Prakarana 17

Verse 327 (चौपाई)

तात बात मैं सकल सँवारी। भै मंथरा सहाय बिचारी।। कछुक काज बिधि बीच बिगारेउ। भूपति सुरपति पुर पगु धारेउ।। सुनत भरतु भए बिबस बिषादा। जनु सहमेउ करि केहरि नादा।। तात तात हा तात पुकारी। परे भूमितल ब्याकुल भारी।। चलत न देखन पायउँ तोही। तात न रामहि सौंपेहु मोही।। बहुरि धीर धरि उठे सँभारी। कहु पितु मरन हेतु महतारी।। सुनि सुत बचन कहति कैकेई। मरमु पाँछि जनु माहुर देई।। आदिहु तें सब आपनि करनी। कुटिल कठोर मुदित मन बरनी।।

"ತಂದೆ, ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಮಂಥರೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಳು, ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಧಿಯು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದೆ; ರಾಜನು ದೇವರಾಜನ ನಗರಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾನೆ." ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭರತನು ದುಃಖದಿಂದ ಮುಳುಗಿದನು, ಸಿಂಹವು ಗರ್ಜಿಸಿದಾಗ ಭಯಭೀತನಾದಂತೆ. "ತಂದೆ, ತಂದೆ, ಅಯ್ಯೋ ತಂದೆ!" ಎಂದು ಅವನು ಕೂಗಿ, ಮಹಾ ಸಂಕಟದಿಂದ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. "ನೀವು ಹೋಗುವಾಗ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ; ತಂದೆ, ನನ್ನನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲ." ನಂತರ ಅವನು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು, "ತಾಯಿ, ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳು" ಎಂದನು. ತನ್ನ ಮಗನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೈಕೇಯಿಯು ಮಾತನಾಡಿದಳು, ಅವನಿಗೆ ನಂತರ ವಿಷವನ್ನು ಉಣಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ. "ಆದಿಯಿಂದಲೂ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಯಾಗಿತ್ತು; ನಾನು ಕುತಂತ್ರಿ, ಕಠಿಣ ಹೃದಯಿ, ಮತ್ತು ನನ್ನ ಹೃದಯವು ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಿತ್ತು."

Verse 328 (दोहा/सोरठा)

भरतहि बिसरेउ पितु मरन सुनत राम बन गौनु। हेतु अपनपउ जानि जियँ थकित रहे धरि मौनु।।160।।

ರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಭರತನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾವನ್ನು ಮರೆತನು. ತಾನೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಮೌನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದಣಿದವನಾಗಿ ಉಳಿದನು.

Verse 329 (चौपाई)

बिकल बिलोकि सुतहि समुझावति। मनहुँ जरे पर लोनु लगावति।। तात राउ नहिं सोचे जोगू। बिढ़इ सुकृत जसु कीन्हेउ भोगू।। जीवत सकल जनम फल पाए। अंत अमरपति सदन सिधाए।। अस अनुमानि सोच परिहरहू। सहित समाज राज पुर करहू।। सुनि सुठि सहमेउ राजकुमारू। पाकें छत जनु लाग अँगारू।। धीरज धरि भरि लेहिं उसासा। पापनि सबहि भाँति कुल नासा।। जौं पै कुरुचि रही अति तोही। जनमत काहे न मारे मोही।। पेड़ काटि तैं पालउ सींचा। मीन जिअन निति बारि उलीचा।।

ಸಂಕಟಗೊಂಡು, ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು, ಸುಟ್ಟ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪು ಹಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ. "ತಂದೆ, ರಾಜನು ನಿಮ್ಮ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲ; ಅವರು ತಮ್ಮ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಜನ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮರರ ಅಧಿಪತಿಯ ಆವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಿಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ; ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿ." ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜಕುಮಾರನು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದನು, ಬಿಸಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲು ತಾಗಿದಂತೆ. ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಆಳವಾದ ಉಸಿರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು; ಆ ಪಾಪಿಯು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿದ್ದಳು. "ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ದುಷ್ಟತನವಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲವೇ? ನೀವು ಮರವನ್ನು ಕಡಿದು ನಂತರ ಕಾಂಡಕ್ಕೆ ನೀರು ಹಾಕಿದ್ದೀರಿ; ನೀವು ಕೊಂದ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ನೀರನ್ನು ಸೆಳೆದಿದ್ದೀರಿ."

