Sarga 98

Verse 1

निवेश्य सेनां तु विभुः पद्भ्यां पादवतां वरः ।अभिगन्तुं स काकुत्थ्समियेष गुरुवर्तकम् ॥१॥

ครั้นทรงจัดกองทัพให้ตั้งค่ายแล้ว พระภรตะผู้เป็นเจ้า—ยอดแห่งมนุษย์—ทรงตั้งพระทัยจะเสด็จไปด้วยพระบาท เพื่อเข้าเฝ้ากากุตสถะ (พระราม) ผู้ซื่อสัตย์ต่อพระบัญชาของพระบิดา

Verse 2

निविष्टमात्रे सैन्ये तु यथोद्देशं विनीतवत् ।भरतो भ्रातरं वाक्यं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥२॥

เมื่อกองทัพเพิ่งตั้งค่ายเสร็จตามที่กำหนดไว้อย่างเป็นระเบียบ พระภรตะผู้ทรงสำรวมตามวินัย จึงตรัสถ้อยคำนี้แก่พระอนุชา ศัตรุฆนะ

Verse 3

क्षिप्रं वनमिदं सौम्य नरसङ्घै स्समन्ततः ।लुब्धैश्च सहितैरेभि स्त्वमन्वेषितुमर्हसि ॥३॥

ดูก่อนศัตรุฆนะผู้สุภาพ จงเร่งค้นป่านี้โดยรอบทุกทิศ พร้อมด้วยหมู่ชนทั้งหลาย—และให้พรานเหล่านี้ร่วมไปด้วย

Verse 4

गुहो ज्ञातिसहस्रेण शरचापासिधारिणा ।समन्वेषतु काकुत्स्थमस्मिन् परिवृतस्स्वयम् ॥४॥

ให้คุหะเอง—รายล้อมด้วยญาติพันคนผู้ถือศร คันธนู และดาบ—ออกค้นหาพระราม ผู้สืบวงศ์กกุตสถะ ในป่านี้เถิด

Verse 5

अमात्यै स्सह पौरैश्च गुरुभिश्च द्विजातिभिः ।वनं सर्वं चरिष्यामि पद्भ्यां परिवृत स्स्वयम् ॥५॥

เราจักเดินเท้าเที่ยวไปทั่วทั้งป่าเอง โดยมีเสนาบดี ชาวเมือง อาจารย์ และพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งรายล้อม

Verse 6

यावन्न रामं द्रक्ष्यामि लक्ष्मणं वा महाबलम् ।वैदेहीं च महाभागां न मे शान्तिर्भविष्यति ॥६॥

ตราบใดที่ข้ายังมิได้เห็นพระราม หรือพระลักษมณ์ผู้ทรงมหาพละ และพระไวเทหี (นางสีดา) ผู้ทรงสิริมงคล ข้าย่อมไม่อาจได้ความสงบเลย

Verse 7

यावन्न चन्द्रसङ्काशं द्रक्ष्यामि शुभमाननम् ।भ्रातुः पद्मपलाशाक्षं न मे शान्तिर्भविष्यति ॥७॥

ตราบใดที่ข้ายังมิได้เห็นพี่น้องของข้า—ผู้มีพระพักตร์อันเป็นมงคลส่องสว่างดุจจันทร์ และมีพระเนตรดุจกลีบบัว—ข้าย่อมไม่อาจได้ความสงบ

Verse 8

यावन्न चरणौ भ्रातुः पार्थिवव्यञ्जनान्वितौ ।शिरसा धारयिष्यामि न मे शान्तिर्भविष्यति ॥८॥

ความสงบจะไม่บังเกิดแก่ข้า จนกว่าข้าจะน้อมรับพระบาทของพี่น้องไว้เหนือเศียร—พระบาทที่มีลักษณะเครื่องหมายแห่งราชา

Verse 9

यावन्न राज्ये राज्यार्हः पितृपैतामहे स्थितः ।अभिषेकजलक्लिन्नो न मे शान्तिर्भविष्यति ॥९॥

ข้าจะไม่พบความสงบ จนกว่าผู้ควรแก่ราชสมบัติจะได้ประดิษฐานมั่นในแผ่นดินบรรพชนนี้ และได้รับสรงด้วยน้ำอภิเษกจนชุ่มฉ่ำ

Verse 10

सिद्धार्थः खलु सौमित्रिर्यश्चन्द्रविमलोपमम् ।मुखं पश्यति रामस्य राजीवाक्षं महाद्युति ॥१०॥

