Prakarana 18
त्याग–धर्म–मर्यादा का सोपान: यहाँ ‘राज्य’ बाह्य सत्ता नहीं, बल्कि मन-राज्य (अहं-राज) का परित्याग है। अयोध्या काण्ड साधक को शोक से विवेक, और अधिकार-लालसा से सेवाभाव की ओर ले जाता है—पितृवचन-पालन, गुरु-आज्ञा, और लोकधर्म के माध्यम से ‘निज हित’ को ‘राम-हित’ में विलीन करना। यह सीढ़ी बताती है कि मुक्ति का द्वार राजसुख नहीं, बल्कि मर्यादा-पालन और अनासक्ति है।
In diesen Versen wandelt sich der Grundstrom des karuṇā‑rasa (Daśarathas Verbrennung, tilāñjali, daśagātra) allmählich in śānta‑rasa und dharma‑rasa. Bharatas Gestalt ist hier eine „Erhebung des Schmerzes“: Trauer wird nicht zur Selbstanklage, sondern zum Mittel der Selbst‑Reinigung. Vasiṣṭhas Unterweisung löscht den Zorn, indem sie „Gewinn und Verlust, Leben und Tod“ als Hand der vidhi deutet—das ist das Zentrum der Manas‑Theologie: die Rolle des Menschen innerhalb der līlā Gottes, gebunden an maryādā. Dann machen nīti‑Aufzählungen (wessen man trauern soll, wessen nicht) den lokadharma zum Werkzeug geistiger Unterscheidung. Bharatas Antwort hebt die Kennzeichen der Bhakti hervor—das Reich ist „bādi“ (nebensächlich); ohne Raghurāī sind Körper‑Genuss, japa und yoga alles sinnlos. So begründet dieser Abschnitt des Ayodhyā‑Kāṇḍa eine „aus Entsagung geborene dāsya‑bhakti“ und bereitet im sopāna den nächsten Schritt vor—Rāma‑sevā / das pādūkā‑rāj.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 170.1-4
नृपतनु बेद बिदित अन्हवावा।परम बिचित्र बिमानु बनावा।।
गहि पद भरत मातु सब राखी।रहीं रानि दरसन अभिलाषी।।
चंदन अगर भार बहु आए।अमित अनेक सुगंध सुहाए।।
सरजु तीर रचि चिता बनाई।जनु सुरपुर सोपान सुहाई।।
एहि बिधि दाह क्रिया सब कीन्ही।बिधिवत न्हाइ तिलांजुलि दीन्ही।।
सोधि सुमृति सब बेद पुराना।कीन्ह भरत दसगात बिधाना।।
जहँ जस मुनिबर आयसु दीन्हा।तहँ तस सहस भाँति सबु कीन्हा।।
भए बिसुद्ध दिए सब दाना।धेनु बाजि गज बाहन नाना।।
nṛpatanu beda bidita anhavāvā |parama bicitra bimānu banāvā ||
gahi pada bharata mātu saba rākhī |rahīṁ rāni darasana abhilāṣī ||
caṁdana agara bhāra bahu āe |amita aneka sugaṁdha suhāe ||
saraju tīra raci citā banāī |janu surapura sopāna suhāī ||
ehi bidhi dāha kriyā saba kīnhī |bidhivata nhāi tilāṁjuli dīnhī ||
sodhi sumṛti saba beda purānā |kīnha bharata dasagāta bidhānā ||
jahã jasa munibara āyasu dīnhā |tahã tasa sahasa bhā̃ti sabu kīnhā ||
bhae bisuddha die saba dānā |dhenu bāji gaja bāhana nānā ||
Sie badeten den Körper des Königs, wie die Veden vorschreiben, und fertigten einen aufs wunderbarste geschmückten Leichenwagen. Bharata umfasste die Füße aller Mütter und hielt sie zurück; die Königinnen verblieben, die Anschauung Ramas ersehnend. Viele Lasten Sandelholz und Aloe wurden herbeigebracht, mit unzähligen duftenden Substanzen vielerlei Art, den Sinnen erfreulich. Am Ufer der Sarayu errichteten und ordneten sie den Scheiterhaufen, schön wie eine Treppe, die zur Stadt der Götter führt. So wurde die gesamte Bestattungszeremonie vollzogen; Bharata badete den Regeln gemäß und opferte das Wasser mit Sesamkörnern. Nachdem er alle Smritis, die Veden und die Puranas studiert hatte, führte Bharata die Riten des zehnten Tages durch. Wo und wie der große Weise seinen Befehl erteilte, dort führte Bharata alles entsprechend aus, auf tausenderlei Weise. Nachdem er gereinigt war, verteilte er Gaben jeder Art: Kühe, Pferde, Elefanten und Wagen vielerlei Art.
