Sukta 16

Mantra 1

प्र ते सोतार ओण्यो रसं मदाय घृष्वये । सर्गो न तक्त्येतशः ॥

हे सोम! तुझ्यासाठी सोतार (रस पिळणारे) मदा (आनंद-उन्माद) आणि दीप्त तेजासाठी रस पुढे प्रवाहित करतात. सुटलेल्या प्रवाहासारखा तो वेगाने धावतो; हाकलेल्या शीघ्र अश्वासारखी त्याची चाल तीव्र होते.

Mantra 2

क्रत्वा दक्षस्य रथ्यमपो वसानमन्धसा । गोषामण्वेषु सश्चिम ॥

क्रतु (संकल्पशक्ती) आणि दक्ष (विवेकबल) यांच्या बळावर तो कार्यसाधक कौशल्याचा रथमार्ग होतो; अपः (जल) वस्त्रासारखे धारण करून, अन्धस् (पिळलेला रस) सहित, तो सूक्ष्म पायवाटांत फिरत गोषा (दीप्त गायी—ज्ञानसंपदा) शोधतो.

Mantra 3

अनप्तमप्सु दुष्टरं सोमं पवित्र आ सृज । पुनीहीन्द्राय पातवे ॥

अप्सु (जलात) अनप्त—अबद्ध, दुस्तर (दुर्लंघ्य) सोम पवित्रात (गाळणीत) सोड. इंद्राच्या पानासाठी त्याला शुद्ध कर, जेणेकरून दीप्त बलाचा स्वामी स्वच्छ आनंदरस पिऊ शकेल.

Mantra 4

प्र पुनानस्य चेतसा सोमः पवित्रे अर्षति । क्रत्वा सधस्थमासदत् ॥

जागृत चेतनेने शुद्ध झालेला सोम पवित्र (गाळणी) मधून पुढे प्रवाहित होतो. क्रतु—संकल्प व ऋत-प्रेरित शक्तीने तो सधस्थ (सामान्य अधिष्ठान) येथे येऊन आपले आसन ग्रहण करतो॥

Mantra 5

प्र त्वा नमोभिरिन्दव इन्द्र सोमा असृक्षत । महे भराय कारिणः ॥

हे इंद्रा, नमस्कारयुक्त कर्मांनी सोमधारा तुझ्याकडे पुढे सोडल्या जातात; अंतःकरणातील कारी (साधक-शक्ती) त्यांना महे भाराय—बल व सिद्धीचे परिपूर्ण वहन करणाऱ्या महान भारासाठी—प्रवाहित करतात॥

Mantra 6

पुनानो रूपे अव्यये विश्वा अर्षन्नभि श्रियः । शूरो न गोषु तिष्ठति ॥

अव्यय रूपात स्वतःला शुद्ध करत तो सर्व श्रियः (दीप्ती) कडे प्रवाहित होतो. वीरासारखा तो गोषु—किरणां/गायींमध्ये—दृढ उभा राहतो; ज्ञानाच्या तेजस्वी धेनूंचे रक्षण व धारण करतो॥

Mantra 7

दिवो न सानु पिप्युषी धारा सुतस्य वेधसः । वृथा पवित्रे अर्षति ॥

द्यौःच्या सानु (शिखरा)प्रमाणे, वेधस् (कर्मनिपुण ऋषी) यांच्या पिळलेल्या सोमाची फुगणारी धारा पवित्र (पवित्रक) मधून वाहते—वृथा नव्हे, तर कर्मसिद्धीसाठीच.

Mantra 8

त्वं सोम विपश्चितं तना पुनान आयुषु । अव्यो वारं वि धावसि ॥

हे सोम, तू आपल्या स्वभावानेच स्वतःला शुद्ध करत, अवि (लोकर)च्या गाळणीच्या वाटेने धावतोस; आणि आयुषु (जीवनशक्ती) अधिकाधिक विपश्चित्—विवेकशील व तेजस्वी—करतोस.