
Sukta 2.23
Gṛtsamada (of the Bhṛgu-Aṅgiras line)
Triṣṭubh
இந்த ஸூக்தம் புனித வாக்கின் அரசனாகிய ப்ருஹஸ்பதி/ப்ரஹ்மணஸ்பதியை அழைக்கிறது; அவர் உள்ளார்ந்த “கணங்கள்” (gaṇāḥ) எனும் படைகளை ஒழுங்குபடுத்தி, ஊக்கமூட்டும் உரை மற்றும் வெற்றிக்கான பாதையைத் திறக்கிறார். அவர் வழிபாடாளரின் உள்ளார்ந்த ஆசனத்தில் அமர்ந்து, பகைமையோ தீய பேச்சோ கொண்ட சக்திகளிலிருந்து காக்கவும், இந்த ஸ்துதியையே வழிநடத்தவும் வேண்டுகிறது—அதனால் குலம் செழித்து, சபையில் “ப்ருஹத்” (bṛhat; விரிந்த/மகத்தான) வாக்கை உரைக்க முடியும்.
Mantra 1
गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥
கணங்களின் கணபதியே, உம்மை நாம் அழைக்கிறோம்—கவிகளில் கவியாக, ஒப்பற்ற புகழுடையவனாக, மிகச் சிறந்த புகழ் பெற்றவனாக. மந்திரங்களின் (பிரஹ்ம) மூத்த அரசனே, பிரஹ்மணஸ்பதியே, எங்களை கேட்டு; உன் உதவிகளுடன் வந்து எங்கள் ஆசனத்தில் (உள் ஆலயத்தில்) அமர்வாயாக.
Mantra 2
देवाश्चित्ते असुर्य प्रचेतसो बृहस्पते यज्ञियं भागमानशुः । उस्रा इव सूर्यो ज्योतिषा महो विश्वेषामिज्जनिता ब्रह्मणामसि ॥
ஒளிமிகு அசுர்யனே, ப்ரஹஸ்பதே! பிரசேதஸ் (தூரநோக்கு, விழிப்புணர்வு) உடைய தேவர்களும் உன்னாலேயே தங்கள் யஜ்ஞியப் பங்கினை அடைந்தனர். உஷா-பசுக்கள் (உஷ்ரா) தரும் மகத்தான ஒளியுடன் விளங்கும் சூரியனைப் போல, எல்லா ப்ரஹ்ம/மந்திரங்களின் ஜனகன் நீயே.
Mantra 3
आ विबाध्या परिरापस्तमांसि च ज्योतिष्मन्तं रथमृतस्य तिष्ठसि । बृहस्पते भीमममित्रदम्भनं रक्षोहणं गोत्रभिदं स्वर्विदम् ॥
மூடிவைக்கும் இருள்களையும் பகை அழுத்தங்களையும் விரட்டியடித்து, நீ ருத (சத்திய-ஒழுங்கு)த்தின் ஒளிமிகு ரதத்தில் நிலைபெறுகிறாய். ப்ரஹஸ்பதே! நீ அச்சமூட்டும் வல்லவன்—பகைவரின் தம்பத்தை உடைப்பவன், ரக்ஷஸ்களை அழிப்பவன், கோத்ரம் (குகை/மறைவு) பிளப்பவன், ஸ்வர் (ஒளி-லோகங்கள்) கண்டுபிடிப்பவன்.
Mantra 4
सुनीतिभिर्नयसि त्रायसे जनं यस्तुभ्यं दाशान्न तमंहो अश्नवत् । ब्रह्मद्विषस्तपनो मन्युमीरसि बृहस्पते महि तत्ते महित्वनम् ॥
சுநீதி (நல்ல வழிநடத்தல்) மூலம் நீ மனிதனை நடத்தி, காக்கிறாய்; உனக்குத் தானம்/சமர்ப்பணம் செய்பவன் துயர-அம்ஹஸில் விழுவதில்லை. ப்ரஹ்ம-த்விஷ் (வாக்கை/மந்திரத்தை வெறுப்போர்) மீது நீ எரியூட்டும் வல்லமை; பகைச் சினத்தை அடக்கும் வல்லவன். ப்ரஹஸ்பதே! மகத்தானது—உண்மையிலேயே—உன் மகிமை.
