Sarga 98

Verse 1

निवेश्य सेनां तु विभुः पद्भ्यां पादवतां वरः ।अभिगन्तुं स काकुत्थ्समियेष गुरुवर्तकम् ॥१॥

सेना छावणीत ठेवून, पुरुषश्रेष्ठ प्रभु भरत—पित्याज्ञा पाळणाऱ्या काकुत्स्थ (श्रीराम) यांना भेटण्यासाठी—पायीच जाण्याचा निश्चय करू लागला।

Verse 2

निविष्टमात्रे सैन्ये तु यथोद्देशं विनीतवत् ।भरतो भ्रातरं वाक्यं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥२॥

सेना ठरविलेल्या ठिकाणी नुकतीच तळ देऊन बसताच, शिस्तबद्ध रीतीने भरताने आपल्या भाऊ शत्रुघ्नाला हे वचन सांगितले।

Verse 3

क्षिप्रं वनमिदं सौम्य नरसङ्घै स्समन्ततः ।लुब्धैश्च सहितैरेभि स्त्वमन्वेषितुमर्हसि ॥३॥

हे सौम्य शत्रुघ्न! त्वरेने या वनाचा सर्व बाजूंनी नरसमूहांसह—आणि या शिकाऱ्यांनाही सोबत घेऊन—शोध घेणे तुला उचित आहे।

Verse 4

गुहो ज्ञातिसहस्रेण शरचापासिधारिणा ।समन्वेषतु काकुत्स्थमस्मिन् परिवृतस्स्वयम् ॥४॥

बाण-धनुष्य-तलवार धारण करणाऱ्या हजारो नातलगांनी वेढलेला गुह स्वतः या वनात काकुत्स्थ रामाचा शोध घेऊ दे।

Verse 5

अमात्यै स्सह पौरैश्च गुरुभिश्च द्विजातिभिः ।वनं सर्वं चरिष्यामि पद्भ्यां परिवृत स्स्वयम् ॥५॥

मी स्वतः मंत्र्यांसह, नगरजनांसह, गुरूजन व द्विज ब्राह्मणांसह वेढलेला, पायीच संपूर्ण वनात संचार करीन।

Verse 6

यावन्न रामं द्रक्ष्यामि लक्ष्मणं वा महाबलम् ।वैदेहीं च महाभागां न मे शान्तिर्भविष्यति ॥६॥

जोपर्यंत मी श्रीरामांना, अथवा महाबली लक्ष्मणांना आणि महाभाग्यवती वैदेही (सीता) यांना दर्शन घेणार नाही, तोपर्यंत मला शांती लाभणार नाही।

Verse 7

यावन्न चन्द्रसङ्काशं द्रक्ष्यामि शुभमाननम् ।भ्रातुः पद्मपलाशाक्षं न मे शान्तिर्भविष्यति ॥७॥

जोपर्यंत मी माझ्या भ्रात्याचे चंद्रासारखे तेजस्वी शुभ मुख आणि कमळपानासारखे नेत्र पाहणार नाही, तोपर्यंत मला शांती मिळणार नाही।

Verse 8

यावन्न चरणौ भ्रातुः पार्थिवव्यञ्जनान्वितौ ।शिरसा धारयिष्यामि न मे शान्तिर्भविष्यति ॥८॥

जोपर्यंत मी राजचिन्हांनी युक्त माझ्या भ्रात्याचे चरण माझ्या शिरावर धारण करणार नाही, तोपर्यंत मला शांती लाभणार नाही।

Verse 9

यावन्न राज्ये राज्यार्हः पितृपैतामहे स्थितः ।अभिषेकजलक्लिन्नो न मे शान्तिर्भविष्यति ॥९॥

जोपर्यंत राज्यास योग्य ते (श्रीराम) पितृ-पैतामहिक राज्यात प्रतिष्ठित होऊन अभिषेकजलाने स्निग्ध होत नाहीत, तोपर्यंत मला शांती मिळणार नाही।