Doha 170
सिंघासन भूषन बसन अन्न धरनि धन धाम।दिए भरत लहि भूमिसुर भे परिपूरन काम।।170।।
siṁghāsana bhūṣana basana anna dharani dhana dhāma |die bharata lahi bhūmisura bhe paripūrana kāma ||170||
Bharata gab Throne, Schmuck, Gewänder, Getreide, Land, Reichtum und Häuser, und die Brahmanen, die Götter der Erde, nahmen sie entgegen und wurden in all ihren Wünschen erfüllt.
Chaupai 171.1-4
पितु हित भरत कीन्हि जसि करनी।सो मुख लाख जाइ नहिं बरनी।।
सुदिनु सोधि मुनिबर तब आए।सचिव महाजन सकल बोलाए।।
बैठे राजसभाँ सब जाई।पठए बोलि भरत दोउ भाई।।
भरतु बसिष्ठ निकट बैठारे।नीति धरममय बचन उचारे।।
प्रथम कथा सब मुनिबर बरनी।कैकइ कुटिल कीन्हि जसि करनी।।
भूप धरमब्रतु सत्य सराहा।जेहिं तनु परिहरि प्रेमु निबाहा।।
कहत राम गुन सील सुभाऊ।सजल नयन पुलकेउ मुनिराऊ।।
बहुरि लखन सिय प्रीति बखानी।सोक सनेह मगन मुनि ग्यानी।।
pitu hita bharata kīnhi jasi karanī |so mukha lākha jāi nahiṁ baranī ||
sudinu sodhi munibara taba āe |saciva mahājana sakala bolāe ||
baiṭhe rājasabhā̃ saba jāī |paṭhae boli bharata dou bhāī ||
bharatu basiṣṭha nikaṭa baiṭhāre |nīti dharamamaya bacana ucāre ||
prathama kathā saba munibara baranī |kaikai kuṭila kīnhi jasi karanī ||
bhūpa dharamabratu satya sarāhā |jehiṁ tanu parihari premu nibāhā ||
kahata rāma guna sīla subhāū |sajala nayana pulakeu munirāū ||
bahuri lakhana siya prīti bakhānī |soka saneha magana muni gyānī ||
Die Riten, die Bharata für seinen Vater vollzog, ließen sich nicht einmal von hunderttausend Mündern erzählen. Dann kam der große Weise, nachdem er einen glückverheißenden Tag bestimmt hatte, und berief alle Minister und die angesehenen Bürger. Alle gingen hin und nahmen in der königlichen Versammlung Platz, und sie ließen die beiden Brüder, Bharata und seinen Bruder, rufen. Vasishtha ließ Bharata neben sich sitzen und sprach Worte voll rechten Wandels und Dharma. Zuerst erzählte der große Weise die ganze Geschichte, von dem trügerischen Tun, das Kaikeyi begangen hatte. Er pries das feste Gelübde des Dharma des Königs und seine Wahrhaftigkeit, durch die er seinen Körper aufgab und seiner Liebe treu blieb. Während er von Ramas Tugenden, Güte und Wesen sprach, wurden dem König der Weisen die Augen feucht und seine Haare sträubten sich. Dann schilderte er die Liebe von Lakshmana und Sita, und der weise Sage versank in Kummer und Zärtlichkeit.
Doha 171
सुनहु भरत भावी प्रबल बिलखि कहेउ मुनिनाथ।हानि लाभु जीवन मरनु जसु अपजसु बिधि हाथ।।171।।
sunahu bharata bhāvī prabala bilakhi kaheu muninātha |hāni lābhu jīvana maranu jasu apajasu bidhi hātha ||171||
Höre, Bharata, die Zukunft ist mächtig; der Herr der Weisen sprach unter Tränen. Verlust und Gewinn, Leben und Tod, Ruhm und Schande liegen in den Händen der Vorsehung.