Verse 330 (दोहा/सोरठा)

हंसबंसु दसरथु जनकु राम लखन से भाइ। जननी तूँ जननी भई बिधि सन कछु न बसाइ।।161।।

ದಶರಥನು ಹಂಸವಂಶದವನು, ಜನಕನು ಹಂಸವಂಶದವನು, ಮತ್ತು ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸಹೋದರರು. ನೀವು ನನಗೆ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ; ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಡಿತವಿಲ್ಲ.

Verse 331 (चौपाई)

जब तैं कुमति कुमत जियँ ठयऊ। खंड खंड होइ ह्रदउ न गयऊ।। बर मागत मन भइ नहिं पीरा। गरि न जीह मुहँ परेउ न कीरा।। भूपँ प्रतीत तोरि किमि कीन्ही। मरन काल बिधि मति हरि लीन्ही।। बिधिहुँ न नारि हृदय गति जानी। सकल कपट अघ अवगुन खानी।। सरल सुसील धरम रत राऊ। सो किमि जानै तीय सुभाऊ।। अस को जीव जंतु जग माहीं। जेहि रघुनाथ प्रानप्रिय नाहीं।। भे अति अहित रामु तेउ तोही। को तू अहसि सत्य कहु मोही।। जो हसि सो हसि मुहँ मसि लाई। आँखि ओट उठि बैठहिं जाई।।

ನೀವು ದುಷ್ಟ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಕ್ಷಣದಿಂದ, ನನ್ನ ಹೃದಯವು ತುಂಡುತುಂಡಾಗಿ ಒಡೆದಿದೆ, ಆದರೂ ಅದು ನಿಮ್ಮಿಂದ ದೂರಹೋಗಿಲ್ಲ. ನಾನು ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದುಃಖವಾಗಲಿಲ್ಲ; ನಾನು ವಿಷವನ್ನು ನುಂಗಲಿಲ್ಲ, ಮುಳ್ಳು ನನ್ನ ಬಾಯನ್ನು ಚುಚ್ಚಲಿಲ್ಲ. ನೀವು ರಾಜನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಗಳಿಸಿದಿರಿ? ಸಾವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡನು. ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಯ ಹೃದಯದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ; ಅವಳು ಎಲ್ಲಾ ವಂಚನೆ, ಪಾಪ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳ ಗಣಿ. ರಾಜನು ಸರಳ, ಸದ್ಗುಣಶೀಲ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲಿ? ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ರಘುನಾಥನು ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯನಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿ ಇದೆಯೇ? ಅವನು ರಾಮನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ನೀವೂ ಸಹ; ನೀವು ಯಾರು? ನನಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿ. ಯಾರು ನಗುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನಗಲಿ, ಅವರ ಮುಖಕ್ಕೆ ಮಸಿ ಹಚ್ಚಲಿ; ಅವರು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಎದ್ದು, ತಮ್ಮ ದಾರಿಗೆ ಹೋಗಲಿ.

Verse 332 (दोहा/सोरठा)

राम बिरोधी हृदय तें प्रगट कीन्ह बिधि मोहि। मो समान को पातकी बादि कहउँ कछु तोहि।।162।।

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೃದಯದಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಾದವನನ್ನು ನನಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ನನ್ನಂತಹ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪಾಪಿ ಇದ್ದಾನೆಯೇ?