Mantra 5
न तमंहो न दुरितं कुतश्चन नारातयस्तितिरुर्न द्वयाविनः । विश्वा इदस्माद्ध्वरसो वि बाधसे यं सुगोपा रक्षसि ब्रह्मणस्पते ॥
நீ, ஓ பிரஹ்மணஸ்பதே, நன்கு காவல் செய்கிறவனை—அவனை அம்ʼஹஸ் (துன்பம்) அணுகாது; எந்தத் திசையிலிருந்தும் துரிதம் (பாவம்/அனர்த்தம்) வராது; பகைவரின் தாக்குதலும் இல்லை; இருமுகத்தார் (த்வயாவின்) அவனை மீற முடியாது. அவனிடமிருந்து எல்லா வளைந்த வன்முறைகளையும் கபடத் தீங்குகளையும் நீ விரட்டிவிடுகிறாய்.
Mantra 6
त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥
நீ எங்கள் கோபா (காவலன்), பாதிக்ருத் (வழி அமைப்பவன்), விசக்ஷணன் (தெளிவாகக் காண்பவன்); எங்கள் மதிகளால் (சிந்தனை/வேண்டுதல்) உன் வ்ரதத்தில் (தர்ம-ஒழுங்கு/செயல்-நியமம்) வளர விரும்புகிறோம். ஓ ப்ருஹஸ்பதே, எங்களுக்கு எதிராக ஹ்வரஸ் (கபடத் தீங்கு) வைத்தவன் யாராயினும்—உன் சொந்த வலிமையே அவனை துச்சுனா (கடுமையான அனர்த்தம்) கொண்டு நசுக்கட்டும், ஓ ஹரஸ்வதீ.
Mantra 7
उत वा यो नो मर्चयादनागसोऽरातीवा मर्तः सानुको वृकः । बृहस्पते अप तं वर्तया पथः सुगं नो अस्यै देववीतये कृधि ॥
மேலும், குற்றமற்ற எங்களைப் புண்படுத்த ஒரு மனிதன்—அராதீவ (பகை மனம் கொண்டவன்), சானுக (ஒளிந்து ஊர்ந்து வருபவன்), வ்ருக (ஓநாய் போன்றவன்)—வர முயன்றால்; ஓ ப்ருஹஸ்பதே, அவனை எங்கள் பாதையிலிருந்து விலக்கிவிடு. இந்த தேவவீதி (தேவர்களை அழைக்கும்/தேவ-வருகை)க்காக எங்கள் வழியைச் சுலபமும் திறந்ததுமாகச் செய்.
Mantra 8
त्रातारं त्वा तनूनां हवामहेऽवस्पर्तरधिवक्तारमस्मयुम् । बृहस्पते देवनिदो नि बर्हय मा दुरेवा उत्तरं सुम्नमुन्नशन् ॥
ஓ ப்ருஹஸ்பதே! எங்கள் தனுக்களின் (உடல்-உயிர்களின்) த்ராதா, அபஸ்பர்தர் (துரத்துபவர்), எங்களுக்காகச் சொல் பேசும் அதிவக்தா, அவிமூடன்—உம்மையே நாம் அழைக்கிறோம். தேவர்களை நிந்திப்பவர்களைத் தாழ்த்தி வீழ்த்துவீராக; துரேவா (தீயெண்ணம் கொண்டோர்) எங்கள் உயர்ந்த சும்னம் (அருள்-நலன்) வரை எட்டாதிருப்பாராக।
Mantra 9
त्वया वयं सुवृधा ब्रह्मणस्पते स्पार्हा वसु मनुष्या ददीमहि । या नो दूरे तळितो या अरातयोऽभि सन्ति जम्भया ता अनप्नसः ॥
ஓ ப்ரஹ்மணஸ்பதே, ஸுவ்ருத்தா (நன்கு வளர்ப்பவனே)! உம்மோடு நாம் ஸ்பார்ஹா மானுஷ்ய வஸு—விரும்பத்தக்க மனிதச் செல்வங்களை—அடைவோமாக. தூரத்தில் இருந்து தாக்குவோரும், எம்மேல் அழுத்தும் அராதயः (பகைமைகளும்)—அவற்றை ஜம்பய (நசுக்கி) விடுவீராக; அவை அனப்நஸः—பலனற்ற, சாதனையற்ற—ஆகட்டும்।
Mantra 10
त्वया वयमुत्तमं धीमहे वयो बृहस्पते पप्रिणा सस्निना युजा । मा नो दुःशंसो अभिदिप्सुरीशत प्र सुशंसा मतिभिस्तारिषीमहि ॥
