
Sukta 9.99
Soma Pavamāna
આ પવમાન સોમ સ્તુતિ શુદ્ધિકરણની ક્રિયામાં જ રહેલા સોમનું ગાન કરે છે—પીસીને દબાવેલો, વહેતો, ઊનની ગાળણીમાંથી ગાળેલો, અને ઇન્દ્ર માટે ઉલ્લાસ જગાવતું પેય બની તૈયાર કરાયેલો. કવિઓ આ યજ્ઞવિધિને એક બ્રહ્માંડિય પ્રક્રિયા તરીકે ચિતરે છે: તેજસ્વી પાન તેજથી આવૃત થાય છે, દૂતની જેમ દિશિત થાય છે, અને વિજય, પ્રેરણા તથા ઋતાનુસાર સુવ્યવસ્થિત બળને સશક્ત કરવા માટે પાત્રોમાં સ્થિત થાય છે.
Mantra 1
आ हर्यताय धृष्णवे धनुस्तन्वन्ति पौंस्यम् । शुक्रां वयन्त्यसुराय निर्णिजं विपामग्रे महीयुवः ॥
પ્રિય અને ધૃષ્ણુ (સાહસી) માટે તેઓ પૌંસ્ય (પુરુષબળ)નું ધનુષ તાણે છે. અસુર (અધિપતિશક્તિ) માટે તેઓ શુક્ર (તેજસ્વી) નિર્ણિજ (ચમકતું વસ્ત્ર) વણે છે—વિપાં (પ્રેરિત વાણી)ના અગ્રે—તે મહીયુવ (મહિમા વધારનારા) જન.
Mantra 2
अध क्षपा परिष्कृतो वाजाँ अभि प्र गाहते । यदी विवस्वतो धियो हरिं हिन्वन्ति यातवे ॥
પછી, રાત્રિઓમાં પરિષ્કૃત (શુદ્ધ) થયેલો તે વાજોં—બળની સમૃદ્ધિઓ—તરફ આગળ ધસી જાય છે; જ્યારે વિવસ્વતની ધિયો (પ્રેરિત વિચારો) હરિ (તામ્રવર્ણ)ને યાત્રા માટે હંકાર આપે છે.
Mantra 3
तमस्य मर्जयामसि मदो य इन्द्रपातमः । यं गाव आसभिर्दधुः पुरा नूनं च सूरयः ॥
તેને અમે માર્જયામસિ—શુદ્ધ કરીએ છીએ—આ મદ (રસોત્કટ આનંદ) જે ઇન્દ્રપાતમઃ, ઇન્દ્ર માટે સર્વોત્તમ પેય છે; જેને ગાવો (કિરણો/ગાયો) પોતાના આસભિઃ—મુખોમાં—પૂર્વે પણ અને અત્યારે પણ, હે સૂરયઃ (પ્રકાશમાન ઋષિઓ), ધારણ કરે છે.
Mantra 4
तं गाथया पुराण्या पुनानमभ्यनूषत । उतो कृपन्त धीतयो देवानां नाम बिभ्रतीः ॥
તેને—શુદ્ધ થતો—પ્રાચીન ગાથાથી તેઓ અભ્યનૂષત, ગાન કરે છે; અને ધીતયઃ (પ્રેરણાઓ) પણ આકાર પામે છે, દેવોના નામ ધારણ કરતી.
Mantra 5
तमुक्षमाणमव्यये वारे पुनन्ति धर्णसिम् । दूतं न पूर्वचित्तय आ शासते मनीषिणः ॥
તે સોમ, જે વહેતો-ઉછળતો પ્રવાહિત થાય છે—જ્ઞાનીજન તેને અવિનાશી ઊનના પવિત્ર પવિત્રક (છનણી)માં શુદ્ધ કરે છે. ધર્મને ધારણ કરનાર તે સ્થિર વહનકર્તાને તેઓ દૂત સમાન આદેશે છે અને દિશા આપે છે—પ્રાચીન સ્મૃતિ, આદિ-ચેતના તરફ.
Mantra 6
स पुनानो मदिन्तमः सोमश्चमूषु सीदति । पशौ न रेत आदधत्पतिर्वचस्यते धियः ॥
તે સોમ, શુદ્ધ થતો અને આનંદમાં અતિ મદિર, ચમૂઓ (પાત્રો)માં બેસે છે. પશુમાં બીજ સ્થાપિત થાય તેમ, તે અંદર સ્થાપિત થાય છે; વાણીનો અધિપતિ બની, વિચારોને ઉચ્ચાર માટે ફળદાયી કરે છે.
Mantra 7
स मृज्यते सुकर्मभिर्देवो देवेभ्यः सुतः । विदे यदासु संददिर्महीरपो वि गाहते ॥
તે સોમ, સુકર્મોથી મર્જિત થાય છે—દેવો માટે દબાવી કાઢેલો દેવ. અને જ્યારે તે જાણવામાં આવે, ત્યારે તે આ (જળો)માં સંધિ કરે છે, એકત્વ પામે છે, અને મહાન પ્રવાહોમાં ઊંડે પ્રવેશે છે.
Mantra 8
सुत इन्दो पवित्र आ नृभिर्यतो वि नीयसे । इन्द्राय मत्सरिन्तमश्चमूष्वा नि षीदसि ॥
હે ઇન્દુ (સોમ), તું પિષાયેલો પવિત્ર (છણણી) તરફ નરોના કર્મશક્તિઓ દ્વારા લઈ જવાય છે. ઇન્દ્ર માટે અતિ-મત્ત કરનાર, તું ચમૂઓ (પાત્રો)માં આવીને બેસે છે—જેથી તેજસ્વી અધિપત્યની શક્તિ પી શકે.
It praises Soma while he is being purified—pressed, strained through the filter, made radiant, and prepared as the sacred drink offered especially to Indra.
In the Soma ritual the juice is strained through a woolen filter (vāra/pavitra). The hymn treats this as both a physical purification and a symbol of refining consciousness and speech.
The poets describe purified Soma as carrying the sacrificer’s intention to the gods—directed by the wise like a messenger—so the offering reaches its divine goal and awakens ancient, foundational awareness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.