Verse 333 (चौपाई)

सुनि सत्रुघुन मातु कुटिलाई। जरहिं गात रिस कछु न बसाई।। तेहि अवसर कुबरी तहँ आई। बसन बिभूषन बिबिध बनाई।। लखि रिस भरेउ लखन लघु भाई। बरत अनल घृत आहुति पाई।। हुमगि लात तकि कूबर मारा। परि मुह भर महि करत पुकारा।। कूबर टूटेउ फूट कपारू। दलित दसन मुख रुधिर प्रचारू।। आह दइअ मैं काह नसावा। करत नीक फलु अनइस पावा।। सुनि रिपुहन लखि नख सिख खोटी। लगे घसीटन धरि धरि झोंटी।। भरत दयानिधि दीन्हि छड़ाई। कौसल्या पहिं गे दोउ भाई।।

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತ್ರುಘ್ನನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕುತ್ಸಿತತೆಯಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡನು; ಅವನ ದೇಹವು ಜ್ವಲಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕುಬರನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು, ವಿವಿಧ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದನು; ಅವನು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಗ್ನಿಯಂತಿದ್ದನು. ಒಂದು ವೇಗದ ಒದೆಯಿಂದ ಅವನು ಕುಬರನನ್ನು ಹೊಡೆದನು; ಕುಬರನು ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಕೂಗಿದನು. ಕುಬರನ ತಲೆಬುರುಡೆ ಒಡೆದು ಹೋಯಿತು; ಅವನ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮುರಿದವು, ಮತ್ತು ರಕ್ತವು ಮುಖದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. "ಅಯ್ಯೋ! ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲ?" ಎಂದು ಅವನು ಕೂಗಿದನು; ಅವನು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲುಗಳವರೆಗೆ ನೋಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿದು ಎಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಭರತನು ದಯೆಯ ನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದನು, ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.

Verse 334 (दोहा/सोरठा)

मलिन बसन बिबरन बिकल कृस सरीर दुख भार। कनक कलप बर बेलि बन मानहुँ हनी तुसार।।163।।

ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಪೇಲವನಾಗಿ, ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಕೃಶವಾದ ದೇಹ ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಭಾರದೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಿಮದಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿನ್ನದ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಕಂಡುಬಂದನು.

Verse 335 (चौपाई)

भरतहि देखि मातु उठि धाई। मुरुछित अवनि परी झइँ आई।। देखत भरतु बिकल भए भारी। परे चरन तन दसा बिसारी।। मातु तात कहँ देहि देखाई। कहँ सिय रामु लखनु दोउ भाई।। कैकइ कत जनमी जग माझा। जौं जनमि त भइ काहे न बाँझा।। कुल कलंकु जेहिं जनमेउ मोही। अपजस भाजन प्रियजन द्रोही।। को तिभुवन मोहि सरिस अभागी। गति असि तोरि मातु जेहि लागी।। पितु सुरपुर बन रघुबर केतू। मैं केवल सब अनरथ हेतु।। धिग मोहि भयउँ बेनु बन आगी। दुसह दाह दुख दूषन भागी।।

ಭರತನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ತಾಯಿ ಎದ್ದು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಓಡಿದಳು; ಅವಳು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಳು, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದಳು. ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಭರತನು ತೀವ್ರ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು; ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರೆತು ಅವಳ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. "ತಾಯೇ, ನೀನು ಎಲ್ಲಿದ್ದೀ? ಸೀತೆ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ?" "ಕೈಕೇಯಿಯು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಜನಿಸಿದಳು? ಜನಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವಳು ಬಂಜೆಯಾಗಿ ಏಕೆ ಜನಿಸಲಿಲ್ಲ?" "ನನ್ನ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಳಂಕ ತಂದವಳು ಅಪಖ್ಯಾತಿಯ ಪಾತ್ರೆ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಜನರ ಶತ್ರುವಾಗಿದ್ದಾಳೆ." "ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ನನ್ನಂತೆ ದುರದೃಷ್ಟವಂತರು, ಯಾರ ತಾಯಿ ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಾಳೆ?" "ನನ್ನ ತಂದೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ರಘುವಿನ ಅಧಿಪತಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ; ನಾನು ಮಾತ್ರ ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ." "ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಕಾಡಿನ ಬೆಂಕೆಯಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಸಹಿಸಲಾಗದ ಸುಡುವಿಕೆ, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕಳಂಕ, ಪಾಪಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ."

