Prakarana 17
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परीक्षा’ का है। राजधर्म, पुत्रधर्म, मातृभाव, और लोकलज्जा—इन सबके बीच राम-आज्ञा (ईश-आज्ञा) को सर्वोच्च मानने की साधना यहाँ घटित होती है। अयोध्या का वैभव-त्याग भीतर के ‘अहं-राज्य’ का विसर्जन बनता है; भरत का विलाप और फिर धीरज—वैराग्य-युक्त प्रेम (विवेक सहित करुणा) की सीढ़ी है।
In diesem Auszug ist Karuṇā-rasa vorherrschend, doch nicht als bloße Klage – als durch Dharma-Bewusstsein gezügelte Karuṇā. Bharats Ruf „tāt, tāt“ zeigt die Hilflosigkeit des Sohnherzens; Kaikeyīs Satz „maramu pā̃chi janu māhur deī“ gibt der psychologischen Grausamkeit eine schneidende Metapher, als reiche man nach dem Honig noch Gift. Danach verwandelt Kauśalyās Mutterschaft die Karuṇā in Śānti – die Mahnung „dhīraj dharahu“ lenkt Karuṇā zum Śānta-rasa. Hier macht Tulasīdās aus der „Līlā“ (Rāmas Waldgang) eine „Sādhanā“ (Ājñā-pālan, Vairāgya, loka-dharma). Bharats gelobende Sprache (Aufzählung von Sünden) ist der Prüfstein der Selbstläuterung: Er bindet seinen Geist öffentlich an ein Dharma-Gelübde. So wird dieser Abschnitt im Stufenlauf zur Leiter „von Viraha zu Viveka“ und „von Śoka zu Śaraṇāgati“.
In this prakarana
People
Places
Verses
Chaupai 160.1-4
तात बात मैं सकल सँवारी।भै मंथरा सहाय बिचारी।।
कछुक काज बिधि बीच बिगारेउ।भूपति सुरपति पुर पगु धारेउ।।
सुनत भरतु भए बिबस बिषादा।जनु सहमेउ करि केहरि नादा।।
तात तात हा तात पुकारी।परे भूमितल ब्याकुल भारी।।
चलत न देखन पायउँ तोही।तात न रामहि सौंपेहु मोही।।
बहुरि धीर धरि उठे सँभारी।कहु पितु मरन हेतु महतारी।।
सुनि सुत बचन कहति कैकेई।मरमु पाँछि जनु माहुर देई।।
आदिहु तें सब आपनि करनी।कुटिल कठोर मुदित मन बरनी।।
tāta bāta maiṁ sakala sãvārī |bhai maṁtharā sahāya bicārī ||
kachuka kāja bidhi bīca bigāreu |bhūpati surapati pura pagu dhāreu ||
sunata bharatu bhae bibasa biṣādā |janu sahameu kari kehari nādā ||
tāta tāta hā tāta pukārī |pare bhūmitala byākula bhārī ||
calata na dekhana pāyaũ tohī |tāta na rāmahi sauṁpehu mohī ||
bahuri dhīra dhari uṭhe sãbhārī |kahu pitu marana hetu mahatārī ||
suni suta bacana kahati kaikeī |maramu pā̃chi janu māhura deī ||
ādihu teṁ saba āpani karanī |kuṭila kaṭhora mudita mana baranī ||
"Mein Sohn, ich hatte alles eingerichtet, und die arme Manthara wurde meine Helferin. Aber das Schicksal verdarb das Vorhaben auf halbem Wege: der König hat seinen Fuß in die Stadt Indras, des Herrn der Götter, gesetzt." Als Bharata dies hörte, war er von Kummer überwältigt, wie ein Elefant, der vom Brüllen eines Löwen erschreckt ist. "Vater, Vater, ach, mein Vater!" rufend, fiel er zu Boden, zutiefst bestürzt. "Ich konnte dich beim Fortgehen nicht sehen, Vater, und du hast mich Rama nicht anvertraut." Dann, seinen Mut sammelnd, fasste er sich, erhob sich und sprach: "Mutter, sage mir die Ursache des Todes meines Vaters." Die Worte ihres Sohnes hörend, antwortete Kaikeyi wie jemand, der eine Wunde erforscht und Gift hineingießt. Listig und hartherzig, beschrieb sie mit frohem Sinn all ihre eigenen Taten, von Anfang an.
