Adhyaya 155

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें पुन: युद्धारम्भविषयक एक सौ बावनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १५२ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ श्लोक मिलाकर कुल ४० श्लोक हैं।) अपन क्रात बछ। आर: 2 (घटोत्कचव धपर्व) त्रिपप्चाशदधिकशततमोड< ध्याय: कौरव-पाण्डव-सेनाका युद्ध

Sañjaya sprach: O Herr der Menschen, deine Streitmacht—deren Elefantenabteilungen zu wilder Heftigkeit aufgestachelt waren—überschritt die Linie der Pāṇḍavas und breitete sich nach allen Seiten aus, überall den Kampf erzwingend.

Verse 2

पज्चाला: कुरवश्चैव योधयन्त: परस्परम्‌ । यमराष्ट्राय महते परलोकाय दीक्षिता:,पांचाल और कौरव योद्धा महान्‌ यमराज्य एवं परलोककी दीक्षा लेकर परस्पर युद्ध करने लगे

Sañjaya sprach: Die Pāñcālas und die Kurus, einander bekämpfend, traten in die Schlacht, als wären sie dem großen Reich Yamas und der jenseitigen Welt geweiht—Männer, die den Tod als nahe annahmen und im gegenseitigen Gemetzel voranschritten.

Verse 3

शूरा: शूरै: समागम्य शरतोमरशक्तिभि: । विव्यधु: समरे<न्योन्यं निन्युश्चैव यमक्षयम्‌

Sañjaya sprach: Die Helden, als sie mit den Helden der Gegenseite zusammenstießen, verwundeten einander auf dem Schlachtfeld mit Pfeilen, Wurfspießen und Lanzen und sandten so einander in Yamas unvergängliches Reich.

Verse 4

रथिनां रथिभि: सार्थ रुधिरत्रावदारुणम्‌ | प्रावर्तत महद्‌ युद्ध निध्नतामितरेतरम्‌

Sañjaya sprach: Dann brach unter den Wagenkämpfern eine große Schlacht aus, Wagen gegen Wagen. Sie erschien überaus schrecklich, grauenhaft durch die strömenden Blutbahnen, während sie einander in wechselseitigen Angriffen niederstreckten.

Verse 5

वारणाश्न महाराज समासाद्य परस्परम्‌ । विषाणैर्दारयामासु: सुसंक़्रुद्धा मदोत्कटा:

Sañjaya sprach: O großer König, die Elefanten, als sie aufeinanderprallten, rissen und durchbohrten einander mit ihren Stoßzähnen, heftig erzürnt und durch die Brunst wild gemacht.

Verse 6

महाराज! अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए मदमत्त हाथी परस्पर भिड़कर दाँतोंके प्रहारसे एक- दूसरेको विदीर्ण करने लगे ।।

Sañjaya sprach: O König, die Elefanten, vom Rausch der Brunst besessen und von äußerstem Zorn geschwollen, prallten aufeinander und begannen, einander mit den Hieben ihrer Stoßzähne zu zerreißen. Und in jener tobenden Schlacht verwundeten Reiter—nach großem Ruhm verlangend—die gegnerischen Reiter mit Lanzen, Wurfspießen und Äxten.

Verse 7

पत्तयश्न महाबाहो शतश: शस्त्रपाणय: । अन्योन्यमार्दयन्‌ राजन्‌ नित्यं यत्ता: पराक्रमे,राजन! हाथोंमें शस्त्र लिये सैकड़ों पैदल सैनिक सदा पराक्रमके लिये प्रयत्नशील हो एक-दूसरेपर चोट कर रहे थे

Sañjaya sprach: O mächtigarmiger König, Hunderte von Fußsoldaten mit Waffen in der Hand—stets auf Taten der Tapferkeit bedacht—schlugen und zermalmten einander unablässig im Nahkampf.