Verse 336 (दोहा/सोरठा)

मातु भरत के बचन मृदु सुनि सुनि उठी सँभारि।। लिए उठाइ लगाइ उर लोचन मोचति बारि।।164।।

ಭರತನ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿ ಅವನ ತಾಯಿ ಎದ್ದು ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಇರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು; ಅವಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ಎದೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವಳ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸಿದನು.

Verse 337 (चौपाई)

सरल सुभाय मायँ हियँ लाए। अति हित मनहुँ राम फिरि आए।। भेंटेउ बहुरि लखन लघु भाई। सोकु सनेहु न हृदयँ समाई।। देखि सुभाउ कहत सबु कोई। राम मातु अस काहे न होई।। माताँ भरतु गोद बैठारे। आँसु पौंछि मृदु बचन उचारे।। अजहुँ बच्छ बलि धीरज धरहू। कुसमउ समुझि सोक परिहरहू।। जनि मानहु हियँ हानि गलानी। काल करम गति अघटित जानि।। काहुहि दोसु देहु जनि ताता। भा मोहि सब बिधि बाम बिधाता।। जो एतेहुँ दुख मोहि जिआवा। अजहुँ को जानइ का तेहि भावा।।

ಸರಳ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡನು; ಅದು ರಾಮನೇ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂತು. ನಂತರ ಅವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು, ತನ್ನ ತಮ್ಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು; ದುಃಖ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯು ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಡಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ, "ರಾಮನ ತಾಯಿ ಇಂತಿರಬಾರದೇಕೆ?" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಭರತನು ತನ್ನ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿದನು; ಅವರ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸಿ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. "ಇನ್ನೂ, ಮಗನೇ, ಬಲವಾಗಿರು ಮತ್ತು ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದಿರು; ಇದು ಕ್ರೂರ ತಿರುವು ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಿನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು." "ದಯವಿಟ್ಟು, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಾಚಿಕೆ ಅಥವಾ ಅವಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಡ; ಇದು ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯ ಕೆಲಸ, ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಘಟನೆ ಎಂದು ತಿಳಿ." "ಇದಕ್ಕೆ ಯಾರನ್ನೂ ದೂಷಿಸಬೇಡ, ತಾಯೇ; ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ." "ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಬದುಕುಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತು ಎಂದು ಯಾರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ?"

Verse 338 (दोहा/सोरठा)

पितु आयस भूषन बसन तात तजे रघुबीर। बिसमउ हरषु न हृदयँ कछु पहिरे बलकल चीर। 165।।

ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ರಘುವಿನ ಅಧಿಪತಿ ತನ್ನ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು; ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ದುಃಖವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತೊಗಟೆಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಿದರು.

Verse 339 (चौपाई)

मुख प्रसन्न मन रंग न रोषू। सब कर सब बिधि करि परितोषू।। चले बिपिन सुनि सिय सँग लागी। रहइ न राम चरन अनुरागी।। सुनतहिं लखनु चले उठि साथा। रहहिं न जतन किए रघुनाथा।। तब रघुपति सबही सिरु नाई। चले संग सिय अरु लघु भाई।। रामु लखनु सिय बनहि सिधाए। गइउँ न संग न प्रान पठाए।। यहु सबु भा इन्ह आँखिन्ह आगें। तउ न तजा तनु जीव अभागें।। मोहि न लाज निज नेहु निहारी। राम सरिस सुत मैं महतारी।। जिऐ मरै भल भूपति जाना। मोर हृदय सत कुलिस समाना।।

ಅವನ ಮುಖ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿತ್ತು, ಹೃದಯವು ಮೋಹ ಅಥವಾ ಕೋಪದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು; ಅವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅವನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟನು, ಸೀತೆ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಳು; ಅವಳು ರಾಮನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಎದ್ದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು; ರಘುನಾಥನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ರಘುಪತಿಯು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲೆ ಬಾಗಿ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟರು. ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟರು; ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಆತ್ಮವೂ ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಆದರೂ ಈ ದುರ್ದೈವಿ ದೇಹವು ನಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ನಾಚಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ನಾನು ರಾಮನಂತಹ ಮಗನ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಬದುಕುವುದೋ ಸಾಯುವುದೋ, ರಾಜನು ಒಳ್ಳೆಯವನು ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ನನ್ನ ಹೃದಯವು ವಜ್ರದಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ."

