Sukta 23

Mantra 1

गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥

ગણોના ગણપતિને અમે આવાહન કરીએ છીએ—કવિઓમાં કવિ, ઉપમા-રહિત સર્વશ્રેષ્ઠ યશવંત. હે બ્રહ્મણસ્પતિ, મંત્રોના જ્યેષ્ઠ રાજા, બ્રહ્મ (વાણી)ના અધિપતિ; અમારી વાત સાંભળો, તમારી સહાયોથી આવી, અમારા આંતરિક આસનમાં બેસો.

Mantra 2

देवाश्चित्ते असुर्य प्रचेतसो बृहस्पते यज्ञियं भागमानशुः । उस्रा इव सूर्यो ज्योतिषा महो विश्वेषामिज्जनिता ब्रह्मणामसि ॥

હે બૃહસ્પતે, તેજસ્વી અસુર્ય (પ્રાણશક્તિમય) પ્રચેતા! દેવતાઓ પણ તારા દ્વારા જ પોતાનો યજ્ઞિય ભાગ પ્રાપ્ત કરે છે. ઉષાના ગાયો સમા મહાન પ્રકાશથી સૂર્ય જેમ પ્રકાશે છે તેમ, તું સર્વ મંત્રોનો જ જનિતા છે—બ્રહ્મ (વાણી)નો સર્વ શક્તિઓમાં સર્જક સ્ત્રોત.

Mantra 3

आ विबाध्या परिरापस्तमांसि च ज्योतिष्मन्तं रथमृतस्य तिष्ठसि । बृहस्पते भीमममित्रदम्भनं रक्षोहणं गोत्रभिदं स्वर्विदम् ॥

આવરણરૂપ અંધકારો અને શત્રુ દબાણોને વિખેરીને, તું ઋત (સત્ય)ના તેજોમય રથ પર સ્થિર રહે છે. હે બૃહસ્પતે, ભયંકર, શત્રુના દંભનો ભંજન કરનાર, રક્ષસોનો હનન કરનાર, ગુહા (ગોત્ર)નો ભેદક, સ્વર્ (પ્રકાશ-લોક)નો વિંદક!

Mantra 4

सुनीतिभिर्नयसि त्रायसे जनं यस्तुभ्यं दाशान्न तमंहो अश्नवत् । ब्रह्मद्विषस्तपनो मन्युमीरसि बृहस्पते महि तत्ते महित्वनम् ॥

સુનીતિઓથી તું મનુષ્યને માર્ગે દોરી જાય છે અને રક્ષા કરે છે; જે તને દાન અર્પે છે તે દુઃખ-ક્લેશમાં પડતો નથી. બ્રહ્મદ્વેષીઓ માટે તું દહનશક્તિ છે, શત્રુ મન્યુનો સંહારક છે. હે બૃહસ્પતે, મહાન છે તારી મહિમા—અતિ મહાન તું મહત્ત્વવાન!

Mantra 5

न तमंहो न दुरितं कुतश्चन नारातयस्तितिरुर्न द्वयाविनः । विश्वा इदस्माद्ध्वरसो वि बाधसे यं सुगोपा रक्षसि ब्रह्मणस्पते ॥

હે બ્રહ્મણસ્પતિ! જેને તું સુપાલક બનીને રક્ષે છે, તેને કોઈ તરફથી પણ ન તો અંહો (ક્લેશ), ન દુરિત (પાપ-અપશકુન), ન શત્રુ આક્રમણકારો, ન દ્વિચારી (દ્વયાવિન) લોકો વટાવી શકે. તેની સામે ઊભી થતી સર્વ વક્ર હિંસા અને ઉપદ્રવોને તું દૂર હાંકી દે છે—તેને, જેને તું સારા રીતે સંરક્ષે છે, હે વાણીના સ્વામી.

Mantra 6

त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥

તું અમારો ગોપા (રક્ષક), પથિકૃત્ (માર્ગ-નિર્માતા), વિચક્ષણ (સુસ્પષ્ટદર્શી) છે; અમારી મતિઓથી અમે તારા વ્રત (પવિત્ર નિયમ/કાર્યવિધિ)માં વૃદ્ધિ પામવા ઇચ્છીએ છીએ. હે બૃહસ્પતિ! જે કોઈ અમારે સામે વક્ર હાનિ સ્થાપે, તેને તારી પોતાની શક્તિ ભયંકર દુઃછુના વડે ચૂરી નાખે—હે હરસ્વતી!