Verse 8

गोत्राणां नामधेयानां कुलानां चैव मारिष | श्रवणाद्धि विजानीम: पञ्चालान्‌ कुरुभि: सह,आर्य! नाम, गोत्र और कुलोंका परिचय सुनकर ही हमलोग उस समय कौरवोंके साथ युद्ध करनेवाले पांचालोंको पहचान पाते थे

Sañjaya sprach: „O Ehrwürdiger! Durch das Hören ihrer Gotra-Namen — ihrer Abstammungslinien —, ihrer persönlichen Namen und ihrer Zugehörigkeit zu den Familien konnten wir die Pāñcālas erkennen, die damals gekommen waren, um an der Seite der Kurus zu kämpfen. Schon die bloße Kunde von ihrer Identität machte sie uns bekannt.“

Verse 9

तेडन्योन्यं समरे योधा: शरशक्तिपरश्वथै: । प्रैथयन्‌ परलोकाय विचरन्तो हभीतवत्‌,उस समरांगणमें वे समस्त योद्धा निर्भय-से विचरते हुए बाण, शक्ति और फरसोंकी मारसे एक-दूसरेको परलोक भेज रहे थे

Sañjaya sprach: Auf jenem Schlachtfeld bewegten sich die Krieger ohne Furcht; mit Pfeilen, Speeren und Äxten sandten sie einander fort in die nächste Welt.

Verse 10

शरा दश दिशो राजंस्तेषां मुक्ता: सहस्रशः । न भ्राजन्ते यथातत्त्वं भास्करे5स्तंगतेडपि च

Sañjaya sprach: „O König, tausende von Pfeilen, die jene Krieger abschossen, breiteten sich in die zehn Richtungen aus; doch da die Sonne untergegangen war, leuchteten sie nicht in ihrer wahren Gestalt.“

Verse 11

तथा प्रयुध्यमानेषु पाण्डवेयेषु भारत । दुर्योधनो महाराज व्यवागाहत तद्‌ बलम्‌

Sañjaya sprach: „O Bhārata, während die Söhne Pāṇḍus so in heftigem Kampf standen, stürzte sich König Duryodhana in jenes Heer.“

Verse 12

भरतवंशी महाराज! जब इस प्रकार पाण्डवसैनिक युद्ध कर रहे थे, उस समय दुर्योधनने उस सेनामें प्रवेश किया ।।

Sañjaya sprach: „O großer König aus dem Geschlecht der Bhāratas! Als die Pāṇḍava-Soldaten so kämpften, drang Duryodhana in jenes Heer ein. Von heftigem Schmerz über den Tod des Königs von Sindhu überwältigt, fasste er den Entschluss: ‚Ich muss sterben‘, und mit dieser todbringenden Entschlossenheit stürzte er sich in das feindliche Heer.“

Verse 13

नादयन्‌ रथघोषेण कम्पयन्निव मेदिनीम्‌ । अभ्यवर्तत पुत्रस्ते पाण्डवानामनीकिनीम्‌,अपने रथकी घरघराहटसे दिशाओंको प्रतिध्वनित करता और पृथ्वीको कँपाता हुआ- सा आपका पुत्र पाण्डव-सेनाके सम्मुख आया

Sañjaya sprach: „Mit dem Donner seines Streitwagens ließ er die Himmelsrichtungen widerhallen und schien die Erde selbst zu erschüttern; so rückte dein Sohn geradewegs gegen die Schlachtordnung der Pāṇḍavas vor.“

Verse 14

स संनिपातस्तुमुलस्तस्य तेषां च भारत । अभवत्‌ सर्वसैन्यानामभावकरणो महान्‌

Sañjaya sprach: O Bhārata, der Zusammenprall seiner Scharen mit den ihren wurde zu einem tobenden, überwältigenden Handgemenge—so gewaltig, dass er den Heeren ringsum Verderben und Vernichtung brachte.

Verse 15

भारत! पाण्डव-सैनिकों तथा दुर्योधनका वह भयंकर संग्राम समस्त सेनाओंका महान्‌ विनाश करनेवाला था ।।

Wie die Sonne zur Mittagszeit mit ihren Strahlen brennt, so brannte auch dein Sohn mitten in der Schlacht im feurigen Glanz seiner Pfeile—hervortretend als eine einzige, sengende Macht im Gedränge der Krieger.

Verse 16

पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये

Sañjaya sprach: In jener Schlacht gegen die Feinde war ihr Eifer nur noch auf die Flucht gerichtet; der Geist, standzuhalten und zu ringen, war ihnen entschwunden.

