Rig Veda Sukta 23
Mandala 2Sukta 2319 Mantras

Sukta 23

Sukta 2.23

Rishi

Gṛtsamada (of the Bhṛgu-Aṅgiras line)

Devata

Bṛhaspati / Brahmaṇaspati (Lord of the Word; organizer of the inner hosts)

Chandas

Triṣṭubh

ਇਹ ਸੂਕਤ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਪਤੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ/ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ “ਗਣਾਂ” (ਗਣਾਃ) ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਕੁਵਚਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਲ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ ਅਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ “ਵਿਸ਼ਾਲ” (ਬ੍ਰਿਹਤ) ਵਾਣੀ ਬੋਲੇ।

Sanskrit recitationRig Veda 2.23

Mantras

Mantra 1

गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥

ਗਣਾਂ ਦੇ ਗਣਪਤੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ, ਉਪਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜੇਠਾ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਹਮ (ਵਾਣੀ) ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ; ਸਾਡੀ ਸੁਣ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਆ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ।

Mantra 2

देवाश्चित्ते असुर्य प्रचेतसो बृहस्पते यज्ञियं भागमानशुः । उस्रा इव सूर्यो ज्योतिषा महो विश्वेषामिज्जनिता ब्रह्मणामसि ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਸੁਰ੍ਯ (ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀਮਯ) ਪ੍ਰਚੇਤਸ! ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਯਜ੍ਞੀਅ ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਨਿਤਾ ਹੈਂ—ਹਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ (ਵਾਣੀ) ਦਾ ਸ੍ਰਜਨ-ਸਰੋਤ।

Mantra 3

आ विबाध्या परिरापस्तमांसि च ज्योतिष्मन्तं रथमृतस्य तिष्ठसि । बृहस्पते भीमममित्रदम्भनं रक्षोहणं गोत्रभिदं स्वर्विदम् ॥

ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅੰਧਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦਬਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਋ਤ (ਸੱਚ) ਦੇ ਜੋਤਿਮਾਨ ਰਥ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਭਿਆਨਕ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਦੰਭ ਦਾ ਭੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਹਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗੁਹਾ/ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਭੇਦਕ, ਸ੍ਵਰ् (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਲੋਕ) ਦਾ ਵਿਂਦਕ!

Mantra 4

सुनीतिभिर्नयसि त्रायसे जनं यस्तुभ्यं दाशान्न तमंहो अश्नवत् । ब्रह्मद्विषस्तपनो मन्युमीरसि बृहस्पते महि तत्ते महित्वनम् ॥

ਸੁਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਬ੍ਰਹਮ-ਦ੍ਵੈਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਦਹਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ, ਵੈਰੀ ਮਨ੍ਯੂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਮਹਾਨ ਹੈ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ—ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤੇਰਾ ਮਹੱਤਵ!

Mantra 5

न तमंहो न दुरितं कुतश्चन नारातयस्तितिरुर्न द्वयाविनः । विश्वा इदस्माद्ध्वरसो वि बाधसे यं सुगोपा रक्षसि ब्रह्मणस्पते ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੇ! ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸੁਗੋਪਾ ਬਣ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾ ਅੰਹੋ (ਕਲੇਸ਼), ਨਾ ਦੁਰਿਤ (ਪਾਪ-ਅਪਸ਼ਕੁਨ), ਨਾ ਵੈਰੀ ਹਮਲਾਵਰ, ਨਾ ਦੋਮੁਹੀਂਏ (ਦ੍ਵਯਾਵਿਨ) ਲੰਘ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਵਕਰੀਆਂ ਹਿੰਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਵਾਣੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।

Mantra 6

त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥

ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਗੋਪਾ (ਰਖਵਾਲਾ), ਪਥਿਕ੍ਰਿਤ (ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ), ਵਿਚਕਸ਼ਣ (ਸਪਸ਼ਟ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ) ਹੈਂ; ਆਪਣੀਆਂ ਮਤੀਆਂ (ਚਿੰਤਨਾਂ) ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਵਰਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਯਮ/ਕਰਮ-ਵਿਧੀ) ਵਿੱਚ ਵਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ! ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਕਰੀ ਹਾਨੀ ਧਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਛੁਨਾ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦੇਵੇ—ਹੇ ਹਰਸਵਤੀ!

