Sukta 16
Sukta 9.16
บทสวดโสมปวมานะนี้สรรเสริญโสมที่ถูกคั้น เมื่อพุ่งออกจากก้อนหินและไหลผ่านแผ่นกรองขนแกะ กลายเป็นแก่นสารอันเรืองรอง ทำให้มึนเมาและปลุกเร้า เหมาะแก่เหล่าเทพ บทสวดเชื่อมการไหลบ่ารวดเร็วของโสมกับการตื่นขึ้นของพลังภายใน—โดยเฉพาะกำลังของอินทรา—และกับการทำให้ปัญญาหยั่งรู้และพลังชีวิตของผู้บูชาคมชัดยิ่งขึ้น
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
प्र ते सोतार ओण्यो रसं मदाय घृष्वये । सर्गो न तक्त्येतशः ॥
เพื่อท่าน โอ โสมะ (Soma) เหล่าผู้คั้นได้ส่งแก่นรสออกไปข้างหน้า เพื่อความปีติเมามาย (mada) และเพื่อความเร่าร้อนอันส่องประกาย; มันพุ่งไปดุจกระแสน้ำที่ถูกปล่อย และดุจม้าศึกผู้ว่องไวในยามเร่งเร้า.
Mantra 2
क्रत्वा दक्षस्य रथ्यमपो वसानमन्धसा । गोषामण्वेषु सश्चिम ॥
ด้วยเจตจำนง (kratu) และพลังแห่งการหยั่งรู้ (dakṣa) เขากลายเป็นทางวิ่งแห่งรถศึกของทักษะอันสัมฤทธิ์ผล; ห่มด้วยสายน้ำ สวมแก่นคั้น (andhas) เขาเคลื่อนไปตามรอยทางอันละเอียดอ่อน แสวงหาฝูงโคแห่งญาณอันสว่างไสว.
Mantra 3
अनप्तमप्सु दुष्टरं सोमं पवित्र आ सृज । पुनीहीन्द्राय पातवे ॥
จงปล่อยโสมะ (Soma) ผู้ไร้พันธะในสายน้ำและยากจะข้าม ผ่านสู่เครื่องกรอง (pavitra); จงชำระมันเพื่อให้อินทระ (Indra) ได้ดื่ม.
Mantra 4
प्र पुनानस्य चेतसा सोमः पवित्रे अर्षति । क्रत्वा सधस्थमासदत् ॥
โสมะผู้ชำระตนด้วยจิตสำนึกที่ตื่นรู้ พุ่งไปข้างหน้า ไหลผ่านเครื่องกรอง (pavitra) ; ด้วยพลังแห่งเจตจำนงและความมุ่งหมายอันเที่ยงธรรม (kratu) เขามาและนั่งลง ณ ฐานร่วม—รากฐานเดียวของพิธีบูชาและภาวะมีอยู่.
Mantra 5
प्र त्वा नमोभिरिन्दव इन्द्र सोमा असृक्षत । महे भराय कारिणः ॥
ด้วยการนอบน้อมบูชา (namo) เขาทั้งหลายปลดปล่อยกระแสโสมะให้พุ่งไปข้างหน้าแด่ท่าน โอ้ อินทระ; เหล่าผู้ก่อการ (kāriṇaḥ) ภายในเราส่งมันไป เพื่อการแบกหามอันยิ่งใหญ่—การขนส่งพลังและความสำเร็จอย่างอุดม.
Mantra 6
पुनानो रूपे अव्यये विश्वा अर्षन्नभि श्रियः । शूरो न गोषु तिष्ठति ॥
เขาชำระตนในรูปอันไม่เสื่อมสลาย แล้วหลั่งไหลไปสู่ศรีทั้งปวง; ดุจวีรบุรุษ เขายืนมั่นท่ามกลางโคแห่งรัศมี (ฝูงแสง) คุ้มครองและยึดไว้ซึ่งฝูงความรู้ที่ส่องสว่าง.