ஓ ப்ருஹஸ்பதே! உம்மோடு நாம் உத்தமம் வயः—உயிரின் உயர்ந்த நிறைவு—தரித்திருக்கிறோம்; பப்ரிணா (நிறைந்து பெருகுபவன்) மற்றும் ஸஸ்நினா (வெற்றியாளர்) உடன் யுக்தமாக. எம்மை காயப்படுத்த விரும்பும் துஃஷம்ஸ (தீயுரையாளர்) எம்மேல் ஈஷத்—ஆட்சி/அதிகாரம்—பெறாதிருப்பானாக; மாறாக, ஸுஶம்ஸா மதி (நல்ல உறுதிப்படுத்தும் எண்ணங்கள்) மூலம் நாம் கடந்து சென்று அடைவோமாக।
Mantra 11
अनानुदो वृषभो जग्मिराहवं निष्टप्ता शत्रुं पृतनासु सासहिः । असि सत्य ऋणया ब्रह्मणस्पत उग्रस्य चिद्दमिता वीळुहर्षिणः ॥
ஓ பிரஹ்மணஸ்பதி! நீ அசையாத காளை; அழைப்பின்போது போருக்குப் புறப்படுபவன்; போர்களில் பகைவனைச் சுட்டெரித்து, மோதல்களில் வெற்றி பெறுபவன். நீ சத்தியன்; ‘ருணயா’—ருதப் பாதையை நாடுவோரிடையே இயக்குபவன்; கொடிய வலிமையையும் அடக்குபவன்; வலியோரை மகிழ்வுறச் செய்கின்ற எழுச்சியூட்டும் பேராற்றலே!
Mantra 12
अदेवेन मनसा यो रिषण्यति शासामुग्रो मन्यमानो जिघांसति । बृहस्पते मा प्रणक्तस्य नो वधो नि कर्म मन्युं दुरेवस्य शर्धतः ॥
தேவரற்ற மனத்துடன் எங்களைத் தாக்குபவன், ஆட்சியில் கொடுமையுடன், தன்னைப் பெருவலிமையன் என எண்ணி கொல்லத் துணிவான்—ஓ பிரஹஸ்பதே! அவன் அடியெங்கள் மீது படாதபடி காப்பாயாக; ‘துரேவஸ்’ (தீய எண்ணம்) எழுப்பும் கோபத்தையும் அதன் பகைத் தொகுதியையும் கீழே தள்ளிவிடு.
Mantra 13
भरेषु हव्यो नमसोपसद्यो गन्ता वाजेषु सनिता धनंधनम् । विश्वा इदर्यो अभिदिप्स्वो मृधो बृहस्पतिर्वि ववर्हा रथाँ इव ॥
போரின் நெருக்கடியில் அவர் அழைக்கத்தக்கவர்; வணக்கத்தால் அணுகத்தக்கவர் (உபஸத்ய). வளங்களின் (வாஜ) பெறுதலில் அவர் வருகிறார்; செல்வத்தின் மேல் செல்வத்தை வெல்லுபவர். பொறாமை கொண்ட தாக்குபவனின் எல்லா தாக்குதல்களையும் பிரஹஸ்பதி ரதங்களைப் போலத் தள்ளி அகற்றுகிறார்; பாதையின் தடைகளைச் சிதறடிப்பதுபோல்.
Mantra 14
तेजिष्ठया तपनी रक्षसस्तप ये त्वा निदे दधिरे दृष्टवीर्यम् । आविस्तत्कृष्व यदसत्त उक्थ्यं बृहस्पते वि परिरापो अर्दय ॥
ஓ ப்ருஹஸ்பதே! உன் மிகத் தீவிரமாக எரியும் தபனீ (தகிக்கும்) வெப்பத்தால், உன் வெளிப்பட்ட வீர்யத்தை அறிந்தும் உன்னை நிந்தையில் வைத்த இராக்ஷஸ அంధகார சக்திகளைச் சுட்டெரி. எங்களுள் இன்னும் அசத் போல மறைந்திருந்த, உக்த்ய (ஸ்துதிக்குரிய) அதைப் வெளிப்படுத்தி, சுற்றிவளைத்து தாக்கும் தாக்குதல்களை நசுக்கி விரட்டிவிடு.
Mantra 15
बृहस्पते अति यदर्यो अर्हाद्द्युमद्विभाति क्रतुमज्जनेषु । यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥
ஓ ப்ருஹஸ்பதே! ஜனங்களிடையே அந்த ஆர்ய (உயர்ந்த) அர்ஹ (தகுதியான)வன் சாதாரண தகுதியைத் தாண்டி, த்யுமான் (ஒளிமிக்க) ஆக, க்ரது (உறுதி-சித்தம்) நிறைந்தவனாகப் பிரகாசிக்கும்போது—ஓ ருத-ப்ரஜாத (ருதத்திலிருந்து பிறந்தவனே)! உன் ஶ்வஸ் (வலிமை) கொண்டு அவனைத் தீப்பொறிபோல் எரியச் செய்கிறாய்—அப்பொழுது அந்த சித்ர (பலவடிவ) த்ரவிண (செல்வம்) எங்களுள் பதியச் செய்.
