Sukta 4

Mantra 1

ऋषभः १८ उपरिष्टाद्बृहती, २१ आस्तारपङ्क्तिः। सा॒ह॒स्रस्त्वे॒ष ऋ॑ष॒भः पय॑स्वा॒न् विश्वा॑ रू॒पाणि॑ व॒क्षणा॑सु॒ बिभ्र॑त्। भ॒द्रं दा॒त्रे यज॑मानाय॒ शीक्ष॑न् बार्हस्प॒त्य उ॒स्रिय॒स्तन्तु॒माता॑न्

সহস্ৰগুণ তীব্ৰ ঋষভ, দুগ্ধসমৃদ্ধ—নিজ কটিদেশত শক্তিৰ সকলো ৰূপ ধৰি আছে। দাতা আৰু যজমানক ভদ্ৰ মঙ্গল শিকাই—বৃহস্পতিৰ নিজস্ব, মাতৃগাভীৰ মাজত বংশ-সূত্ৰৰ তন্তু ধৰি আছে।

Mantra 2

अ॒पां यो अग्ने॑ प्रति॒मा ब॒भूव॑ प्र॒भूः सर्व॑स्मै पृथि॒वीव॑ दे॒वी। पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्यानां॑ साह॒स्रे पोषे॒ अपि॑ नः कृणोतु

হে অগ্নি, যি জন আপসমূহৰ প্ৰতিমা-সদৃশ হৈ উঠিছে—সকলোৰ বাবে প্ৰভূ, দেৱী পৃথিৱীৰ দৰে—বাছুৰসকলৰ পিতা, অঘ্ন্যা (অহিংস্য) গাইসমূহৰ অধিপতি; সহস্ৰগুণ পোষণ-সমৃদ্ধিত তেওঁ আমাৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ বৰ্ষাওক।

Mantra 3

पुमा॑न॒न्तर्वा॒न्त्स्थवि॑रः॒ पय॑स्वा॒न् वसोः॒ कब॑न्धमृष॒भो बि॑भर्ति । तमिन्द्रा॑य प॒थिभि॑र्देव॒यानै॑र्हु॒तम॒ग्निर्व॑हतु जा॒तवे॑दाः

পুৰুষ, অন্তৰত পূৰ্ণ, স্থবিৰ, দুগ্ধসমৃদ্ধ—ঋষভ (বৃষ) বসুধনৰ কাণ্ড/মূলধন বহন কৰে। ইন্দ্ৰৰ বাবে হুত কৰা সেইজনক, দেৱযান পথসমূহেৰে, জাতৱেদা অগ্নিয়ে বহন কৰি লৈ যাওক।

Mantra 4

पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्याना॒मथो॑ पि॒ता म॑ह॒तां गर्ग॑राणाम्। व॒त्सो ज॒रायु॑ प्रति॒धुक् पी॒यूष॑ आ॒मिक्षा॑ घृ॒तं तद् व॑स्य॒ रेतः॑

বাছুৰসকলৰ পিতা, অঘ্ন্যা (অহিংস্য) গাইসমূহৰ অধিপতি—আৰু মহৎ গৰ্গৰাসকলৰো পিতা। বাছুৰ, জৰায়ু, দুধ-দোহন, পীয়ূষ (প্ৰথম দুধ), আমিক্ষা (জমা দুধ), ঘৃত—এইয়েই তাৰ বীজ/ৰেতঃ।

Mantra 5

दे॒वानां॑ भा॒ग उ॑पना॒ह ए॒षो॒३पां रस॒ ओष॑धीनां घृ॒तस्य॑ । सोम॑स्य भ॒क्षम॑वृणीत श॒क्रो बृ॒हन्नद्रि॑रभव॒द् यच्छरी॑रम्

এইটো দেৱতাসকলৰ নিৰ্ধাৰিত ভাগ—এই উপনাহ (বন্ধনী): পানীৰ ৰস, ঔষধিসকলৰ ৰস, আৰু ঘৃতৰ ৰস। শক্ৰে সোমৰ ভক্ষণীয় ভাগ নিজৰ বাবে বাছিলে; যেতিয়া সেয়া দেহ হ’ল, তেতিয়া শিলাখণ্ড মহান হ’ল।

Mantra 6

सोमे॑न पू॒र्णं क॒लशं॑ बिभर्षि॒ त्वष्टा॑ रु॒पाणां॑ जनि॒ता प॑शू॒नाम्। शि॒वास्ते॑ सन्तु प्रज॒न्वऽ इ॒ह या इ॒मा न्य॑स्मभ्यं॑ स्वधिते यच्छ॒ या अ॒मूः