Verse 17

रुक्मपुड्खै: प्रसन्नाग्रैस्तव पुत्रेण धन्विना

Sañjaya sprach: „Mit Pfeilen, deren Schäfte mit Gold geschmückt waren und deren Spitzen scharf und wohlgeformt, tat dein Sohn—der Bogenschütze—dies.“

Verse 18

न तादृशं रणे कर्म कृतवन्तस्तु तावका:

Sañjaya sprach: In der Schlacht vollbrachten deine eigenen Krieger keine Tat von solcher Art — keine Leistung kam einer solchen Heldentat gleich.

Verse 19

यादृशं कृतवान्‌ राजा पुत्रस्तव विशाम्पते । प्रजानाथ! आपके सैनिकोंने रणभूमिमें वैसा पराक्रम नहीं किया था, जैसा कि आपके पुत्र राजा दुर्योधनने किया ।। पुत्रेण तव सा सेना पाण्डवी मथिता रणे

Sañjaya sprach: O Herr des Volkes, o Gebieter der Menschen! Deine Soldaten zeigten auf dem Schlachtfeld nicht die Tapferkeit, die dein Sohn, König Duryodhana, zeigte. Durch deinen Sohn wurde das Heer der Pāṇḍavas im Kampf erschüttert und zerschlagen.

Verse 20

क्षीणतोयानिलाकंभ्यां हतत्विडिव पद्मिनी

Sañjaya sprach: Wie ein Lotosteich, dessen Wasser geschwunden ist und dessen Lotosblüten unter austrocknendem Wind und Hitze ihren Glanz verloren haben, so erschien die Szene, der alle Lebenskraft entzogen war.

Verse 21

पाण्डुसेनां हतां दृष्टवा तव पुत्रेण भारत

Sañjaya sprach: „O Bhārata (Dhṛtarāṣṭra), als er sah, wie das Heer der Pāṇḍavas von deinem Sohn niedergemacht wurde, …“

Verse 22

भीमसेनपुरोगास्तु पञ्चाला: समुपाद्रवन्‌ | भारत! आपके पुत्रद्वारा पाण्डव-सेनाको मारी गयी देख पांचालोंने भीमसेनको अगुआ बनाकर उसपर आक्रमण किया || २१ $ || स भीमसेनं दशभिमद्ीपुत्रौ त्रिभिस्त्रिभि:

Sañjaya sprach: Die Pañcālas, mit Bhīmasena an der Spitze, stürmten zum Angriff vor. O Bhārata, als sie sahen, wie dein Sohn das Heer der Pāṇḍavas niedermähte, sammelten sich die Pañcālas unter Bhīmas Führung und eröffneten einen Gegenangriff gegen ihn.

Verse 23

विराटद्रुपदौ षड़भि: शतेन च शिखण्डिनम्‌ | धृष्टद्युम्नं च सप्तत्या धर्मपुत्रं च सप्तभि:

Sañjaya sprach: Virāṭa und Drupada trafen Śikhaṇḍin mit sechshundert Pfeilen; Dhṛṣṭadyumna mit siebzig; und den Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) mit sieben.

Verse 24

केकयांश्वैव चेदींश्व बहुभिर्निशितै: शरै: । उस समय दुर्योधनने भीमसेनको दस, माद्रीकुमारों-को तीन-तीन, विराट और द्रुपदको छः:-छ:, शिखण्डीको सौ, धृष्टद्युम्नको सत्तर, धर्मपुत्र युधिष्ठिको सात और केकय तथा चेदिदेशके सैनिकोंको बहुत-से तीखे बाण मारे || २२-२३ $ ।।

Sañjaya sprach: Duryodhana traf die Kekayas und die Cedis mit vielen scharfen Pfeilen. Nachdem er Sātyaki mit fünf Geschossen durchbohrt hatte, verwundete er auch die Söhne Draupadīs, jeden mit drei Pfeilen.

Verse 25

घटोत्कचं च समरे विद्ध्वा सिंह इवानदत्‌ । फिर सात्यकिको पाँच बाणोंसे घायल करके द्रौपदीपुत्रोंकी तीन-तीन बाण मारे। तत्पश्चात्‌ समरभूमिमें घटोत्कचको घायल करके दुर्योधनने सिंहके समान गर्जना की ।।

Sañjaya sprach: Nachdem Duryodhana Ghaṭotkaca auf dem Schlachtfeld verwundet hatte, brüllte er wie ein Löwe.