Mantra 7

उत वा यो नो मर्चयादनागसोऽरातीवा मर्तः सानुको वृकः । बृहस्पते अप तं वर्तया पथः सुगं नो अस्यै देववीतये कृधि ॥

ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮਰਤ੍ਯ—ਭੇੜੀਏ ਵਰਗਾ ਕ੍ਰੂਰ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲਾ, ਮਨੋਂ ਵੈਰੀ—ਬੇਦੋਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ! ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੋੜ ਦੇ। ਦੇਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ (ਦੇਵਵੀਤਯੇ) ਸਾਡਾ ਮਾਰਗ ਸੁਗਮ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕਰ ਦੇ।

Mantra 8

त्रातारं त्वा तनूनां हवामहेऽवस्पर्तरधिवक्तारमस्मयुम् । बृहस्पते देवनिदो नि बर्हय मा दुरेवा उत्तरं सुम्नमुन्नशन् ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤਨੂਆਂ ਦਾ ਤ੍ਰਾਤਾ ਕਰਕੇ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ—ਦੂਰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਧਿਵਕਤਾ ਬਣ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਸੰਮੂੜ੍ਹ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਿੰਦਕਾਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਬਾ ਦੇ; ਦੁਰੇਵਾ (ਦੁਰ-ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ) ਸਾਡੇ ਉੱਚੇ ਸੁਮਨ (ਕਲਿਆਣ) ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ।

Mantra 9

त्वया वयं सुवृधा ब्रह्मणस्पते स्पार्हा वसु मनुष्या ददीमहि । या नो दूरे तळितो या अरातयोऽभि सन्ति जम्भया ता अनप्नसः ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੇ, ਸੁਵ੍ਰਿੱਧ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਪਾਰ੍ਹ ਵਸੁ—ਲੋਭਣਯੋਗ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ—ਹਾਸਲ ਕਰੀਏ। ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵੈਰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਭਯ—ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦੇ; ਉਹ ਬੇਅਸਰ ਤੇ ਅਨਪਨਸ (ਨਿਸ਼ਫਲ) ਹੋ ਜਾਣ।

Mantra 10

त्वया वयमुत्तमं धीमहे वयो बृहस्पते पप्रिणा सस्निना युजा । मा नो दुःशंसो अभिदिप्सुरीशत प्र सुशंसा मतिभिस्तारिषीमहि ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉੱਤਮ ਵਯਃ—ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲ ਦੀ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ—ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਫਾਨੀ ਤੇ ਜੇਤੂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਦੁಃਸ਼ੰਸ (ਦੁਰ-ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ), ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ; ਸਗੋਂ ਸੁਸ਼ੰਸ ਮਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਕੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਏ।

Mantra 11

अनानुदो वृषभो जग्मिराहवं निष्टप्ता शत्रुं पृतनासु सासहिः । असि सत्य ऋणया ब्रह्मणस्पत उग्रस्य चिद्दमिता वीळुहर्षिणः ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤਿ (ਵਾਣੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈਂ; ਅੰਦਰਲੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਵੱਲ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪ੍ਰਤਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਤ੍ਯ ਹੈਂ; ਋ਣਯਾ—਋ਤ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਵਿਚ ਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਗ੍ਰ ਬਲ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਦਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਵੀਲ਼ੁਹਰ੍ਸ਼ਿਣ—ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਗਰੂਕ ਸ਼ਕਤੀ।

Mantra 12

अदेवेन मनसा यो रिषण्यति शासामुग्रो मन्यमानो जिघांसति । बृहस्पते मा प्रणक्तस्य नो वधो नि कर्म मन्युं दुरेवस्य शर्धतः ॥

ਜੋ ਕੋਈ ਅਦੇਵ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਵੇ, ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਮੰਨ ਕੇ ਘਾਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਉਸ ਦਾ ਵਾਰ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਦੁਰੇਵਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੈਰੀ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਢਾਹ ਦੇ।

Mantra 13

भरेषु हव्यो नमसोपसद्यो गन्ता वाजेषु सनिता धनंधनम् । विश्वा इदर्यो अभिदिप्स्वो मृधो बृहस्पतिर्वि ववर्हा रथाँ इव ॥