Chaupai 172.1-4
अस बिचारि केहि देइअ दोसू।ब्यरथ काहि पर कीजिअ रोसू।।
तात बिचारु केहि करहु मन माहीं।सोच जोगु दसरथु नृपु नाहीं।।
सोचिअ बिप्र जो बेद बिहीना।तजि निज धरमु बिषय लयलीना।।
सोचिअ नृपति जो नीति न जाना।जेहि न प्रजा प्रिय प्रान समाना।।
सोचिअ बयसु कृपन धनवानू।जो न अतिथि सिव भगति सुजानू।।
सोचिअ सूद्रु बिप्र अवमानी।मुखर मानप्रिय ग्यान गुमानी।।
सोचिअ पुनि पति बंचक नारी।कुटिल कलहप्रिय इच्छाचारी।।
सोचिअ बटु निज ब्रतु परिहरई।जो नहिं गुर आयसु अनुसरई।।
asa bicāri kehi deia dosū |byaratha kāhi para kījia rosū ||
tāta bicāru kehi karahu mana māhīṁ |soca jogu dasarathu nṛpu nāhīṁ ||
socia bipra jo beda bihīnā |taji nija dharamu biṣaya layalīnā ||
socia nṛpati jo nīti na jānā |jehi na prajā priya prāna samānā ||
socia bayasu kṛpana dhanavānū |jo na atithi siva bhagati sujānū ||
socia sūdru bipra avamānī |mukhara mānapriya gyāna gumānī ||
socia puni pati baṁcaka nārī |kuṭila kalahapriya icchācārī ||
socia baṭu nija bratu pariharaī |jo nahiṁ gura āyasu anusaraī ||
So denkend, wen sollte man tadeln, und gegen wen sollte man sich vergeblich erzürnen? Mein Sohn, bedenke dies in deinem Sinn: König Dasharatha ist keiner, um den man trauern sollte. Trauere um den Brahmanen, der ohne die Veden ist, der seine eigene Pflicht aufgibt und ganz in den Sinnenfreuden versunken ist. Trauere um den König, der die Kunst der Staatsführung nicht kennt, und dem seine Untertanen nicht so lieb sind wie sein eigenes Leben. Trauere um den Kaufmann, der reich, doch geizig ist, und der nicht bewandert ist im Dienst an Gästen und in der Hingabe an Shiva. Trauere um den Shudra, der Brahmanen beleidigt, der geschwätzig ist, auf Ehre versessen und eingebildet auf sein vermeintliches Wissen. Trauere auch um die Ehefrau, die ihren Gemahl betrügt, die hinterlistig ist, streitsüchtig und eigenwillig. Trauere um den Schüler, der sein eigenes Gelübde aufgibt und dem Gebot seines Gurus nicht folgt.
Doha 172
सोचिअ गृही जो मोह बस करइ करम पथ त्याग।सोचिअ जति प्रंपच रत बिगत बिबेक बिराग।।172।।
socia gṛhī jo moha basa karai karama patha tyāga |socia jati praṁpaca rata bigata bibeka birāga ||172||
Betrauert den Hausvater, der unter der Herrschaft der Verblendung den Pfad des rechtschaffenen Handelns aufgibt. Betrauert den Asketen, der an die Welt gebunden ist, der sowohl Unterscheidungskraft als auch Loslösung verloren hat.
Chaupai 173.1-4
बैखानस सोइ सोचै जोगु।तपु बिहाइ जेहि भावइ भोगू।।
सोचिअ पिसुन अकारन क्रोधी।जननि जनक गुर बंधु बिरोधी।।
सब बिधि सोचिअ पर अपकारी।निज तनु पोषक निरदय भारी।।
सोचनीय सबहि बिधि सोई।जो न छाड़ि छलु हरि जन होई।।
सोचनीय नहिं कोसलराऊ।भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।।
भयउ न अहइ न अब होनिहारा।भूप भरत जस पिता तुम्हारा।।
बिधि हरि हरु सुरपति दिसिनाथा।बरनहिं सब दसरथ गुन गाथा।।
baikhānasa soi socai jogu |tapu bihāi jehi bhāvai bhogū ||
socia pisuna akārana krodhī |janani janaka gura baṁdhu birodhī ||
saba bidhi socia para apakārī |nija tanu poṣaka niradaya bhārī ||
socanīya sabahi bidhi soī |jo na chāṛi chalu hari jana hoī ||
socanīya nahiṁ kosalarāū |bhuvana cāridasa pragaṭa prabhāū ||
bhayau na ahai na aba honihārā |bhūpa bharata jasa pitā tumhārā ||
bidhi hari haru surapati disināthā |baranahiṁ saba dasaratha guna gāthā ||
Jener Eremit ist bemitleidenswert, der die Askese aufgibt und an Vergnügungen Gefallen findet. Bemitleide den Verleumder und den Mann, der ohne Grund zornig wird, der seiner Mutter, seinem Vater, seinem Lehrer und seinen Verwandten feindlich gesinnt ist. Auf jede Weise ist bemitleidenswert, wer anderen schadet, der nur den eigenen Körper nährt und äußerst erbarmungslos ist. Auch er ist in jeder Weise bemitleidenswert, der die Täuschung nicht aufgibt und kein Diener Haris wird. Doch der König von Kosala ist nicht bemitleidenswert, dessen Ruhm in den vierzehn Welten offenbar ist. Es gab keinen, es gibt keinen jetzt und es wird nie einen König geben wie deinen Vater, Bharata. Brahma, Vishnu, Shiva, Indra der Herr der Götter und die Wächter der Himmelsrichtungen alle erzählen die Geschichte von Dasharathas Tugenden.