Verse 26

शरैरवचकर्तोंग्रै: क्रुद्धो 5न्तक इव प्रजा: । उस महायुद्धमें हाथियोंसहित सैकड़ों दूसरे योद्धाओंको क्रोधमें भरे हुए दुर्योधनने अपने भयंकर बाणोंद्वारा उसी प्रकार काट डाला, जैसे यमराज प्रजाका विनाश करते हैं ।।

Sañjaya sprach: In jener großen Schlacht hieb Duryodhana, vom Zorn erfüllt, mit scharfen und schrecklichen Pfeilen die Krieger—samt den Elefanten—nieder, wie Yama, der Tod, die Lebewesen vernichtet. So wurde das Heer der Pāṇḍavas von seinen widerhakigen Geschossen hingemäht und in Verderben und Not gestürzt.

Verse 27

त॑ तपन्तमिवादित्यं कुरुराजं महाहवे

Sañjaya sprach: In jener großen Schlacht erschien der König der Kurus wie die lodernde Sonne—strahlend, überwältigend und schwer zu bestehen.

Verse 28

ततो युधिष्ठटिरो राजा कुपितो राजसत्तम

Sañjaya sprach: Da wandte sich König Yudhiṣṭhira, vom Zorn ergriffen, an den vornehmsten der Könige—ein Zeichen, dass selbst ein dharma-gesinnter Herrscher durch den Druck und die Provokationen des Krieges aufgewühlt wird.

Verse 29

तावुभौ युधि कौरव्यौ समीयतुररिंदमौ

Sañjaya sprach: Jene beiden Kaurava-Krieger—beide Bezwinger der Feinde—trafen mitten in der Schlacht aufeinander und rückten zum unmittelbaren Zweikampf zusammen, während die unerbittliche Pflicht des Krieges sie zur Konfrontation drängte.

Verse 30

ततो दुर्योधन: क्रुद्धः शरै:ः संनतपर्वभि:

Sañjaya sprach: Dann griff Duryodhana, von Zorn entflammt, mit Pfeilen an, deren Schäfte sauber gebogen und fest gefügt waren—ein Bild dafür, wie Wut inmitten des moralischen Verfalls des Krieges eine disziplinierte, bewaffnete Gestalt annimmt.

Verse 31

इन्द्रसेनं त्रिभिश्वैव ललाटे जध्निवान्‌ नृप

Sañjaya sprach: O König, er streckte Indrasena mit drei Pfeilen nieder und durchbohrte ihm die Stirn—ein Bild der erbarmungslosen Präzision der Schlacht, in der Tüchtigkeit an tödlicher Kunst, nicht an Gnade gemessen wird.

Verse 32

धनुश्न पुनरन्येन चकर्तास्थ महारथ:

Sañjaya sprach: Der große Wagenkämpfer zerschnitt immer wieder den Bogen mit einer anderen Waffe/einem anderen Pfeil und blieb im Kampf standhaft—ein Bild unermüdlicher Kriegskunst und unbeirrbarer Entschlossenheit inmitten des Kriegschaos.

Verse 33

ततो युधिष्ठिर: क्रुद्धों निमेषादिव कार्मुकम्‌

Sañjaya sprach: Da ergriff Yudhiṣṭhira, vom Zorn entflammt, in einem Augenblick—so schnell wie ein Lidschlag—seinen Bogen und zeigte damit den jähen Wandel von Zurückhaltung zu unmittelbarer Kampfbereitschaft.

Verse 34

अन्यदादाय वेगेन कौरवं प्रत्यवारयत्‌ । तब राजा युधिष्ठिरने कुपित हो पलक मारते-मारते दूसरा धनुष हाथमें ले लिया और बड़े वेगसे कुरुवंशी दुर्योधनको रोका ।।

Sañjaya sprach: In einem Augenblick ergriff er einen anderen Bogen und hielt mit großer Schnelligkeit den Kaurava (Duryodhana) auf. Während er jene Feinde niederstreckte, trat sein gewaltiger Bogen—goldrückig und prächtig—als Werkzeug seines entschlossenen Widerstands hervor. Die Szene betont die Pflicht eines Kṣatriya im Kampf: nach Verlust rasch wieder Fassung zu gewinnen und eine disziplinierte Kraft zum Schutz der eigenen Seite einzusetzen, nicht zügellosen Zorn.