แท้จริงแล้ว โสมิตรี (พระลักษมณ์) เป็นผู้สมปรารถนา เพราะได้เฝ้ามองพระพักตร์ของพระราม—รุ่งเรืองด้วยเดชานุภาพยิ่ง ดุจจันทร์ผ่องไร้มลทิน และมีพระเนตรดั่งปทุมแดง

Verse 11

कृतकृत्या महाभागा वैदेही जनकात्मजा ।भर्तारं सागरान्तायाः पृथिव्या यानुगच्छति ॥११॥

ไวเทหี ธิดาผู้เป็นมหาภาคแห่งชนก ได้ทำกิจที่ควรทำสำเร็จแล้วโดยแท้ เพราะนางติดตามพระสวามี—ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินซึ่งมีมหาสมุทรเป็นขอบเขต

Verse 12

सुभगश्चित्रकूटोऽसौ गिरिराजोपमो गिरिः ।यस्मिन्वसति काकुत्स्थः कुबेर इव नन्दने ॥१२॥

ภูเขาจิตรากูฏนี้เป็นมงคล งามดุจราชาแห่งขุนเขา เพราะกากุตสถะ (พระราม) ประทับอยู่ ณ ที่นี้ ดุจท้าวกุเวรสถิตในนันทนะ

Verse 13

कृतकार्यमिदं दुर्गं वनं व्यालनिषेवितम् ।यदध्यास्ते महातेजा राम श्शस्त्रभृतां वरः ॥१३॥

ป่าทุรกันดารนี้ อันสัตว์ร้ายพากันอาศัย ได้บรรลุความหมายของตนแล้ว เพราะพระรามผู้มีเดชรุ่งเรือง ผู้ประเสริฐในหมู่นักศาสตรา บัดนี้ประทับอยู่ที่นี่

Verse 14

एवमुक्त्वा महातेजा भरतः पुरषर्षभः ।पद्भ्यामेव महाबाहुः प्रविवेश महाद्वनम् ॥१४॥

ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว พระภรตผู้มีเดชรุ่งเรือง ผู้เป็นยอดแห่งบุรุษ แขนใหญ่ทรงพลัง ก็เสด็จเข้าสู่ป่าใหญ่ด้วยพระบาทเปล่า

Verse 15

स तानि द्रुमजालानि जातानि गिरिसानुषु ।पुष्पिताग्राणि मध्येन जगाम वदतां वरः ॥१५॥

ท่านผู้ประเสริฐในวาจา เสด็จผ่านท่ามกลางหมู่ไม้หนาทึบที่ขึ้นตามไหล่เขา ยอดไม้บานสะพรั่งด้วยดอกไม้

Verse 16

स गिरेश्चित्रकूटस्य सालमासाद्य पुष्पितम् ।रामाश्रमगतस्याग्नेर्ददर्श ध्वजमुच्छ्रितम् ॥१६॥

เมื่อถึงต้นศาลาที่กำลังออกดอกบนภูเขาจิตรากูฏ ท่านได้เห็นควันจากไฟในอาศรมของพระราม พวยพุ่งสูงเป็นเสา ดุจธงชัยชูเด่น

Verse 17

तं दृष्ट्वा भरत श्रीमान्मुमोद सह बान्धवः ।अत्र राम इति ज्ञात्वा गतः पारमिवाम्भसः ॥१७॥

ครั้นเห็นดังนั้น พระภรตผู้รุ่งเรืองก็ปีติยินดีพร้อมด้วยญาติทั้งหลาย; ครั้นรู้ว่า “พระรามประทับอยู่ที่นี่” ก็รู้สึกราวกับผู้ข้ามสายน้ำถึงฝั่งไกลแล้ว

Verse 18

स चित्रकूटे तु गिरौ निशम्यव रामाश्रमं पुण्यजनोपपन्नम् ।गुहेन सार्धं त्वरितो जगाम पुनर्निवेश्यैव चमूं महात्मा ॥१८॥

ครั้นทรงทราบถึงอาศรมของพระรามบนเขาจิตรคูฏ—อันเป็นที่มาของหมู่ชนผู้บริสุทธิ์—พระภรตผู้มีใจยิ่งใหญ่ทรงให้กองทัพตั้งค่ายอีกครั้ง (ไว้ห่าง) แล้วรีบเสด็จไปพร้อมกับคุหะ