Doha 173
कहहु तात केहि भाँति कोउ करिहि बड़ाई तासु।राम लखन तुम्ह सत्रुहन सरिस सुअन सुचि जासु।।173।।
kahahu tāta kehi bhā̃ti kou karihi baṛāī tāsu |rāma lakhana tumha satruhana sarisa suana suci jāsu ||173||
Sag mir, mein Sohn, auf welche Weise könnte jemand ihn gebührend preisen, dessen Söhne so rein sind: Rama, Lakshmana, du und Shatrughna?
Chaupai 174.1-4
सब प्रकार भूपति बड़भागी।बादि बिषादु करिअ तेहि लागी।।
यहु सुनि समुझि सोचु परिहरहू।सिर धरि राज रजायसु करहू।।
राँय राजपदु तुम्ह कहुँ दीन्हा।पिता बचनु फुर चाहिअ कीन्हा।।
तजे रामु जेहिं बचनहि लागी।तनु परिहरेउ राम बिरहागी।।
नृपहि बचन प्रिय नहिं प्रिय प्राना।करहु तात पितु बचन प्रवाना।।
करहु सीस धरि भूप रजाई।हइ तुम्ह कहँ सब भाँति भलाई।।
परसुराम पितु अग्या राखी।मारी मातु लोक सब साखी।।
तनय जजातिहि जौबनु दयऊ।पितु अग्याँ अघ अजसु न भयऊ।।
saba prakāra bhūpati baṛabhāgī |bādi biṣādu karia tehi lāgī ||
yahu suni samujhi socu pariharahū |sira dhari rāja rajāyasu karahū ||
rā̃ya rājapadu tumha kahũ dīnhā |pitā bacanu phura cāhia kīnhā ||
taje rāmu jehiṁ bacanahi lāgī |tanu parihareu rāma birahāgī ||
nṛpahi bacana priya nahiṁ priya prānā |karahu tāta pitu bacana pravānā ||
karahu sīsa dhari bhūpa rajāī |hai tumha kahã saba bhā̃ti bhalāī ||
parasurāma pitu agyā rākhī |mārī mātu loka saba sākhī ||
tanaya jajātihi jaubanu dayaū |pitu agyā̃ agha ajasu na bhayaū ||
In jeder Hinsicht ist der König hochbegünstigt; vergeblich trägst du seinetwegen Leid. Höre dies und verstehe es, und gib deinen Kummer auf; nimm den Befehl des Königs auf dein Haupt und führe ihn aus. Der König hat dir den königlichen Thron gegeben, und du sollst das Wort deines Vaters erfüllen. Um seines Wortes willen gab er Rama auf, und im Feuer der Trennung von Rama gab er seinen Körper auf. Dem König war sein Wort lieb, und sein Leben war ihm nicht lieb. Darum, mein Sohn, halte das Wort deines Vaters für verbindlich und führe es aus. Nimm den Befehl des Königs auf dein Haupt und befolge ihn; auf jede Weise wird es zu deinem Heil sein. Parashurama hielt den Befehl seines Vaters und tötete seine Mutter, und die ganze Welt ist Zeuge davon. Ein Sohn gab seine Jugend an Yayati; im Gehorsam gegenüber dem Befehl eines Vaters war weder Sünde noch Schande.
Doha 174
अनुचित उचित बिचारु तजि जे पालहिं पितु बैन।ते भाजन सुख सुजस के बसहिं अमरपति ऐन।।174।।
anucita ucita bicāru taji je pālahiṁ pitu baina |te bhājana sukha sujasa ke basahiṁ amarapati aina ||174||
Diejenigen, die alle Überlegung über Recht und Unrecht beiseite legend die Worte ihres Vaters erfüllen, werden zu Gefäßen des Glücks und des guten Ruhms und weilen in der unmittelbaren Gegenwart des Herrn der Unsterblichen.
