લા થાય છે; સ્વયં-શુદ્ધ થનારા સોમ પવમાન સાથે સુસ્થીતિથી સ્તુત થયેલાં, તેઓ આરોહણ માટેનો માર્ગ પ્રગટ કરે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उदातैः: with lofty/high (ones); with exalted (praises/tones)
• उदातैः: करण
• Type: Adjective
• Root: उदात (प्रातिपदिक; √दा/दद् ‘देने’ से ‘उदात्त/उदात’ ‘उन्नत/उच्च’ अर्थ में) अथवा ‘उदात’ विशेषण-प्रातिपदिक

• जिहते: (the two) open/part; withdraw (from each other)
• जिहते: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हा (जहाति) / Vedic: जिहते (आत्मनेपद) ‘त्यज्/अपसर्प’

• बृहद्: great, vast
• बृहद्: विशेषण (द्वारौः)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक) ‘महान्’

• द्वारौ: the two doors (gateways)
• द्वारौ: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक) ‘द्वार’

• देवीः: goddesses; divine (feminine powers)
• देवीः: कर्तृ (द्वारौः के रूप में/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक) ‘देवी’

• हि: indeed, for
• हि: सम्बन्धसूचक/हेतु
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• हिरण्ययीः: golden, made of gold
• हिरण्ययीः: विशेषण (देवीः)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्यय (प्रातिपदिक) ‘स्वर्णमय’

• पवमानेन: by/with the purifying (Soma)
• पवमानेन: करण
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: पवमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू ‘पवने/शोधने’ → पवमान ‘purifying, flowing (Soma)’)

• सुष्टुताः: well-praised, duly hymned
• सुष्टुताः: विशेषण/कर्तृसम्बन्ध (देवीः/द्वारौः)
• Type: Adjective (past participle)
• Root: सु- + √स्तु (स्तौति) → सुष्टुत (कृदन्त; ‘well-praised’)