Mantra 7

उत वा यो नो मर्चयादनागसोऽरातीवा मर्तः सानुको वृकः । बृहस्पते अप तं वर्तया पथः सुगं नो अस्यै देववीतये कृधि ॥

અને જો કોઈ મર્ત્ય—વૃક સમો વાઘોળો, છુપાઈને સરકતો, મનથી શત્રુ—અપરાધ વિના અમને ઘાયલ કરવા ઇચ્છે, તો હે બૃહસ્પતિ! તેને અમારા માર્ગથી દૂર ફેરવી દે. દેવશક્તિઓને આકર્ષવા માટે (દેવવીતયે) અમારો માર્ગ સુગમ અને ખુલ્લો કરી દે.

Mantra 8

त्रातारं त्वा तनूनां हवामहेऽवस्पर्तरधिवक्तारमस्मयुम् । बृहस्पते देवनिदो नि बर्हय मा दुरेवा उत्तरं सुम्नमुन्नशन् ॥

હે બૃહસ્પતે, અમે તને અમારી તનુઓના ત્રાતા તરીકે પોકારીએ છીએ—દૂર હંકારનાર, અમારા માટે વકીલ બની વચન બોલનાર, અસમ્મૂઢ. દેવોના નિંદકોને નીચે દબાવી દે; દુર્ભાવનાવાળા અમારા ઉત્તમ સુમ્ન (કલ્યાણ) સુધી ઊંચે ચડી પહોંચે નહિ.

Mantra 9

त्वया वयं सुवृधा ब्रह्मणस्पते स्पार्हा वसु मनुष्या ददीमहि । या नो दूरे तळितो या अरातयोऽभि सन्ति जम्भया ता अनप्नसः ॥

હે બ્રહ્મણસ્પતે, સુવૃદ્ધ, તારા સહારે અમે મનુષ્યોને ઇચ્છનીય વસુ—સ્પૃહ્ય સમૃદ્ધિઓ—પ્રદાન કરીએ. જે દૂરથી આઘાત કરે છે અને જે શત્રુતાઓ અમારે પર ચઢી આવે છે, તેમને જંભય—ચકનાચૂર કર—એવા કે તેઓ નિષ્ક્રિય અને નિષ્ફળ બની જાય.

Mantra 10

त्वया वयमुत्तमं धीमहे वयो बृहस्पते पप्रिणा सस्निना युजा । मा नो दुःशंसो अभिदिप्सुरीशत प्र सुशंसा मतिभिस्तारिषीमहि ॥

હે બૃહસ્પતે, તારા સહારે અમે ઉત્તમ વયઃ—જીવનશક્તિની પરિપૂર્ણતા—ધરીએ છીએ, અતિપ્રવાહી અને વિજયી સાથે યુક્ત. દુઃશંસ—અમને ઘાયલ કરવા ઇચ્છતો દુર્વક્તા—અમારા પર અધિકાર ન જમાવે; પરંતુ સુશંસા મતિઓથી અમે પાર ઉતરી ગંતવ્યે પહોંચીએ.

Mantra 11

अनानुदो वृषभो जग्मिराहवं निष्टप्ता शत्रुं पृतनासु सासहिः । असि सत्य ऋणया ब्रह्मणस्पत उग्रस्य चिद्दमिता वीळुहर्षिणः ॥

હે બ્રહ્મણસ્પતિ (વાણીના સ્વામી), તું અડગ વૃષભ છે; આંતરિક યુદ્ધના આહ્વાન તરફ તું આગળ વધે છે. તું શત્રુને દહન કરે છે અને પૃતનાઓમાં વિજયી રહે છે. તું સત્ય છે, ઋણયા—ઋતના અનુયાયીઓમાં ગતિ કરનાર; ઉગ્ર બળને પણ તું દમન કરે છે, હે વીળુહર્ષિણ—શૂરને ઉત્સાહિત કરનાર શક્તિ.

Mantra 12

अदेवेन मनसा यो रिषण्यति शासामुग्रो मन्यमानो जिघांसति । बृहस्पते मा प्रणक्तस्य नो वधो नि कर्म मन्युं दुरेवस्य शर्धतः ॥

જે કોઈ અદેવ મનથી અમને હાનિ પહોંચાડવા ધાવે, શાસનમાં ઉગ્ર બની, પોતાને મહાબળવાન માનીને ઘાત કરવા ઇચ્છે—હે બૃહસ્પતિ, તેની ઘાતક આઘાત અમ સુધી ન પહોંચે. દુર્વૃત્તિના મન્યુને અને તેની વૈરી ટોળીને તું નીચે પાડી દે.