Chaupai 175.1-4
अवसि नरेस बचन फुर करहू।पालहु प्रजा सोकु परिहरहू।।
सुरपुर नृप पाइहि परितोषू।तुम्ह कहुँ सुकृत सुजसु नहिं दोषू।।
बेद बिदित संमत सबही का।जेहि पितु देइ सो पावइ टीका।।
करहु राजु परिहरहु गलानी।मानहु मोर बचन हित जानी।।
सुनि सुखु लहब राम बैदेहीं।अनुचित कहब न पंडित केहीं।।
कौसल्यादि सकल महतारीं।तेउ प्रजा सुख होहिं सुखारीं।।
परम तुम्हार राम कर जानिहि।सो सब बिधि तुम्ह सन भल मानिहि।।
सौंपेहु राजु राम कै आएँ।सेवा करेहु सनेह सुहाएँ।।
avasi naresa bacana phura karahū |pālahu prajā soku pariharahū ||
surapura nṛpa pāihi paritoṣū |tumha kahũ sukṛta sujasu nahiṁ doṣū ||
beda bidita saṁmata sabahī kā |jehi pitu dei so pāvai ṭīkā ||
karahu rāju pariharahu galānī |mānahu mora bacana hita jānī ||
suni sukhu lahaba rāma baidehīṁ |anucita kahaba na paṁḍita kehīṁ ||
kausalyādi sakala mahatārīṁ |teu prajā sukha hohiṁ sukhārīṁ ||
parama tumhāra rāma kara jānihi |so saba bidhi tumha sana bhala mānihi ||
sauṁpehu rāju rāma kai āẽ |sevā karehu saneha suhāẽ ||
Du musst das Wort des Königs gewiss erfüllen. Schütze das Volk und gib deine Trauer auf. Der König wird Befriedigung finden in der Stadt der Götter, und für dich wird es Verdienst und guter Ruf sein, kein Fehler. In den Veden ist es verkündet und von allen gebilligt, dass der, dem der Vater es gibt, das Zeichen des Königtums empfängt. Herrsche über das Reich und lege deine Reue ab; nimm mein Wort an, wissend, dass es zu deinem Besten ist. Rama und Sita werden sich freuen, es zu hören, und kein Weiser wird es unangemessen nennen. Kausalya und alle anderen Mütter werden ebenfalls glücklich sein im Glück des Volkes. Rama wird deine höchste Hingabe erkennen, und er wird in jeder Hinsicht gut von dir denken. Wenn Rama zurückkehrt, übergib ihm das Reich, und diene ihm mit anmutiger Zuneigung.
Doha 175
कीजिअ गुर आयसु अवसि कहहिं सचिव कर जोरि।रघुपति आएँ उचित जस तस तब करब बहोरि।।175।।
kījia gura āyasu avasi kahahiṁ saciva kara jori |raghupati āẽ ucita jasa tasa taba karaba bahori ||175||
Die Minister mit gefalteten Händen sagten: "Du musst gewiss den Befehl des Guru ausführen. Wenn der Herr der Raghus zurückkehrt, kannst du dann tun, was angemessen ist."
Chaupai 176.1-4
कौसल्या धरि धीरजु कहई।पूत पथ्य गुर आयसु अहई।।
सो आदरिअ करिअ हित मानी।तजिअ बिषादु काल गति जानी।।
बन रघुपति सुरपति नरनाहू।तुम्ह एहि भाँति तात कदराहू।।
परिजन प्रजा सचिव सब अंबा।तुम्हही सुत सब कहँ अवलंबा।।
लखि बिधि बाम कालु कठिनाई।धीरजु धरहु मातु बलि जाई।।
सिर धरि गुर आयसु अनुसरहू।प्रजा पालि परिजन दुखु हरहू।।
गुर के बचन सचिव अभिनंदनु।सुने भरत हिय हित जनु चंदनु।।
सुनी बहोरि मातु मृदु बानी।सील सनेह सरल रस सानी।।
kausalyā dhari dhīraju kahaī |pūta pathya gura āyasu ahaī ||
so ādaria karia hita mānī |tajia biṣādu kāla gati jānī ||
bana raghupati surapati naranāhū |tumha ehi bhā̃ti tāta kadarāhū ||
parijana prajā saciva saba aṁbā |tumhahī suta saba kahã avalaṁbā ||
lakhi bidhi bāma kālu kaṭhināī |dhīraju dharahu mātu bali jāī ||
sira dhari gura āyasu anusarahū |prajā pāli parijana dukhu harahū ||
gura ke bacana saciva abhinaṁdanu |sune bharata hiya hita janu caṁdanu ||
sunī bahori mātu mṛdu bānī |sīla saneha sarala rasa sānī ||
Kausalya fasste Mut und sprach: «Mein Sohn, der Befehl deines Gurus ist heilsame Medizin für dich. Ehre ihn und handle danach, indem du ihn als dein Wohl ansiehst. Gib deine Trauer auf, da du den Lauf der Zeit und des Schicksals kennst. Rama ist im Wald, und der König, der Herr der Menschen, ist zum Herrn der Götter gegangen. Mein Sohn, du verhältst dich so wie ein Feigling. Von der Familie, dem Volk, den Ministern und allen Müttern bist du, mein Sohn, die Stütze aller. Da du siehst, dass das Schicksal gegen uns ist und die Zeit schwer ist, fasse Mut; deine Mutter opfert sich für dich. Trage den Befehl des Gurus auf deinem Haupt und folge ihm; beschütze das Volk und nimm den Kummer der Familie hinweg». Bharata hatte die Worte des Gurus und den Beifall der Minister gehört, und sie waren für sein Herz wie kühlender Sandel, der Gutes bringt. Dann hörte er die sanfte Rede seiner Mutter, durchdrungen vom süßen Gefühl von Güte, Liebe und Einfachheit.