সোমেৰে পূৰ্ণ কলশ তুমি ধৰি আছা; ত্বষ্টৃ—ৰূপসমূহৰ জনিতা, পশুধনৰো জনিতা। ইয়াত তোমাৰ প্ৰজনন-শক্তিসমূহ শিৱ (মঙ্গলময়) হওক—এই উপস্থিতবোৰো; আৰু হে স্বধিতি (সু-ধাৰযুক্ত), আমাক সেই দূৰৰ (অমূঃ) শক্তিসমূহো দান কৰা।

Mantra 7

आज्यं बिभर्ति घृ॒तम॑स्य॒ रेतः॑ साह॒स्रः पोष॒स्तमु॑ य॒ज्ञमा॑हुः । इन्द्र॑स्य रू॒पमृ॑ष॒भो वसा॑नः॒ सो अ॒स्मान् दे॑वाः शि॒व ऐतु॑ द॒त्तः

আজ্যই ঘৃতক বীজ (রেতঃ) বহন কৰে; সহস্ৰগুণ পোষণ—সেয়াই, সঁচাকৈ, তেওঁলোকে যজ্ঞ বুলি কয়। ইন্দ্ৰৰ ৰূপ পিন্ধি, বৃষভস্বৰূপে, দত্ত (প্ৰদত্ত) হৈ—হে দেৱসকল, সি আমাৰ ওচৰলৈ শিৱ (মঙ্গলময়) হৈ আহক।

Mantra 8

इन्द्र॒स्यौजो॒ वरु॑णस्य बा॒हू अ॒श्विनो॒रंसौ॑ म॒रुता॑मि॒यं क॒कुत्। बृह॒स्पतिं॒ संभृ॑तमे॒तमा॑हु॒र्ये धीरा॑सः क॒वयो॒ ये म॑नी॒षिणः॑

ইন্দ্ৰৰ ওজ, বৰুণৰ বাহু, অশ্বিনীদ্বয়ৰ কাঁধ—এইয়াই মৰুতসকলৰ শিখৰ (ককুত্)। যিসকল ধীৰ, কবি, আৰু মনীষী—তেওঁলোকেই এই সু-সংবদ্ধ সত্তাক ‘বৃহস্পতী’ বুলি কয়।

Mantra 9

दैवी॒र्विशः॒ पय॑स्वा॒ना त॑नोषि॒ त्वामिन्द्रं॒ त्वां सर॑स्वन्तमाहुः । स॒हस्रं॒ स एक॑मुखा ददाति॒ यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

দেৱীয় বিশসমূহ, দুগ্ধসমৃদ্ধ, তুমি বিস্তাৰ কৰিছা; তোমাক ইন্দ্ৰ বুলি, তোমাক সৰস্বন্ত বুলি কোৱা হয়। একে মুখৰ পৰা তেওঁ হাজাৰ দান কৰে—যি ব্ৰাহ্মণ ঋষভ (বৃষ)ক আহুতি দিয়ে।

Mantra 10

बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता ते॒ वयो॑ दधौ॒ त्वष्टु॑र्वा॒योः पर्या॒त्मा त॒ आभृ॑तः । अ॒न्तरि॑क्षे॒ मन॑सा त्वा जुहोमि ब॒र्हिष्टे॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्

বৃহস্পতি আৰু সবিতা তোমাৰ বাবে তোমাৰ প্ৰাণবল স্থাপন কৰিলে; ত্বষ্টৃ আৰু বায়ুৰ সৰ্বব্যাপী আত্মসাৰ তোমাৰ বাবে ইয়ালৈ অনা হ’ল। অন্তৰীক্ষত, মনৰ দ্বাৰা মই তোমাক আহুতি দিওঁ; বৰ্হিষত দ্যাৱা-পৃথিৱী—উভয়ে—দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ থাকক।

Mantra 11

य इन्द्र॑ इव दे॒वेषु॒ गोष्वेति॑ वि॒वाव॑दत्। तस्य॑ ऋष॒भस्याङ्गा॑नि ब्र॒ह्मा सं स्तौ॑तु भ॒द्रया॑

যি ইন্দ্ৰৰ দৰে দেৱসকলৰ মাজত, গৰুসমূহৰ মাজেৰে চলি উচ্চস্বৰে গর্জে—সেই ঋষভ (বৃষ)ৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গসমূহক ব্ৰাহ্মণে সম্পূৰ্ণভাৱে মঙ্গলময় বাক্যৰে স্তৱন কৰক।