Mantra 7
दिवो न सानु पिप्युषी धारा सुतस्य वेधसः । वृथा पवित्रे अर्षति ॥
ดุจสันเขาแห่งสวรรค์ สายธารอันพองเต็มของโสมะ (Soma) ที่คั้นแล้วของผู้ประกอบด้วยปัญญา (Védhas) ไหลผ่านเครื่องกรองชำระ (pavitra) มิใช่โดยเปล่าประโยชน์ หากเพื่อให้กิจนั้นสำเร็จผล
Mantra 8
त्वं सोम विपश्चितं तना पुनान आयुषु । अव्यो वारं वि धावसि ॥
ท่านโสมะ (Soma) ชำระตนด้วยสภาวะของตนเอง ท่ามกลางพลังชีวิตทั้งหลาย (āyus) แล้วแล่นผ่านตะแกรงกรองขนแกะ (avyavāra) ทำให้พลังชีวิตนั้นยิ่งรู้แจ้ง แยกแยะ และส่องสว่างขึ้น
Inside Sukta 16
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with the pressers sending Soma’s essence forward—swift and impetuous—aimed at exhilaration and shining ardour.
- Development
Soma’s movement is portrayed as a powerful stream: released, driven, and purified through the filter; its purpose expands from ritual action to divine empowerment (notably Indra) and to inner increase of force and discernment.
- Climax
Soma, self-purifying, runs through the woollen strainer and heightens vipaścit (luminous intelligence) within the life-powers—purification becomes revelation.
- Where it settles
The flow is stabilized as a fit offering: Soma’s clarified current is affirmed as the bearer of strength, fulfillment, and awakened insight for gods and worshippers.
The deity: Soma Pavamāna
- Cosmic functionMediator of vitality and divine power: Soma nourishes the gods (especially empowering Indra), sustains ṛta (ordered movement), and renews life through the cycle of pressing, flowing, and offering.
- Inner significanceThe clarified stream of consciousness: as Soma is ‘purified,’ the mind and life-breath become more lucid (vipaścit), energized, and capable of inspired perception and effective action.
The seer
- Kāṇva (Kāṇva tradition; verse-level attributions vary in the Soma Pavamāna corpus)Kāṇva (Kanva) gotra / family of seers · A principal rishi-lineage associated with Soma-Pavamāna hymns and with vivid imagery of purification through the strainer (pavitra), linking ritual flow to inspired speech and strength.
Famous verses
प्र ते सोतार ओण्यो रसं मदाय घृष्वये । सर्गो न तक्त्येतशः ॥प्र त्वा नमोभिरिन्दव इन्द्र सोमा असृक्षत । महे भराय कारिणः ॥avyo vāraṃ vi dhāvasi
Attributes of the deity
- Purifying (pavamāna) and self-clarifying
- Swift-flowing, forceful, and radiant
- Giver of madhu/mada (rapture, inspiration, ecstasy)
- Empowerer of Indra and the gods
- Associated with the woollen strainer (avyā vāra / pavitra)
Also by this seer
- Major portions of Rig Veda Mandala 8 (many Kāṇva hymns)
- Multiple hymns in Rig Veda Mandala 9 (Soma Pavamāna collections attributed to Kāṇvas in the Anukramaṇī tradition)
The rite, step by step
- Preparation of the Soma plant and pressing area; arranging the strainer (pavitra/avyā vāra)
- Pressing (savana) with stones; collecting the expressed rasa (juice/essence)
- Purification: letting Soma run through the woollen filter while reciting Pavamāna verses
- Mixing/strengthening (as customary) with water and adjuncts according to rite; directing the flow to Indra and other deities
- Offering into the fire and/or into the appropriate vessels for the gods; concluding with praise for strength, clarity, and fulfillment
Offerings
- Purified Soma juice (rasa)
- Water for mixing and cleansing
- Milk/curds (as ritually appropriate in Soma preparations)
- Ghee and accompanying oblations in the broader Soma rite
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is pressed and purified, describing his swift flow through the filter and his power to inspire ecstasy, strength, and clear understanding.
Indra is the chief receiver of Soma in many Vedic rituals; the hymn emphasizes that purified Soma strengthens Indra’s might and supports victorious, effective power.
Ritually, Soma is filtered through sheep’s wool to clarify the juice. Symbolically, it points to inner purification—refining the mind and life-force into brighter, more discerning awareness.
Ask anything about Sukta 16 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