ਭਰੇਸ਼ੁ—ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਹਵ੍ਯ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਪਸਦ੍ਯ—ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਯੋਗ। ਵਾਜੇਸ਼ੁ ਉਹ ਗੰਤਾ—ਆਉਣ ਵਾਲਾ; ਧਨੰ-ਧਨਮ੍—ਧਨ ਉੱਤੇ ਧਨ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ। ਈਰਖਾਲੂ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਸਭ ਮ੍ਰਿਧਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਚੀਰ ਕੇ ਵਿਖੇਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 14

तेजिष्ठया तपनी रक्षसस्तप ये त्वा निदे दधिरे दृष्टवीर्यम् । आविस्तत्कृष्व यदसत्त उक्थ्यं बृहस्पते वि परिरापो अर्दय ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ! ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੀਖੀ, ਦਹਕਦੀ ਤਪਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰਕ੍ਸ਼ਸ ਸਾੜ ਦੇ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਵੀਰ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੈਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਧਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਹਜੇ ਅਸਤ/ਅਪ੍ਰਗਟ ਸੀ—ਉਕਥ੍ਯ (ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਯੋਗ)—ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ; ਅਤੇ ਘੇਰ ਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਦੂਰ ਹੰਕਾ ਦੇ।

Mantra 15

बृहस्पते अति यदर्यो अर्हाद्द्युमद्विभाति क्रतुमज्जनेषु । यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ! ਜਦੋਂ ਆਰ੍ਯ (ਉਦਾਰ) ਪੁਰਖ ਆਮ ਅਰ੍ਹਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦ੍ਯੁਮਤ (ਤੇਜਸਵੀ) ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਤੁ-ਸਹਿਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਹੇ ਋ਤਪ੍ਰਜਾਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਵਸ (ਬਲ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦਹਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਤਦ ਉਹ ਚਿਤ੍ਰ (ਬਹੁ-ਰੂਪ) ਦ੍ਰਵਿਣ, ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਧਨ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਧਰ ਦੇ।

Mantra 16

मा नः स्तेनेभ्यो ये अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः । आ देवानामोहते वि व्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः ॥

ਸਾਡੇ ਪਦ (ਆਧਾਰ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦ੍ਰੋਹ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਚੋਰ—ਅਨੀਰਾਮਿਣ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ), ਅੰਨ/ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਵੈਰੀ—ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ। ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ! ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ ਬੁਣਦਾ ਹੈਂ; ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਵ੍ਰਯੋ (ਆਵਰਨ/ਬੰਧਨ) ਤੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਸਾਮਨ ਦੇ ਗੁਪਤ ਸੁਰ-ਸਮਨ੍ਵਯ (ਰਹੱਸਮਈ ਸੰਗਤੀਆਂ) ਤੈਥੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Mantra 17

विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नःसाम्नः कविः । स ऋणचिदृणया ब्रह्मणस्पतिर्द्रुहो हन्ता मह ऋतस्य धर्तरि ॥

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ, ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਘੜਿਆ—ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ, ਸਾਮ ਵਿੱਚ ਸਾਮ ਰੂਪ ਗਾਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਰਿਣ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਿਣ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦ੍ਰੋਹ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਮਹਾਨ ਋ਤ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ।

Mantra 18

तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदङ्गिरः । इन्द्रेण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवम् ॥

ਤੇਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਪਹਾੜ ਚਿਰ ਗਿਆ; ਹੇ ਅੰਗਿਰਸ, ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁਪਤ ਗੋਤ੍ਰ ਤੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁਗਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਮਸ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਜਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Mantra 19

ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੇ, ਤੂੰ ਹੀ ਇਸ ਸੁਕਤ ਦਾ ਯੰਤਾ—ਚਾਲਕ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ, ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਭਦ੍ਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇਵ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਦਥ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਿਹਦ ਬਾਣੀ ਬੋਲੀਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਈਏ।

Frequently Asked Questions

The hymn addresses Bṛhaspati, also called Brahmaṇaspati—lord of brahman (sacred speech) and the guiding power behind effective hymns and right counsel.

Here “Gaṇapati” means “leader of the hosts (gaṇas)”—the power that gathers and organizes many energies and thoughts so the mantra and the rite can succeed.

It asks for inspired and protected speech, victory over harmful or hostile words, and auspicious growth of the family/lineage, culminating in the ability to ‘speak the Vast’ in the assembly.

Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App