Mantra 12

पा॒र्श्वे आ॑स्ता॒मनु॑मत्या॒ भग॑स्यास्तामनू॒वृजौ॑ । अ॒ष्ठी॒वन्ता॑वब्रवीन्मि॒त्रो ममै॒तौ केव॑ला॒विति॑

পাৰ্শ্বত অনুমতি স্থাপিত আছিল; ভাগৰ আছিল দুটা সংলগ্ন অংশ—অস্থিযুক্ত, দৃঢ়। মিত্ৰ ক’লে: ‘এই দুটা কেৱল মোৰেই।’

Mantra 13

भ॒सदा॑सीदादि॒त्यानां॒ श्रोणी॑ आस्तां॒ बृह॒स्पतेः॑ । पुच्छं॒ वात॑स्य दे॒वस्य॒ तेन॑ धूनो॒त्योष॑धीः

পিছফাল (ভসদ) আদিত্যসকলৰ আছিল; কঁকাল/শ্ৰোণী বृहস্পতিৰ ৰূপে স্থাপিত আছিল। লেজ বায়ু দেৱতাৰ; সেই লেজেৰে সি ঔষধীসমূহক কঁপাই দূৰলৈ সলাই দিয়ে।

Mantra 14

गुदा॑ आसन्त्सिनीवा॒ल्याः सू॒र्याया॒स्त्वच॑मब्रुवन्। उ॒त्था॒तुर॑ब्रुवन् प॒द ऋ॑ष॒भं यदक॑ल्पयन्

গুদাৰ অংশসমূহ সিনীৱালীৰ বুলি ক’লে; আৰু ত্বকখন সূৰ্যাৰ বুলি ক’লে। যেতিয়া তেওঁলোকে ঋষভক (বৃষভক) যথাৰ্থভাৱে গঢ়ি তুলিলে, তেতিয়া ‘উত্থাতৃ’ৰ পাদসম্বন্ধে তেওঁলোকে ক’লে।

Mantra 15

क्रो॒ड आ॑सीज्जामिशं॒सस्य॒ सोम॑स्य क॒लशो॑ धृ॒तः । दे॒वाः सं॒गत्य॒ यत् सर्व॑ ऋष॒भं व्यक॑ल्पयन्

এটা কোল আছিল; আত্ম-প্ৰশংসী আত্মীয় সোমৰ বাবে কলশ দৃঢ়ভাৱে ধৰা আছিল। যেতিয়া সকলো দেৱ একমত হৈ একেলগে মিলি, ঋষভ (বৃষ)ক স্থাপন কৰি বিধিবদ্ধ কৰিলে।

Mantra 16

ते कुष्ठि॑काः स॒रमा॑यै कू॒र्मेभ्यो॑ अदधुः श॒फान्। ऊब॑ध्यमस्य की॒टेभ्यः॑ श्वव॒र्तेभ्यो॑ अधारयन्

সেই কুষ্ঠিক-লোকসকলে কূৰ্মসমূহৰ পৰা লোৱা খুৰ সৰমাৰ বাবে দান কৰিলে। আৰু কীট-পতঙ্গ আৰু শ্বৱৰ্ত (কুকুৰে ঘূৰি-ফুৰা) প্ৰাণীবোৰৰ পৰা তেওঁলোকে ūbadhya-ৰ বিনাশকাৰী বিষ/বাধা আঁতৰাই ৰাখিলে।

Mantra 17

शृङ्गा॑भ्यां॒ रक्ष॑ ऋष॒त्यव॑र्तिं हन्ति॒ चक्षु॑षा । शृ॒णोति॑ भ॒द्रं कर्णा॑भ्यां॒ गवां॒ यः पति॑र॒घ्न्यः

দুটা শিঙেৰে সি আক্রমণ কৰিবলৈ অহা ৰক্ষসক আঘাত কৰে; চকুৰে প্ৰতিহতকাৰী বাধাক বধ কৰে। দুটা কাণেৰে সি মঙ্গল কথা শুনে—গোৱালৰ অধিপতি, অঘ্ন্য (অহিংস্য) জন।

Mantra 18

श॒त॒याजं॒ स य॑जते॒ नैनं॑ दुन्वन्त्य॒ग्नयः॑ । जिन्व॑न्ति॒ विश्वे॒ तं दे॒वा यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

সি শত-যজ্ঞকাৰী বুলি গণ্য হয়; অগ্নিসমূহে তাক কষ্ট নিদিয়ে। সকলো দেৱতাই তাক পুষ্ট কৰে—যি ব্ৰাহ্মণ হৈ ঋষভ (বৃষ)ক আহুতি দিয়ে।