Chhand 176
सानी सरल रस मातु बानी सुनि भरत ब्याकुल भए।लोचन सरोरुह स्रवत सींचत बिरह उर अंकुर नए।।
सो दसा देखत समय तेहि बिसरी सबहि सुधि देह की।तुलसी सराहत सकल सादर सीवँ सहज सनेह की।।
sānī sarala rasa mātu bānī suni bharata byākula bhae |locana saroruha sravata sīṁcata biraha ura aṁkura nae ||
so dasā dekhata samaya tehi bisarī sabahi sudhi deha kī |tulasī sarāhata sakala sādara sīvã sahaja saneha kī ||
Als er die Worte seiner Mutter hörte, durchdrungen von einfacher Zärtlichkeit und süßem Gefühl, wurde Bharata zutiefst betrübt. Seine Lotusaugen vergossen Tränen, die die frischen Triebe des Schmerzes der Trennung in seinem Herzen bewässerten. Als alle seinen Zustand in diesem Moment sahen, vergaßen sie jedes Bewusstsein des eigenen Körpers. Tulsidas sagt, dass alle ihn ehrfürchtig priesen als die Grenze der natürlichen und spontanen Liebe selbst.
Soratha 176
भरतु कमल कर जोरि धीर धुरंधर धीर धरि।बचन अमिअँ जनु बोरि देत उचित उत्तर सबहि।।176।।
bharatu kamala kara jori dhīra dhuraṁdhara dhīra dhari |bacana amiã janu bori deta ucita uttara sabahi ||176||
Bharata faltete seine lotosgleichen Hände, und obwohl tapfer, zügelte er seine Tapferkeit und bewahrte seine Geduld. Er gab Antworten, die allen angemessen waren, als gösse er Nektar in seinen Worten aus.
Chaupai 177.1-4
मोहि उपदेसु दीन्ह गुर नीका।प्रजा सचिव संमत सबही का।।
मातु उचित धरि आयसु दीन्हा।अवसि सीस धरि चाहउँ कीन्हा।।
गुर पितु मातु स्वामि हित बानी।सुनि मन मुदित करिअ भलि जानी।।
उचित कि अनुचित किएँ बिचारू।धरमु जाइ सिर पातक भारू।।
तुम्ह तौ देहु सरल सिख सोई।जो आचरत मोर भल होई।।
जद्यपि यह समुझत हउँ नीकें।तदपि होत परितोषु न जी कें।।
अब तुम्ह बिनय मोरि सुनि लेहू।मोहि अनुहरत सिखावनु देहू।।
ऊतरु देउँ छमब अपराधू।दुखित दोष गुन गनहिं न साधू।।
mohi upadesu dīnha gura nīkā |prajā saciva saṁmata sabahī kā ||
mātu ucita dhari āyasu dīnhā |avasi sīsa dhari cāhaũ kīnhā ||
gura pitu mātu svāmi hita bānī |suni mana mudita karia bhali jānī ||
ucita ki anucita kiẽ bicārū |dharamu jāi sira pātaka bhārū ||
tumha tau dehu sarala sikha soī |jo ācarata mora bhala hoī ||
jadyapi yaha samujhata haũ nīkeṁ |tadapi hota paritoṣu na jī keṁ ||
aba tumha binaya mori suni lehū |mohi anuharata sikhāvanu dehū ||
ūtaru deũ chamaba aparādhū |dukhita doṣa guna ganahiṁ na sādhū ||
Der Guru hat mir einen vortrefflichen Rat gegeben, und das Volk und die Minister billigen ihn alle. Auch meine Mutter hat mir einen angemessenen Befehl gegeben, und ich muss ihn auf mein Haupt nehmen und ihn ausführen. Die Worte eines Guru, eines Vaters, einer Mutter oder eines Herrn, zum Wohl eines selbst gesprochen, sollen mit frohem Herzen gehört und ausgeführt werden, da man sie als gut erkennt. Zu fragen, ob es richtig oder falsch ist, wenn man nach ihnen handelt, bedeutet, die Gerechtigkeit zu verlieren und eine schwere Last der Sünde auf sein Haupt zu laden. Du hingegen gibst mir schlichten und ehrlichen Rat, eben den Rat, durch dessen Befolgung ich wohlauf wäre. Obwohl ich dies klar verstehe, findet mein Herz dennoch keine Genugtuung. Nun höre meine Bitte und gib mir Unterweisung, die zu meinem Fall passt. Ich antworte dir, also vergib mir meinen Fehler; denn gute Menschen berechnen nicht die Fehler und Verdienste eines Bedrängten.