Doha 160
भरतहि बिसरेउ पितु मरन सुनत राम बन गौनु।हेतु अपनपउ जानि जियँ थकित रहे धरि मौनु।।160।।
bharatahi bisareu pitu marana sunata rāma bana gaunu |hetu apanapau jāni jiyã thakita rahe dhari maunu ||160||
Bharata vergaß den Tod seines Vaters, als er hörte, dass Rama in den Wald gegangen war. Da er wusste, dass er selbst die Ursache war, blieb er schweigend und schweren Herzens.
Chaupai 161.1-4
बिकल बिलोकि सुतहि समुझावति।मनहुँ जरे पर लोनु लगावति।।
तात राउ नहिं सोचे जोगू।बिढ़इ सुकृत जसु कीन्हेउ भोगू।।
जीवत सकल जनम फल पाए।अंत अमरपति सदन सिधाए।।
अस अनुमानि सोच परिहरहू।सहित समाज राज पुर करहू।।
सुनि सुठि सहमेउ राजकुमारू।पाकें छत जनु लाग अँगारू।।
धीरज धरि भरि लेहिं उसासा।पापनि सबहि भाँति कुल नासा।।
जौं पै कुरुचि रही अति तोही।जनमत काहे न मारे मोही।।
पेड़ काटि तैं पालउ सींचा।मीन जिअन निति बारि उलीचा।।
bikala biloki sutahi samujhāvati |manahũ jare para lonu lagāvati ||
tāta rāu nahiṁ soce jogū |biṛhai sukṛta jasu kīnheu bhogū ||
jīvata sakala janama phala pāe |aṁta amarapati sadana sidhāe ||
asa anumāni soca pariharahū |sahita samāja rāja pura karahū ||
suni suṭhi sahameu rājakumārū |pākeṁ chata janu lāga ãgārū ||
dhīraja dhari bhari lehiṁ usāsā |pāpani sabahi bhā̃ti kula nāsā ||
jauṁ pai kuruci rahī ati tohī |janamata kāhe na māre mohī ||
peṛa kāṭi taiṁ pālau sīṁcā |mīna jiana niti bāri ulīcā ||
Als sie ihren verzagten Sohn sah, versuchte sie ihn zu trösten, doch es war, als streue sie Salz auf eine Brandwunde. "Mein Sohn, der König ist kein Gegenstand der Trauer. Er häufte großes Verdienst und Ruhm an und genoss dann deren Früchte." "Zu Lebzeiten erlangte er alle Früchte der Geburt, und am Ende ging er ein in die Wohnstatt des Herrn der Unsterblichen." "Bedenke dies, lege deinen Kummer ab und herrsche über das Reich und die Stadt mit all deinen Leuten." Als er dies hörte, zog sich der Prinz in großem Schrecken zurück, als sei ihm eine glühende Kohle auf eine eiternde Wunde gelegt worden. Seinen Mut zusammennehmend, stieß er einen tiefen Seufzer aus: "Sündige Frau, du hast die ganze Familie auf jede Weise vernichtet." "Wenn du solch große Bosheit im Herzen trugst, warum hast du mich nicht gleich bei der Geburt getötet?" "Du fällst den Baum und gießt dann seine Zweige; du trocknest den Teich aus und versuchst dann, die Fische am Leben zu erhalten."
Doha 161
हंसबंसु दसरथु जनकु राम लखन से भाइ।जननी तूँ जननी भई बिधि सन कछु न बसाइ।।161।।
haṁsabaṁsu dasarathu janaku rāma lakhana se bhāi |jananī tū̃ jananī bhaī bidhi sana kachu na basāi ||161||
Mein Geschlecht ist das Sonnengeschlecht, mein Vater ist Dasharatha, und meine Brüder sind Rama und Lakshmana; und doch bist du, die du meine Mutter bist, eine solche Mutter geworden. Gegen das Schicksal ist nichts auszurichten.