Mantra 16
मा नः स्तेनेभ्यो ये अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः । आ देवानामोहते वि व्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः ॥
எங்களை அந்த ஸ்தேன (திருடர்) அணுகாதிருக்கட்டும்; எங்கள் பத (அடித்தளம்) மீது துரோகம் செய்யத் திட்டமிடும், அன்னங்களில் பேராசை கொண்ட நிராமிண (மருந்தில்லா) ரிபுக்கள். ஓ ப்ருஹஸ்பதே! தேவர்களின் காக்கும் போர்வையை நீ நெய்கிறாய்; இதயத்தில் உள்ள வ்ரய (கட்டுப்பாடு/மூடல்) திறக்கிறாய்—சாமன் மந்திரத்தின் மறை இசை-இரகசியத்தை உன்னைவிட நன்கு அறிந்தவர் எவரும் இல்லை.
Mantra 17
विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नःसाम्नः कविः । स ऋणचिदृणया ब्रह्मणस्पतिर्द्रुहो हन्ता मह ऋतस्य धर्तरि ॥
அனைத்து புவனங்களிலிருந்தும், அவற்றைச் சுற்றிலும் வியாபித்தவனாக, த்வஷ்டா உன்னை உருவாக்கினான்—கவி-களின் கவி, சாமங்களுக்குள் சாமம். அந்தப் பிரஹ்மணஸ்பதி, கடனில் (ணத்தில்) கட்டுண்டவர்களிடையிலும் கடன்-நீக்கியாகச் செல்கிறான்; துரோஹத்தை அழிப்பவன், மகா ‘த’த்தின் தாங்குபவன்.
Mantra 18
तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदङ्गिरः । इन्द्रेण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवम् ॥
உன் ஸ்ரீக்காக மலை பிளந்தது; அங்கிரஸே, நீ கதிர்களின் (கோவ்களின்) மறைந்த கோத்திரத்தை விடுவித்தபோது. இந்திரனுடன் இணைந்து, இருளால் சூழப்பட்ட அந்த அர்ணவத்தை நீர்-களிலிருந்து வெளியே கொண்டுவந்தாய்—பிரஹஸ்பதியே, மறைந்த வெள்ளத்தை நீ விடுதலை செய்தாய்.
Mantra 19
ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
பிரஹ்மணஸ்பதியே, நீயே இச் சுக்தத்தின் யந்தா (சாரதி)வும் வழிகாட்டியும்; இதை உணர்ந்து விழித்தெழு, எங்கள் தனயத்தை வலுப்படுத்து. எது எல்லாம் பத்திரம் (நன்மை) அதையே தேவர்கள் காக்கின்றனர்—விததே (சபையில்) நாம் ‘ப்ருஹத்’தை உரைப்போம்; சுவீரர் (உள்-வீரம்) நிறைந்தவர்களாக இருப்போம்.
A direct summons to the ‘Gaṇapati’—Brahmaṇaspati—as the foremost king of mantras, asked to hear and sit in the worshipper’s seat (RV 2.23.1).
The hymn expands his powers: he perfects the hymn, gathers energies, grants fullness and victorious vitality, and shields the sacrificer from hostile intent and corrosive speech.
The turning point is the prayer for the highest fullness with Bṛhaspati and the overcoming of the ill-speaker through well-affirming thoughts (RV 2.23.10).
It closes by naming him the guide of the very hymn, asking him to strengthen progeny/lineage and grant the capacity to ‘speak the Vast’ in the assembly under divine protection (RV 2.23.19).
gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmahe
mā no duḥśaṃso abhidipsur īśata
bṛhad vadema vidathe suvīrāḥ
The hymn addresses Bṛhaspati, also called Brahmaṇaspati—lord of brahman (sacred speech) and the guiding power behind effective hymns and right counsel.
Here “Gaṇapati” means “leader of the hosts (gaṇas)”—the power that gathers and organizes many energies and thoughts so the mantra and the rite can succeed.
It asks for inspired and protected speech, victory over harmful or hostile words, and auspicious growth of the family/lineage, culminating in the ability to ‘speak the Vast’ in the assembly.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.