Doha 177
पितु सुरपुर सिय रामु बन करन कहहु मोहि राजु।एहि तें जानहु मोर हित कै आपन बड़ काजु।।177।।
pitu surapura siya rāmu bana karana kahahu mohi rāju |ehi teṁ jānahu mora hita kai āpana baṛa kāju ||177||
Mein Vater ist in die Stadt der Götter gegangen, und Sita und Rama sind im Wald, und du sagst mir, ich soll das Königreich übernehmen. Daran erkenne, ob du mein Wohl suchst oder eine große Absicht deiner eigenen.
Chaupai 178.1-4
हित हमार सियपति सेवकाई।सो हरि लीन्ह मातु कुटिलाई।।
मैं अनुमानि दीख मन माहीं।आन उपायँ मोर हित नाहीं।।
सोक समाजु राजु केहि लेखें।लखन राम सिय बिनु पद देखें।।
बादि बसन बिनु भूषन भारू।बादि बिरति बिनु ब्रह्म बिचारू।।
सरुज सरीर बादि बहु भोगा।बिनु हरिभगति जायँ जप जोगा।।
जायँ जीव बिनु देह सुहाई।बादि मोर सबु बिनु रघुराई।।
जाउँ राम पहिं आयसु देहू।एकहिं आँक मोर हित एहू।।
मोहि नृप करि भल आपन चहहू।सोउ सनेह जड़ता बस कहहू।।
hita hamāra siyapati sevakāī |so hari līnha mātu kuṭilāī ||
maiṁ anumāni dīkha mana māhīṁ |āna upāyã mora hita nāhīṁ ||
soka samāju rāju kehi lekheṁ |lakhana rāma siya binu pada dekheṁ ||
bādi basana binu bhūṣana bhārū |bādi birati binu brahma bicārū ||
saruja sarīra bādi bahu bhogā |binu haribhagati jāyã japa jogā ||
jāyã jīva binu deha suhāī |bādi mora sabu binu raghurāī ||
jāũ rāma pahiṁ āyasu dehū |ekahiṁ ā̃ka mora hita ehū ||
mohi nṛpa kari bhala āpana cahahū |sou saneha jaṛatā basa kahahū ||
Mein wahres Heil liegt im Dienen dem Herrn Sitas, und die Bosheit meiner Mutter hat es mir geraubt. Ich habe es in meinem Geist erwogen und klar erkannt, dass es keinen anderen Weg zu meinem Wohl gibt. Was bedeutet ein Königreich, eine Masse von Kummer, wenn ich die Füße von Lakshmana, Rama und Sita nicht sehen kann? Eine Last von Schmuck ohne Kleidung ist nutzlos, und Entsagung ist nutzlos ohne das Nachsinnen über Brahma. Viele Genüsse sind einem kranken Körper nutzlos, und Gebet und Yoga sind verschwendet ohne Hingabe an Hari. Ein schöner Körper ist nutzlos, wenn das Leben ihn verlassen hat; so ist alles von mir nutzlos ohne den Herrn der Raghus. Gib mir die Erlaubnis und lass mich zu Rama gehen. In einem einzigen Wort, dies allein ist mein Heil. Indem du mich zum König machst, glaubst du, mir Gutes zu tun, aber du sagst dies auch nur unter dem Einfluss von Zuneigung und Torheit.