Mantra 13

भरेषु हव्यो नमसोपसद्यो गन्ता वाजेषु सनिता धनंधनम् । विश्वा इदर्यो अभिदिप्स्वो मृधो बृहस्पतिर्वि ववर्हा रथाँ इव ॥

ભારે—સંગ્રામના દબાણમાં—તે હવ્ય છે, નમસ્કારથી ઉપસદ્ય—સમીપ જવા યોગ્ય. વાજોમાં તે ગંતા—આવનાર; ધનં-ધનમ્—ધન પર ધન જીતનાર. ઈર્ષ્યાળુ આક્રમકના સર્વ મૃધ—આઘાતોને બૃહસ્પતિ રથો જેમ અવરોધો ચીરીને, વિખેરી નાખે છે.

Mantra 14

तेजिष्ठया तपनी रक्षसस्तप ये त्वा निदे दधिरे दृष्टवीर्यम् । आविस्तत्कृष्व यदसत्त उक्थ्यं बृहस्पते वि परिरापो अर्दय ॥

હે બૃહસ્પતિ! તારી અતિ-તીક્ષ્ણ, દહનકારી તપનશક્તિથી તે રક્ષસોને દહાવી દે, જેઓ તારી દૃષ્ટવીર્યતા પ્રગટ હોવા છતાં તને નિંદામાં મૂકવા ધરે છે. અમામાં જે હજી અસત્/અપ્રગટ હતું તે ઉકથ્ય (સ્તુતિમાં ગાવા યોગ્ય) તું પ્રગટ કર; અને ઘેરીને આક્રમણ કરનાર ઉપદ્રવોને ચૂરીને વિખેરી દુર હંકારી દે.

Mantra 15

बृहस्पते अति यदर्यो अर्हाद्द्युमद्विभाति क्रतुमज्जनेषु । यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥

હે બૃહસ્પતિ! જ્યારે આર્ય (ઉદાર) પુરુષ સામાન્ય અર્હતાથી પરે તેજસ્વી બની પ્રજાઓમાં ક્રતુ-સમેત પ્રકાશે છે—જ્યારે હે ઋતપ્રજાત, તું તારા શવસ (બળ)થી તેને દીદીપ્ત કરાવે છે—ત્યારે એ ચિત્ર (બહુરૂપ) દ્રવિણ, એ અસ્તિત્વનું ધન, અમામાં સ્થાપિત કર.

Mantra 16

मा नः स्तेनेभ्यो ये अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः । आ देवानामोहते वि व्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः ॥

અમને તે ચોરોથી બચાવ, જેઓ અમારા પદ (આધાર) સામે દ્રોહની યોજના કરે છે—એ અનીરામિણ (અનુચિકિત્સ્ય) શત્રુઓ, જેઓ અન્ન/પોષણ માટે લાલચથી જાગે છે. હે બૃહસ્પતિ! તું દેવોના રક્ષણકવચને વણે છે; હૃદયમાં બંધ થયેલા વ્રયો (આવરણો/બંધનો) તું ખોલી દે છે—સામ્નના ગુપ્ત સમન્વયો (રહસ્યમય સ્વરો) તારા કરતાં પરે કોઈ જાણતું નથી.

Mantra 17

विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नःसाम्नः कविः । स ऋणचिदृणया ब्रह्मणस्पतिर्द्रुहो हन्ता मह ऋतस्य धर्तरि ॥

વિશ્વના સર્વ લોકોથી, સર્વ ભુવનને આવરીને, ત્વષ્ટાએ તને ઘડ્યો—કવિઓમાં કવિ, સામમાં સામરૂપ ગાન. એ બ્રહ્મણસ્પતિ ઋણમાં બંધાયેલા વચ્ચે પણ ઋણને અનુસરતો ચાલે છે; દ્રોહનો સંહારક, મહાન ઋતનો ધારક છે.

Mantra 18

तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदङ्गिरः । इन्द्रेण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवम् ॥

તારી શ્રી માટે પર્વત ફાટી ગયો; હે અઙ્ગિરસ, ગવાંનો ગુપ્ત ગોત્ર તું મુક્ત કર્યો. ઇન્દ્ર સાથે યુગ્મ બની, અંધકારથી ઘેરાયેલા જળોમાંથી તું મહાસાગરને બહાર કાઢ્યો—હે બૃહસ્પતે, છુપાયેલો પ્રવાહ તું સ્વતંત્ર કર્યો.

Mantra 19

ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥

હે બ્રહ્મણસ્પતે, તું જ આ સુક્તનો યંતા—ચાલક અને માર્ગદર્શક છે; તેને જાણ, જાગૃત થા, અને અમારી સંતતિને બળ આપ. જે સર્વ ભદ્ર છે તે દેવો રક્ષે છે; વિદથમાં અમે બૃહદ વાણી બોલીએ, આંતરિક વીરોમાં સમૃદ્ધ બનીએ.