Verse 35

विव्याध चैनं दशभि: सम्यगस्तै: शितै: शरैः

Sañjaya sprach: Dann traf er ihn sauber mit zehn wohlgezielten, scharf wie Rasierklingen geschliffenen Pfeilen—ein Zeichen dafür, dass im Toben der Schlacht Können und Wille darauf gerichtet sind, den Gegner zu verwunden, nicht die Gewalt zu zügeln.

Verse 36

ततः परिवृता योधा: परिवत्रुर्युधिष्तिरम्‌

Sañjaya sprach: Dann rückten die Krieger heran und umringten Yudhiṣṭhira vollständig—ein Bild des gerechten Königs, von den Zwängen und Gefahren des Krieges bedrängt, in dem der Schutz des Dharma mitten in Einkreisung und Bedrohung gesucht werden muss.

Verse 37

वृत्रहत्यै यथा देवा: परिवत्रु: पुरंदरम्‌ । फिर तो भागे हुए पाण्डव-योद्धा लौट आये और युधिष्ठिरको वैसे ही घेरकर खड़े हो गये, जैसे वृत्रासुरके वधके लिये सब देवता इन्द्रको घेरकर खड़े हुए थे ।।

Sañjaya sprach: Wie einst die Götter Purandara (Indra) umringten, um Vṛtra zu erschlagen, so stellten sich auch die Pāṇḍava-Krieger—nachdem sie von der Flucht umgekehrt waren—kreisförmig um König Yudhiṣṭhira. Dann, o Ehrwürdiger, nahm Yudhiṣṭhira vor den Augen deines Sohnes einen Pfeil, der wie Sonnenstrahlen loderte—überaus furchtbar und nicht abzuwehren—und zeigte damit einen erneuerten Entschluss: standzuhalten und zu handeln, statt der Furcht nachzugeben.

Verse 38

स तेनाकर्णमुक्तेन विद्धो बाणेन कौरव:

Sañjaya sprach: Von jenem Pfeil, der bei voller Spannung bis ans Ohr gelöst wurde, getroffen, wurde der Kaurava-Krieger durchbohrt—denn in der Wut der Schlacht werden Können und Entschlossenheit augenblicklich zu entscheidendem Schaden.

Verse 39

ततः पाञ्चाल्यसेनानां भूशमासीद्‌ रवो महान्‌

Sañjaya sprach: Da erhob sich aus den Heeren der Pāñcālas ein gewaltiges Brausen. O ehrwürdiger König! In jenem Augenblick riefen die panchalischen Krieger, voll Jubel, von allen Seiten: „König Duryodhana ist erschlagen!“, und entfachten einen ungeheuren Tumult. Mitten in diesem Lärm war auch das schreckliche Sausen der Pfeile zu hören—ein Zeichen dafür, wie rasch Gerücht und Triumphgeschrei sich verbreiten, während die Gewalt der Schlacht unvermindert fortdauert.

Verse 40

हतो राजेति राजेन्द्र मुदितानां समन्‍्ततः । बाणशब्दरवश्षोग्र: शुश्रुवे तत्र मारिष

Sañjaya sprach: „Der König ist erschlagen!“, o Herrscher; so hallte von allen Seiten der Jubel der Erfreuten. Dort vernahm man auch, o Ehrwürdiger, den scharfen Lärm: das Brausen und das wilde Sausen der Pfeile.

Verse 41

अथ द्रोणो द्रुतं तत्र प्रत्यदृश्यत संयुगे । ह्ृष्टो दुर्योधनश्वापि दृढमादाय कार्मुकम्‌

Sañjaya sprach: Dann erschien Droṇa dort im Getümmel der Schlacht rasch wieder. Auch Duryodhana, voller Hochgefühl, ergriff fest seinen Bogen—sein Selbstvertrauen wuchs, als sein Feldherr wieder in Sicht kam.

Verse 42

प्रत्युद्ययुस्तं त्वरिता: पज्चाला जयगृद्धिन:

Sañjaya sprach: Die Pāñcālas, schnell zum Angriff und gierig nach Sieg, stürmten heran, um ihn zu stellen. Doch Droṇācārya, entschlossen, Duryodhana zu schützen, streckte sie im Kampf nieder—wie die Sonne Wolken zerstreut, die ein wilder Wind zusammengetrieben hat.

