Sukta 16
Sukta 9.16
Soma Pavamāna
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਸੂਕਤ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਨ ਦੇ ਛਾਣਣ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਮਦਕਾਰੀ (ਪ੍ਰੇਰਕ) ਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ ਦੀ ਤੁਰੰਤ, ਧਾਰਾਵਾਹੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਤੀਖ਼ਣਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
प्र ते सोतार ओण्यो रसं मदाय घृष्वये । सर्गो न तक्त्येतशः ॥
ਹੇ ਸੋਮਾ! ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੋਤਾਰ ਮਦ (ਆਨੰਦ-ਉਮੰਗ) ਅਤੇ ਚਮਕਦੀ ਤਪਸ਼ ਲਈ ਰਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਛੁੱਟੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
क्रत्वा दक्षस्य रथ्यमपो वसानमन्धसा । गोषामण्वेषु सश्चिम ॥
ਕ੍ਰਤੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਤਾ (ਵਿਵੇਕ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਧਸ (ਪਿਸਿਆ ਰਸ) ਨਾਲ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ।
Mantra 3
अनप्तमप्सु दुष्टरं सोमं पवित्र आ सृज । पुनीहीन्द्राय पातवे ॥
ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਬੰਧ ਅਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਦੁਸ਼ਕਰ ਸੋਮੇ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿੱਚ ਛੱਡ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ—ਤਾਂ ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਬਲ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਇੰਦਰ ਸਾਫ਼ ਹੋਇਆ ਆਨੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Mantra 4
प्र पुनानस्य चेतसा सोमः पवित्रे अर्षति । क्रत्वा सधस्थमासदत् ॥
ਜਾਗ੍ਰਤ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਅੱਗੇ ਧਾਵਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਤੁ—ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਤ੍-ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ—ਉਹ ਸਧਸਥ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
प्र त्वा नमोभिरिन्दव इन्द्र सोमा असृक्षत । महे भराय कारिणः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਨਮਸਕਾਰ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅੰਦਰਲੇ ‘ਕਾਰਿਣ’ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਭਾਰ ਲਈ—ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਹਨ ਲਈ—ਭੇਜਦੇ ਹਨ।
Mantra 6
पुनानो रूपे अव्यये विश्वा अर्षन्नभि श्रियः । शूरो न गोषु तिष्ठति ॥
ਅਵ੍ਯਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੀਆਂ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੂਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਗੋṣu—ਕਿਰਣ-ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 7
दिवो न सानु पिप्युषी धारा सुतस्य वेधसः । वृथा पवित्रे अर्षति ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਨੁ (ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਚੋਟੀ/ਕੰਢੇ) ਵਾਂਗ, ਵੇਧਸ—ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਰਮਕਰਤਾ ਦੇ ਸੁਤ ਸੋਮ ਦੀ ਫੁੱਲਦੀ ਧਾਰਾ ਪਵਿਤ੍ਰਕ (ਸ਼ੋਧਕ ਪਵਿਤ੍ਰਣ) ਵਿਚੋਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ—ਕਰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਹੀ ਉਹ ਅਰਸ਼ਦੀ ਹੈ।
Mantra 8
त्वं सोम विपश्चितं तना पुनान आयुषु । अव्यो वारं वि धावसि ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਵ੍ਯ (ਉਨ ਦੇ) ਵਾਰ—ਉਨ ਦੀ ਛਾਣਣੀ ਵਿਚੋਂ ਦੌੜਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਆਯੁਸ਼ੁ—ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹੋਰ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ੍ (ਵਿਵੇਕੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ) ਬਣਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is pressed and purified, describing his swift flow through the filter and his power to inspire ecstasy, strength, and clear understanding.
Indra is the chief receiver of Soma in many Vedic rituals; the hymn emphasizes that purified Soma strengthens Indra’s might and supports victorious, effective power.
Ritually, Soma is filtered through sheep’s wool to clarify the juice. Symbolically, it points to inner purification—refining the mind and life-force into brighter, more discerning awareness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.