Mantra 19

ब्रा॒ह्म॒णेभ्य॑ ऋष॒भं द॒त्त्वा वरी॑यः कृणुते॒ मनः॑ । पुष्टिं॒ सो अ॒घ्न्यानां॒ स्वे गो॒ष्ठेऽव॑ पश्यते

ব্ৰাহ্মণসকলক ঋষভ (বৃষ) দান কৰিলে, সি নিজৰ মনক অধিক উৎকৃষ্ট কৰে। অঘ্ন্যা—অহিংস্য গাইসমূহৰ পুষ্টি-সমৃদ্ধি সি নিজৰ গোঠতেই স্পষ্টকৈ দেখে।

Mantra 20

गावः॑ सन्तु प्र॒जाः स॒न्त्वथो॑ अस्तु तनूब॒लम्। तत् सर्व॒मनु॑ मन्यन्तां दे॒वा ऋ॑षभदा॒यिने॑

গাভী থাকক; প্ৰজা থাকক; আৰু দেহবল হওক। ঋষভ-দাতা (বৃষভদায়িনে) জনৰ বাবে—সেই সকলোত দেৱতাসকলে সম্পূৰ্ণৰূপে অনুমোদন কৰক।

Mantra 21

अ॒यं पिपा॑न॒ इन्द्र॒ इद् र॒यिं द॑धातु चेत॒नीम्। अ॒यं धे॒नुं सु॒दुघां॒ नित्य॑वत्सां॒ वशं॑ दुहां विप॒श्चितं॑ प॒रो दि॒वः

এই ইন্দ্ৰ, পূৰ্ণতালৈ বৃদ্ধি পাই, নিশ্চয়েই চেতনাদায়ী ধন-সম্পদ দান কৰক। এই (দান)ে সুদুগ্ধা ধেনু আনে—ভালদৰে দোহনযোগ্য, সদা বাছুৰসহ, হাতে বশ, দুধ দানকাৰী, বিপশ্চিত্—দ্যুৰ ওপাৰৰ পৰা (আশীৰ্বাদ)।

Mantra 22

पि॒शङ्ग॑रूपो नभ॒सो व॑यो॒धा ऐ॒न्द्रः शुष्मो॑ वि॒श्वरू॑पो न॒ आग॑न्। आयु॑र॒स्मभ्यं॒ दध॑त् प्र॒जां च॑ रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचताम्

পিশঙ্গবৰ্ণ-ৰূপ, মেঘৰ পৰা জীৱন-ধাৰক, ইন্দ্ৰীয় শুষ্ম—বিশ্বৰূপ—আমালৈ আহিল। আমালৈ আয়ু আৰু প্ৰজা স্থাপন কৰি, ধনো পোষ-সমৃদ্ধিসহ আমাৰ চাৰিওফালে দৃঢ়ভাৱে সংলগ্ন হওক।

Mantra 23

उपे॒होप॑पर्चना॒स्मिन् गो॒ष्ठ उप॑ पृञ्च नः । उप॑ ऋष॒भस्य॒ यद् रेत॒ उपे॑न्द्र॒ तव॑ वी॒र्यऽम्

হে সিঞ্চনকাৰী, ইয়ালৈ—এই গোষ্ঠৰ ভিতৰতে—আমালৈ ছিটাই দিয়া। ঋষভৰ যি ৰেতঃ, তাকো ইয়ালৈ আন; হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বীৰ্যও ইয়ালৈ (আমালৈ) আন।

Mantra 24

ए॒तं वो॒ युवा॑नं॒ प्रति॑ दध्मो॒ अत्र॒ तेन॒ क्रीड॑न्तीश्चरत॒ वशाँ॒ अनु॑ । मा नो॑ हासिष्ट ज॒नुषा॑ सुभागा रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचध्वम्

এই যুৱকটোক আমি ইয়াত তোমালোকৰ আগত স্থাপন কৰিলোঁ; তাৰ সৈতে খেলি-ধেমালি কৰি, হে বশা (বশীভূত/সহজে মান্য) গাভীসকল, তোমালোক নিজৰ পথত চলা—তাৰ পিছে পিছে অনুসৰণ কৰি। জন্মৰ দ্বাৰাই সৌভাগ্যৱতীসকল, আমাক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিবা; আৰু পোষণ-সমৃদ্ধিৰ সৈতে ধন-সম্পদ আমাৰ চাৰিওফালে আঁকোৱালি ধৰি থাকক।