Verse 43

तान्‌ द्रोण: प्रतिजग्राह परीप्सन्‌ कुरुसत्तमम्‌ | चण्डवातोदधुतान्‌ मेघान्‌ निघ्नन्‌ रश्मिमुचो यथा

Sañjaya sprach: Um den Vornehmsten unter den Kurus zu schützen, stellte Droṇa sich jenen Kriegern entgegen und schlug sie nieder—wie die Sonne, Spenderin der Strahlen, die Wolken zerstreut, die ein wilder Wind emporgeworfen hat.

Verse 44

ततो राजन्‌ महानासीत्‌ संग्रामो भूरिवर्धन: । तावकानां परेषां च समेतानां युयुत्सया

Sañjaya sprach: Dann, o König, erhob sich eine gewaltige Schlacht, die vom Gemetzel anschwoll, als deine Krieger und das feindliche Heer—mit Kampfeslust versammelt—aufeinanderprallten.

Verse 153

न शेकुर्भ्रातरं युद्धे पाण्डवा: समुदीक्षितुम्‌ | जैसे अपनी किरणोंसे तपते हुए दोपहरके सूर्यकी ओर कोई देख नहीं पाता

Sañjaya sprach: Die Pāṇḍavas vermochten ihren Bruder mitten in der Schlacht nicht anzublicken. Wie niemand die Mittagssonne ertragen kann, die in ihren eigenen Strahlen brennt, so konnten sie auf jenem Schlachtfeld auch deinem Sohn—Duryodhana, ihrem Bruder—nicht standhalten, der im Zentrum des Heeres stand und die Feinde mit dem feurigen Glanz seiner Pfeile sengte.

Verse 163

पर्यधावन्त पञ्चाला वध्यमाना महात्मना | महामनस्वी दुर्योधनकी मार खाकर पांचाल सैनिक इधर-उधर भागने लगे। अब वे पलायन करनेमें उत्साह दिखा रहे थे। उनमें शत्रुओंको जीतनेका उत्साह नहीं रह गया था

Sañjaya sprach: Die Pāñcāla-Krieger, von jenem großherzigen Helden niedergemacht, rannten in alle Richtungen davon. Von Duryodhanas Kraft und Entschlossenheit getroffen, wandte sich ihr Mut der Flucht zu, nicht dem Sieg.

Verse 176

अर्द्यमाना: शरैस्तूर्ण न्‍न्यपतन्‌ पाण्डुसैनिका: । आपके धरनुर्धर पुत्रके द्वारा चलाये हुए सुवर्णमय पंख तथा चमकती हुई धारवाले बाणोंसे पीड़ित होकर बहुतेरे पाण्डव-सैनिक तुरंत धराशायी हो गये

Sañjaya sprach: Von schnellen Pfeilen getroffen und bedrängt, stürzten die Soldaten des Pāṇḍu-Heeres sogleich zu Boden. Gequält von den Geschossen, die dein bogenführender Sohn abschoss—Pfeile mit goldschimmernden Federn und glänzenden, rasiermesserscharfen Schneiden—wurden viele Pāṇḍava-Krieger rasch auf die Erde gestreckt.

Verse 193

नलिनी द्विरदेनेव समन्तात्‌ फुल्लपड्कजा । जैसे हाथी सब ओरसे खिले हुए कमलपुष्पोंसे सुशोभित पोखरेको मथ डालता है, उसी प्रकार आपके पुत्रने रणभूमिमें पाण्डव-सेनाको मथ डाला

Sañjaya sprach: Wie ein Elefant einen Teich, der ringsum von voll erblühten Lotosblumen geschmückt ist, von allen Seiten aufwühlt und durchrührt, so wühlte dein Sohn auf dem Schlachtfeld das Heer der Pāṇḍavas auf und zerstreute es.

