Sukta 16
Sukta 9.16
Soma Pavamāna
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ ପିଷ୍ଟ ସୋମକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେଉଁଥି ଶିଳାମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବେଗରେ ବାହାରି ଉଲ୍ଲର ଛାଣି ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମଦକ (ପ୍ରେରଣାଦାୟକ) ସାର ହୋଇଉଠେ। ଏହା ସୋମର ଦ୍ରୁତ, ଧାରାବାହି ପ୍ରବାହକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିର ଜାଗରଣ—ବିଶେଷକରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଳ—ସହ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟିବୋଧ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।
Mantras
Mantra 1
प्र ते सोतार ओण्यो रसं मदाय घृष्वये । सर्गो न तक्त्येतशः ॥
ହେ ସୋମ! ତୋ ପାଇଁ ସୋତାରମାନେ ମଦ (ଆନନ୍ଦ) ଓ ଦୀପ୍ତ ଉଷ୍ମା ପାଇଁ ରସକୁ ଆଗକୁ ପ୍ରବାହିତ କରନ୍ତି; ମୁକ୍ତ ଧାରା ପରି ସେ ଦ୍ରୁତ ଧାଉଛି, ଏବଂ ଚାଳନାରେ ପ୍ରେରିତ ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱ ପରି ଆଗେଇଯାଏ।
Mantra 2
क्रत्वा दक्षस्य रथ्यमपो वसानमन्धसा । गोषामण्वेषु सश्चिम ॥
କ୍ରତୁ (ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି) ଓ ଦକ୍ଷତା (ବିବେକଶକ୍ତି)ର ବଳରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳତାର ରଥପଥ ହୋଇଯାଏ; ଅନ୍ଧସ (ପିଷିତ ରସ) ସହ ଜଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରେ—ଜ୍ଞାନର ଦୀପ୍ତ ଗୋବୃନ୍ଦକୁ ଖୋଜି।
Mantra 3
अनप्तमप्सु दुष्टरं सोमं पवित्र आ सृज । पुनीहीन्द्राय पातवे ॥
ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବନ୍ଧ ଓ ଅତି ଦୁଷ୍ଟର ଏହି ସୋମକୁ ପବିତ୍ର (ଛାଣନୀ)ରେ ଛାଡ଼; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାନ ପାଇଁ ତାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କର—ଯେପରି ଦୀପ୍ତ ବଳର ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟୀକୃତ ଆନନ୍ଦକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
Mantra 4
प्र पुनानस्य चेतसा सोमः पवित्रे अर्षति । क्रत्वा सधस्थमासदत् ॥
ଜାଗ୍ରତ ଚେତନାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସୋମ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣି) ମଧ୍ୟରେ ବହି ଆଗକୁ ଧାଉଛି; କ୍ରତୁ—ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ସତ୍-ସଙ୍କଳ୍ପରେ—ସେ ସଧସ୍ଥକୁ ଆସି ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରେ।
Mantra 5
प्र त्वा नमोभिरिन्दव इन्द्र सोमा असृक्षत । महे भराय कारिणः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ନମସ୍କାର-କର୍ମଦ୍ୱାରା ସୋମଧାରାମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଗକୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘କାରିଣ’ମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ମହା ଭାର ପାଇଁ—ଶକ୍ତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ବିଶାଳ ବହନ ପାଇଁ—ପଠାନ୍ତି।
Mantra 6
पुनानो रूपे अव्यये विश्वा अर्षन्नभि श्रियः । शूरो न गोषु तिष्ठति ॥
ଅବ୍ୟୟ ରୂପରେ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ବହେ; ଶୂରଙ୍କ ପରି ସେ ଗୋṣu—କିରଣ-ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ଜ୍ଞାନର ଦୀପ୍ତ ଝୁଣ୍ଡକୁ ଧାରଣ ଓ ରକ୍ଷା କରେ।
Mantra 7
दिवो न सानु पिप्युषी धारा सुतस्य वेधसः । वृथा पवित्रे अर्षति ॥
ଦିବ୍ୟ ସାନୁ (ଆକାଶର ଶିଖର/କୂଳ) ପରି, ବେଧସ୍—ଜ୍ଞାନୀ କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସୁତ ସୋମର ପୁଷ୍ଟ ଧାରା ପବିତ୍ରକ (ଶୋଧକ ପବିତ୍ରଣ) ମଧ୍ୟରୁ ବହେ; ବ୍ୟର୍ଥ ନୁହେଁ—କର୍ମସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ହିଁ ସେ ଅର୍ଷେ।
Mantra 8
त्वं सोम विपश्चितं तना पुनान आयुषु । अव्यो वारं वि धावसि ॥
ହେ ସୋମ, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବାବେଳେ, ଅବ୍ୟ (ଉଲ୍ଲ) ବାର—ଉଲ୍ଲର ଛାଣଣି ମଧ୍ୟରୁ ଦୌଡ଼ୁଛ; ଏବଂ ଆୟୁଷୁ—ଜୀବନଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଅଧିକ ବିପଶ୍ଚିତ୍ (ବିବେକୀ, ପ୍ରକାଶମୟ) କରୁଛ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is pressed and purified, describing his swift flow through the filter and his power to inspire ecstasy, strength, and clear understanding.
Indra is the chief receiver of Soma in many Vedic rituals; the hymn emphasizes that purified Soma strengthens Indra’s might and supports victorious, effective power.
Ritually, Soma is filtered through sheep’s wool to clarify the juice. Symbolically, it points to inner purification—refining the mind and life-force into brighter, more discerning awareness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.