Verse 340 (दोहा/सोरठा)

कौसल्या के बचन सुनि भरत सहित रनिवास। ब्याकुल बिलपत राजगृह मानहुँ सोक नेवासु।।166।।

ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭರತ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಸ್ತ್ರೀಯರು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಅಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ರಾಜಮನೆತನವು ವಿಲಾಪದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು, ದುಃಖವೇ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂತು.

Verse 341 (चौपाई)

बिलपहिं बिकल भरत दोउ भाई। कौसल्याँ लिए हृदयँ लगाई।। भाँति अनेक भरतु समुझाए। कहि बिबेकमय बचन सुनाए।। भरतहुँ मातु सकल समुझाईं। कहि पुरान श्रुति कथा सुहाईं।। छल बिहीन सुचि सरल सुबानी। बोले भरत जोरि जुग पानी।। जे अघ मातु पिता सुत मारें। गाइ गोठ महिसुर पुर जारें।। जे अघ तिय बालक बध कीन्हें। मीत महीपति माहुर दीन्हें।। जे पातक उपपातक अहहीं। करम बचन मन भव कबि कहहीं।। ते पातक मोहि होहुँ बिधाता। जौं यहु होइ मोर मत माता।।

ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ವಿಲಾಪ ಮಾಡಿದರು; ಕೌಸಲ್ಯೆಯು ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭರತನು ಅವಳಿಗೆ ಬುದ್ಧಿವಾದ ಹೇಳಿದನು, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. ಭರತನ ತಾಯಂದಿರೂ ಸಹ ಅವನಿಗೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬುದ್ಧಿವಾದ ಹೇಳಿದರು, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ವಂಚನೆರಹಿತ, ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸರಳವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಭರತನು ಎರಡೂ ಅಂಗೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ತಾಯಿ, ತಂದೆ ಅಥವಾ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ, ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಗೋಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಆ ಪಾಪಗಳು. ಒಬ್ಬನು ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಮಗುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ, ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತ ಅಥವಾ ರಾಜನಿಗೆ ವಿಷ ಕೊಡುವ ಆ ಪಾಪಗಳು. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕರ್ಮ, ವಾಕ್ಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜನ್ಮದ ಬಂಧನಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಆ ಪಾಪಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಪಾಪಗಳು. ಓ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ, ಇದು ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಲಹೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಆ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಲಿ.

Verse 342 (दोहा/सोरठा)

जे परिहरि हरि हर चरन भजहिं भूतगन घोर। तेहि कइ गति मोहि देउ बिधि जौं जननी मत मोर।।167।।

ಹರಿ ಮತ್ತು ಶಿವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಭಯಾನಕ ಭೂತಗಣಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು; ಓ ತಾಯೇ, ಇದು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ನನಗೆ ಅವರ ಗತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಿ.

Verse 343 (चौपाई)

बेचहिं बेदु धरमु दुहि लेहीं। पिसुन पराय पाप कहि देहीं।। कपटी कुटिल कलहप्रिय क्रोधी। बेद बिदूषक बिस्व बिरोधी।। लोभी लंपट लोलुपचारा। जे ताकहिं परधनु परदारा।। पावौं मैं तिन्ह के गति घोरा। जौं जननी यहु संमत मोरा।। जे नहिं साधुसंग अनुरागे। परमारथ पथ बिमुख अभागे।। जे न भजहिं हरि नरतनु पाई। जिन्हहि न हरि हर सुजसु सोहाई।। तजि श्रुतिपंथु बाम पथ चलहीं। बंचक बिरचि बेष जगु छलहीं।। तिन्ह कै गति मोहि संकर देऊ। जननी जौं यहु जानौं भेऊ।।