Verse 206

बभूव पाण्डवी सेना तव पुत्रस्य तेजसा । जैसे हवा और सूर्यसे पानी सूख जानेके कारण पद्चिनी हतप्रभ हो जाती है, उसी प्रकार आपके पुत्रके तेजसे तप्त होकर पाण्डव-सेना श्रीहीन हो गयी थी

Sañjaya sprach: Das Heer der Pāṇḍavas erbleichte unter der lodernden Kraft deines Sohnes. Wie ein Lotos-Teich seinen Glanz verliert, wenn Wind und Sonne sein Wasser austrocknen, so wurde auch das Pāṇḍava-Heer, von der Energie deines Sohnes versengt, aller Pracht beraubt.

Verse 266

तव पुत्रेण संग्रामे विदुद्राव नराधिप । नरेश्वर! उस संग्राममें आपके पुत्रके चलाये हुए बाणोंकी मार खाकर पाण्डव-सेना इधर-उधर भागने लगी

Sañjaya sprach: O König, in jener Schlacht wurde das Pāṇḍava-Heer von den Pfeilsalven deines Sohnes getroffen, brach die Ordnung und floh zerstreut in alle Richtungen.

Verse 273

नाशकन्‌ वीक्षितुं राजन्‌ पाण्डुपुत्रस्य सैनिका: । राजन्‌! उस महासमरमें तपते हुए सूर्यके समान कुरुराज दुर्योधनकी ओर पाण्डव- सैनिक देख भी न सके

Sañjaya sprach: O König, die Krieger der Söhne Pāṇḍus vermochten nicht hinzusehen. In jener großen Schlacht stand Duryodhana, der Kuru-König, glühend wie die sengende Sonne, so furchtgebietend, dass die Pāṇḍava-Truppen nicht einmal den Blick zu ihm wenden konnten.

Verse 286

अभ्यधावत्‌ कुरुपतिं तव पुत्र जिघांसया । नृपश्रेष्ठ) तदनन्तर क्रोधमें भरे हुए राजा युधिष्ठिर आपके पुत्र कुरुराज दुर्योधनको मार डालनेकी इच्छासे उसकी ओर दौड़े

Sañjaya sprach: Dann, o Bester der Könige, stürmte Yudhiṣṭhira, vom Zorn ganz entflammt, auf den Herrn der Kurus, deinen Sohn Duryodhana, zu, entschlossen, ihn zu erschlagen.

Verse 293

स्वार्थहेतो: पराक्रान्तौ दुर्योधनयुधिष्ठिरी । शत्रुओंका दमन करनेवाले वे दोनों कुरुवंशी वीर दुर्योधन और युधिष्ठिर अपने-अपने स्वार्थके लिये युद्धमें पराक्रम प्रकट करते हुए एक-दूसरेसे भिड़ गये

Sanjaya sprach: Von eigenem Nutzen getrieben, zeigten Duryodhana und Yudhiṣṭhira—beide Helden aus dem Kuru-Geschlecht, Bezwinger der Feinde—auf dem Schlachtfeld ihre Kraft für ihre jeweiligen Ziele und drängten aufeinander zu, bis sie im unmittelbaren Kampf aneinandergerieten.

Verse 303

विव्याध दशभिस्तूर्ण ध्वजं चिच्छेद चेषुणा । तब दुर्योधनने कुपित होकर झुकी हुई गाँठवाले दस बाणोंद्वारा तुरंत ही युधिष्ठिरको घायल कर दिया और एक बाणसे उनका ध्वज भी काट डाला

Sanjaya sprach: In der Hitze der Schlacht durchbohrte er den Gegner rasch mit zehn Pfeilen und schlug mit einem einzigen Schaft das Banner nieder. Das bedeutete nicht nur körperliche Verwundung, sondern auch einen Angriff auf königliche Ehre und Kampfmoral, denn das Fällen eines Feldzeichens soll den Mut erschüttern und Überlegenheit verkünden.

Verse 313

सारथिं दयितं राज्ञ: पाण्डवस्य महात्मन: । नरेश्वर! उन्होंने तीन बाणोंद्वारा महात्मा पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिरके प्रिय सारथि इन्द्रसेनको उसके ललाट-प्रदेशमें चोट पहुँचायी

Sanjaya sprach: O Herr der Menschen! Indrasena, der geliebte Wagenlenker des großherzigen Pāṇḍava-Königs—Yudhiṣṭhiras Vertrauter—wurde von drei Pfeilen an der Stirn getroffen.