Chaupai 162.1-4
जब तैं कुमति कुमत जियँ ठयऊ।खंड खंड होइ हृदउ न गयऊ।।
बर मागत मन भइ नहिं पीरा।गरि न जीह मुहँ परेउ न कीरा।।
भूपँ प्रतीत तोरि किमि कीन्ही।मरन काल बिधि मति हरि लीन्ही।।
बिधिहुँ न नारि हृदय गति जानी।सकल कपट अघ अवगुन खानी।।
सरल सुसील धरम रत राऊ।सो किमि जानै तीय सुभाऊ।।
अस को जीव जंतु जग माहीं।जेहि रघुनाथ प्रानप्रिय नाहीं।।
भे अति अहित रामु तेउ तोही।को तू अहसि सत्य कहु मोही।।
जो हसि सो हसि मुहँ मसि लाई।आँखि ओट उठि बैठहिं जाई।।
jaba taiṁ kumati kumata jiyã ṭhayaū |khaṁḍa khaṁḍa hoi hṛdau na gayaū ||
bara māgata mana bhai nahiṁ pīrā |gari na jīha muhã pareu na kīrā ||
bhūpã pratīta tori kimi kīnhī |marana kāla bidhi mati hari līnhī ||
bidhihũ na nāri hṛdaya gati jānī |sakala kapaṭa agha avaguna khānī ||
sarala susīla dharama rata rāū |so kimi jānai tīya subhāū ||
asa ko jīva jaṁtu jaga māhīṁ |jehi raghunātha prānapriya nāhīṁ ||
bhe ati ahita rāmu teu tohī |ko tū ahasi satya kahu mohī ||
jo hasi so hasi muhã masi lāī |ā̃khi oṭa uṭhi baiṭhahiṁ jāī ||
Von dem Moment an, da du deinen bösen Plan, deinen ruchlosen Rat, in deinem Sinn verankertest, warum zerbrach dein Herz nicht in Stücke? Als du die Gaben erbatst, empfand dein Geist keinen Schmerz, deine Zunge verbrannte nicht, und keine Würmer fielen in deinen Mund. Wie kam der König dazu, dir zu vertrauen? Die Stunde seines Todes war gekommen, und Gott hatte ihm den Verstand genommen. Nicht einmal Brahma hat die Regungen des Herzens einer Frau verstanden, die ein Bergwerk allen Betrugs, aller Sünde und aller Laster ist. Der König war schlicht, sanft und der Gerechtigkeit ergeben; wie konnte er die Natur einer Frau erkennen? Gibt es ein Lebewesen in der Welt, dem Rama, der Herr der Raghus, nicht so teuer wie das Leben ist? Doch er ist dein bitterer Feind geworden. Wer bist du? Sag mir die Wahrheit. Was auch immer du bist, du bist, aber du hast dir das Gesicht mit Ruß beschmiert. Steh auf, geh und setz dich außerhalb meines Blickfelds.
Doha 162
राम बिरोधी हृदय तें प्रगट कीन्ह बिधि मोहि।मो समान को पातकी बादि कहउँ कछु तोहि।।162।।
rāma birodhī hṛdaya teṁ pragaṭa kīnha bidhi mohi |mo samāna ko pātakī bādi kahaũ kachu tohi ||162||
Brahma hat mich aus einem Herzen hervorgebracht, das Rama feindlich gesinnt ist. Wer ist so sündhaft wie ich? Vergeblich sage ich dir etwas.
Chaupai 163.1-4
सुनि सत्रुघुन मातु कुटिलाई।जरहिं गात रिस कछु न बसाई।।
तेहि अवसर कुबरी तहँ आई।बसन बिभूषन बिबिध बनाई।।
लखि रिस भरेउ लखन लघु भाई।बरत अनल घृत आहुति पाई।।
हुमगि लात तकि कूबर मारा।परि मुह भर महि करत पुकारा।।
कूबर टूटेउ फूट कपारू।दलित दसन मुख रुधिर प्रचारू।।
आह दइअ मैं काह नसावा।करत नीक फलु अनइस पावा।।
सुनि रिपुहन लखि नख सिख खोटी।लगे घसीटन धरि धरि झोंटी।।
भरत दयानिधि दीन्हि छड़ाई।कौसल्या पहिं गे दोउ भाई।।
suni satrughuna mātu kuṭilāī |jarahiṁ gāta risa kachu na basāī ||
tehi avasara kubarī tahã āī |basana bibhūṣana bibidha banāī ||
lakhi risa bhareu lakhana laghu bhāī |barata anala ghṛta āhuti pāī ||
humagi lāta taki kūbara mārā |pari muha bhara mahi karata pukārā ||
kūbara ṭūṭeu phūṭa kapārū |dalita dasana mukha rudhira pracārū ||
āha daia maiṁ kāha nasāvā |karata nīka phalu anaisa pāvā ||
suni ripuhana lakhi nakha sikha khoṭī |lage ghasīṭana dhari dhari jhoṁṭī ||
bharata dayānidhi dīnhi chaṛāī |kausalyā pahiṁ ge dou bhāī ||
Als Shatrughna von der Bosheit seiner Mutter hörte, brannte sein ganzer Körper, und in seinem Zorn konnte er sich gar nicht zurückhalten. In diesem Moment kam die Bucklige Kubari dorthin, geschmückt mit Kleidern und Schmuckstücken vielerlei Art. Beim Anblick ihrer erfüllte sich Lakshmanas jüngerer Bruder mit Wut, wie ein Feuer, das auflodert, wenn es ein Opfer aus Ghee empfängt. Er sprang vor, zielte und trat der Buckligen; sie fiel mit dem Gesicht auf die Erde und schrie auf. Ihr Buckel brach und ihr Kopf spaltete sich, ihre Zähne wurden zerschmettert, und Blut strömte aus ihrem Mund. «Ach, Gott! Welchen Schaden habe ich angerichtet? Ich tat Gutes und erhielt eine böse Frucht.» Als er das hörte, betrachtete Shatrughna sie, böse von den Nägeln bis zum Scheitel, und begann sie herumzuschleifen, indem er sie immer wieder bei den Haaren packte. Bharata, das Schatzhaus des Mitgefühls, ließ sie freilassen, und die beiden Brüder gingen zu Kausalya.