Verse 10

सिद्धार्थः खलु सौमित्रिर्यश्चन्द्रविमलोपमम् ।मुखं पश्यति रामस्य राजीवाक्षं महाद्युति ॥१०॥

खरोखरच सौमित्रि (लक्ष्मण) कृतार्थ आहे; कारण तो महातेजस्वी, कमलनयन श्रीरामांचे चंद्रासारखे निर्मळ मुख पाहतो।

Verse 11

कृतकृत्या महाभागा वैदेही जनकात्मजा ।भर्तारं सागरान्तायाः पृथिव्या यानुगच्छति ॥११॥

जनककन्या महाभागा वैदेही कृतकृत्य आहे; कारण ती सागरपर्यंत पृथ्वीच्या स्वामी असलेल्या आपल्या पतीचे अनुगमन करते।

Verse 12

सुभगश्चित्रकूटोऽसौ गिरिराजोपमो गिरिः ।यस्मिन्वसति काकुत्स्थः कुबेर इव नन्दने ॥१२॥

हा चित्रकूट पर्वत अत्यंत शुभ व गिरिराजासमान आहे; कारण येथे काकुत्स्थ श्रीराम असे निवास करतात, जसे नंदनवनात कुबेर निवास करतो।

Verse 13

कृतकार्यमिदं दुर्गं वनं व्यालनिषेवितम् ।यदध्यास्ते महातेजा राम श्शस्त्रभृतां वरः ॥१३॥

व्यालांनी वसलेले हे दुर्गम वन आज कृतार्थ झाले आहे; कारण येथे महातेजस्वी, शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ श्रीराम अधिष्ठित आहेत।

Verse 14

एवमुक्त्वा महातेजा भरतः पुरषर्षभः ।पद्भ्यामेव महाबाहुः प्रविवेश महाद्वनम् ॥१४॥

असे बोलून महातेजस्वी भरत—पुरुषश्रेष्ठ, महाबाहू—पायीच त्या महान वनात प्रवेशला।

Verse 15

स तानि द्रुमजालानि जातानि गिरिसानुषु ।पुष्पिताग्राणि मध्येन जगाम वदतां वरः ॥१५॥

वाणीमध्ये श्रेष्ठ असा तो, गिरिसानूंवर उगवलेल्या त्या दाट वृक्षसमूहांच्या मधून गेला; ज्यांच्या शेंड्यांवर फुले फुलली होती।

Verse 16

स गिरेश्चित्रकूटस्य सालमासाद्य पुष्पितम् ।रामाश्रमगतस्याग्नेर्ददर्श ध्वजमुच्छ्रितम् ॥१६॥

चित्रकूट पर्वतावरील फुललेल्या शालवृक्षाजवळ पोहोचून, रामाश्रमातील अग्नीपासून ध्वजासारखा उंच उठलेला धुराचा स्तंभ त्याने पाहिला।

Verse 17

तं दृष्ट्वा भरत श्रीमान्मुमोद सह बान्धवः ।अत्र राम इति ज्ञात्वा गतः पारमिवाम्भसः ॥१७॥

ते दृश्य श्रीमान् भरत बंधुजनांसह अत्यंत आनंदित झाला। ‘येथे राम आहेत’ असे कळताच, जणू जल पार करून परचा तीर गाठला आहे, असा कृतार्थ भाव त्याच्या अंतःकरणात झाला।

Verse 18

स चित्रकूटे तु गिरौ निशम्यव रामाश्रमं पुण्यजनोपपन्नम् ।गुहेन सार्धं त्वरितो जगाम पुनर्निवेश्यैव चमूं महात्मा ॥१८॥

चित्रकूट पर्वतावर पुण्यजनांनी सेविलेल्या रामाश्रमाची वार्ता ऐकून महात्मा भरताने सैन्य पुन्हा (दूर) तळावर थांबविले आणि गुहासह त्वरेने पुढे गेला।