Doha 178
कैकेई सुअ कुटिलमति राम बिमुख गतलाज।तुम्ह चाहत सुखु मोहबस मोहि से अधम कें राज।।178।।
kaikeī sua kuṭilamati rāma bimukha gatalāja |tumha cāhata sukhu mohabasa mohi se adhama keṁ rāja ||178||
Ich bin der Sohn Kaikeyis, verschlagenen Sinnes, von Rama abgewandt und jeder Scham bar; und doch erhoffst du in deiner Verblendung Glück unter der Herrschaft eines Elenden wie mir.
Chaupai 179.1-4
कहउँ साँचु सब सुनि पतिआहू।चाहिअ धरमसील नरनाहू।।
मोहि राजु हठि देइहहु जबहीं।रसा रसातल जाइहि तबहीं।।
मोहि समान को पाप निवासू।जेहि लगि सीय राम बनबासू।।
रायँ राम कहुँ काननु दीन्हा।बिछुरत गमनु अमरपुर कीन्हा।।
मैं सठु सब अनरथ कर हेतू।बैठ बात सब सुनउँ सचेतू।।
बिनु रघुबीर बिलोकि अबासू।रहे प्रान सहि जग उपहासू।।
राम पुनीत बिषय रस रूखे।लोलुप भूमि भोग के भूखे।।
कहँ लगि कहौं हृदय कठिनाई।निदरि कुलिसु जेहिं लही बड़ाई।।
kahaũ sā̃cu saba suni patiāhū |cāhia dharamasīla naranāhū ||
mohi rāju haṭhi deihahu jabahīṁ |rasā rasātala jāihi tabahīṁ ||
mohi samāna ko pāpa nivāsū |jehi lagi sīya rāma banabāsū ||
rāyã rāma kahũ kānanu dīnhā |bichurata gamanu amarapura kīnhā ||
maiṁ saṭhu saba anaratha kara hetū |baiṭha bāta saba sunaũ sacetū ||
binu raghubīra biloki abāsū |rahe prāna sahi jaga upahāsū ||
rāma punīta biṣaya rasa rūkhe |lolupa bhūmi bhoga ke bhūkhe ||
kahã lagi kahauṁ hṛdaya kaṭhināī |nidari kulisu jehiṁ lahī baṛāī ||
Ich sage euch die Wahrheit; hört alle zu und glaubt es: der König sollte jemand sein, der der Gerechtigkeit ergeben ist. In dem Augenblick, in dem ihr mir das Königreich aufzwingt, wird die Erde in die Unterwelt versinken. Wer ist eine Wohnstätte der Sünde gleich mir, um dessentwillen Sita und Rama in die Waldverbannung gegangen sind? Der König schickte Rama in den Wald, und im Moment der Trennung von ihm schied er in die Stadt der Unsterblichen. Ich, der Elende, bin die Ursache all dieses Unheils, und doch sitze ich hier und höre alles mit klarem Verstand. Den Palast ohne Rama, den Helden der Raghus, sehend, verweilt mein Leben noch, die Verachtung der Welt ertragend. Rama ist heilig und abgeneigt den Sinnenfreuden, während ich ein gieriger Herr der Erde bin, hungrig nach Genüssen. Wie weit soll ich die Härte meines Herzens beschreiben, das seinen Ruhm erlangt hat, indem es den Donnerkeil beschämte?
Doha 179
कारन तें कारजु कठिन होइ दोसु नहि मोर।कुलिस अस्थि तें उपल तें लोह कराल कठोर।।179।।
kārana teṁ kāraju kaṭhina hoi dosu nahi mora |kulisa asthi teṁ upala teṁ loha karāla kaṭhora ||179||
Die Wirkung ist schwerer als ihre Ursache, und die Schuld ist nicht meine: der Donnerkeil, aus Knochen gemacht, ist härter als der Knochen, und das Eisen, aus Stein gemacht, ist furchtbarer und härter als der Stein.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह अंश ‘पितृ-श्राद्ध/स्मृति’ और ‘धर्म-स्थैर्य’ का फल देता है: शोक का शमन, क्रोध-रोष की निवृत्ति, और गुरु-आज्ञा/पितृ-वचन पालन की बुद्धि। विशेषतः भरत-वैराग्य के श्रवण से ‘राजसुख-आसक्ति’ घटती और दास्य-भक्ति दृढ़ होती है।
सत्संग-परंपराओं में सामान्यतः रामनाम-सम्पुट जोड़ा जाता है—‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ अथवा ‘राम राम’—विशेषकर ‘बचन अमिअँ’ और ‘बिनु हरिभगति’ जैसे स्थलों पर। (स्थानीय परंपरा/सम्प्रदाय के अनुसार पाठ-रीति बदल सकती है।)
Ask anything about Prakarana 18 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
