Rig Veda 2.23.17: Mandala 2, Sukta 23, Mantra 17

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Brahmaṇaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नःसाम्नः कविः । स ऋणचिदृणया ब्रह्मणस्पतिर्द्रुहो हन्ता मह ऋतस्य धर्तरि ॥

Transliteration

víśvebhyo hí tvā bhúvanebhyaḥ párí tváṣṭā́janat sāmnáḥ-sāmnaḥ kavíḥ | sá ṛṇácid ṛṇayā́ brahmaṇáspatir druhó hantā mahá ṛtásya dhártarí ||

Translation

વિશ્વના સર્વ લોકોથી, સર્વ ભુવનને આવરીને, ત્વષ્ટાએ તને ઘડ્યો—કવિઓમાં કવિ, સામમાં સામરૂપ ગાન. એ બ્રહ્મણસ્પતિ ઋણમાં બંધાયેલા વચ્ચે પણ ઋણને અનુસરતો ચાલે છે; દ્રોહનો સંહારક, મહાન ઋતનો ધારક છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विश्वेभ्यः: from all (beings)
• विश्वेभ्यः: Apādāna (abl.)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• हि: for, indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• भुवनेभ्यः: from the worlds
• भुवनेभ्यः: Apādāna (abl.)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• अस्परि: apart (from), beyond
• अस्परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अस् + परि (निपात-समास/अव्यय)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ
• त्वष्टा: Kartā
• Type: Noun (proper/deity)
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• अजनत्: begot, generated
• अजनत्: —
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनँ)

• साम्नः: of the sāman (chant)
• साम्नः: Sambandha (gen.)
• Type: Noun
• Root: सामन् (प्रातिपदिक)

• साम्नः: of the sāman
• साम्नः: Sambandha (gen.)
• Type: Noun
• Root: सामन् (प्रातिपदिक)

• कविः: the seer, poet
• कविः: Kartā (apposition)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• ऋणचित्: even (one) indebted
• ऋणचित्: —
• Type: Noun + particle (indeclinable compound)
• Root: ऋण (प्रातिपदिक) + चित् (निपात)

• ऋणया: with debt, by indebtedness
• ऋणया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ऋण (प्रातिपदिक)

• ब्रह्मणस्पतिः: Brahmaṇaspati (Lord of prayer)
• ब्रह्मणस्पतिः: Kartā
• Type: Noun (deity)
• Root: ब्रह्मन् + पति (समास: षष्ठी-तत्पुरुष)

• द्रुहः: the hostile (ones), injurers
• द्रुहः: Karma
• Type: Noun
• Root: द्रुह् (प्रातिपदिक; ‘injury/hostility’, also ‘hostile one’)

• हन्ता: slayer
• हन्ता: Kartā (apposition)
• Type: Agent noun
• Root: √हन् (हनँ) → हन्तृ (कृदन्त)

• महत्: greatly; a great (deed)
• महत्: Karma/Adverbial
• Type: Adjective
• Root: मह्/महत् (प्रातिपदिक)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order)
• ऋतस्य: Sambandha (gen.)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• धर्तरि: in/at the supporter; as supporter
• धर्तरि: Adhikaraṇa
• Type: Noun (agent) / locative epithet
• Root: √धृ (धृञ्) → धर्तृ (कृदन्त)