ಅವರು ವೇದಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ಧರ್ಮದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಅಪರಾಧಿಗಳು, ಇತರರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹೇಳುವವರು. ವಂಚಕರು, ವಕ್ರರು, ಜಗಳಪ್ರಿಯರು, ಕೋಪಿಷ್ಠರು, ವೇದದ ನಿಂದಕರು, ಜಗತ್ತಿನ ಶತ್ರುಗಳು. ಲೋಭಿಗಳು, ಕಾಮಿಗಳು, ದುರ್ನಡತೆಯವರು, ಇತರರ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಇತರರ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಬಯಸುವವರು. ನನ್ನ ತಾಯಿ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದರೆ, ನಾನು ಅವರ ಭಯಾನಕ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ಸಾಧುಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವಿಲ್ಲದವರು, ಪರಮಾರ್ಥದ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿದ ಅಭಾಗ್ಯರು. ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು ಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸದವರು, ಹರಿ ಮತ್ತು ಶಿವರ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗದವರು. ವೇದಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೊರೆದು ವಾಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವರು; ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ವಂಚಿಸುವವರು. ಇದು ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಉದ್ದೇಶವೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದರೆ, ಶಿವನು ನನಗೆ ಅವರ ಗತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ.

Verse 344 (दोहा/सोरठा)

मातु भरत के बचन सुनि साँचे सरल सुभायँ। कहति राम प्रिय तात तुम्ह सदा बचन मन कायँ।।168।।

ತನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಭರತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತ ಮತ್ತು ಸರಳನಾದ ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: "ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರ, ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಸದಾ ನನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ."

Verse 345 (चौपाई)

राम प्रानहु तें प्रान तुम्हारे। तुम्ह रघुपतिहि प्रानहु तें प्यारे।। बिधु बिष चवै स्त्रवै हिमु आगी। होइ बारिचर बारि बिरागी।। भएँ ग्यानु बरु मिटै न मोहू। तुम्ह रामहि प्रतिकूल न होहू।। मत तुम्हार यहु जो जग कहहीं। सो सपनेहुँ सुख सुगति न लहहीं।। अस कहि मातु भरतु हियँ लाए। थन पय स्त्रवहिं नयन जल छाए।। करत बिलाप बहुत यहि भाँती। बैठेहिं बीति गइ सब राती।। बामदेउ बसिष्ठ तब आए। सचिव महाजन सकल बोलाए।। मुनि बहु भाँति भरत उपदेसे। कहि परमारथ बचन सुदेसे।।

ರಾಮನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯ; ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮಗನೇ, ನೀನು ರಘುಪತಿಗೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯ. ನಾನು ವಿಷವನ್ನು ಅಗಿದರೆ ಅಥವಾ ಹಿಮ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಸುರಿದರೆ, ನಾನು ಜಲಚರನಾಗಿ ನೀರಿಗೆ ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗುವೆ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ನನ್ನ ಮೋಹ ಕಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ರಾಮನ ವಿರುದ್ಧವಾಗದಿರಲಿ. ನಿನ್ನ ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಸುಖ ಅಥವಾ ಸುಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿಯು ಭರತನನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಳು; ಅವಳ ಸ್ತನಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಸುರಿಯಿತು, ಕಣ್ಣೀರು ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿತು. ಈ ರೀತಿ ಬಹಳವಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾ, ಅವಳು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು ಕಳೆದಳು. ನಂತರ ವಾಮದೇವ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠರು ಬಂದರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರನ್ನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕರೆಸಲಾಯಿತು. ಮುನಿಗಳು ಭರತನಿಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದರು, ಪರಮಾರ್ಥದ ಮಾತುಗಳನ್ನು, ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಶುಭವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.

Verse 346 (दोहा/सोरठा)

तात हृदयँ धीरजु धरहु करहु जो अवसर आजु। उठे भरत गुर बचन सुनि करन कहेउ सबु साजु।।169।।

ಮಗು, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸು, ಈಗ ಅವಕಾಶ ಏನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಮಾಡು. ಗುರುಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭರತನು ಎದ್ದು ಎಲ್ಲ ಏರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು.