Sukta 4

Mantra 1

ऋषभः १८ उपरिष्टाद्बृहती, २१ आस्तारपङ्क्तिः। सा॒ह॒स्रस्त्वे॒ष ऋ॑ष॒भः पय॑स्वा॒न् विश्वा॑ रू॒पाणि॑ व॒क्षणा॑सु॒ बिभ्र॑त्। भ॒द्रं दा॒त्रे यज॑मानाय॒ शीक्ष॑न् बार्हस्प॒त्य उ॒स्रिय॒स्तन्तु॒माता॑न्

โคอุสภะผู้เกรี้ยวกราดพันเท่า ผู้เปี่ยมน้ำนม แบกไว้ซึ่งพลังแห่งรูปทั้งปวงในสีข้างของตน ผู้สั่งสอนความดีอันเป็นมงคลแก่ผู้ให้ แก่ผู้ประกอบยัญ—ผู้เป็นของพระพฤหัสบดี (Bṛhaspati) ท่ามกลางแม่โคทั้งหลาย เป็นด้ายแห่งวงศ์ เป็นมารดาแห่งสายสืบ

Mantra 2

अ॒पां यो अग्ने॑ प्रति॒मा ब॒भूव॑ प्र॒भूः सर्व॑स्मै पृथि॒वीव॑ दे॒वी। पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्यानां॑ साह॒स्रे पोषे॒ अपि॑ नः कृणोतु

โอ อัคนี ผู้นั้นได้เป็นดั่งแบบอย่างแท้ของสายน้ำ เป็นผู้ทรงอำนาจต่อสรรพสิ่ง ดุจเทวีปฤถิวีคือแผ่นดิน บิดาแห่งลูกโค เจ้าแห่งโคผู้มิอาจฆ่าได้ ขอให้ท่านบันดาลความเจริญพันเท่าให้มาถึงเรา

Mantra 3

पुमा॑न॒न्तर्वा॒न्त्स्थवि॑रः॒ पय॑स्वा॒न् वसोः॒ कब॑न्धमृष॒भो बि॑भर्ति । तमिन्द्रा॑य प॒थिभि॑र्देव॒यानै॑र्हु॒तम॒ग्निर्व॑हतु जा॒तवे॑दाः

ผู้นั้นเป็นเพศผู้ เต็มอยู่ภายใน แข็งแรง และอุดมด้วยน้ำนม; พญาโคผู้เป็นฤๅษภะย่อมแบกกายแห่งทรัพย์สมบัติไว้ ขอให้อัคนีผู้รู้กำเนิดทั้งปวง (ชาตเวทัส) นำผู้นั้นซึ่งบูชาแด่อินทรา ไปตามหนทางที่มุ่งสู่เหล่าเทพ

Mantra 4

पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्याना॒मथो॑ पि॒ता म॑ह॒तां गर्ग॑राणाम्। व॒त्सो ज॒रायु॑ प्रति॒धुक् पी॒यूष॑ आ॒मिक्षा॑ घृ॒तं तद् व॑स्य॒ रेतः॑

บิดาแห่งลูกโค เจ้าแห่งโคผู้มิอาจฆ่าได้—ยิ่งกว่านั้นยังเป็นบิดาแห่งเหล่า gargarā อันยิ่งใหญ่ ลูกโค รก น้ำนมที่หลั่งออก น้ำนมแรก (โคลอสตรัม) นมจับตัวเป็นก้อน และฆี (เนยใส)—สิ่งนี้คือเชื้อพันธุ์ของท่าน

Mantra 5

दे॒वानां॑ भा॒ग उ॑पना॒ह ए॒षो॒३पां रस॒ ओष॑धीनां घृ॒तस्य॑ । सोम॑स्य भ॒क्षम॑वृणीत श॒क्रो बृ॒हन्नद्रि॑रभव॒द् यच्छरी॑रम्

นี่คือส่วนที่เทพเจ้าทรงกำหนด นี่คือการผูกติดอำนาจคุ้มครอง—รสแห่งน้ำ รสแห่งสมุนไพร และแก่นแห่งฆฤตะ (ghṛta, เนยใส). ศักระ (Śakra) เลือกเอาส่วนที่กินได้ของโสมะ (Soma) ไว้แก่ตน; ศิลานั้นยิ่งใหญ่ขึ้น เมื่อมันเป็นกาย

Mantra 6

सोमे॑न पू॒र्णं क॒लशं॑ बिभर्षि॒ त्वष्टा॑ रु॒पाणां॑ जनि॒ता प॑शू॒नाम्। शि॒वास्ते॑ सन्तु प्रज॒न्वऽ इ॒ह या इ॒मा न्य॑स्मभ्यं॑ स्वधिते यच्छ॒ या अ॒मूः

ท่านอุ้มหม้อที่เต็มด้วยโสมะ (Soma); โทวัษฏฤ (Tvaṣṭṛ) ผู้ให้กำเนิดรูปทั้งหลาย ผู้ให้กำเนิดฝูงสัตว์. ขอพลังแห่งการให้กำเนิดของท่าน ณ ที่นี้จงเป็นมงคล—ทั้งสิ่งเหล่านี้ที่ปรากฏอยู่; และโอ้ สวธิติ (Svadhiti) ผู้คมกริบ จงประทานแก่เราซึ่งสิ่งเหล่านั้นที่อยู่ฟากโน้นด้วยเถิด.

Mantra 7

आज्यं बिभर्ति घृ॒तम॑स्य॒ रेतः॑ साह॒स्रः पोष॒स्तमु॑ य॒ज्ञमा॑हुः । इन्द्र॑स्य रू॒पमृ॑ष॒भो वसा॑नः॒ सो अ॒स्मान् दे॑वाः शि॒व ऐतु॑ द॒त्तः

อาชยะ (ājya) รองรับฆฤตะ (ghṛta) เป็นพืชพันธุ์ของมัน; โภชนาการพันเท่า—เขาทั้งหลายเรียกสิ่งนั้นว่า ‘ยัญญะ’ จริงแท้. สวมรูปของอินทระ (Indra) ดุจโคผู้, ขอให้ผู้นั้น—ผู้ถูกประทาน—มาถึงเราอย่างเป็นมงคลเถิด โอ้เหล่าเทพทั้งหลาย.

Mantra 8

इन्द्र॒स्यौजो॒ वरु॑णस्य बा॒हू अ॒श्विनो॒रंसौ॑ म॒रुता॑मि॒यं क॒कुत्। बृह॒स्पतिं॒ संभृ॑तमे॒तमा॑हु॒र्ये धीरा॑सः क॒वयो॒ ये म॑नी॒षिणः॑

พละของอินทระ (Indra), แขนของวรุณะ (Varuṇa), บ่าของอัศวินทั้งสอง (Aśvins)—นี่คือยอดสูงของหมู่มรุต (Maruts). บรรดาผู้มั่นคง ผู้เป็นกวี ผู้มีปัญญา เรียกสิ่งนี้—ที่ประกอบพร้อมอย่างดี—ว่า พฤหสปติ (Bṛhaspati).

Mantra 9

दैवी॒र्विशः॒ पय॑स्वा॒ना त॑नोषि॒ त्वामिन्द्रं॒ त्वां सर॑स्वन्तमाहुः । स॒हस्रं॒ स एक॑मुखा ददाति॒ यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

โอ้หมู่ชนศักดิ์สิทธิ์ผู้มั่งคั่งด้วยน้ำนม ท่านแผ่ขยายพวกเขาออกไป; ผู้คนเรียกท่านว่า อินทรา และเรียกท่านว่า สรัสวันต์ (Sarasvant) ด้วย. ผู้ใดเป็นพราหมณ์บูชายัญโคผู้เป็นพฤษภ เขาย่อมประทานพันหนึ่งออกมาจากปากเดียว.

Mantra 10

बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता ते॒ वयो॑ दधौ॒ त्वष्टु॑र्वा॒योः पर्या॒त्मा त॒ आभृ॑तः । अ॒न्तरि॑क्षे॒ मन॑सा त्वा जुहोमि ब॒र्हिष्टे॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्

พฤหัสปติและสวิตฤได้วางพลังชีวิตของท่านไว้ให้แล้ว; แก่นแท้ที่แผ่คลุมทั่วของตวษฏฤและวายุถูกอัญเชิญมาสำหรับท่าน. ในอันตรักษะ ข้าพเจ้าบูชาท่านด้วยมโน (มานัส). บนหญ้าพิธีบรรหิษ ขอให้ฟ้าและดินทั้งสองตั้งมั่นแน่วแน่

Mantra 11

य इन्द्र॑ इव दे॒वेषु॒ गोष्वेति॑ वि॒वाव॑दत्। तस्य॑ ऋष॒भस्याङ्गा॑नि ब्र॒ह्मा सं स्तौ॑तु भ॒द्रया॑

ผู้ใดในหมู่เทพดุจอินทระ ดำเนินอยู่ท่ามกลางฝูงโคและเปล่งเสียงกึกก้อง—ขอพราหมณ์จงสรรเสริญอวัยวะแห่งโคอุษภะนั้นทั้งสิ้น ด้วยวาจามงคลอันเป็นสิริมงคลเถิด

Mantra 12

पा॒र्श्वे आ॑स्ता॒मनु॑मत्या॒ भग॑स्यास्तामनू॒वृजौ॑ । अ॒ष्ठी॒वन्ता॑वब्रवीन्मि॒त्रो ममै॒तौ केव॑ला॒विति॑

ที่สีข้างได้ตั้งอนุมติ (Anumati) ไว้; ส่วนของภคะ (Bhaga) ได้ตั้งส่วนที่อยู่ชิดกันทั้งสองไว้ มีกระดูกแน่นมั่นคง. มิทรา (Mitra) กล่าวว่า “สองสิ่งนี้เป็นของเราแต่ผู้เดียว”

Mantra 13

भ॒सदा॑सीदादि॒त्यानां॒ श्रोणी॑ आस्तां॒ बृह॒स्पतेः॑ । पुच्छं॒ वात॑स्य दे॒वस्य॒ तेन॑ धूनो॒त्योष॑धीः

ก้นกบเป็นของเหล่าอาทิตยะ (Ādityas); สะโพกทั้งสองได้ตั้งไว้เป็นของพฤหัสปติ (Bṛhaspati). หางเป็นของเทพวาตะ (Vāta) ผู้เป็นลม; ด้วยหางนั้นเขาสะบัดและขับให้โอษธี (oṣadhī) คือพืชสมุนไพร แผ่กระจายไปทั่ว.

Mantra 14

गुदा॑ आसन्त्सिनीवा॒ल्याः सू॒र्याया॒स्त्वच॑मब्रुवन्। उ॒त्था॒तुर॑ब्रुवन् प॒द ऋ॑ष॒भं यदक॑ल्पयन्

เขาทั้งหลายกล่าวว่า “ส่วนทวารหนัก (gudā) เป็นของสินีวาลี (Sinīvālī); ส่วนผิวหนังเป็นของสุริยา (Sūryā).” และเมื่อเขาทั้งหลายประกอบสร้างโคผู้ (ṛṣabha) ให้ถูกต้องแล้ว ก็กล่าวถึงเท้าของ “ผู้ลุกขึ้น” ด้วยเช่นกัน.

Mantra 15

क्रो॒ड आ॑सीज्जामिशं॒सस्य॒ सोम॑स्य क॒लशो॑ धृ॒तः । दे॒वाः सं॒गत्य॒ यत् सर्व॑ ऋष॒भं व्यक॑ल्पयन्

มีตักเป็นที่รองรับ: เพื่อโสมะ (Soma) แห่งญาติผู้สรรเสริญตนเอง หม้อ (kalaśa) ถูกยึดถือไว้อย่างมั่นคง. เมื่อเหล่าเทพทั้งปวงประชุมพร้อมเพรียงกัน เขาทั้งหลายได้ตั้งและจัดระเบียบ “พญาวัว” ให้ถูกต้องตามครรลอง.

Mantra 16

ते कुष्ठि॑काः स॒रमा॑यै कू॒र्मेभ्यो॑ अदधुः श॒फान्। ऊब॑ध्यमस्य की॒टेभ्यः॑ श्वव॒र्तेभ्यो॑ अधारयन्

ชนคุษฐะเหล่านี้มอบกีบเท้าที่นำมาจากเต่าแก่สรมะ (Saramā); และจากเหล่าแมลง จากพวกที่วนเวียนติดตามสุนัข เขาทั้งหลายได้กั้นไว้และยับยั้งเคราะห์ร้ายของอูพัธยะ (ūbadhya)

Mantra 17

शृङ्गा॑भ्यां॒ रक्ष॑ ऋष॒त्यव॑र्तिं हन्ति॒ चक्षु॑षा । शृ॒णोति॑ भ॒द्रं कर्णा॑भ्यां॒ गवां॒ यः पति॑र॒घ्न्यः

ด้วยเขาทั้งสอง เขาฟาดฟันอสูรที่คิดเข้าทำร้าย; ด้วยตา เขาฆ่า ‘อวรติ’ (avarti) ผู้เป็นแรงต้านและการขับไล่. ด้วยหูทั้งสอง เขาเงี่ยฟังสิ่งมงคล—ผู้นั้นเป็นเจ้าแห่งโค ผู้มิอาจล่วงละเมิดได้

Mantra 18

श॒त॒याजं॒ स य॑जते॒ नैनं॑ दुन्वन्त्य॒ग्नयः॑ । जिन्व॑न्ति॒ विश्वे॒ तं दे॒वा यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

เขาถูกนับว่าเป็นผู้ประกอบยัญร้อยประการ; เหล่าไฟทั้งหลาย (อัคนิ) ไม่อาจเบียดเบียนเขาได้. เทพทั้งปวงยังทำให้เขาเจริญรุ่งเรือง—ผู้ซึ่งเป็นพราหมณ์แล้วถวายโคผู้ (ṛṣabha) เป็นเครื่องบูชา

Mantra 19

ब्रा॒ह्म॒णेभ्य॑ ऋष॒भं द॒त्त्वा वरी॑यः कृणुते॒ मनः॑ । पुष्टिं॒ सो अ॒घ्न्यानां॒ स्वे गो॒ष्ठेऽव॑ पश्यते

เมื่อมอบโคผู้ (วัวเพศผู้) แก่พราหมณ์ทั้งหลาย เขาย่อมทำจิตของตนให้ประเสริฐยิ่งขึ้น และในคอกโคของตนเอง เขาย่อมเห็นความอุดมงอกงาม (puṣṭi) ของโคเพศเมียผู้ไม่ควรถูกทำร้ายอย่างแจ่มชัด

Mantra 20

गावः॑ सन्तु प्र॒जाः स॒न्त्वथो॑ अस्तु तनूब॒लम्। तत् सर्व॒मनु॑ मन्यन्तां दे॒वा ऋ॑षभदा॒यिने॑

ขอให้มีฝูงโค; ขอให้มีบุตรหลาน; และยิ่งกว่านั้นขอให้มีกำลังกาย. ขอให้เหล่าเทพยินยอมพร้อมกันต่อสิ่งทั้งปวงนั้น—แด่ผู้ประทานโคผู้เป็นพ่อพันธุ์ (วัวผู้เป็นจ่าฝูง).

Mantra 21

अ॒यं पिपा॑न॒ इन्द्र॒ इद् र॒यिं द॑धातु चेत॒नीम्। अ॒यं धे॒नुं सु॒दुघां॒ नित्य॑वत्सां॒ वशं॑ दुहां विप॒श्चितं॑ प॒रो दि॒वः

อินทราผู้อิ่มเต็มและเพิ่มพูนองค์นี้ จักประทานทรัพย์อันปลุกชีวิตให้ตื่น. ของประทานนี้จักนำโคนมที่รีดง่าย น้ำนมดี มีลูกติดอยู่เสมอ เชื่องต่อมือ ให้รีดน้ำนมได้—เป็นโคผู้รู้แจ้ง—พรจากฟากฟ้าอันไกลโพ้น.

Mantra 22

पि॒शङ्ग॑रूपो नभ॒सो व॑यो॒धा ऐ॒न्द्रः शुष्मो॑ वि॒श्वरू॑पो न॒ आग॑न्। आयु॑र॒स्मभ्यं॒ दध॑त् प्र॒जां च॑ रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचताम्

ผู้มีรูปสีเหลืองแกมน้ำตาล ผู้ประทานชีวิตจากหมู่เมฆ—เดชานุภาพแห่งอินทรา ผู้มีรูปทั้งปวง ได้มาถึงเราแล้ว. เมื่อทรงตั้งอายุยืนและบุตรหลานแก่เรา ขอให้ทรัพย์สินด้วยความงอกงามทั้งหลาย จงแนบแน่นอยู่รอบเรา.

Mantra 23

उपे॒होप॑पर्चना॒स्मिन् गो॒ष्ठ उप॑ पृञ्च नः । उप॑ ऋष॒भस्य॒ यद् रेत॒ उपे॑न्द्र॒ तव॑ वी॒र्यऽम्

จงมาเถิด มายังที่นี่เอง โอผู้พรมน้ำค้าง (upaparcana)—ในคอกโคนี้—จงพรมน้ำให้ชุ่มแก่เรา. จงนำเชื้อแห่งพญาวัวมาที่นี่ มาที่นี่; โออินทระ (Indra) จงนำฤทธานุภาพของท่านมาที่นี่.

Mantra 24

ए॒तं वो॒ युवा॑नं॒ प्रति॑ दध्मो॒ अत्र॒ तेन॒ क्रीड॑न्तीश्चरत॒ वशाँ॒ अनु॑ । मा नो॑ हासिष्ट ज॒नुषा॑ सुभागा रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचध्वम्

เยาวชนผู้นี้ เราตั้งไว้ต่อหน้าพวกท่าน ณ ที่นี่; จงไปตามทางของพวกท่าน เล่นสนุกกับเขาเถิด แม่โคผู้เชื่องทั้งหลาย จงติดตามไป. ผู้มีมงคลโดยกำเนิดเอ๋ย อย่าทอดทิ้งเรา; ขอให้ทรัพย์สมบัติแนบสนิทแก่เราพร้อมด้วยความรุ่งเรืองและความอุดมเลี้ยงดู (poṣa).