Doha 163
मलिन बसन बिबरन बिकल कृस सरीर दुख भार।कनक कलप बर बेलि बन मानहुँ हनी तुसार।।163।।
malina basana bibarana bikala kṛsa sarīra dukha bhāra |kanaka kalapa bara beli bana mānahũ hanī tusāra ||163||
In schmutzigen Gewändern, bleich und verstört, ihr Körper abgemagert und belastet von der Last des Leids, als ob eine schöne Schlingpflanze des goldenen Wunschbaumes im Wald vom Frost getroffen worden wäre.
Chaupai 164.1-4
भरतहि देखि मातु उठि धाई।मुरुछित अवनि परी झइँ आई।।
देखत भरतु बिकल भए भारी।परे चरन तन दसा बिसारी।।
मातु तात कहँ देहि देखाई।कहँ सिय रामु लखनु दोउ भाई।।
कैकइ कत जनमी जग माझा।जौं जनमि त भइ काहे न बाँझा।।
कुल कलंकु जेहिं जनमेउ मोही।अपजस भाजन प्रियजन द्रोही।।
को तिभुवन मोहि सरिस अभागी।गति असि तोरि मातु जेहि लागी।।
पितु सुरपुर बन रघुबर केतू।मैं केवल सब अनरथ हेतु।।
धिग मोहि भयउँ बेनु बन आगी।दुसह दाह दुख दूषन भागी।।
bharatahi dekhi mātu uṭhi dhāī |muruchita avani parī jhaĩ āī ||
dekhata bharatu bikala bhae bhārī |pare carana tana dasā bisārī ||
mātu tāta kahã dehi dekhāī |kahã siya rāmu lakhanu dou bhāī ||
kaikai kata janamī jaga mājhā |jauṁ janami ta bhai kāhe na bā̃jhā ||
kula kalaṁku jehiṁ janameu mohī |apajasa bhājana priyajana drohī ||
ko tibhuvana mohi sarisa abhāgī |gati asi tori mātu jehi lāgī ||
pitu surapura bana raghubara ketū |maiṁ kevala saba anaratha hetu ||
dhiga mohi bhayaũ benu bana āgī |dusaha dāha dukha dūṣana bhāgī ||
Als sie Bharata sah, erhob sich die Mutter und rannte zu ihm, doch Schwindel überkam sie und sie fiel ohnmächtig zu Boden. Bei diesem Anblick geriet Bharata in große Not; er fiel ihr zu Füßen und vergaß den Zustand seines eigenen Leibes. «Mutter, zeige mir meinen Vater. Wo sind Sita und die beiden Brüder Rama und Lakshmana? Warum wurde Kaikeyi in der Welt geboren? Und wenn sie geboren wurde, warum war sie nicht unfruchtbar? Sie gebar mich, den Schandfleck der Familie, das Gefäß der Schande, den Verräter der Lieben. Wer in den drei Welten ist so unglücklich wie ich, dessentwegen du, Mutter, in solche Not geraten bist? Mein Vater ist in die Stadt der Götter gegangen, und der Beste der Raghus ist im Wald; ich allein bin die Ursache all dieses Unheils. Schande über mich! Ich wurde wie Feuer in einem Bambushain, teilhabend an unerträglichem Brennen, Leid und Schmach.»