Verse 326

चतुर्भिश्नतुरश्चैव बाणैरविव्याध वाजिन: । फिर दूसरे बाणसे महारथी दुर्योधनने राजा युधिष्ठिरका धनुष भी काट दिया और चार बाणोंसे उनके चारों घोड़ोंको बींध डाला

Sanjaya sprach: Mit vier Pfeilen durchbohrte er die vier Pferde. Im selben Schlagabtausch zerschnitt der große Wagenkämpfer Duryodhana zudem mit einem weiteren Schaft den Bogen König Yudhiṣṭhiras.

Verse 346

भल्लाभ्यां पाण्डवो ज्येष्ठस्त्रिधा चिच्छेद मारिष | माननीय नरेश! ज्येष्ठ पाण्डव युधिष्ठिरने दो भल्‍ल मारकर शत्रुओंके संहारमें लगे हुए दुर्योधनके सुवर्णमय पृष्ठवाले विशाल धनुषके तीन टुकड़े कर डाले

Sanjaya sprach: O Ehrwürdiger! Yudhiṣṭhira, der Älteste der Pāṇḍavas, traf mit zwei Bhalla-Pfeilen und zerschnitt Duryodhanas gewaltigen, goldrückigen Bogen—zum Feindesmorden gespannt—in drei Stücke.

Verse 373

हा हतो$सीति राजानमुक्त्वामुज्चद्‌ युधिष्ठिर: । आर्य! तदनन्तर राजा युधिष्ठिरने आपके पुत्र राजा दुर्योधनपर सूर्यकिरणोंके समान तेजस्वी, अत्यन्त भयंकर तथा अनिवार्य बाण यह कहकर चलाया कि “हाय! तुम मारे गये”

Sañjaya sprach: Nachdem Yudhiṣṭhira den König mit dem Ruf „Weh! Du bist erschlagen!“ angeredet hatte, ließ er seine Pfeile fliegen. In der ethischen Spannung der Schlacht wirkt dieses Wort als eine entscheidende, furchterregende Proklamation, die den Mut des Gegners brechen soll, und zeigt zugleich, wie in Kriegen Wort und Waffe gemeinsam zu Werkzeugen des Sieges werden.

Verse 383

निषसाद रथोपस्थे भृशं सम्मूढचेतन: । कानोंतक खींचकर चलाये हुए उस बाणसे घायल हो कुरुवंशी दुर्योधन अत्यन्त मूर्च्छित हो गया और रथके पिछले भागमें धम्मसे बैठ गया

Sañjaya sprach: Vom Pfeil getroffen und im Geist schwer verwirrt, sank Duryodhana—Spross des Kuru-Geschlechts—in eine tiefe Ohnmacht und stürzte schwer auf den hinteren Teil seines Wagens. Die Szene macht deutlich, wie im Krieg selbst der Entschluss eines stolzen Herrschers in einem Augenblick zerbrechen kann, und legt die Zerbrechlichkeit der Macht sowie den schweren menschlichen Preis eines von Adharma getriebenen Konflikts offen.

Verse 413

तिष्ठ तिछेति राजानं ब्रुवन्‌ पाण्डवमभ्ययात्‌ | तत्पश्चात्‌ तुरंत ही वहाँ युद्धस्थलमें द्रोणाचार्य दिखायी दिये। इधर

Mit den Worten zum König: „Steh, steh!“ rückte der Pāṇḍava heran. Gleich darauf zeigte sich auf jenem Schlachtfeld Droṇācārya. Und Duryodhana, von Freude und Kampfesmut erfüllt, ergriff seinen starken Bogen und, „Steh, steh!“ rufend, griff er König Yudhiṣṭhira, den Sohn Pāṇḍus, an.

Verse 3536

मर्म भित्त्वा तु ते सर्वे संलग्ना: क्षितिमाविशन्‌ | साथ ही

Sañjaya sprach: Nachdem sie seine lebenswichtigen Stellen durchbohrt hatten, drangen all jene Pfeile—fest eingekeilt—weiter vor und versanken in der Erde. Die Szene unterstreicht die erbarmungslose Präzision der Schlacht: Können und Wucht zielen nicht nur darauf, zu treffen, sondern kampfunfähig zu machen, indem sie die verwundbarsten Sitze des Lebens im Körper anvisieren—und so offenbaren, wie der Krieg Meisterschaft in tödliche Absicht verwandelt.