Doha 164
मातु भरत के बचन मृदु सुनि सुनि उठी सँभारि।लिए उठाइ लगाइ उर लोचन मोचति बारि।।164।।
mātu bharata ke bacana mṛdu suni suni uṭhī sãbhāri |lie uṭhāi lagāi ura locana mocati bāri ||164||
Als sie Bharatas sanfte Worte immer wieder hörte, fasste sich seine Mutter und erhob sich. Sie hob ihn hoch und drückte ihn an ihre Brust, während ihre Augen Tränen vergossen.
Chaupai 165.1-4
सरल सुभाय मायँ हियँ लाए।अति हित मनहुँ राम फिरि आए।।
भेंटेउ बहुरि लखन लघु भाई।सोकु सनेहु न हृदयँ समाई।।
देखि सुभाउ कहत सबु कोई।राम मातु अस काहे न होई।।
माताँ भरतु गोद बैठारे।आँसु पौंछि मृदु बचन उचारे।।
अजहुँ बच्छ बलि धीरज धरहू।कुसमउ समुझि सोक परिहरहू।।
जनि मानहु हियँ हानि गलानी।काल करम गति अघटित जानि।।
काहुहि दोसु देहु जनि ताता।भा मोहि सब बिधि बाम बिधाता।।
जो एतेहुँ दुख मोहि जिआवा।अजहुँ को जानइ का तेहि भावा।।
sarala subhāya māyã hiyã lāe |ati hita manahũ rāma phiri āe ||
bheṁṭeu bahuri lakhana laghu bhāī |soku sanehu na hṛdayã samāī ||
dekhi subhāu kahata sabu koī |rāma mātu asa kāhe na hoī ||
mātā̃ bharatu goda baiṭhāre |ā̃su pauṁchi mṛdu bacana ucāre ||
ajahũ baccha bali dhīraja dharahū |kusamau samujhi soka pariharahū ||
jani mānahu hiyã hāni galānī |kāla karama gati aghaṭita jāni ||
kāhuhi dosu dehu jani tātā |bhā mohi saba bidhi bāma bidhātā ||
jo etehũ dukha mohi jiāvā |ajahũ ko jānai kā tehi bhāvā ||
In ihrer schlichten und arglosen Natur nahm die Mutter ihn in ihr Herz mit so tiefer Liebe, als sei Rama selbst zurückgekehrt. Dann umarmte sie auch Lakshmanas jüngeren Bruder, und Kummer und Zuneigung fanden in ihrem Herzen keinen Platz. Als sie ihr Wesen sahen, sagte jeder: «Warum sollte sie nicht so sein? Sie ist Ramas Mutter.» Die Mutter setzte Bharata auf ihren Schoß, trocknete seine Tränen und sprach sanfte Worte. «Noch jetzt, mein Kind, bitte ich dich, fasse Mut. Erkenne, dass die Zeit ungünstig ist, und gib deine Trauer auf.» «Fühle keinen Verlust und keine Scham im Herzen, wissend, dass der Lauf der Zeit und des Schicksals nicht geändert werden kann.» «Lege niemandem die Schuld zur Last, mein Sohn. Der Schöpfer hat sich in jeder Weise gegen mich gewandt.» «Der mich selbst durch solchen Kummer am Leben erhalten hat, wer weiß, was ihm jetzt noch gefällt?»
Doha 165
पितु आयस भूषन बसन तात तजे रघुबीर।बिसमउ हरषु न हृदयँ कछु पहिरे बलकल चीर।।165।।
pitu āyasa bhūṣana basana tāta taje raghubīra |bisamau haraṣu na hṛdayã kachu pahire balakala cīra ||165||
Auf Geheiß seines Vaters legte der Herr der Raghus seinen Schmuck und seine Gewänder ab; er empfand weder Freude noch Kummer in seinem Herzen, sondern trug nur Rindenkleidung.
Chaupai 166.1-4
मुख प्रसन्न मन रंग न रोषू।सब कर सब बिधि करि परितोषू।।
चले बिपिन सुनि सिय सँग लागी।रहइ न राम चरन अनुरागी।।
सुनतहिं लखनु चले उठि साथा।रहहिं न जतन किए रघुनाथा।।
तब रघुपति सबही सिरु नाई।चले संग सिय अरु लघु भाई।।
रामु लखनु सिय बनहि सिधाए।गइउँ न संग न प्रान पठाए।।
यहु सबु भा इन्ह आँखिन्ह आगें।तउ न तजा तनु जीव अभागें।।
मोहि न लाज निज नेहु निहारी।राम सरिस सुत मैं महतारी।।
जिऐ मरै भल भूपति जाना।मोर हृदय सत कुलिस समाना।।
mukha prasanna mana raṁga na roṣū |saba kara saba bidhi kari paritoṣū ||
cale bipina suni siya sãga lāgī |rahai na rāma carana anurāgī ||
sunatahiṁ lakhanu cale uṭhi sāthā |rahahiṁ na jatana kie raghunāthā ||
taba raghupati sabahī siru nāī |cale saṁga siya aru laghu bhāī ||
rāmu lakhanu siya banahi sidhāe |gaiũ na saṁga na prāna paṭhāe ||
yahu sabu bhā inha ā̃khinha āgeṁ |tau na tajā tanu jīva abhāgeṁ ||
mohi na lāja nija nehu nihārī |rāma sarisa suta maiṁ mahatārī ||
jiai marai bhala bhūpati jānā |mora hṛdaya sata kulisa samānā ||
Sein Gesicht war heiter, und sein Geist zeigte weder Zorn noch Leidenschaft; er brachte alle auf jede Weise zur Zufriedenheit. Als Sita hörte, dass er in den Wald ging, folgte sie ihm; den Füßen Ramas ergeben, konnte sie nicht zurückbleiben. Sobald Lakshmana es hörte, erhob er sich und ging mit ihnen; obwohl der Herr der Raghus alles versuchte, wollte er nicht bleiben. Dann neigte der Herr der Raghus das Haupt vor allen und brach mit Sita und seinem jüngeren Bruder auf. Rama, Lakshmana und Sita brachen in den Wald auf. Ich ging nicht mit ihnen, noch sandte ich meinen Lebensatem hinter ihnen her. All dies geschah vor diesen meinen Augen, und dennoch verließ mein unglückliches Leben meinen Körper nicht. Ich empfinde keine Scham, selbst wenn ich meine eigene Liebe betrachte, ich, die Mutter eines Sohnes wie Rama bin. Der König wusste wohl, wie man lebt und wie man stirbt; mein Herz ist hart wie hundert Donnerkeile.
Doha 166
कौसल्या के बचन सुनि भरत सहित रनिवास।ब्याकुल बिलपत राजगृह मानहुँ सोक नेवासु।।166।।
kausalyā ke bacana suni bharata sahita ranivāsa |byākula bilapata rājagṛha mānahũ soka nevāsu ||166||
Als sie Kaushalyas Worte hörten, waren Bharata und die Frauen des Palastes von Angst erfüllt und weinten; das königliche Haus hallte wider von Klagen, als hätte der Kummer selbst dort seine Wohnung genommen.
Chaupai 167.1-4
बिलपहिं बिकल भरत दोउ भाई।कौसल्याँ लिए हृदयँ लगाई।।
भाँति अनेक भरतु समुझाए।कहि बिबेकमय बचन सुनाए।।
भरतहुँ मातु सकल समुझाईं।कहि पुरान श्रुति कथा सुहाईं।।
छल बिहीन सुचि सरल सुबानी।बोले भरत जोरि जुग पानी।।
जे अघ मातु पिता सुत मारें।गाइ गोठ महिसुर पुर जारें।।
जे अघ तिय बालक बध कीन्हें।मीत महीपति माहुर दीन्हें।।
जे पातक उपपातक अहहीं।करम बचन मन भव कबि कहहीं।।
ते पातक मोहि होहुँ बिधाता।जौं यहु होइ मोर मत माता।।
bilapahiṁ bikala bharata dou bhāī |kausalyā̃ lie hṛdayã lagāī ||
bhā̃ti aneka bharatu samujhāe |kahi bibekamaya bacana sunāe ||
bharatahũ mātu sakala samujhāīṁ |kahi purāna śruti kathā suhāīṁ ||
chala bihīna suci sarala subānī |bole bharata jori juga pānī ||
je agha mātu pitā suta māreṁ |gāi goṭha mahisura pura jāreṁ ||
je agha tiya bālaka badha kīnheṁ |mīta mahīpati māhura dīnheṁ ||
je pātaka upapātaka ahahīṁ |karama bacana mana bhava kabi kahahīṁ ||
te pātaka mohi hohũ bidhātā |jauṁ yahu hoi mora mata mātā ||
Die beiden Brüder, Bharata und Shatrughna, weinten in Not, und Kausalya nahm sie an ihr Herz und umarmte sie. Auf vielerlei Weise tröstete sie Bharata und sprach zu ihm Worte voller Weisheit. Alle Mütter trösteten Bharata ebenfalls, indem sie schöne Geschichten aus den Puranas und den Veden erzählten. Ohne List, rein und einfach waren die schönen Worte, die Bharata sprach, mit beiden Händen gefaltet. Die Sünden, die aus dem Töten der Mutter, des Vaters oder des Sohnes entstehen, aus dem Verbrennen eines Kuhstalls mit seinem Vieh oder einer Stadt der Brahmanen, die Sünden, die aus dem Töten einer Frau oder eines Kindes entstehen, oder aus dem Verabreichen von Gift an einen Freund oder einen König, alle großen Sünden und geringeren Sünden, die existieren, die die Dichter aus Tat, Wort und Gedanke entstehen lassen, all diese Sünden mögen meine sein, o Schöpfer, wenn dies mein Rat war, Mutter.
Doha 167
जे परिहरि हरि हर चरन भजहिं भूतगन घोर।तेहि कइ गति मोहि देउ बिधि जौं जननी मत मोर।।167।।
je parihari hari hara carana bhajahiṁ bhūtagana ghora |tehi kai gati mohi deu bidhi jauṁ jananī mata mora ||167||
Diejenigen, die die Füße von Hari und Hara verlassen und die schrecklichen Geisterhorden anbeten: möge Brahma mir ihr Schicksal gewähren, wenn, Mutter, dies mein Rat war.
Chaupai 168.1-4
बेचहिं बेदु धरमु दुहि लेहीं।पिसुन पराय पाप कहि देहीं।।
कपटी कुटिल कलहप्रिय क्रोधी।बेद बिदूषक बिस्व बिरोधी।।
लोभी लंपट लोलुपचारा।जे ताकहिं परधनु परदारा।।
पावौं मैं तिन्ह के गति घोरा।जौं जननी यहु संमत मोरा।।
जे नहिं साधुसंग अनुरागे।परमारथ पथ बिमुख अभागे।।
जे न भजहिं हरि नरतनु पाई।जिन्हहि न हरि हर सुजसु सोहाई।।
तजि श्रुतिपंथु बाम पथ चलहीं।बंचक बिरचि बेष जगु छलहीं।।
तिन्ह कै गति मोहि संकर देऊ।जननी जौं यहु जानौं भेऊ।।
becahiṁ bedu dharamu duhi lehīṁ |pisuna parāya pāpa kahi dehīṁ ||
kapaṭī kuṭila kalahapriya krodhī |beda bidūṣaka bisva birodhī ||
lobhī laṁpaṭa lolupacārā |je tākahiṁ paradhanu paradārā ||
pāvauṁ maiṁ tinha ke gati ghorā |jauṁ jananī yahu saṁmata morā ||
je nahiṁ sādhusaṁga anurāge |paramāratha patha bimukha abhāge ||
je na bhajahiṁ hari naratanu pāī |jinhahi na hari hara sujasu sohāī ||
taji śrutipaṁthu bāma patha calahīṁ |baṁcaka biraci beṣa jagu chalahīṁ ||
tinha kai gati mohi saṁkara deū |jananī jauṁ yahu jānauṁ bheū ||
Diejenigen, die den Veda verkaufen, die Religion um des Gewinns willen melken, und die Verleumder, die die Fehler und Sünden anderer verkünden; die Täuschenden, die Hinterhältigen, die Streitsüchtigen, die Zornigen, die Schmäher des Veda, die Feinde der ganzen Welt; die Habsüchtigen, die Wollüstigen, die in ihrem Verhalten Gefräßigen und Zügellosen, die nach fremdem Reichtum und fremder Frau trachten: möge ich ihr schreckliches Schicksal erlangen, Mutter, wenn diese Verschwörung meine Zustimmung hatte. Diejenigen, die keine Freude an der Gesellschaft der Heiligen haben, die Unglücklichen, die ihr Gesicht vom Weg des höchsten Gutes abwenden; die, nachdem sie einen menschlichen Körper erlangt haben, Hari nicht anbeten, und denen der gute Ruf von Hari und Hara nicht gefällt; die den Weg der Veden verlassen und den entgegengesetzten Pfad gehen, und die als Betrüger in erfundenem Gewand die Welt täuschen: möge Shankara mir ihr Schicksal geben, Mutter, wenn ich das Geheimnis dieser Verschwörung kannte.
Doha 168
मातु भरत के बचन सुनि साँचे सरल सुभायँ।कहति राम प्रिय तात तुम्ह सदा बचन मन कायँ।।168।।
mātu bharata ke bacana suni sā̃ce sarala subhāyã |kahati rāma priya tāta tumha sadā bacana mana kāyã ||168||
Die Worte Bharatas hörend, wahr, einfach und aufrichtig von Natur, sagte seine Mutter: «Sohn, du bist Rama lieb, immer, im Wort, im Sinn und in der Tat.»
Chaupai 169.1-4
राम प्रानहु तें प्रान तुम्हारे।तुम्ह रघुपतिहि प्रानहु तें प्यारे।।
बिधु बिष चवै स्रवै हिमु आगी।होइ बारिचर बारि बिरागी।।
भएँ ग्यानु बरु मिटै न मोहू।तुम्ह रामहि प्रतिकूल न होहू।।
मत तुम्हार यहु जो जग कहहीं।सो सपनेहुँ सुख सुगति न लहहीं।।
अस कहि मातु भरतु हियँ लाए।थन पय स्रवहिं नयन जल छाए।।
करत बिलाप बहुत यहि भाँती।बैठेहिं बीति गइ सब राती।।
बामदेउ बसिष्ठ तब आए।सचिव महाजन सकल बोलाए।।
मुनि बहु भाँति भरत उपदेसे।कहि परमारथ बचन सुदेसे।।
rāma prānahu teṁ prāna tumhāre |tumha raghupatihi prānahu teṁ pyāre ||
bidhu biṣa cavai sravai himu āgī |hoi bāricara bāri birāgī ||
bhaẽ gyānu baru miṭai na mohū |tumha rāmahi pratikūla na hohū ||
mata tumhāra yahu jo jaga kahahīṁ |so sapanehũ sukha sugati na lahahīṁ ||
asa kahi mātu bharatu hiyã lāe |thana paya sravahiṁ nayana jala chāe ||
karata bilāpa bahuta yahi bhā̃tī |baiṭhehiṁ bīti gai saba rātī ||
bāmadeu basiṣṭha taba āe |saciva mahājana sakala bolāe ||
muni bahu bhā̃ti bharata upadese |kahi paramāratha bacana sudese ||
Rama ist dir teurer als dein eigenes Leben, und du bist Rama, dem Herrn der Raghus, teurer als sein eigenes Leben. Der Mond könnte Gift regnen lassen, und der Schnee könnte Feuer ausstoßen; ein Wasserwesen könnte gleichgültig gegenüber dem Wasser werden. Selbst wenn das Wissen erstrahlt ist, könnte die Verblendung noch unzerstreut bleiben; doch du könntest dich niemals gegen Rama wenden. Diejenigen, die in der Welt sagen, dass dies dein Plan war, werden niemals Glück oder ein gutes Schicksal erlangen, selbst im Traum. So sprechend, drückte seine Mutter Bharata an ihr Herz; Milch floss aus ihren Brüsten und ihre Augen füllten sich mit Tränen. Während sie so ausgiebig klagten, dasitzen, verging die ganze Nacht. Da kamen Vamadeva und Vasishtha und riefen alle Minister und die führenden Bürger zusammen. Der Weise unterwies Bharata auf vielerlei Weise und sprach vortreffliche Worte über die höchste Wahrheit.
Doha 169
तात हृदयँ धीरजु धरहु करहु जो अवसर आजु।उठे भरत गुर बचन सुनि करन कहेउ सबु साजु।।169।।
tāta hṛdayã dhīraju dharahu karahu jo avasara āju |uṭhe bharata gura bacana suni karana kaheu sabu sāju ||169||
Mein Kind, fasse Mut in deinem Herzen und tu, was die Stunde jetzt erfordert. Als Bharata die Worte des Guru hörte, erhob er sich und befahl, alle Vorbereitungen zu treffen.
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-चरित के पाठ से ‘राम-प्रेम में निष्कपटता’, माता-पिता के प्रति धर्मबुद्धि, और संकट में धैर्य-लाभ माना गया है; विशेषतः ‘राम-प्रतिकूलता’ का त्याग और शरणागति-भाव दृढ़ होता है।
सामान्य मानस-परंपरा में शोक-निवारण/धैर्य हेतु ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-स्मरण समपुट रूप में जोड़ा जाता है; कुछ पाठ-परंपराओं में ‘सियावर रामचंद्र की जय’ का आवर्तन भी किया जाता है।
Ask anything about Prakarana 17 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
